Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây bẩy lá một hoa paris poluphilall sm tại khu bảo tồn thiên nhiên phia oắc phia đén tỉnh cao bằng

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Bẩy lá một hoa (Paris polyphylla) tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén là vô cùng quan… 57 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Lương Văn Thắng
• Người hướng dẫn: Th.S La Thu Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Bẩy Lá Một Hoa Tại Khu Bảo Tồn Phia Oắc - Phia Đén
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Lịch sử phát triển và tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội tại khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.1.1. Vị trí địa lí
• 2.3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 2.3.1.3. Đặc điểm khí hậu, thủy văn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3.5. Phương pháp kế thừa
• 3.6. Phương pháp điều tra
• 3.7. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 3.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.9. Đánh giá tác động của con người đến hệ thực vật khu vực nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết về người dân về cây Bẩy lá một hoa
• 4.1.1. Đặc điểm sử dụng
• 4.1.2. Sự hiểu biết của người dân trong khu vực về loài Bẩy lá một hoa
• 4.2. Đặc điểm phân loại của loài Bẩy lá một hoa
• 4.3. Đặc điểm hình thái loài Bẩy lá một hoa
• 4.3.1. Đặc điểm hình thái thân cây
• 4.3.2. Đặc điểm hình thái lá
• 4.3.3. Đặc điểm cấu tạo hoa, quả
• 4.4. Đặc điểm sinh thái
• 4.4.1. Cấu trúc tổ thành tầng cây gỗ
• 4.4.2. Độ tàn che nơi có loài Bẩy lá một hoa phân bố
• 4.5. Đặc điểm tái sinh cây Bẩy lá một hoa
• 4.5.1. Ảnh hưởng, cây bụi, thảm tươi đến tái sinh loài Bẩy lá một hoa
• 4.6. Phân bố của cây Bẩy lá một hoa theo trạng thái rừng, độ cao
• 4.7. Đất tại khu vực có loài Bẩy lá một hoa phân bố
• 4.8. Sự tác động con người, động vật đến khu vực nghiên cứu
• 4.9. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng việt
• Tài liệu tiếng anh
• Website điện tử

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Bẩy Lá Một Hoa

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Bẩy lá một hoa (Paris polyphylla) tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén là vô cùng quan trọng. Khu bảo tồn này là nơi lưu giữ nhiều loài động, thực vật quý hiếm, có giá trị lớn về nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và giáo dục môi trường. Tuy nhiên, các tác động bất lợi đến rừng đang ngày một gia tăng, đe dọa đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu này nhằm xác định các đặc điểm sinh học của cây Bẩy lá một hoa, từ đó đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài cây này. Nghiên cứu này cũng cung cấp tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến thực vật chí Việt Nam và bảo tồn đa dạng sinh học.

1.1. Giới thiệu về cây Bẩy Lá Một Hoa Paris polyphylla

Cây Bẩy lá một hoa (Paris polyphylla) là một loại cây thân thảo nhỏ, sống lâu năm, có thân rễ ngắn. Thân rễ dài khoảng 5-15cm, đường kính 2.5cm, có nhiều đốt, vết bẻ trông như có bột, màu vàng trắng hay xám vàng. Từ thân rễ mọc lên một thân thẳng đứng cao tới 1m. Giữa thân có một tầng lá mọc vòng gồm 3 đến 10 lá, thường là 7 lá. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh cành. Quả mọng màu tím đen. Mùa hoa vào các tháng 10-11. Cây được phát hiện ở nhiều vùng núi phía Bắc Việt Nam.

1.2. Vị trí địa lý Khu bảo tồn Phia Oắc Phia Đén

Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén nằm trong địa giới hành chính của 6 xã và thị trấn Tĩnh Túc, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Khu bảo tồn có độ dốc lớn, núi đất xen núi đá vôi, cao dần từ Đông sang Tây, từ Nam lên Bắc. Địa hình núi trung bình chiếm khoảng 90% diện tích, cao nhất là đỉnh núi Phia Oắc 1.931 m. Khí hậu mang đặc trưng của khí hậu lục địa miền núi cao, chia thành 2 tiểu vùng khí hậu khác nhau.

II. Thách Thức Bảo Tồn Cây Bẩy Lá Một Hoa Tại Cao Bằng

Mặc dù Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén là nơi lưu giữ nhiều nguồn gen quý hiếm, việc nghiên cứu về cây Bẩy lá một hoa còn hạn chế. Trong những năm 90 của thế kỷ trước, loài cây này đã bị thu gom nhiều để bán qua biên giới, dẫn đến tình trạng trở nên hiếm gặp hơn ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Các loài Bẩy lá một hoa đều có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ cây thuốc Việt Nam. Do đó, cần có các biện pháp bảo tồn hiệu quả để ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của loài cây này.

2.1. Tình trạng khai thác quá mức cây Bẩy Lá Một Hoa

Trong những năm 90, cây Bẩy lá một hoa đã bị thu gom nhiều ở các tỉnh phía Bắc để bán qua biên giới. Giá thu gom ở Lào Cai và Lai Châu từ 5. Vốn là loài cây thuốc hiếm, chúng đã trở nên càng hiếm gặp hơn ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Đặc biệt là các loài P. Tất cả các loài Bẩy lá một hoa đều có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ cây thuốc Việt Nam.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh trưởng cây

Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây Bẩy lá một hoa. Sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và độ ẩm có thể làm thay đổi môi trường sống của cây, ảnh hưởng đến khả năng tái sinh và phân bố của loài. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến cây Bẩy lá một hoa và đề xuất các biện pháp thích ứng.

2.3. Mất môi trường sống do hoạt động của con người

Các hoạt động của con người như khai thác gỗ, mở rộng đất nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng có thể dẫn đến mất môi trường sống của cây Bẩy lá một hoa. Việc phá rừng làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng đến độ che phủ và độ ẩm, làm giảm khả năng tái sinh của cây. Cần có các biện pháp quản lý rừng bền vững để bảo vệ môi trường sống của cây Bẩy lá một hoa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Bẩy Lá

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp các phương pháp kế thừa, điều tra theo tuyến và phân tích số liệu để xác định đặc điểm sinh học cây Bẩy lá một hoa. Phương pháp kế thừa được sử dụng để tổng hợp các thông tin đã có về loài cây này. Phương pháp điều tra theo tuyến được sử dụng để thu thập dữ liệu về phân bố, hình thái và sinh thái của cây tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén. Phương pháp phân tích số liệu được sử dụng để xử lý và đánh giá các dữ liệu thu thập được.

