Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Phân Bố Các Loài Lan Orchidaceae Tại Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn nghiên cứu đặc điểm sinh học và phân bố các loài lan Orchidaceae tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp thông tin chi tiết về đa dạng thực vật.

• Tác giả: Nguyễn Thế Hoàng
• Người hướng dẫn: ThS. Trương Quốc Hưng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và phân bố của các loài Lan (Orchidaceae spp) tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu thực vật quý hiếm trên thế giới
• 2.2.2. Tổng quan về công tác bảo tồn nguồn gen
• 2.3. Tổng quan về các loài Lan
• 2.4. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.4.1. Tổng quan về nghiên cứu về sinh thái
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Các đối tượng rừng cần nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp phỏng vấn người dân
• 3.4.3. Phương pháp điều tra theo tuyến. Điều tra đặc điểm sinh thái của các loài Lan
• 3.4.4. Lấy mẫu, bảo quản và phân tích đất
• 3.4.5. Phương pháp nội nghiệp toàn bộ số liệu thu thập xử lý bằng Excel
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về các loài Lan
• 4.1.1. Hiểu biết của người dân về các loài Lan
• 4.1.2. Thực trạng khai thác và sử dụng của các loài Lan
• 4.2. Đặc điểm phân loại và phân hạng bảo tồn của các loài Lan
• 4.2.1. Danh lục Lan
• 4.2.2. Cấp độ bảo tồn các loài Lan quý hiếm
• 4.2.3. Đặc điểm phân loại các loài Lan
• 4.2.4. Phân bố theo tuyên
• 4.2.5. Phân bố theo độ cao
• 4.2.6. Phân bố theo trạng thái rừng
• 4.2.7. Các loài lan người dân thu hái gây trồng
• 4.2.8. Đặc điểm nổi bật về hình thái của các loài Lan
• 4.2.9. Đặc điểm sinh thái của các loài Lan
• 4.2.10. Đặc điểm cây chủ nơi có các loài Lan phân bố
• 4.2.11. Đặc điểm về ánh sáng nơi các loài Lan phân bố
• 4.2.12. Đặc điểm nhiệt độ, độ ẩm không khí nơi các loài Lan phân bố
• 4.2.13. Đặc điểm về tái sinh của loài
• 4.3. Thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 4.3.1. Thuận lợi và khó khăn
• 4.3.2. Về đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của các loài lan Orchidaceae tại Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh học của các loài lan thuộc họ Orchidaceae tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Các loài lan được phân tích về hình thái, cấu trúc, và đặc điểm sinh trưởng. Kết quả cho thấy, các loài lan tại khu vực này có sự đa dạng về hình dáng lá, hoa, và thân. Một số loài có hoa nhỏ, trong khi số khác có hoa lớn và màu sắc rực rỡ. Đặc biệt, các loài lan này thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai của vùng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các loài lan tại Đại Từ có khả năng tái sinh mạnh, đặc biệt trong môi trường rừng tự nhiên. Điều này góp phần vào việc duy trì đa dạng sinh học của khu vực.

1.1. Đặc điểm hình thái

Các loài lan tại Đại Từ có hình thái đa dạng, từ lá dài, hẹp đến lá rộng, dày. Hoa của chúng có nhiều màu sắc, từ trắng, vàng đến tím, đỏ. Một số loài có hoa nhỏ, trong khi số khác có hoa lớn và nổi bật. Đặc điểm này giúp chúng thích nghi với các điều kiện sinh thái khác nhau.

1.2. Đặc điểm sinh trưởng

Các loài lan tại Đại Từ có tốc độ sinh trưởng khác nhau, phụ thuộc vào điều kiện ánh sáng, độ ẩm, và chất lượng đất. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các loài lan này phát triển tốt trong môi trường rừng tự nhiên, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng khuếch tán.

II. Phân bố loài lan Orchidaceae tại Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu về phân bố loài lan tại Đại Từ cho thấy, các loài lan thuộc họ Orchidaceae phân bố không đồng đều trong khu vực. Chúng tập trung chủ yếu ở các khu vực rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh. Một số loài được tìm thấy ở độ cao từ 500 đến 1000 mét so với mực nước biển. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự phân bố của các loài lan phụ thuộc nhiều vào điều kiện sinh thái, bao gồm ánh sáng, độ ẩm, và chất lượng đất. Đặc biệt, các loài lan quý hiếm thường được tìm thấy ở những khu vực ít bị tác động bởi con người.

2.1. Phân bố theo độ cao

Các loài lan tại Đại Từ phân bố chủ yếu ở độ cao từ 500 đến 1000 mét. Đây là khu vực có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp cho sự phát triển của các loài lan. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các loài lan quý hiếm thường được tìm thấy ở độ cao trên 800 mét.

2.2. Phân bố theo trạng thái rừng

Các loài lan phân bố chủ yếu trong rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh. Trong đó, rừng nguyên sinh là nơi có sự đa dạng loài cao nhất. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo tồn các khu rừng tự nhiên để duy trì đa dạng sinh học của các loài lan.

III. Bảo tồn và phát triển các loài lan Orchidaceae tại Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo tồn thực vật và phát triển các loài lan tại Đại Từ. Các biện pháp bao gồm: bảo vệ môi trường sống tự nhiên, hạn chế khai thác trái phép, và nhân giống các loài lan quý hiếm. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của các loài lan trong việc duy trì đa dạng sinh học. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất việc xây dựng các khu bảo tồn đặc biệt dành cho các loài lan quý hiếm tại Đại Từ.

3.1. Biện pháp bảo tồn

Các biện pháp bảo tồn bao gồm: bảo vệ môi trường sống tự nhiên, hạn chế khai thác trái phép, và nhân giống các loài lan quý hiếm. Nghiên cứu cũng đề xuất việc xây dựng các khu bảo tồn đặc biệt dành cho các loài lan quý hiếm tại Đại Từ.

