Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái và một số biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng phenacoccus manihoti matile ferrero hại sắn tại phú yên năm 2018 2019

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua nghiên cứu đặc điểm sinh học sinh thái và một số biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Đào Hải Long
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Ngọc Anh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và một số biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn tại Phú Yên năm 2018 – 2019
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.6.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.6.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.6.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.6.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6.3. Mục tiêu của đề tài
• 1.6.3.1. Mục tiêu chung
• 1.6.3.2. Mục tiêu chi tiết
• 1.6.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.6.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.7. Tổng quan tài liệu
• 1.7.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.7.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.7.2.1. Tình hình sản xuất sắn trên thế giới
• 1.7.2.2. Nghiên cứu ở nước ngoài về thành phần sâu, nhện hại sắn và rệp sáp bột hồng
• 1.7.2.3. Nghiên cứu về đặc điểm hình thái sinh vật học, sinh thái học của rệp sáp bột hồng trên thế giới
• 1.7.2.4. Một số nghiên cứu về phòng chống rệp sáp bột hồng trên thế giới
• 1.7.3. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.7.3.1. Tình hình sản xuất sắn ở Việt Nam
• 1.7.3.2. Nghiên cứu ở trong nước về thành phần sâu, nhện và rệp sáp bột hồng hại sắn ở Việt Nam và một số kết quả nghiên cứu về chúng
• 1.7.3.3. Một số nghiên cứu về phòng chống rệp sáp bột hồng tại Việt Nam
• 1.8. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.8.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.8.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.8.3. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu
• 1.8.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.8.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 1.8.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.8.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8.5.1. Phương pháp điều tra thành phần sâu hại, thiên địch của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti tại Phú Yên
• 1.8.5.2. Phương pháp điều tra diễn biến mật độ và một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn tại tỉnh Phú Yên
• 1.8.5.3. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh vật học chính của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn
• 1.8.5.4. Đánh giá hiệu quả phòng trừ rệp sáp bột hồng
• 1.8.5.5. Phương pháp xử lý và tính toán số liệu
• 1.9. Kết quả và thảo luận
• 1.9.1. Thành phần sâu hại sắn và thiên địch của chúng tại Phú Yên năm 2019
• 1.9.1.1. Thành phần sâu, nhện hại sắn tại Phú Yên năm 2019
• 1.9.1.2. Thành phần thiên địch của rệp sáp bột hồng tại Phú Yên vụ xuân hè năm 2019
• 1.9.2. Diễn biến mật độ và một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero tại Phú Yên năm 2019
• 1.9.2.1. Diễn biến mật độ của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero tại Tuy An, Đồng Xuân - Phú Yên
• 1.9.2.2. Kết quả nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng hại sắn Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero
• 1.9.3. Nghiên cứu một số đặc điểm về hình thái học, sinh vật học của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn ở điều kiện phòng thí nghiệm
• 1.9.3.1. Đặc điểm hình thái của rệp sáp bột hồng hại sắn
• 1.9.3.2. Thời gian phát dục các pha và vòng đời của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti
• 1.9.3.3. Tỷ lệ sống sót các pha phát dục của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero trong điều kiện phòng thí nghiệm
• 1.9.3.4. Ảnh hưởng của nhiệt độ, ẩm độ khác nhau đến sức sinh sản của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero
• 1.9.4. Nghiên cứu một số biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng hại sắn Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero
• 1.9.4.1. Nghiên cứu sử dụng bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi phòng trừ rệp sáp bột hồng
• 1.9.4.2. Nghiên cứu sử dụng ong ký sinh Anagynus lopezi phòng trừ rệp sáp bột hồng hại sắn
• 1.9.4.3. Nghiên cứu một số biện pháp hóa học và sinh học phòng trừ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn
• 1.10. Kết luận và đề nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về rệp sáp bột hồng hại sắn tại Phú Yên

Rệp sáp bột hồng (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero) là một trong những loài sâu hại nguy hiểm đối với cây sắn tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Phú Yên. Loài rệp này có nguồn gốc từ Paraguay và đã lan rộng ra nhiều quốc gia, gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp. Tại Phú Yên, rệp sáp bột hồng đã được phát hiện từ năm 2014 và nhanh chóng trở thành mối đe dọa lớn đối với năng suất sắn. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu đặc điểm sinh học và biện pháp phòng trừ hiệu quả cho loại sâu hại này.