3.1. Điều tra theo tuyến và thu thập mẫu vật

Phương pháp điều tra theo tuyến được thực hiện bằng cách thiết lập các tuyến điều tra trong khu vực nghiên cứu. Trên mỗi tuyến, các ô tiêu chuẩn (OTC) được thiết lập để thu thập dữ liệu về phân bố cây Bẩy lá một hoa, đặc điểm hình thái (chiều cao, đường kính thân, kích thước lá) và đặc điểm sinh thái (độ tàn che, độ ẩm, loại đất). Mẫu vật cây Bẩy lá một hoa được thu thập để phục vụ cho việc phân tích và định danh.

3.2. Phân tích mẫu đất và đánh giá tác động

Mẫu đất được thu thập tại các khu vực có cây Bẩy lá một hoa phân bố để phân tích các chỉ tiêu về độ pH, hàm lượng chất hữu cơ và các chất dinh dưỡng. Việc phân tích mẫu đất giúp đánh giá ảnh hưởng của đất đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. Ngoài ra, cũng cần đánh giá tác động của con người và động vật đến khu vực nghiên cứu để có các biện pháp bảo tồn phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Cây Bẩy Lá Một Hoa

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây Bẩy lá một hoa phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng ẩm ướt, có độ che phủ cao và đất giàu mùn. Cây có khả năng tái sinh tốt từ hạt và chồi. Tuy nhiên, sự tái sinh của cây bị ảnh hưởng bởi sự cạnh tranh của các loài cây khác và tác động của con người. Nghiên cứu cũng xác định được một số đặc điểm hình thái và sinh thái đặc trưng của cây Bẩy lá một hoa tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén.

4.1. Phân bố cây Bẩy Lá Một Hoa theo độ cao

Nghiên cứu cho thấy cây Bẩy lá một hoa phân bố chủ yếu ở độ cao từ 1000m đến 1500m so với mực nước biển. Ở độ cao này, cây có điều kiện sinh thái phù hợp để sinh trưởng và phát triển. Tuy nhiên, cây cũng có thể được tìm thấy ở các độ cao khác, tùy thuộc vào điều kiện địa hình và khí hậu của từng khu vực.

4.2. Ảnh hưởng của độ tàn che đến sinh trưởng cây

Độ tàn che có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của cây Bẩy lá một hoa. Cây sinh trưởng tốt nhất ở những khu vực có độ tàn che vừa phải, đảm bảo đủ ánh sáng cho quá trình quang hợp. Ở những khu vực có độ tàn che quá dày, cây có thể bị thiếu ánh sáng và sinh trưởng kém.

4.3. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của cây Bẩy Lá Một Hoa

Cây Bẩy lá một hoa có khả năng tái sinh tốt từ hạt và chồi. Tuy nhiên, sự tái sinh của cây bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như độ ẩm, ánh sáng, loại đất và sự cạnh tranh của các loài cây khác. Cần có các biện pháp quản lý rừng phù hợp để tạo điều kiện cho cây tái sinh tự nhiên.

V. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Triển Cây Bẩy Lá Một Hoa

Để bảo tồn và phát triển cây Bẩy lá một hoa tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, xây dựng các vườn ươm để nhân giống cây, tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn. Đồng thời, cần có các nghiên cứu sâu hơn về dược lý và ứng dụng của cây để khai thác bền vững nguồn tài nguyên này.

5.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng tự nhiên

Việc tăng cường quản lý và bảo vệ rừng tự nhiên là biện pháp quan trọng nhất để bảo tồn cây Bẩy lá một hoa. Cần ngăn chặn các hoạt động khai thác gỗ trái phép, phá rừng làm nương rẫy và săn bắt động vật hoang dã. Đồng thời, cần có các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng hiệu quả để bảo vệ rừng khỏi nguy cơ cháy.

5.2. Xây dựng vườn ươm và nhân giống cây Bẩy Lá

Việc xây dựng vườn ươm và nhân giống cây Bẩy lá một hoa là biện pháp quan trọng để tăng số lượng cây và mở rộng diện tích phân bố của loài. Cần lựa chọn các giống cây tốt, có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt để nhân giống. Đồng thời, cần có các kỹ thuật chăm sóc cây con phù hợp để đảm bảo tỷ lệ sống cao.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn cây thuốc

Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây Bẩy lá một hoa và tầm quan trọng của công tác bảo tồn là rất quan trọng. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để người dân hiểu rõ về giá trị của cây và khuyến khích họ tham gia vào công tác bảo tồn. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển cây Bẩy lá một hoa.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Cây Bẩy Lá Một Hoa

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học cây Bẩy lá một hoa tại Khu bảo tồn Phia Oắc - Phia Đén đã cung cấp những thông tin quan trọng về phân bố, hình thái, sinh thái và khả năng tái sinh của loài cây này. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp bảo tồn và phát triển cây thuốc quý hiếm này. Trong tương lai, cần có các nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học, tác dụng dược lý và ứng dụng lâm sàng của cây Bẩy lá một hoa để khai thác bền vững nguồn tài nguyên này.

6.1. Đánh giá tiềm năng dược liệu và ứng dụng thực tiễn

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của cây Bẩy lá một hoa để đánh giá tiềm năng dược liệu của loài cây này. Các nghiên cứu này có thể giúp phát triển các sản phẩm thuốc mới từ cây Bẩy lá một hoa, góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế địa phương.