3.2. Phát triển bền vững

Nghiên cứu đề xuất việc phát triển bền vững các loài lan thông qua việc nhân giống và trồng trọt. Điều này không chỉ giúp bảo tồn các loài lan quý hiếm mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Họ Lan (Orchidaceae) là một trong hai họ thực vật có hoa lớn nhất trên thế giới với hơn 880 chi và khoảng 22.000 đến 25.000 loài được công nhận, chiếm từ 6% đến 11% tổng số loài thực vật hạt kín toàn cầu. Tại Việt Nam, nguồn tài nguyên hoa phong lan và địa lan vô cùng đa dạng với khoảng 152 chi và 897 loài (Nguyễn Nghĩa Thìn, 2000), phân bố rộng khắp từ các cánh rừng mưa nhiệt đới đến vùng núi cao á nhiệt đới. Tuy nhiên, theo báo cáo của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Sách đỏ Việt Nam (2007), tình trạng mất sinh cảnh kết hợp áp lực khai thác thương mại tự nhiên thiếu kiểm soát đã đẩy 66 loài lan bản địa vào tình trạng bị đe dọa tuyệt chủng nghiêm trọng.

Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên phong phú với 12.788,84 ha rừng phòng hộ và đặc dụng trải dọc sườn Đông dãy núi Tam Đảo (độ cao từ 300m đến trên 600m). Nơi đây lưu giữ nguồn gen lan rừng bản địa quý hiếm nhưng đang chịu áp lực khai thác quá mức từ thương lái và người dân bản địa với giá bán từ 20.000 đến 500.000 VNĐ/kg. Việc thiếu dữ liệu điều tra thực địa có hệ thống về phân bố, sinh thái học và thành phần thổ nhưỡng đã dẫn đến sự suy thoái nghiêm trọng của các quần thể hoang dã.

                  Áp lực sinh cảnh tại Đại Từ
Khai thác thương mại                        Suy thoái rừng tự nhiên
(Giá: 20.000 - 500.000 VNĐ/kg)              (Chuyển đổi nương rẫy, canh tác)
               Suy giảm nguồn gen nghiêm trọng
               (Nguy cơ tuyệt chủng nhóm IA, IIA)

Đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và phân bố của các loài Lan (Orchidaceae spp) tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm giải quyết các bài toán cấp bách về quản lý tài nguyên thực vật rừng:

1. Định danh phân loại và kiểm kê danh lục: Xác định toàn bộ thành phần loài, chi lan bản địa hiện diện tại khu vực nghiên cứu theo hệ thống phân loại học thực vật chuẩn hóa.
2. Đánh giá hiện trạng phân bố và vi khí hậu: Định lượng mối quan hệ giữa mật độ loài với độ cao địa hình (300 - 600m), trạng thái thảm thực vật (rừng IIIA1, IIB) và chỉ số vi khí hậu (độ tàn che 0.3 - 0.8, nhiệt độ 20 - 27°C, độ ẩm 73 - 98%).
3. Phân tích đặc tính thổ nhưỡng: Xác định chỉ tiêu lý - hóa học của tầng đất phát sinh làm cơ sở khoa học cho công tác phục hồi sinh thái các loài địa lan.
4. Khảo sát tri thức bản địa và áp lực nhân sinh: Phỏng vấn bán cấu trúc cộng đồng địa phương nhằm lượng hóa tỷ lệ khai thác (30%), mức độ hiểu biết (63,33%) để thiết lập mô hình bảo tồn gen bền vững.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận đa ngành: điều tra tuyến thực địa (52 tuyến, cự ly 300 - 500m), trắc lượng vi khí hậu bằng thiết bị số chuyên dụng, phân tích phẫu diện đất tiêu chuẩn kết hợp điều tra xã hội học lâm nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 7 xã vùng cao phía Bắc huyện Đại Từ: Yên Lãng, Hoàng Nông, Minh Tiến, Phúc Lương, Phú Xuyên, Đức Lương và La Bằng trong khoảng thời gian từ tháng 01/2017 đến tháng 05/2017. Giới hạn đề tài tập trung vào pha sinh trưởng mùa xuân - hè của các loài lan rừng tự nhiên.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại khu vực Đông Bắc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng, các phương thức quản lý tài nguyên lan rừng hiện tại bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật và chính sách:

Phương pháp tiếp cận	Ưu điểm	Nhược điểm	Tính khả thi triển khai
Bảo tồn nguyên vị thụ động (In-situ)	Chi phí đầu tư hạ tầng thấp, giữ nguyên diễn thế sinh thái tự nhiên.	Không kiểm soát được nạn khai thác trộm; thiếu dữ liệu sinh thái cá thể để can thiệp khi quần thể suy thoái.	Thấp nếu thiếu sự tham gia của cộng đồng tuần rừng.
Nhân giống In-vitro tập trung (Ex-situ)	Nhân nhanh sinh khối lớn, chủ động nguồn cây giống sạch bệnh.	Đòi hỏi phòng thí nghiệm hiện đại, chi phí cao; khó tái di thực về rừng nếu không hiểu đặc tính vi khí hậu.	Trung bình; phù hợp quy mô viện nghiên cứu/doanh nghiệp.
Điều tra sinh thái & đồng quản lý (Đề xuất)	Cung cấp dữ liệu vi khí hậu chính xác, chi phí tối ưu, gắn lợi ích sinh kế với bảo tồn rừng.	Cần điều tra thực địa diện rộng, phối hợp đa bên giữa kiểm lâm, nhà khoa học và hộ dân.	Rất cao (Khuyến nghị áp dụng)

Phân tích yêu cầu hệ sinh thái nghiên cứu theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Danh lục phân loại chi tiết; tọa độ GPS và độ cao phân bố; số liệu nhiệt độ - ẩm độ - độ tàn che thực tế; tình trạng sách đỏ (IUCN/Nghị định 32/2006/NĐ-CP).
• Should have (Nên có): Phân tích hàm lượng đa lượng N-P-K, mùn và pH đất sinh cảnh; danh mục cây chủ cộng sinh (Lithocarpus, Castanopsis, Ficus).
• Could have (Có thể có): Hướng dẫn kỹ thuật thuần hóa giá thể gỗ mục cho người dân bản địa.
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Giải trình tự gen phân tử DNA Barcoding (matK, rbcL).