1.1. Đặc điểm sinh học của rệp sáp bột hồng

Rệp sáp bột hồng có vòng đời phức tạp với nhiều giai đoạn phát triển. Thời gian phát triển của chúng phụ thuộc vào điều kiện môi trường như nhiệt độ và độ ẩm. Nghiên cứu cho thấy, ở điều kiện nhiệt độ 27,7°C và độ ẩm 80,16%, vòng đời trung bình của rệp sáp bột hồng là khoảng 29,63 ngày. Điều này cho thấy sự thích nghi cao của chúng với điều kiện khí hậu tại Phú Yên.

1.2. Tác động của rệp sáp bột hồng đến cây sắn

Rệp sáp bột hồng tấn công vào các điểm sinh trưởng của cây sắn, gây hiện tượng chùn ngọn và làm giảm năng suất củ sắn. Nghiên cứu cho thấy, rệp sáp bột hồng có thể làm giảm năng suất củ sắn lên đến 80-84% nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp bền vững tại Phú Yên.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trừ rệp sáp bột hồng

Việc phòng trừ rệp sáp bột hồng tại Phú Yên gặp nhiều thách thức do sự phát triển nhanh chóng của chúng và khả năng thích nghi với các biện pháp phòng trừ. Nông dân thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và xử lý kịp thời, dẫn đến thiệt hại lớn cho mùa màng. Hơn nữa, việc sử dụng thuốc hóa học không đúng cách có thể gây ra hiện tượng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả phòng trừ.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện rệp sáp bột hồng

Rệp sáp bột hồng có hình dạng nhỏ và dễ bị nhầm lẫn với các loại sâu hại khác. Việc nhận diện chính xác là rất quan trọng để có biện pháp phòng trừ kịp thời. Nông dân cần được đào tạo và cung cấp thông tin để nhận diện đúng loại sâu hại này.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sự phát triển của rệp sáp

Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh sản của rệp sáp bột hồng. Nhiệt độ và độ ẩm không ổn định có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chúng, làm gia tăng mật độ rệp trên cây sắn. Điều này đòi hỏi các biện pháp phòng trừ phải linh hoạt và thích ứng với điều kiện thời tiết.

III. Phương pháp nghiên cứu và biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng

Nghiên cứu này áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng. Các phương pháp bao gồm điều tra thành phần sâu hại, theo dõi diễn biến mật độ rệp và đánh giá hiệu quả của các loại thuốc sinh học và hóa học. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý rệp sáp bột hồng hiệu quả.

3.1. Các biện pháp sinh học phòng trừ rệp sáp bột hồng

Sử dụng thiên địch như bọ mắt vàng (Pleisiochrysa ramburi) và ong ký sinh (Anagynus lopezi) là một trong những biện pháp sinh học hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy bọ mắt vàng có khả năng tiêu diệt rệp sáp bột hồng cao nhất ở tuổi 4, với tỷ lệ tiêu diệt đạt 6,09 con. Điều này cho thấy tiềm năng của các biện pháp sinh học trong việc kiểm soát rệp sáp bột hồng.

3.2. Hiệu quả của thuốc hóa học trong phòng trừ rệp sáp

Nghiên cứu cũng đã đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học như Actara 25 WG và Dragon 585 SC. Kết quả cho thấy, các loại thuốc này có hiệu quả cao trong việc phòng trừ rệp sáp bột hồng, đặc biệt là trong 7 ngày đầu sau khi phun. Tuy nhiên, cần lưu ý đến việc sử dụng thuốc đúng cách để tránh hiện tượng kháng thuốc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rệp sáp bột hồng

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả có thể giúp giảm thiểu thiệt hại do rệp sáp bột hồng gây ra. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa biện pháp sinh học và hóa học là cần thiết để đạt được hiệu quả cao nhất trong việc kiểm soát rệp sáp bột hồng. Các nông dân cần được hướng dẫn và hỗ trợ trong việc áp dụng các biện pháp này.