6.2. Nghiên cứu về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Bẩy Lá

Cần có các nghiên cứu về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Bẩy lá một hoa để phát triển mô hình trồng cây bền vững. Các nghiên cứu này có thể giúp người dân trồng cây hiệu quả, tăng thu nhập và góp phần bảo tồn loài cây này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén được thành lập theo Quyết định số 194/CT ngày 09 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, nằm trên địa bàn 6 xã (Thành Công, Quang Thành, Phan Thanh, Vũ Nông, Hưng Đạo, Ca Thành) và thị trấn Tĩnh Túc thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Khu vực này sở hữu hệ thống cảnh quan núi cao đặc trưng với đỉnh Phia Oắc cao 1.931 m, đóng vai trò điều hòa khí hậu và bảo vệ nguồn nước đầu nguồn. Tuy nhiên, do thời gian dài chưa được quy hoạch và điều tra đánh giá tổng hợp, tài nguyên rừng tại đây chịu áp lực lớn từ nạn chặt phá rừng, săn bắt và khai thác trái phép, khiến cấu trúc rừng nghèo kiệt và đa dạng sinh học suy giảm nghiêm trọng.

Trong số các loài thực vật nguy cấp, Bẩy lá một hoa (Paris polyphylla Sm., trong văn bản đề tài ghi là Paris poluphilall Sm.) là loài cây dược liệu quý hiếm thuộc nhóm bị đe dọa (Sách Đỏ Việt Nam 2007 xếp hạng Nguy cấp - EN A1c,d; Nghị định số 32/2006/NĐ-CP xếp vào Nhóm II). Kể từ những năm 1990, loài cây này bị thu gom ráo riết để bán qua biên giới với giá trị kinh tế cao, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Trong khi đó, các nghiên cứu chuyên sâu về đặc tính sinh học, khả năng tái sinh và phân bố sinh thái của loài tại khu vực Phia Oắc - Phia Đén còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định gồm 2 nhiệm vụ cụ thể:

1. Xác định được một số đặc điểm hình thái và sinh thái loài Bẩy lá một hoa (Paris poluphilall Sm.) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén.
2. Từ kết quả nghiên cứu đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài Bẩy lá một hoa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Bẩy lá một hoa (Paris poluphilall Sm.).
• Phạm vi không gian: Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thực hiện trong giai đoạn từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý:

• Khung phân loại thực vật: Khóa luận sắp xếp vị trí phân loại của loài theo hệ thống phân loại thực vật Takhtadian (Ngành Ngọc lan - Magnoliophyta, Lớp Hành - Liliopsida, Bộ Củ nâu - Dioscoreales, Họ Trọng lâu - Trilliaceae, Chi Paris, Loài Paris poluphilall Sm.).
• Căn cứ pháp lý và tiêu chí bảo tồn: Áp dụng Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ cây thuốc Việt Nam (2006), Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (xếp loài vào Nhóm II - hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại), cùng hệ thống phân hạng bảo tồn của IUCN (EX, EW, CR, VU, LR/cd, LR/nt, LC, DD, NE).
• Lý thuyết sinh thái rừng: Đánh giá tổ thành tầng cây cao dựa trên phương pháp giá trị quan trọng (Importance Value Index - IVI) theo quan điểm sinh thái học của Thái Văn Trừng (1987), trong đó loài có IVI ≥ 5% được xem là có ý nghĩa sinh thái, nhóm loài chiếm trên 50% tổng số cá thể là loài ưu thế.

Phương pháp nghiên cứu thực tế và nguồn dữ liệu:

• Phương pháp kế thừa: Thu thập số liệu khí tượng, thủy văn, địa chất, thổ nhưỡng, bản đồ chuyên dụng và số liệu thống kê dân sinh kinh tế của huyện Nguyên Bình năm 2010.
• Điều tra theo tuyến: Thiết lập 6 tuyến điều tra xuất phát từ chân lên đỉnh núi, đi qua các trạng thái rừng. Cứ mỗi 100 m độ cao lập 1 ô tiêu chuẩn (OTC).
• Điều tra ô tiêu chuẩn (OTC): Lập tổng cộng 30 OTC điển hình ngẫu nhiên (diện tích 1.000 m², kích thước 20 m × 50 m) cách đường tuần rừng từ 50 m trở lên đối với tầng cây gỗ có đường kính $D_{1.3} \ge 8\text{ cm}$. Tại nơi địa hình dốc, lập ô diện tích 100–200 m² thay thế dọc theo đường đồng mức.
• Điều tra ô dạng bản (ODB): Trong mỗi OTC lập 5 ODB (diện tích 25 m², kích thước 5 m × 5 m, gồm 4 ô ở 4 góc và 1 ô ở trung tâm) để kiểm kê cây tái sinh, đo đếm độ che phủ của tầng cây bụi và thảm tươi.
• Phương pháp xử lý số liệu lâm học:
  • Chỉ số tổ thành $IVI_i (%) = (A_i + D_i + RF_i) / 3$; trong đó $A_i$ là độ phong phú tương đối, $D_i$ là độ ưu thế tương đối qua tiết diện thân $G_i$, $RF_i$ là tần suất xuất hiện tương đối.
  • Mật độ tái sinh: $N/\text{ha} = (10.000 \times n) / S$ (với $n$ là số cây tái sinh, $S$ là diện tích ODB).
  • Tần suất xuất hiện loài: $F_i = (\text{Số OTC xuất hiện loài} / \text{Tổng số OTC}) \times 100$.
  • Đánh giá chất lượng cây tái sinh theo 3 cấp: Tốt, Trung bình, Xấu.
• Điều tra phẫu diện đất: Đào phẫu diện và mô tả định tính các chỉ tiêu (độ dày tầng đất, màu sắc, kết cấu tơi xốp, tỷ lệ đá lộ đầu, độ che phủ thảm mục) tại các vị trí bắt gặp loài.
• Điều tra xã hội học và phỏng vấn: Sử dụng phiếu điều tra cấu trúc phỏng vấn trực tiếp 30 người dân địa phương về tình hình khai thác, sử dụng, buôn bán và hiểu biết bản địa đối với loài Bẩy lá một hoa.
• Đánh giá tác động nhân sinh và vật nuôi: Thiết lập các điểm khảo sát dọc tuyến đường mòn từ làng vào rừng với cự ly 500 m/điểm, cho điểm theo thang từ 0 đến 3 (0–1: tác động ít, không liên tục; 1–2: tác động nhiều, chưa gây thiệt hại lớn; 2–3: tác động nhiều, gây thiệt hại lớn và liên tục).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày vị trí địa lý, tầm quan trọng sinh thái của Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén, đồng thời phản ánh thực trạng tài nguyên rừng bị xâm hại từ năm 1986 đến nay. Phần này xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, chỉ ra ý nghĩa khoa học trong việc củng cố phương pháp nghiên cứu bảo tồn thực vật quý hiếm và ý nghĩa thực tiễn đối với công tác quy hoạch, quản lý tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Phần này tổng thuật các tài liệu trong và ngoài nước:

• Tình hình nghiên cứu quốc tế: Trình bày nguồn gốc loài từ dãy Himalaya; ghi nhận của IUCN về khả năng nảy mầm tự nhiên kém của hạt; các nghiên cứu chiết xuất hóa thực vật từ thân rễ (hoạt chất saponin steroid, pariphyllin A, gracillin) có tác dụng ức chế tế bào khối u in vitro, kháng đột biến gen, chống loét dạ dày trên chuột và an thần, giảm đau (Paris polyphylla var. yunnanensis, P. thibetica).
• Nghiên cứu trong nước: Tổng kết phân loại chi Paris ở Việt Nam gồm 6–7 loài theo Nguyễn Thị Đỏ và Nguyễn Tiến Bân (2005); hiện trạng buôn bán qua biên giới từ thập niên 1990; các chương trình lưu giữ nguồn gen phối hợp giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với VQG Pù Mát, VQG Hoàng Liên Sơn (2013).
• Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu: Tọa độ địa lý từ $22^\circ31'44''$ đến $22^\circ39'41''$ vĩ độ Bắc, $105^\circ49'53''$ đến $105^\circ56'24''$ kinh độ Đông; 90% diện tích là núi trung bình cao $\ge 700\text{ m}$; khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa cận nhiệt đới núi cao, nhiệt độ trung bình năm 18°C (thấp nhất $-2^\circ\text{C}$ đến $-5^\circ\text{C}$, cao nhất 34°C), độ ẩm trung bình 84,3%, lượng mưa trung bình 1.592 mm/năm; hệ thống suối mật độ 2 km/100 ha; 4 nhóm đất chính; cơ cấu kinh tế trồng trọt chiếm 81,1%, chăn nuôi chiếm 18,9%; mật độ dân số 51 người/km², gồm 5 dân tộc với người Dao chiếm đa số (47,2%).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng nghiên cứu là cây Bẩy lá một hoa (Paris poluphilall Sm.) và khung thời gian thực hiện (01/2015 – 05/2015). Xác định 6 nội dung nghiên cứu kỹ thuật; mô tả chi tiết phương pháp lập 6 tuyến điều tra, 30 OTC (1.000 m²) và các ODB (25 m²); nêu rõ các công thức toán học lâm học dùng để tính chỉ số IVI, mật độ tái sinh, tần suất xuất hiện; quy định thang điểm 0–3 đo lường mức độ tác động của con người và gia súc.

Phần 4: Kết quả phân tích nghiên cứu

Chương này phản ánh toàn bộ dữ liệu thực nghiệm qua 16 bảng thống kê chi tiết:

• Tình hình khai thác và hiểu biết của người dân: Khảo sát 30 người dân cho thấy 100% người dân khai thác loài để bán thương phẩm với giá 1.000.000 – 2.000.000 VNĐ/kg thân rễ củ; 66,67% (20 người) sử dụng làm thuốc gia đình. Người dân gọi bằng các tên bản địa: Thất diệp nhất chi hoa, Độc cước liên, Thiết đăng đài, Chi hoa đầu, Thảo hà xa; chưa ai có kỹ thuật hay kinh nghiệm gây trồng nhân tạo.
• Hình thái học loài: Thân khí sinh thảo đứng cao 20–70 cm (trung bình 54,65 cm), đường kính $D_{1.3}$ từ 0,5–2,5 cm (trung bình 1,7 cm). Thân rễ (củ) ngầm chia nhiều đốt ngắn, dài 5–40 cm, đường kính 2,5 cm, vết bẻ có chất bột màu vàng trắng hoặc xám vàng. Tầng lá giữa thân gồm 5–7 lá mọc vòng (thường gặp 7 lá), cuống lá 2,5–3 cm; phiến lá dài 14–19 cm (trung bình 16,3 cm), rộng 5–8,5 cm (trung bình 6,5 cm). Lá đài 5–10 cái (thường là 7), dài 2,5–5 cm (trung bình 3,9 cm), rộng 1–2,5 cm (trung bình 1,7 cm). Hoa đơn độc ở đỉnh ngọn, cuống hoa dài 15–30 cm, nhụy tím đỏ, bầu 3 ngăn, quả mọng/nang tím đen hoặc xanh chứa hạt vàng.
• Cấu trúc sinh thái lâm phần và phân bố: Trong 30 OTC điều tra, loài chỉ xuất hiện tại 3 OTC (ô 7 ở độ cao 1.445 m; ô 10 ở 1.318 m; ô 12 ở 1.277 m), đạt tần suất xuất hiện 10%. Loài chỉ phân bố trong đai cao 1.000–1.500 m thuộc trạng thái rừng tự nhiên phục hồi IIa và rừng IIIa1. Độ tàn che lâm phần nơi có loài phân bố dao động từ 0,4 đến 0,5 (trung bình 0,47; riêng tại các ODB bắt gặp loài là 0,4). Tầng cây cao đi kèm gồm các loài ưu thế: Dẻ, Kháo, Sếu, Thiết san giả, Re hương.
• Đặc điểm tái sinh và thảm thực vật dưới tán: 100% cá thể tái sinh ghi nhận được đều có nguồn gốc từ chồi thân ngầm sau mùa ngủ đông, hoàn toàn không phát hiện tái sinh hạt ngoài tự nhiên. 100% chồi tái sinh đạt cấp chất lượng Tốt. Mật độ tái sinh rất thấp, trung bình 320 cây/ha (ô 7: 160 cây/ha; ô 10: 240 cây/ha; ô 12: 560 cây/ha). Độ che phủ cây bụi trung bình là 10,3% (tại ODB có loài là 10%); độ che phủ thảm tươi trung bình 13,33% (tại ODB có loài từ 10%–15%).
• Đặc điểm phẫu diện đất: Đất thuộc loại mùn thô xám đen, tầng đất rất mỏng (dày 10–12 cm), kết cấu tơi xốp, tỷ lệ đá lộ đầu rất cao (72%–74%), độ che phủ thảm mục 50%–75%, phân bố tại các sườn dốc hướng Tây Bắc và Đông Bắc.
• Đánh giá tác động nhân sinh: Dấu vết gia súc chăn thả tác động mạnh nhất với điểm trung bình 1,813; tiếp đến là chặt cưa cây gỗ (1,568) và khai thác lâm sản ngoài gỗ (1,526); đốt phát rừng (0,785); các tác động khác (0,41).
• Đề xuất giải pháp: Hệ thống hóa thành 2 nhóm giải pháp bảo tồn (tuyên truyền, khoanh nuôi, cấm thả rông gia súc, xử phạt hành chính, hỗ trợ sinh kế) và phát triển (trồng thử nghiệm bán tự nhiên, cấp vốn dự án, chuyển giao kỹ thuật nhân giống).