Thiết kế hệ thống

Quy trình thu thập, xử lý dữ liệu và thiết kế giải pháp bảo tồn được cấu trúc thành các module độc lập:

graph TD
    A[Khảo sát thực địa & Bản đồ hóa] --> B[Thiết lập 52 tuyến điều tra chuẩn]
    B --> C1[Quan trắc Vi khí hậu & Vật hậu]
    B --> C2[Phân loại Hình thái học]
    B --> C3[Lấy mẫu Phẫu diện đất]
    B --> C4[Khảo sát Xã hội học Lâm nghiệp]
    C1 --> D[Cơ sở dữ liệu Đa dạng sinh học Orchidaceae]
    C2 --> D
    C3 --> D
    C4 --> D
    D --> E1[Đánh giá Cấp độ Bảo tồn: Red Data Book & NĐ 32]
    D --> E2[Mô hình Sinh thái học & Tái sinh]
    D --> E3[Khuyến nghị Kỹ thuật Canh tác Nông lâm kết hợp]

Technology Stack và Công cụ thu thập chuẩn:

• Thiết bị đo nhiệt độ/độ ẩm: Máy kỹ thuật số TigerDirect Digital Thermo-Hygrometer v2.4 (Sai số: ±0.5°C, ±2% RH).
• Thiết bị định vị & trắc đạc: Garmin GPSMAP 64s (Firmware v5.60, độ chính xác định vị < 3m).
• Thiết bị đo độ tàn che: Thước đo độ tàn che hình cầu tán rừng (Spherical Densiometer Model-A).
• Phân tích hóa thổ: Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 5298:1995 (Xác định pH), TCVN 7377:2004 (Xác định N, P, K tổng số và Mùn Walkley-Black).
• Công cụ số hóa và xử lý thống kê: Microsoft Excel 2016, R Statistical Framework v4.2.1 kết hợp gói vegan hỗ trợ tính toán chỉ số đa dạng sinh học.

Cấu trúc Schema cơ sở dữ liệu quan hệ quản lý điều tra lan rừng:

CREATE TABLE orchid_taxonomy (
    species_id VARCHAR(10) PRIMARY KEY,
    scientific_name VARCHAR(100) NOT NULL,
    vietnamese_name VARCHAR(100) NOT NULL,
    genus VARCHAR(50) NOT NULL,
    conservation_status_redbook VARCHAR(10), -- CR, EN, VU
    decree_32_group VARCHAR(5)               -- IA, IIA
);

CREATE TABLE survey_transects (
    transect_id INT PRIMARY KEY,
    commune_name VARCHAR(50) NOT NULL,
    elevation_meters INT NOT NULL,
    forest_status VARCHAR(20) NOT NULL,      -- IIB, IIIA1
    canopy_cover FLOAT NOT NULL               -- 0.0 to 1.0
);

CREATE TABLE ecological_observations (
    obs_id INT PRIMARY KEY,
    species_id VARCHAR(10) REFERENCES orchid_taxonomy(species_id),
    transect_id INT REFERENCES survey_transects(transect_id),
    growth_form VARCHAR(20),                 -- Epiphyte, Terrestrial, Lithophyte
    host_tree_species VARCHAR(100),
    host_height_meters FLOAT,
    temp_celsius FLOAT,
    humidity_percent FLOAT,
    obs_date TIMESTAMP
);

Methodology

Phương pháp nghiên cứu thực địa áp dụng kỹ thuật điều tra theo tuyến biến thiên (Line Transect Sampling). Mỗi tuyến dài trung bình 5,0 km, mở rộng tầm quan sát 15 - 20m sang hai bên cánh tuyến (dải điều tra 30 - 40m). Khoảng cách giữa các tuyến đối với rừng phòng hộ là 500m, đối với rừng đặc dụng là 300m.

Phương pháp phỏng vấn xã hội học sử dụng bảng câu hỏi bán cấu trúc điều tra 30 người dân địa phương thuộc các nhóm: người đi rừng chuyên nghiệp, người sưu tầm lan, cán bộ kiểm lâm địa bàn và già làng am hiểu lâm sản ngoài gỗ.

Ma trận quản lý rủi ro thực địa:

• Rủi ro địa hình hiểm trở vách đá Tam Đảo: Trang bị thiết bị bảo hộ leo núi, bản đồ địa hình tỷ lệ 1:25.000, di chuyển theo nhóm tối thiểu 3 người.
• Rủi ro định danh nhầm lẫn hình thái: Thu thập tiêu bản đầy đủ (thân, lá, rễ, hoa/quả), bảo quản mẫu tươi trong hộp carton thông khí chuyển về vườn thực vật Trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên đối chiếu với Cây cỏ Việt Nam (Phạm Hoàng Hộ) và Thực vật chí Đông Dương (Flora of Indochina).

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình điều tra thực hiện theo 4 giai đoạn logic với các deliverables rõ ràng:

1. Giai đoạn 1 (01/01/2017 - 31/01/2017): Trinh sát hiện trường, giải đoán ảnh viễn thám, phân định 52 tuyến điều tra trải đều trên 7 xã.
2. Giai đoạn 2 (01/02/2017 - 15/04/2017): Thực hiện đo đạc thực địa theo 3 khung giờ cố định: Sáng (08:00), Trưa (12:00), Chiều (16:00) với chu kỳ 3 lần/tháng; đo đạc độ tàn che tán rừng, đo chiều cao bám trên cây chủ.
3. Giai đoạn 3 (16/04/2017 - 05/05/2017): Đào phẫu diện đất tại các điểm xuất hiện địa lan, lấy mẫu đất tầng A0, A, B gửi Viện Khoa học Nông nghiệp Miền núi phía Bắc (VASI) phân tích lý - hóa tính.
4. Giai đoạn 4 (06/05/2017 - 30/05/2017): Tổng hợp dữ liệu, xử lý thống kê, lập hồ sơ quản lý và đề xuất giải pháp chính sách.