4.1. Kết quả điều tra thành phần sâu hại sắn

Kết quả điều tra cho thấy có 7 loài sâu hại sắn tại Phú Yên, trong đó rệp sáp bột hồng là loài gây hại chính. Sự xuất hiện của rệp sáp bột hồng đã làm giảm năng suất củ sắn đáng kể, đòi hỏi các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

4.2. Đánh giá hiệu quả phòng trừ rệp sáp bột hồng

Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ và cho thấy rằng, việc kết hợp giữa biện pháp sinh học và hóa học mang lại hiệu quả cao nhất. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp quản lý tổng hợp trong sản xuất nông nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu rệp sáp bột hồng

Nghiên cứu về rệp sáp bột hồng tại Phú Yên đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ đặc điểm sinh học và sinh thái của loài này là rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các biện pháp mới và hiệu quả hơn trong việc kiểm soát rệp sáp bột hồng, đồng thời nâng cao nhận thức cho nông dân về tầm quan trọng của việc phòng trừ sâu hại.

5.1. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo về rệp sáp bột hồng

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các đặc điểm sinh học và sinh thái của rệp sáp bột hồng để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn. Việc nghiên cứu các loại thiên địch mới cũng cần được chú trọng để tăng cường khả năng kiểm soát rệp sáp bột hồng.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, nông dân và cơ quan quản lý là rất cần thiết để phát triển các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm soát rệp sáp bột hồng tại Phú Yên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây sắn (Manihot esculenta Crantz) giữ vai trò then chốt trong cơ cấu cây công nghiệp và an ninh lương thực tại Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ. Tại tỉnh Phú Yên, sắn là cây trồng chủ lực với quy mô diện tích đạt trên 20.586 ha trong niên vụ 2014 - 2015, năng suất bình quân đạt 173,0 tạ/ha cùng tổng sản lượng sắn củ tươi ước đạt 356.000 tấn, cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến tinh bột nội tỉnh và các vùng lân cận. Tuy nhiên, sự xâm nhập và bùng phát của loài rệp sáp bột hồng (Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero) từ tháng 9 năm 2014 tại huyện Tuy An đã đe dọa nghiêm trọng đến ngành sản xuất này. Chỉ sau hai tháng phát hiện trong năm 2015, diện tích nhiễm rệp đã tăng đột biến gần 80 lần, từ 2 ha lên tới 156,5 ha với tỷ lệ hại phổ biến từ 10% đến 90% tại 7 huyện, thị xã.

Trước thực trạng trên, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Bảo vệ thực vật (mã số: 8620112) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp bách về quản lý dịch hại. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác định cơ cấu sâu hại sắn và quần thể thiên địch; điều tra diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng theo chu kỳ sinh trưởng; giải mã các đặc điểm sinh học, sinh thái then chốt và đánh giá hiệu lực của các biện pháp phòng trừ sinh học, hóa học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại các vùng trọng điểm gồm huyện Tuy An và Đồng Xuân thuộc tỉnh Phú Yên trong giai đoạn 2018 - 2019. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hỗ trợ giảm thiểu nguy cơ thiệt hại năng suất củ từ 58% đến 84% theo ghi nhận quốc tế, bảo vệ sinh kế cho hơn 76,8% dân số làm nông nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Quản lý Dịch hại Tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM) và lý thuyết Động thái Quần thể Côn trùng (Insect Population Dynamics). Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế tương tác đa tầng giữa cây ký chủ, dịch hại chính (Phenacoccus manihoti), phức hệ thiên địch bản địa và các yếu tố vi khí hậu (nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa).

Các khái niệm khoa học cốt lõi trong luận văn bao gồm:

• Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Hệ thống kiểm soát dịch bệnh kết hợp hài hòa biện pháp kỹ thuật canh tác, sinh học và hóa học nhằm duy trì mật độ rệp dưới ngưỡng gây hại kinh tế.
• Sinh sản đơn tính (Parthenogenesis): Cơ chế sinh sản vô tính đặc trưng của rệp sáp bột hồng, tạo ra thế hệ con với 100% cá thể cái mà không cần thụ tinh, giúp quần thể nhân bản nhanh chóng với sức đẻ trung bình từ 200 đến hơn 400 trứng/cá thể.
• Động thái quần thể: Quy luật biến động số lượng cá thể rệp trên một đơn vị ngọn sắn (con/ngọn) theo chu kỳ thời tiết và giai đoạn sinh trưởng của cây trồng.
• Tương tác sinh học thiên địch - ký chủ: Mối quan hệ ký sinh của ong Anagyrus lopezi (tỷ lệ ký sinh đạt trên 60%) và hoạt động bắt mồi của bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi (sức ăn đạt trên 6 rệp/ngày).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài kết hợp đồng bộ giữa nghiên cứu thực địa và thí nghiệm trong phòng nuôi côn trùng từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 9 năm 2019. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa được bố trí tại các vùng sinh thái đại diện: trên mỗi huyện chọn 3 ruộng sắn cố định, mỗi ruộng điều tra 5 điểm ngẫu nhiên trên 2 đường chéo góc, mỗi điểm thu thập 5 đến 10 ngọn sắn (đoạn ngọn dài 20 cm), định kỳ điều tra 7 đến 15 ngày/lần theo phương pháp tiêu chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật (1997). Đối với thí nghiệm sinh học trong phòng, số lượng mẫu theo dõi đạt từ 30 đến 100 cá thể cho mỗi pha phát dục nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn vì tính khách quan cao, giúp phản ánh chính xác mật độ côn trùng phân bố không đồng đều trên các chân đất (đất cát, đất đồi, đất đỏ) và các giống sắn (KM94, KM419, KM140). Thí nghiệm hiệu lực thuốc ngoài đồng ruộng gồm 5 công thức lặp lại 3 lần trên các ô diện tích 100 m2 theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD). Dữ liệu thu thập được xử lý bằng công thức Henderson-Tilton để tính hiệu lực thuốc và phân tích phương sai thông qua phần mềm thống kê chuyên dụng Statistix và IRRISTAT 5.0, giúp kiểm soát sai số thực nghiệm ở mức dưới 5%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả điều tra đã xác định thành phần sâu nhện hại sắn tại Phú Yên gồm 7 loài thuộc 3 bộ; trong đó bộ cánh nửa (Homoptera) chiếm tỷ lệ áp đảo 57,14% (4 loài), bộ cánh vảy (Lepidoptera) chiếm 28,57% (2 loài) và bộ nhện nhỏ (Acari) chiếm 14,28% (1 loài). Rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti, bọ phấn trắng lớn Aleurodicus dispersus và nhện đỏ Tetranychus urticae là ba đối tượng gây hại phổ biến nhất. Đồng thời, nghiên cứu ghi nhận 6 loài thiên địch tự nhiên, trong đó bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi và ong ký sinh Anagyrus lopezi xuất hiện với tần suất thường xuyên từ 51% đến 75%.

Thứ hai, quy luật biến động mật độ rệp sáp bột hồng gắn liền với chu kỳ thời tiết và giai đoạn sinh trưởng của cây. Mật độ rệp bắt đầu xuất hiện từ tháng 1 đến tháng 2 (0,18 - 1,03 con/ngọn), tăng vọt trong mùa khô và đạt đỉnh vào tháng 6 với 8,76 con/ngọn tại huyện Tuy An và 9,61 con/ngọn tại huyện Đồng Xuân. Khi mùa mưa bắt đầu từ tháng 8, mật độ rệp giảm mạnh xuống dưới 0,05 con/ngọn.

Thứ ba, mức độ nhiễm rệp có sự phân hóa rõ rệt giữa các giống sắn. Giống KM419 có mật độ rệp trung bình cao nhất đạt 32,08 con/ngọn (đỉnh điểm 6,32 con/ngọn vào đầu tháng 6), cao hơn 88,59% so với giống KM94 (trung bình 17,01 con/ngọn; đỉnh điểm 3,29 con/ngọn), trong khi giống KM140 đạt mức trung gian với 21,59 con/ngọn.

Thứ tư, về hiệu lực kiểm soát sinh học, ấu trùng bọ mắt vàng tuổi 4 có khả năng tiêu diệt cao nhất đạt 6,09 ± 0,98 rệp/ngày. Tỷ lệ ký sinh tự nhiên của ong Anagyrus lopezi trên rệp non tuổi 3 và rệp trưởng thành đạt lần lượt 64,44% và 63,75%, vượt trội hoàn toàn so với rệp non tuổi 2 chỉ đạt 12,28%.