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các đặc trưng sinh học, hình thái, cấu trúc tổ thành tầng cao, mật độ tái sinh và các yếu tố môi trường đất đá lộ đầu. Chỉ rõ 3 tồn tại: thời gian theo dõi ngắn, địa hình núi hiểm trở khó tiếp cận toàn diện, tác giả chưa có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu thực địa. Đưa ra 5 kiến nghị cụ thể nhằm kéo dài thời gian theo dõi, giải quyết sinh kế cho cộng đồng vùng đệm, điều tra bổ sung trữ lượng và thử nghiệm nhân giống tại vườn hộ gia đình.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã thu thập và xử lý các chỉ tiêu sinh học, sinh thái của loài Bẩy lá một hoa tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén, được tổng hợp trong bảng sau:

Nhóm chỉ tiêu	Thông số đo đếm / phân tích	Giá trị ghi nhận trong khóa luận
Hình thái thân khí sinh	Đường kính thân ($D_{1.3}$) Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$)	Nhỏ nhất 0,5 cm; Lớn nhất 2,5 cm; Trung bình 1,7 cm Nhỏ nhất 20 cm; Lớn nhất 70 cm; Trung bình 54,65 cm
Hình thái thân rễ (củ)	Chiều dài thân rễ Đường kính thân rễ	5 – 40 cm (nhiều đốt ngấn ngang, vết bẻ có bột vàng trắng/xám) Trung bình 2,5 cm
Kích thước lá	Chiều dài phiến lá Chiều rộng phiến lá Số lượng lá / vòng lá	14 – 19 cm; Trung bình 16,3 cm 5 – 8,5 cm; Trung bình 6,5 cm 5 – 7 lá (phổ biến nhất là 7 lá; cuống lá dài 2,5 – 3 cm)
Kích thước lá đài	Chiều dài lá đài Chiều rộng lá đài	2,5 – 5 cm; Trung bình 3,9 cm 1 – 2,5 cm; Trung bình 1,7 cm (số lượng 5 – 10 lá đài)
Phân bố & Tần suất	Đai cao phân bố Trạng thái rừng Tần suất xuất hiện ($F_i$)	1.277 m – 1.445 m (tập trung đai 1.000 – 1.500 m) Rừng tự nhiên phục hồi IIa và rừng IIIa1 10% (xuất hiện ở 3/30 OTC khảo sát)
Tái sinh tự nhiên	Tỷ lệ nguồn gốc chồi / hạt Chất lượng tái sinh Mật độ tái sinh trung bình	100% tái sinh chồi từ củ ngầm / 0% tái sinh hạt 100% đạt cấp Tốt (nhờ dinh dưỡng dự trữ từ củ) 320 cây/ha (ô 7: 160; ô 10: 240; ô 12: 560 cây/ha)
Sinh cảnh & Môi trường	Độ tàn che tầng cây gỗ Độ che phủ cây bụi / thảm tươi Đặc điểm thổ nhưỡng	Trung bình 0,47 (tại các ô có loài phân bố là 0,4) Cây bụi: 10,3%; Thảm tươi: 13,33% Đất mùn thô dày 10–12 cm; Đá lộ đầu chiếm 72%–74%
Khai thác & Tác động	Tỷ lệ người dân bán / dùng thuốc Giá bán thân rễ trên thị trường Điểm tác động nhân sinh (0–3)	100% khai thác để bán; 66,67% dùng làm thuốc gia đình 1.000.000 – 2.000.000 VNĐ/kg tươi Vật nuôi: 1,813; Chặt cưa: 1,568; Hái lượm LSNG: 1,526

Công thức tổ thành chung của tầng cây gỗ (CTTTC) tại các lâm phần xuất hiện loài Bẩy lá một hoa được xác định gồm: $$14,37\text{ D} + 12,47\text{ K} + 10,25\text{ Se} + 9,54\text{ Dđ} + 9,04\text{ Xn} + 8,77\text{ Rh} + 7,94\text{ Tsg} + 6,60\text{ Ttln} + 6,09\text{ S} + 5,39\text{ Bv} + 9,27\text{ Lk}$$ (Trong đó: D: Dẻ, K: Kháo, Se: Sếu, Dđ: Dẻ đỏ, Xn: Xoan nhừ, Rh: Re hương, Tsg: Thiết san giả, Ttln: Thông tre lá ngắn, S: Sồi, Bv: Bời lời/loài đi kèm, Lk: Các loài khác).

Các giải pháp và kiến nghị do tác giả đề xuất:

• Giải pháp bảo tồn: Tăng cường tuần tra, ngăn chặn việc thu gom thương mại củ Bẩy lá một hoa; lập phân vùng khoanh nuôi bảo vệ nghiêm ngặt các lâm phần tại đai cao trên 1.200 m; cấm thả rông trâu bò trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt nhằm hạn chế dẫm đạp làm gãy thân khí sinh; tăng cường chế tài xử phạt hành chính; quy hoạch ổn định đất nương rẫy và hỗ trợ sinh kế cho các bản người Dao, người H'Mông ven rừng.
• Giải pháp phát triển: Xây dựng các mô hình gây trồng thử nghiệm bán tự nhiên dưới tán rừng tự nhiên có độ tàn che 0,4; khuyến khích người dân bản địa tham gia nhân giống từ chồi thân rễ; đầu tư nguồn vốn khoa học công nghệ để chuyển giao quy trình kỹ thuật thuần hóa loài cây thuốc.