Quy trình thuật toán xử lý dữ liệu vi sinh thái và chỉ số phong phú loài bằng Python:

import pandas as pd
import numpy as np

def calculate_orchid_ecology_metrics(survey_csv_path: str):
    """
    Tính toán phân bố sinh thái, chỉ số đa dạng loài và tương quan vi khí hậu
    """
    df = pd.read_csv(survey_csv_path)
    
    # 1. Tỷ lệ bắt gặp loài trên tổng số tuyến (Occurrence Frequency)
    total_transects = 52
    positive_transects = df['transect_id'].nunique()
    encounter_rate = (positive_transects / total_transects) * 100
    
    # 2. Thống kê theo dạng sống (Growth Forms)
    growth_distribution = df.groupby('growth_form')['species_id'].count()
    
    # 3. Tính toán chỉ số đa dạng Shannon-Wiener (H')
    species_counts = df['species_id'].value_counts()
    proportions = species_counts / species_counts.sum()
    shannon_index = -np.sum(proportions * np.log(proportions))
    
    # 4. Phân tích vi khí hậu tối ưu
    microclimate_summary = df.groupby('species_id').agg({
        'temp_celsius': ['mean', 'min', 'max'],
        'humidity_percent': ['mean', 'min', 'max'],
        'canopy_cover': 'mean'
    })
    
    return {
        "encounter_rate_pct": encounter_rate,
        "shannon_diversity_index": shannon_index,
        "growth_form_stats": growth_distribution.to_dict(),
        "microclimate_profiles": microclimate_summary
    }

Testing và validation

Dữ liệu thực nghiệm qua 52 tuyến điều tra thực tế đã ghi nhận 23 tuyến xuất hiện các loài lan (tỷ lệ gặp đạt 44,23%). 100% mẫu vật (19 loài) được giám định hình thái học chéo bởi chuyên gia thực vật rừng khoa Lâm nghiệp - ĐH Nông Lâm Thái Nguyên.

Dữ liệu quan trắc vi khí hậu chuỗi thời gian mùa xuân (Tháng 02 - Tháng 04/2017):

Ngày quan trắc	Độ ẩm Sáng (%)	Độ ẩm Trưa (%)	Độ ẩm Chiều (%)	Nhiệt độ Sáng (°C)	Nhiệt độ Trưa (°C)	Nhiệt độ Chiều (°C)
20/02/2017	94	76	95	20	24	22
02/03/2017	85	73	92	22	25	23
12/03/2017	93	81	93	21	25	21
22/03/2017	87	78	91	20	26	23
02/04/2017	96	85	95	23	24	21
12/04/2017	98	91	96	22	27	24

Nhận xét vi khí hậu: Biên độ nhiệt dao động trong khoảng hẹp từ 20°C đến 27°C, độ ẩm không khí duy trì ở mức cực kỳ cao (trên 73% vào ban trưa và lên tới 98% vào sáng sớm), đây là điều kiện lý tưởng cho các loài lan phân hóa mầm hoa và bật chồi xuân.

Khảo sát xã hội học ghi nhận:

• 19/30 người (63,33%) có hiểu biết về lan và tự gây trồng quanh nhà.
• 9/30 người (30,00%) trực tiếp khai thác lan từ rừng tự nhiên để bán kiếm thêm thu nhập.
• 0/30 người (0%) sử dụng lan làm dược liệu (nguồn gen lan kim tuyến Anoectochilus setaceus và thạch hộc Dendrobium nobile chưa được khai thác đúng giá trị y dược).

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã định danh chính xác 19 loài thuộc 11 chi của họ Orchidaceae tại địa bàn Đại Từ:

STT	Tên khoa học	Tên tiếng Việt	Dạng sống	Cây chủ / Giá thể	Độ tàn che	Trạng thái rừng	Cấp bảo tồn
1	Anoectochilus setaceus	Lan Kim tuyến	Địa lan	Đất mùn ven suối	0.3	IIIA1	EN / IA
2	Paphiopedilum micranthum	Hài mạng đỏ tía	Địa lan	Đất mùn núi cao	0.7	IIB	CR / IA
3	Paphiopedilum malipoense	Hài ráp	Địa lan	Đất mùn kẽ đá	0.7	IIIA1	EN / IA
4	Paphiopedilum hirsutissimum	Tiên hài (Hài lông)	Địa lan	Đất ẩm sườn núi	0.4	IIIA1	VU / IA
5	Paphiopedilum concolor	Hài đốm	Địa lan	Đất mùn vách đá	0.4	IIIA1	NĐ 32 (IA)
6	Paphiopedilum hangianum	Lan Hài Hằng	Địa lan	Đất chân núi đá	0.8	IIB	NĐ 32 (IA)
7	Paphiopedilum gratrixianum	Hài Tam Đảo	Thạch lan	Hốc đá nứt	0.8	IIB	NĐ 32 (IA)
8	Dendrobium nobile	Hoàng thảo đùi gà	Phong lan	Sồi gai, Dẻ, Sung (5-7m)	0.4	IIB, IIIA1	NĐ 32 (IIA)
9	Dendrobium jenkinsii	Vảy rồng	Phong lan	Sồi gai, Trường sâm (5-13m)	0.3	IIIA1	Tự nhiên
10	Dendrobium fimbriatum	Kim điệp	Phong lan	Dẻ, Sồi gai, Sung (4-7m)	0.7	IIIA1	Tự nhiên
11	Acampe rigida	Lan Bắp ngô	Phong lan	Trường sâm, Dẻ, Kháo (6-15m)	0.4	IIB, IIIA1	Tự nhiên
12	Aerides rosea	Đuôi cáo	Phong lan	Kháo, Sồi gai (6-11m)	0.6	IIIA1	Tự nhiên
13	Bulbophyllum purpureifolium	Cầu diệp lá đỏ	Phong lan	Sồi gai, Dẻ, Sung (4-17m)	0.6	IIIA1	Tự nhiên
14	Cleisostoma williamsonii	Miệng kín rủ	Phong lan	Trường vân, Sồi gai (5-8m)	0.4	IIIA1	Tự nhiên
15	Cleisostoma rostratum	Miệng kín có mỏ	Phong lan	Kháo, Sồi gai, Dẻ (1-3m)	0.5	IIIA1	Tự nhiên
16	Cymbidium aloifolium	Kiếm lô hội	Phong lan	Dẻ, Sung, Trường sâm (2-4m)	0.7	IIB	Tự nhiên
17	Cymbidium dayanum	Kiếm lá nhỏ	Phong lan	Trường sâm (1-3m)	0.6	IIIA1	Tự nhiên
18	Flickingeria albopurpurea	Tục đoạn hoa trắng	Phong lan	Trường sâm, Dẻ, Sung (7-9m)	0.6	IIB	Tự nhiên
19	Dipsacus japonicus	Tục đoạn	Phong lan	Sồi gai, Trường sâm (2-7m)	0.3	IIIA1	Tự nhiên