Thảo luận kết quả

Diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng tăng cao trong các tháng mùa khô (tháng 5 và tháng 6) phản ánh sự thích nghi sinh thái nhiệt đới của loài dịch hại này. Ở điều kiện nhiệt độ từ 27,7°C đến 30,7°C, vòng đời của rệp chỉ kéo dài từ 28,01 ± 3,17 đến 29,63 ± 3,27 ngày, kết hợp tập tính sinh sản đơn tính 100% con cái tạo điều kiện cho quần thể bùng phát theo hàm số mũ. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học tại khu vực miền Trung, khẳng định mùa khô hạn và tập quán trồng gối vụ là nguyên nhân cốt lõi duy trì nguồn thức ăn liên tục cho rệp.

Dữ liệu về động thái quần thể có thể được mô hình hóa trực quan thông qua đồ thị đường biểu diễn mối tương quan tuyến tính giữa nhiệt độ, lượng mưa và mật độ rệp theo thời gian. Đồng thời, bảng phân tích phương sai hai nhân tố giúp làm rõ sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) về mật độ rệp giữa các loại chân đất và các giống sắn.

Đáng chú ý, kết quả thử nghiệm hiệu lực thuốc bảo vệ thực vật cho thấy cả 4 loại thuốc sinh học và 4 loại thuốc hóa học đều đạt hiệu lực cao nhất ở ngày thứ 7 sau xử lý. Trong đó, thuốc sinh học Atimec USA 54EC (hoạt chất Abamectin + Bt liều lượng 0,2 lít/ha) và thuốc hóa học Dragon 585 EC (hoạt chất Chlorpyrifos ethyl + Cypermethrin liều lượng 0,5 lít/ha) thể hiện khả năng ức chế rệp sáp mạnh mẽ và ổn định, mở ra hướng đi bền vững trong việc thay thế các hoạt chất hóa học có độ độc cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện được khuyến nghị như sau:

• Thiết lập quy trình xử lý hom giống nghiêm ngặt trước khi trồng: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các Hợp tác xã Nông nghiệp triển khai ngâm hom sắn 30 phút trong dung dịch thuốc trừ sâu gốc Thiamethoxam trước khi xuống giống trong khung thời vụ tháng 1 đến tháng 2 hàng năm. Mục tiêu đặt ra là tiêu diệt triệt để 100% ấu trùng và trứng rệp bám dính trên hom, ngăn ngừa hiện tượng phát tán nguồn dịch đầu vụ.
• Cơ cấu lại bộ giống sắn theo hướng kháng sâu bệnh: Khuyến cáo các hộ nông dân và Ban Quản lý Nông nghiệp địa phương ưu tiên mở rộng diện tích trồng giống KM94 (giữ mật độ rệp ở mức thấp 17,01 con/ngọn), hạn chế thâm canh giống mẫn cảm KM419 tại các vùng có tiền sử dịch hại. Lộ trình thực hiện chuyển đổi đạt tỷ lệ trên 70% diện tích canh tác toàn tỉnh trong giai đoạn 2020 - 2022.
• Ứng dụng công nghệ nhân nuôi và phóng thả thiên địch sinh học: Trung tâm Khuyến nông tỉnh và các trạm Bảo vệ thực vật huyện cần đầu tư hệ thống nhân nuôi nhân tạo bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi và ong ký sinh Anagyrus lopezi. Tiến hành phóng thả định kỳ vào đầu tháng 5 khi mật độ rệp bắt đầu vượt ngưỡng 3,5 con/ngọn, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ ký sinh tự nhiên trên đồng ruộng đạt từ 60% đến 65%.
• Chuẩn hóa quy trình can thiệp hóa học và sinh học có kiểm soát: Khi mật độ rệp vượt ngưỡng cảnh báo kinh tế (> 5 con/ngọn vào cao điểm tháng 6), các tổ hợp tác cần hướng dẫn nông dân sử dụng luân phiên chế phẩm sinh học Atimec USA 54EC (0,2 lít/ha) hoặc Dragon 585 EC (0,5 lít/ha) theo nguyên tắc 4 đúng. Quá trình phun thuốc phải thực hiện tập trung trên toàn bộ diện tích nhiễm và mở rộng phạm vi đệm tối thiểu 30 m xung quanh để triệt tiêu nguồn lây.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho các nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp và Chi cục Bảo vệ thực vật: Giúp xây dựng kế hoạch dự tính, dự báo chính xác các đợt cao điểm dịch hại dựa trên quy luật mật độ đạt đỉnh vào tháng 6 (8,76 - 9,61 con/ngọn), từ đó chủ động ban hành các văn bản chỉ đạo phòng trừ kịp thời trên diện tích hơn 20.000 ha sắn tại địa phương.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Bảo vệ thực vật, Côn trùng học: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác về vòng đời sinh học (28 - 29 ngày) và thông số ký sinh của Anagyrus lopezi (64,44%), làm cơ sở phát triển các mô hình toán học dự báo dịch tễ hoặc thiết kế các nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái học côn trùng.
• Kỹ thuật viên tại các nhà máy chế biến tinh bột sắn và doanh nghiệp nông nghiệp: Hỗ trợ hướng dẫn các vùng nguyên liệu liên kết áp dụng giải pháp ngâm hom giống và chuyển đổi cơ cấu giống KM94, giúp ổn định năng suất sắn củ từ 173,0 tạ/ha trở lên và bảo đảm chất lượng nguyên liệu chế biến.
• Hộ nông dân và chủ trang trại canh tác sắn: Cung cấp cẩm nang thực hành trực quan về cách nhận biết triệu chứng chùn ngọn, phân biệt 6 loài thiên địch có ích và kỹ thuật sử dụng thuốc sinh học đúng thời điểm, giúp tiết kiệm chi phí phòng trừ từ 15% đến 20% mỗi vụ.