Đóng góp của khóa luận: Cung cấp dẫn liệu thực tế về kích thước hình thái thân, lá, củ và các chỉ tiêu sinh thái định lượng (mật độ tái sinh, công thức tổ thành tầng cao, độ tàn che, tính chất mùn đá vôi) của loài Bẩy lá một hoa tại Phia Oắc - Phia Đén. Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng tái sinh tự nhiên hoàn toàn phụ thuộc vào thân ngầm và xác nhận loài đang đứng trước sức ép khai thác kiệt quệ do giá bán thương phẩm cao.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế được văn bản nêu rõ:

• Thời gian nghiên cứu và thực địa ngắn (5 tháng, từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015), chỉ theo dõi được giai đoạn sinh trưởng mùa xuân - đầu hè, chưa thể theo dõi đầy đủ toàn bộ chu kỳ sinh học quanh năm (đặc biệt là giai đoạn rụng lá ngủ đông và quá trình hình thành hạt vào mùa thu).
• Điều kiện địa hình vùng núi Phia Oắc chia cắt mạnh, độ dốc lớn, đường sá đi lại khó khăn nên phạm vi khảo sát thực tế chưa bao quát hết toàn bộ các tiểu khu trong khu bảo tồn.
• Tác giả bước đầu làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, kiến thức thực tế còn hạn chế nên các đánh giá thổ nhưỡng mới dừng lại ở mô tả định tính phẫu diện đất ngoài thực địa, chưa tiến hành lấy mẫu phân tích hóa lý trong phòng thí nghiệm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Cần tổ chức các chương trình theo dõi sinh trưởng liên tục nhiều năm trên phạm vi rộng hơn tại khu bảo tồn.
• Thực hiện điều tra chuyên đề bổ sung nhằm định lượng chính xác trữ lượng cá thể tự nhiên còn sót lại.
• Nghiên cứu sâu về sinh sản hữu tính (thử nghiệm xử lý phá ngủ nghỉ của hạt) và hoàn thiện quy trình nhân giống sinh dưỡng bằng đoạn thân rễ phục vụ bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu thực tế hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học thực vật và Dược liệu: Tham khảo phương pháp thiết kế tuyến điều tra đai cao, kỹ thuật lập OTC 1.000 m² kết hợp ODB 25 m², công thức tính toán chỉ số giá trị quan trọng IVI và phương pháp đánh giá tái sinh rừng tự nhiên.
• Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén và lực lượng Kiểm lâm tỉnh Cao Bằng: Sử dụng dữ liệu về đai cao phân bố (1.277 – 1.445 m), tọa độ ô tiêu chuẩn và thang điểm tác động nhân sinh để khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt, ngăn chặn hoạt động đào bới thân rễ.
• Các đề tài nghiên cứu lâm sản ngoài gỗ và bảo tồn nguồn gen: Kế thừa số liệu thực địa về tổ thành tầng cây gỗ đi kèm (nhóm loài Dẻ, Kháo, Sếu) và điều kiện vi khí hậu, thổ nhưỡng (độ tàn che 0,4; đất mùn thô trên đá vôi lộ đầu) để thiết kế mô hình trồng thử nghiệm dưới tán rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Đặc điểm tái sinh tự nhiên của cây Bẩy lá một hoa tại Phia Oắc - Phia Đén có điểm gì đặc biệt?

Qua điều tra tại các ô dạng bản, 100% cây tái sinh được ghi nhận đều có nguồn gốc từ chồi thân rễ ngầm mọc lên vào mùa xuân sau thời gian ngủ đông; không phát hiện thấy bất kỳ cá thể con nào tái sinh từ hạt. Nhờ nguồn dinh dưỡng dự trữ dồi dào trong thân ngầm, 100% số chồi tái sinh này đều đạt tiêu chuẩn sinh trưởng Tốt. Mật độ tái sinh tự nhiên của loài rất thấp, dao động từ 160 đến 560 cây/ha, trung bình đạt 320 cây/ha.

2. Loài Bẩy lá một hoa phân bố ở độ cao nào và trong trạng thái rừng nào tại khu bảo tồn?

Khảo sát 30 OTC cho thấy loài xuất hiện tại 3 ô tiêu chuẩn nằm ở các độ cao 1.277 m (ô 12), 1.318 m (ô 10) và 1.445 m (ô 7), thuộc đai cao từ 1.000 m đến 1.500 m (khí hậu á nhiệt đới núi cao). Về trạng thái rừng, loài chỉ phân bố rải rác trong rừng tự nhiên, cụ thể là trạng thái rừng phục hồi sau khai thác kiệt (IIa) và rừng nghèo/trung bình (IIIa1); không xuất hiện ở các đai cao dưới 1.000 m hoặc trong các trạng thái rừng trồng trúc sào, vầu.

3. Điều kiện đất đai và ánh sáng nơi loài sinh trưởng có đặc điểm gì?

Cây Bẩy lá một hoa phân bố ở những lập địa có độ tàn che tầng cây gỗ ở mức thấp đến trung bình (trung bình toàn lâm phần là 0,47; tại các ô dạng bản xuất hiện loài đạt 0,4). Độ che phủ của cây bụi thấp (10%) và thảm tươi từ 10% đến 15%. Về thổ nhưỡng, loài thích hợp sống trên loại đất mùn thô màu xám đen, tầng đất mỏng chỉ từ 10 đến 12 cm, đất tơi xốp xen kẽ trong các hốc đá với tỷ lệ đá lộ đầu rất cao (72% – 74%), độ che phủ thảm mục từ 50% đến 75% trên các sườn dốc hướng Tây Bắc và Đông Bắc.

4. Tần suất xuất hiện của cây Bẩy lá một hoa trong khu vực nghiên cứu là bao nhiêu?

Trong tổng số 30 OTC điều tra (mỗi ô 1.000 m²), tác giả chỉ ghi nhận sự hiện diện của loài tại 3 OTC (ô 7, 10 và 12). Tần suất xuất hiện tính toán được là 10%. Theo thang phân loại tần suất, mức 10% thuộc nhóm xuất hiện rất ít (0 – 25%), phản ánh số lượng cá thể ngoài tự nhiên tại khu bảo tồn còn rất hiếm.