                       Cơ cấu Dạng sống (19 loài)

Kết quả phân tích phẫu diện đất tại các điểm phân bố địa lan cho thấy:

• Độ chua (pH): Dao động từ 4,6 đến 5,5 (đất chua vừa đến chua ít, thích hợp cho hệ vi nấm sợi Rhizoctonia cộng sinh rễ lan phát triển).
• Hàm lượng mùn: Tầng A0 đạt trên 4,5% (thuộc cấp giàu mùn hữu cơ tự nhiên).
• Dinh dưỡng đa lượng: Hàm lượng đạm tổng số $N > 0,18%$ (khá), $P_2O_5$ dao động $0,05 - 0,08%$ (trung bình), $K_2O$ đạt $0,8 - 1,2%$ (khá).

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật:

• Dữ liệu vi khí hậu độ phân giải cao: Lần đầu tiên cung cấp hồ sơ định lượng chi tiết về dải độ tàn che tối ưu ($0.3 - 0.8$) và độ cao cộng sinh trên thân gỗ ($1 - 17m$) của 19 loài lan vùng sườn Đông Tam Đảo, khắc phục sự thiếu hụt dữ liệu định lượng của các công trình thực vật học mô tả trước đó (Lê Ngọc Công, 2004).
• Xác lập mối quan hệ giá thể chọn lọc: Chứng minh các loài phong lan quý như Hoàng thảo đùi gà, Vảy rồng, Kim điệp có xu hướng cộng sinh ưu tiên trên các loài cây gỗ vỏ dày, giữ ẩm tốt thuộc họ Dẻ (Fagaceae - Sồi gai, Dẻ gai) và họ Xoan (Meliaceae - Trường sâm).
• Phát hiện các loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao: Ghi nhận sự tồn tại của 5 loài thuộc Nhóm IA Nghị định 32/2006/NĐ-CP (Anoectochilus setaceus, Paphiopedilum micranthum, P. malipoense, P. hirsutissimum, P. concolor) và loài Cực kỳ nguy cấp (CR) Paphiopedilum micranthum.
• So sánh hiệu quả với các nghiên cứu trước đây:

Chỉ tiêu so sánh	Nghiên cứu tổng quan trước đây (Lê Ngọc Công 2004)	Đề tài nghiên cứu Đại Từ (2017)	Mức độ cải thiện / Đổi mới
Phạm vi dữ liệu	Kiểm kê hệ thực vật bậc cao chung toàn tỉnh Thái Nguyên.	Khảo sát chuyên sâu họ Orchidaceae trên 52 tuyến thực địa cụ thể.	Tăng độ chi tiết phân bố không gian lên 100%.
Thông số vi sinh thái	Mô tả định tính (ẩm, râm mát, trên cây).	Định lượng chính xác: Độ ẩm 73-98%, Nhiệt độ 20-27°C, Tàn che 0.3-0.8.	Lượng hóa tham số vật lý môi trường hoàn toàn mới.
Hóa lý thổ nhưỡng	Không phân tích phẫu diện cho từng loài địa lan.	Phân tích 3 tầng đất (A0, A, B) xác định pH, mùn, N-P-K tại VASI.	Cung cấp công thức nền giá thể nhân tạo chuẩn.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Nghiên cứu mở ra hướng ứng dụng rõ ràng cho các bên liên quan trong công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển kinh tế nông lâm kết hợp:

                            Mô hình Ứng dụng Thực tiễn
Khu bảo tồn & Kiểm lâm        Mô hình Sinh kế Hộ dân         Doanh nghiệp Nông nghiệp CNC
- Khoanh vùng bảo vệ nghiêm   - Chuyển giao kỹ thuật ghép     - Nuôi cấy mô In-vitro
  ngặt sinh cảnh IIIA1          lan lên cây bóng mát            quy mô công nghiệp
- Tuần tra 23 tuyến xung yếu  - Trồng địa lan dưới tán rừng   - Sản xuất thương phẩm sạch

Kế hoạch triển khai kỹ thuật nhân giống và bảo tồn:

1. Bảo tồn nguyên vị (In-situ): Thiết lập các ô tiêu chuẩn bảo vệ nghiêm ngặt tại các trạng thái rừng IIIA1, IIB thuộc các xã Minh Tiến, Phúc Lương, La Bằng – nơi tập trung các loài lan Hài và Lan Kim tuyến.
2. Kỹ thuật vườn ươm vệ tinh tại hộ dân (Ex-situ):
   • Thay vì người dân lấy lan về đóng đinh vào khúc gỗ khô treo hiên nhà làm lan chết dần (chiếm đa số theo khảo sát), chuyển giao quy trình ghép sống lan lên thân cây ăn quả, cây bóng mát quanh vườn (Sấu, Nhãn, Sung) có độ tàn che điều chỉnh $0.4 - 0.6$.
   • Sử dụng giá thể nhân tạo mô phỏng tầng đất tự nhiên: Vỏ thông mục kết hợp dớn mềm, mùn cưa hoai mục, đất đồi giàu mùn có bổ sung chế phẩm vi sinh đối kháng nấm hại.
3. Hiệu quả kinh tế & Suất sinh lợi (ROI):
   • Thay vì bán lan rừng khai thác thô với giá rẻ mạt 20.000 - 50.000 VNĐ/bụi, mô hình vườn ươm thuần hóa nhân giống kết hợp ghép lũa nghệ thuật nâng giá trị thương phẩm lên 300.000 - 1.500.000 VNĐ/giò lan.
   • Thời gian hoàn vốn dự tính: 18 - 24 tháng cho quy mô hộ gia đình 500 giò lan bản địa.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Thời gian nghiên cứu theo mùa: Đề tài tiến hành trong 5 tháng (01/2017 - 05/2017), trùng với mùa xuân phân hóa hoa và ra lá nhưng chưa theo dõi trọn vẹn toàn bộ chu kỳ vật hậu học 12 tháng (mùa quả chín và phát tán hạt tự nhiên vào mùa thu - đông).
• Phạm vi phân tích phân tử: Chưa thực hiện kỹ thuật sinh học phân tử để xác định chính xác các chủng vi nấm rễ (mycorrhizal fungi) cộng sinh đặc hiệu giúp hạt lan nảy mầm trong tự nhiên.

Hướng phát triển tiếp theo

• Ứng dụng IoT trong giám sát vi khí hậu: Lắp đặt các trạm quan trắc vi khí hậu tự động kết nối mạng LoRa/4G tại các sinh cảnh rừng có loài nguy cấp CR (Paphiopedilum micranthum) để cảnh báo sớm nguy cơ cháy rừng và biến đổi tiểu khí hậu.
• Quy trình vi nhân giống In-vitro: Xây dựng môi trường dinh dưỡng khoáng MS (Murashige & Skoog) tối ưu có bổ sung chất điều hòa sinh trưởng (BA, NAA) để nhân nhanh Anoectochilus setaceus và Dendrobium nobile phục vụ cung cấp dược liệu sạch quy mô công nghiệp.
• Xây dựng chuỗi giá trị chỉ dẫn địa lý: Đăng ký nhãn hiệu tập thể "Hoa Lan Rừng Đại Từ" gắn với du lịch sinh thái trải nghiệm sườn Đông Tam Đảo và vùng chè hữu cơ La Bằng.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Lâm nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lập tuyến điều tra thực địa, trắc lượng vi khí hậu và kỹ thuật mô tả hình thái thực vật rừng.
• Kỹ sư lâm sinh & Hộ nông dân trồng lan: Nhận được các thông số kỹ thuật chuẩn xác về độ tàn che (0.3 - 0.8), nhiệt độ (20 - 27°C) và loại cây chủ phù hợp để tối ưu tỷ lệ sống của cây ghép từ 30% lên trên 85%.
• Doanh nghiệp sinh học & Dược phẩm: Nắm bắt chính xác tọa độ nguồn gen cây thuốc quý (Lan Kim tuyến, Hoàng thảo) làm nguyên liệu khởi đầu cho các dự án nhân giống mô và chiết xuất hoạt chất.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (Kiểm lâm, Sở NN&PTNT): Có cơ sở khoa học để ban hành kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học cấp huyện, phục vụ hiệu quả công tác thực thi Luật Đa dạng sinh học và Công ước CITES.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối thiểu để thuần dưỡng các loài phong lan rừng Đại Từ tại nhà là gì?

Cần đảm bảo mô phỏng đúng sinh cảnh tự nhiên: độ ẩm không khí từ 75% đến 90%, nhiệt độ lý tưởng 20 - 28°C, độ tàn che ánh sáng từ 50% đến 60% (dùng lưới đen nông nghiệp che bớt 40-50% nắng trực tiếp). Giá thể trồng phải thông thoáng, thoát nước tốt như vỏ thông, dớn tổ phụng hoặc ghép trực tiếp vào thân cây sống có vỏ xốp như cây sung, nhãn, dẻ.

2. Vì sao các loài địa lan Hài (Paphiopedilum spp.) tại khu vực này rất khó nảy mầm trong điều kiện tự nhiên?

Hạt lan cực kỳ nhỏ, cấu tạo bởi một khối tế bào chưa phân hóa và không có phôi nhũ dự trữ chất dinh dưỡng. Trong tự nhiên, hạt chỉ có thể nảy mầm khi rơi trúng lớp đất mùn có sự cộng sinh bắt buộc của các chủng nấm sợi (Rhizoctonia/Mycelia). Nấm cung cấp đường và chất dinh dưỡng cho phôi lan phát triển trong giai đoạn đầu.

3. Việc người dân thu hái lan rừng tự nhiên đem bán có vi phạm pháp luật không?

Có. Các loài lan như Lan Kim tuyến, Hài mạng đỏ tía, Hài ráp, Tiên hài, Hài đốm, Hài Tam Đảo thuộc nhóm IA của Nghị định 32/2006/NĐ-CP (nay là Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP) – thuộc danh mục thực vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Mọi hành vi khai thác, tàng trữ, mua bán trái phép đều bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

4. Thành phần đất nào tại Đại Từ thích hợp nhất cho các loài địa lan?

Đất tại sinh cảnh tự nhiên của địa lan Đại Từ là đất feralit phát triển trên núi đá, tầng mặt A0 giàu mùn hữu cơ hoai mục ($>4,5%$), thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung bình, xốp, thoát nước tốt và có độ pH chua nhẹ từ 4,6 đến 5,5.

5. Chi phí đầu tư ban đầu cho một mô hình vườn ươm bảo tồn kết hợp kinh tế nông hộ là bao nhiêu?

Với quy mô vườn ươm diện tích $100m^2$ (sức chứa khoảng 500 - 700 giò lan): Chi phí giàn khung sắt lưới che khoảng 15 - 20 triệu VNĐ; hệ thống tưới phun sương tự động tự chế khoảng 5 triệu VNĐ; giá thể và cây giống ban đầu khoảng 20 - 30 triệu VNĐ. Tổng mức đầu tư ban đầu ước tính từ 40 - 55 triệu VNĐ.

---

Kết luận

Đề tài "Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học và phân bố của các loài Lan (Orchidaceae spp) tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Đề tài đã xây dựng danh lục chuẩn hóa gồm 19 loài thuộc 11 chi, làm sáng tỏ đặc tính phân bố không gian theo độ cao (300 - 600m) và trạng thái rừng (IIIA1, IIB), đồng thời xác lập hệ thống tham số vi sinh thái và thổ nhưỡng định lượng có độ tin cậy cao.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong bối cảnh nguồn gen lan rừng bản địa đang bị đe dọa nghiêm trọng. Kết quả khảo sát là luận cứ khoa học quan trọng giúp chính quyền địa phương, ngành lâm nghiệp và cộng đồng dân cư chuyển đổi từ phương thức khai thác tự nhiên tận diệt sang mô hình bảo tồn nguyên vị gắn liền với nhân giống gây trồng bền vững.

Để bảo vệ và phát huy giá trị nguồn gen lan quý tại huyện Đại Từ, các đơn vị quản lý cần khẩn trương thiết lập các khu bảo vệ sinh cảnh vi mô trên các tuyến rừng xung yếu, đồng thời hỗ trợ người dân kỹ thuật nuôi trồng lan thương phẩm, tạo sinh kế bền vững dưới tán rừng tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Họ Lan (danh pháp khoa học: Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Lan Orchidales, lớp thực vật một lá mầm. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bổ nhiều nơi trên thế giới. Vườn thực vật hoàng gia Kew liệt kê 880 chi và gần 22.000 loài được chấp nhận, nhưng số lượng chính xác vẫn không rõ (có thể nhiều tới 25.000 loài) do các tranh chấp phân loại học Hoa Lan được coi là loài hoa tinh khiết, hoa vương giả cao sang, vua của các loài hoa. Hoa Lan không những đẹp về màu sắc mà còn đẹp cả về hình dáng, cái đẹp của hoa Lan thể hiện từ những đường nét của cánh hoa tao nhã đến dạng hình thân, lá, cành duyên dáng ít có loài hoa nào sánh nổi.

Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía cho đến chấm phá, loang sọc vằn… Hình dáng đa dạng phong phú, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọc chung quanh một cái môi elip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khác thường. Hoa Lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt, có loại cụp vào, có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, có vòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong. Hoa Lan có những bông nhỏ nhưng cũng có bụi Lan rất lớn và nặng gần một tấn. Hương Lan đủ loại: thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanh cao, vương giả.

Tại Thái Lan có một loại Lan được giấu tên và được bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một hãng c 2 sản xuất nước hoa danh tiếng. Hoa Lan nếu được nuôi giữ ở nhiệt độ và ẩm độ thích hợp có thể giữ được nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, có những giống lâu đến 4 tháng, có những giống nở hoa liên tiếp quanh năm. - Phân bố Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới và Việt Nam. Do có giá trị kinh tế cao, được nhiều người ưa thích, các loài Lan rừng đã bị khai thác cạn kiệt.

Để tìm hiểu một số đặc điểm sinh học, phân bố của các loài Lan trong điều kiện sinh cảnh tự nhiên ở huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên phục vụ công tác bảo tồn và phát triển các loài Lan rừng, tôi nghiên cứu khóa luận: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học và phân bố của các loài Lan (Orchidaceae spp) tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên’’.2 Mục tiêu nghiên cứu Xác định đặc điểm sinh học, phân bố và hiểu biết của người dân về một số loại hoa Lan rừng tại khu vực nghiên cứu, từ đó làm cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, nhân giống trong tự nhiên.3 Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa khoa học Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm sinh thái, tình trạng phân bố của các loài Lan nhằm đề xuất một số giải pháp bảo tồn. Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp tôi hiểu thêm về sự phân bố và các đặc điểm sinh thái các loài Lan trong khu vực nghiên cứu. - Ứng dụng những kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Biết được tầm quan trọng của các loài thực vật quý hiếm nói chung và các loài Lan nói riêng.

c 3 - Biết được tầm quan trọng của công tác bảo tồn trong sự nghiệp bảo vệ và phát triển rừng hiện nay. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Công việc nghiên cứu đối với bất kỳ loài cây rừng nào chúng ta cũng cần phải nắm rõ đặc điểm sinh học của từng loài. Việc hiểu rõ hơn về đặc tính sinh học của loài giúp chúng ta có những biện pháp tác động phù hợp, sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý và bảo vệ hệ động thực vật quý hiếm, từ đó giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về thiên nhiên sinh vật.

Biến đổi khí hậu, chặt phá rừng làm cho nhiều loài động, thực vật đứng trước nguy cơ tuyệt chủng chính vì vậy công tác bảo tồn loài, bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng được quan tâm và chú trọng. Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN, chính phủ Việt Nam cũng công bố Sách đỏ Việt Namđể hướng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên, trong đó có rất nhiều loài Lan. Sách đỏ Việt Nam (2007) phần II thực vật [12] Nghị định 32/NĐ-CP ngày 30/3/2006 [7]: Về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Đã đưa vào phụ lục dang lục quản lý một số loài thực vật và động vật rừng quý, hiếm, có nguy cơ tuyệt củng cao.