5. Áp lực khai thác và tác động nhân sinh đối với loài tại khu bảo tồn diễn ra như thế nào?

Theo khảo sát 30 người dân địa phương, 100% người được hỏi đều tham gia khai thác thân rễ Bẩy lá một hoa để bán cho thương lái với giá rất cao (1.000.000 – 2.000.000 VNĐ/kg tươi) và 66,67% dùng ngâm rượu chữa bệnh. Đánh giá tác động dọc theo các tuyến đường mòn cho thấy dấu vết chăn thả vật nuôi là yếu tố gây xáo trộn mạnh nhất (điểm trung bình 1,813), tiếp theo là hoạt động chặt cưa cây gỗ (1,568) và khai thác lâm sản ngoài gỗ (1,526).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lương Văn Thắng đã phản ánh chi tiết các đặc điểm hình thái, đặc trưng sinh thái và hiện trạng tái sinh chồi của loài cây thuốc quý Bẩy lá một hoa (Paris poluphilall Sm.) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén. Nghiên cứu xác định loài chỉ phân bố rải rác ở đai cao 1.277 – 1.445 m, dưới tán rừng có độ tàn che 0,4 và nền đất mùn thô nhiều đá lộ đầu với mật độ tái sinh tự nhiên thấp (320 cây/ha). Các số liệu thực địa và hệ thống giải pháp được đề xuất là căn cứ xác thực phục vụ công tác quy hoạch, khoanh vùng bảo vệ nguồn gen lâm sản ngoài gỗ nguy cấp tại tỉnh Cao Bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén thuộc địa phận các Xã Thành Công, Quang Thành, Phan Thanh, Vũ Nông, Hưng Đạo và thị trấn Tĩnh Túc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Tại Quyết định số 194/CT ngày 09 tháng 8 năm 1986 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về việc Quy định các khu rừng cấm, trong đó có Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén. Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén nổi tiếng với nhiều cảnh quan thiên nhiên đẹp, nơi đây còn lưu giữ nhiều loài động, thực vật quý, hiếm rất có giá trị về nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và giáo dục môi trường. Bên cạnh đó, Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén còn được coi như “lá phổi xanh”, là nóc nhà phía Tây của tỉnh Cao Bằng, có tác dụng to lớn trong việc điều hòa khí hậu, hấp thụ các bon, điều tiết nguồn nước, bảo vệ đất đai chống xói mòn, rửa trôi, xạt lở đất, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững trong khu vực.

Khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc - Phia Đén có nhiều địa danh nổi tiếng như Đỉnh Phia Oắc cao 1931m nơi đặt cột phát thanh truyền hình đài tiếng nói Việt Nam, đèo Colea, nhà đỏ Taslom, Tài Soỏng, miếu cổ Vọng Tiên Cung. Những danh thắng này tạo nên một quần thể cảnh quan kỳ vĩ cùng với nhiều bản sắc văn hóa dân tộc nên từ xa xưa người pháp đã chọn nơi đây là nơi nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, trong suốt thời gian dài chưa được quy hoạch nên chưa điều tra, đánh giá tổng hợp tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội của Vùng, các chương trình, dự án về bảo tồn và phát triển bền vững chưa được thực hiện, những tác động bất lợi tới rừng, chặt phá rừng diễn ra ngày một mạnh hơn, đa dạng sinh học đã và đang bị suy giảm cả về số và chất lượng, nhiều loài động, thực vật quý hiếm, đặc hữu đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Rừng trở 2 nên nghèo về trữ lượng và tổ thành thực vật, khu hệ động vật đã bị xâm hại một cách nghiêm trọng trong thời gian dài từ năm 1986 đến nay.

Các loài thú lớn, các loài động vật đặc hữu ngày một cạn kiệt. Hiện nay việt nam có 128 khu bảo tồn nhằm giữ gìn nguồn gen quý hiếm ở địa phương. Là cơ sở quyết định cho sự phát triển sinh thái nông nghiệp, lâm nghiệp đa dạng và bền vững. Khu bảo tồn Phia Oắc-phia Đén là nơi lưu giữ nhiều Nguồn Gen quý hiếm như Nghiến, sến mật, giảo cổ Lam, Bẩy lá một hoa.

Tuy nhiên Việc nghiên cứu những thực vật này còn hạn chế để nhằm bảo tồn những loài thực vật vât này. Do đó tôi tiến hành đề tài tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Bẩy lá một hoa (Paris Poluphilall Sm) làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được một số đặc điểm hình thái và sinh thái loài Bẩy lá một hoa (Paris Poluphilall Sm) tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc-Phia Đén - Từ kết quả nghiên cứu đề xuất một số biện pháp bảo tồn và phát triển loài Bẩy lá một hoa 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Qua việc nghiên cứu và thực hiện đề tài này sẽ giúp làm quen được với công việc nghiên cứu khoa học, bên cạnh đó còn củng cố được lượng kiến thức chuyên môn đã học, có thêm cơ hội kiểm chứng những lý thuyết đã học trong nhà trường đúng theo phương châm học đi đôi với hành.

Nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng kiến thức đã được học ở trong trường vào công tác nghiên cứu khoa học. Tích lũy thêm được nhiều kiến thức và kinh nghiệm thực thực tiễn 3 - Nắm được các phương pháp nghiên cứu, bước đầu tiếp cận và áp dụng khoa học tiến bộ vào việc bảo tồn các loại thực vật quý hiếm - Việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm tái sinh tự nhiên của một số Loài cây Bẩy lá một hoa nhằm đề xuất một số biện pháp bảo tồn loài. Thành công của đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giữ gìn, bảo tồn và phát triển các Loài cây quý hiếm và phát triển kinh tế-xã hội 1. Ý nghĩa trong thực tiễn - Thấy được sự đa dạng của loài thực vật quý hiếm trong khu vực nghiên cứu và sự suy thoái của các loài thực vật trong những năm qua, Từ đó đánh giá sự tác động của con người đến những loài thực vật trong khu vực nghiên cứu - Hiểu được một số đặc điểm sinh học của những loài thực vật để từ đó đưa ra được những giải pháp hợp lý để bảo tồn những loài trong khu vực nghiên cứ.