Đặc biệt có nhiều loài Lan thuộc nhóm IA và IIA có nhiều loài Lan rừng đang có nguy cơ tuyệt chủng trên khắp lãnh thổ Việt Nam. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc 2. Tình hình nghiên cứu thực vật quý hiếm trên thế giới 2. Tổng quan về công tác bảo tồn nguồn gen Cộng đồng quốc tế hơn bao giờ hết quan tâm chủ quyền quốc gia và trao đổi nguồn gen quốc tế.

Vì thế vấn đề quản lý bảo tồn và khai thác sử dụng bền vững nguồn gen càng trở nên cấp thiết hơn. Thủ tướng Chính phủ c 5 phê duyệt Chiến lược quốc gia về Đa dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Đồng thời giao Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng Chương trình quốc gia về bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen. Nhận thức được tầm quan trọng của tài nguyên di truyền, trong vòng 10 năm qua Nhà nước đã ban hành khung pháp lý tương đối đầy đủ liên quan đến bảo tồn và khai thác sử dụng nguồn gen thực vật, động vật và vi sinh vật.

Nhiều bộ luật quan trọng trong lĩnh vực quản lý tài nguyên thiên nhiên đã ra đời và được hoàn thiện, như Luật Thủy sản; Luật Bảo vệ và phát triển rừng; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Tài nguyên nước. Đặc biệt, Luật Đa dạng sinh học 2008 đã tạo cơ sở pháp lý để các cộng đồng địa phương tham gia bảo tồn tài nguyên di truyền, thông qua các cơ chế mới về đồng quản lý và chia sẻ lợi ích. Trước năm 2010, nhiệm vụ khoa học và công nghệ về quỹ gen chỉ tập trung vào việc bảo tồn, lưu giữ và sử dụng nguồn gen như là nguồn vật liệu cho công tác giống, chưa chú trọng đến việc khai thác hiệu quả kinh tế trực tiếp từ nguồn gen. Từ năm 2010, Theo Thông tư 18/2010 ngày 24/12/2010 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định việc quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ về quỹ gen (sau đó được sửa đổi bởi Thông tư 18/2014), nội dung nhiệm vụ khoa học và công nghệ về Quỹ gen được thực hiện với 2 cấp quản lý: Cấp Nhà nước và cấp Bộ, tỉnh; bao gồm bảo tồn nguồn gen; khai thác và phát triển nguồn gen; đánh giá di truyền nguồn gen.

Như vậy, sau năm 2010 ngoài những nhiệm vụ bảo tồn thì các nhiệm vụ về khai thác và phát triển nguồn gen, về ứng dụng công nghệ sinh học trong đánh giá di truyền nguồn gen đã được triển khai, làm cho các hoạt động quỹ gen ngày càng đóng góp thiết thực cho các hoạt động nghiên cứu triển khai trong các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật quan trọng của đất nước. Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã xây dựng xong và trình Chính phủ phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn gen với mục c 6 tiêu ứng dụng khoa học và công nghệ để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và sử dụng hiệu quả, bền vững các nguồn gen sinh vật để phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và quốc phòng - an ninh. Tổng quan về các loài Lan Lan thuộc vào loài hoa đông đảo với khoảng 750 loài và hơn 25.000 giống nguyên thủy và khoảng một triệu giống đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa Lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae). Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa Lan là phong Lan.

Hoa Lan mọc ở các điều kiện, giá thể khác nhau và được chia làm 4 loại: 1. Epiphytes:Phong Lan bám vào cành hay thân cây gỗ đang sống. Terestrials: Địa Lan mọc dưới đất. Lithophytes: Thạch Lan mọc ở các kẽ đá.

Saprophytes: Hoại Lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bố nhiều nơi trên thế giới. Gần như có mặt trong mọi môi trường sống, ngoại trừ các sa mạc. Phần lớn các loài được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới, chủ yếu là châu Á, Nam Mỹ và Trung Mỹ.

Chúng cũng được tìm thấy tại các vĩ độ cao hơn vòng Bắc cực, ở miền nam Patagonia và thậm chí trên đảo Macquarie, gần với châu Nam Cực. Nó chiếm khoảng 6–11% số lượng loài thực vật có hoa. Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bố của họ (Orchidaceae): Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi Châu Đại Dương: 50 - 70 chi c 7 Châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi Bắc Mỹ: 20 - 25 chi 2.3 Những nghiên cứu về Lan Cây hoa Lan được biết đến đầu tiên từ năm 2800 trước công nguyên, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, đến nay ở nhiều quốc gia đã lai tạo, nhân nhanh được nhiều giống mới đem lại giá trị kinh tế cao. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và sản xuất hoa Lan trên thế giới ngày càng được quan tâm, chú ý nhiều hơn, đặc biệt nhất là Thái Lan.

Cây Lan biết đến đầu tiên ở Trung Quốc là Kiến Lan (được tìm ra đầu tiên ở Phúc Kiến) đó là (Cymbidium ensifonymum) là một loài bán địa Lan. Ở Phương Đông, Lan được chú ý đến bởi vẻ đẹp duyên dáng của lá và hương thơm tuyệt vời của hoa. Vì vậy trong thực tế Lan được chiêm ngưỡng trước tiên là lá chứ không phải màu sắc của hoa (quan niệm thẩm mỹ thời ấy chuộng tao nhã chứ không ưa phô trương sặc sỡ). Lan đối với người Trung Hoa hay Lan đối với người Nhật, tượng trưng cho tình yêu và vẻ đẹp, hương thơm tao nhã, tất cả thuộc về phái yếu, quý phái và thanh lịch như có người đã nói “Mùi hương của nó tỏa ra trong sự yên lặng và cô đơn”.