- Cũng là tài liệu tham khảo cho những người tìm hiểu những vấn đề trong đề tài 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học nghiên cứu Trên trái đất nhiều quần xã sinh vật trải qua vài triệu năm phát triển, trải qua đến tận hiện nay và cũng do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho nguồn tài Nguyên DDSH trên thế giới nói chung và Việt nam nói riêng đang bị suy thoái và cạn kiệt, nhiều vùng hệ sinh thái đang bị thu hẹp về diện tích và nhiều Taxon Loài và dưới Loài đang bị nguy cơ tuyệt chủng. Đa dạng sinh học có vai trò rất quan trọng đối với việc duy trì các chu trình tự nhiên và cân bằng sinh thái. Đó là cơ sở của sự sống còn và thịnh vượng của loài người và sự bền vững của thiên nhiên trên trái đất.

nhưng Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho nguồn tài nguồn tài nguyên ĐDSH của Việt Nam đã và đang bị suy giảm. Nhiều hệ sinh thái và môi trường sống bị thu hẹp diện tích và nhiều Taxon Loài và dưới Loài, đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng trong một tương lai gần. Để khắc phục tình trạng trên Chính phủ Việt Nam đã đề ra nhiều biện pháp cùng với các chính sách kèm theo nhằm bảo vệ tốt hơn tài nguyên ĐDSH của đất nước. Tuy nhiên, thực tế đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến bảo tồn ĐDSH cần phải giải quyết như quan hệ giũa bảo tồn và phát triển bền vững hoặc tác động của biến đổi khí hậu đối với bảo tồn ĐDSH.

dựa vào tiêu chí mức độ và độ đánh giá việt nam đa đưa ra mức độ đánh giá đưa vào sách đỏ. *) Nhóm các loài tuyệt chủng: + Tuyệt chủng ( EX). + Tuyệt chủng trong tự nhiên( EW). *) Nhóm các loài bị đe dọa + Cực kì nguy cấp( CR).

+ Sẽ nguy cấp (VU). 5 *) Nhóm các loài ít nguy cấp (LR). - Phụ thuộc bảo tồn (cd). - Sắp bị đe dọa (nt).

- Ít lo ngại: Least Concern (lc). + Thiếu dữ liệu: Data Deficient ((DD). + Không được đánh giá: Not Evaluated (NE). Trong nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Thực vật, động vật rừng chia thành 2 nhóm sau: +) Nhóm I: Nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. +) Nhóm II: Hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam.

Lịch sử phát triển và tình hình nghiên cứu trên thế giới Paris Polyphylla bắt nguồn từ dãy Himalaya trên biên giới của Trung Quốc và Ấn Độ. Paris Polyphylla Sm. (Satuwa) là một trong những cây thuốc được liệt kê như là dễ bị tổn thương bởi các IUCN cho biết khả năng tồn tại Seed đã được tìm thấy là thấp và các hạt không nảy mầm trong điều kiện phòng thí nghiệm, ngay cả dưới điều trị hóa học khác nhau. Có vẻ là một nhu cầu nâng cao nhận thức của người dân sống trong các môi trường mà trong đó Paris Polyphylla truyền [9].

Các nhà khoa học phải phổ biến việc sử dụng bền vững của thân rễ và thực hành canh tác của mình cho việc bảo tồn các nhà máy này. Nếu một số phần của thân rễ có chứa nụ còn lại dưới lòng đất, người ta cho rằng nhà máy sẽ trở nên bền vững hơn và sẽ giúp đỡ trong việc bảo tồn dân số của nó trong tương lai. Có rất nhiều nghiên cứu về dược liệu từ cây paris polopyla như: Các nhà khoa học Trung Quốc trong Dược phẩm và công nghệ sinh học đã phân lập và nghiên cứu chống khối u thành phần hoạt động từ thân rễ của Paris Polyphylla. Các nghiên cứu trong ống nghiệm đã chứng minh rằng tất cả sáu hợp chất có từ trung bình đến sự ức chế đáng kể.

6 Để bổ sung trên các Viện Bắc Kinh của y học phóng xạ, có quản lý để cô lập cây saponin steroid mới từ thân rễ của cây. Đại học Nam Kinh trong công ty với bộ phận khoa ung thư của Bệnh viện Drum Tower (Trung Quốc), đã tiến hành một nghiên cứu in-vitro chống ung thư để điều tra hoạt động của các chất chiết xuất từ dung dịch nước và các chiết xuất ethanol của mười lăm loại thuốc truyền thống của Trung Quốc về tiêu hóa dòng tế bào khối u của con người. Ở Trung Quốc một nghiên cứu hóa sinh đã khai thác các hoạt động antimutagenic của 36 chiết xuất thảo dược từ các loại thuốc chống ung thư trong y học Trung Quốc. Công trình này được trình bày rằng cùng với bốn loại thảo mộc khác (Actinidia chinensis P., Artemisia lavendulaefolia DC.

Và Ampelopsis brevipedunculata T), Paris Polyphylla, chứa các yếu tố antimutagenic chống lại cả hai môi chịu acid picrolonic và benzo [a] pyrene- đột biến gây ra. Các nhà nghiên cứu từ Nhật Bản đã trình bày rằng methanol từ thân rễ của Paris Polyphylla SM. đã được tìm thấy để potently ức chế ethanol (và / indomethacin) -induced tổn thương dạ dày ở chuột. Một nghiên cứu được thực hiện bởi Đại học Naujing dược ở Trung Quốc báo cáo các thuốc giảm đau và an thần hành động của Rhizoma Paridis.

Tất cả các thử nghiệm 6 loài và giống sử dụng phổ biến có hiệu quả. Trong số đó Paris Polyphylla var. yunnanensis có hành động giảm đau mạnh hơn. Hành động an thần của P.

thibetica cũng mạnh mẽ. Ngoài ra, pariphyllin A và gracillin cũng được sử dụng trong thí nghiệm.Tình hình nghiên cứu tại việt Nam Theo Nguyễn Thị Đỏ và Nguyễn Tiến Bân (2005), họ trọng lâu (Trilliaceae) ở Việt Nam chỉ có 1 chi Paris với 6-7 loài. Xuất phát từ cách gọi 7 tên loài Paris polyphylla của Trung Quốc, dịch ra tiếng Việt là “Bẩy lá một hoa”.