Câu hỏi thường gặp

Rệp sáp bột hồng gây hại trên cây sắn theo phương thức nào? Rệp sáp bột hồng chích hút nhựa tại điểm sinh trưởng và mặt dưới lá non, gây hiện tượng chùn ngọn, cây lùn còi cọc và rụng lá hàng loạt. Dịch tiết của rệp tạo môi trường thuận lợi cho nấm muội đen phát triển, làm giảm mạnh khả năng quang hợp và có thể làm suy giảm năng suất củ sắn từ 58% đến 84% trong các đợt dịch nặng.

Thời điểm nào trong năm rệp sáp bột hồng phát triển mạnh nhất tại Phú Yên? Mật độ rệp phát triển mạnh nhất vào các tháng mùa khô, đặc biệt là tháng 6 khi thời tiết nắng nóng với nhiệt độ trung bình từ 28°C đến 31°C. Kết quả điều tra thực tế ghi nhận mật độ đạt cực đại 8,76 con/ngọn tại Tuy An và 9,61 con/ngọn tại Đồng Xuân trước khi suy giảm mạnh xuống dưới 0,05 con/ngọn vào mùa mưa tháng 8.

Giống sắn nào có khả năng chống chịu tốt nhất với rệp sáp bột hồng? Trong 3 giống sắn khảo nghiệm tại Phú Yên, giống KM94 thể hiện khả năng chống chịu tốt nhất với mật độ rệp trung bình chỉ 17,01 con/ngọn. Ngược lại, giống KM419 rất mẫn cảm với rệp khi mật độ lên tới 32,08 con/ngọn (cao hơn 88,59%), trong khi giống KM140 duy trì mật độ trung gian ở mức 21,59 con/ngọn.

Thiên địch tự nhiên nào có vai trò quan trọng nhất trong việc khống chế rệp sáp? Ong ký sinh Anagyrus lopezi và bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi là hai loài thiên địch hiệu quả nhất. Thực nghiệm cho thấy một ấu trùng bọ mắt vàng tuổi 4 có thể tiêu thụ trung bình 6,09 rệp/ngày, trong khi ong A. lopezi đạt tỷ lệ ký sinh lên đến 64,44% trên rệp non tuổi 3 và 63,75% trên rệp trưởng thành.

Biện pháp kỹ thuật nào được khuyến nghị mang lại hiệu quả cao và an toàn? Chế phẩm sinh học Atimec USA 54EC (0,2 lít/ha) và thuốc đặc trị Dragon 585 EC (0,5 lít/ha) mang lại hiệu lực trừ rệp tối ưu nhất sau 7 ngày xử lý. Để đạt hiệu quả bền vững, cần kết hợp biện pháp ngâm hom giống 30 phút trước khi trồng và phun thuốc bao phủ vùng đệm 30 m xung quanh ổ dịch.

Kết luận

Nghiên cứu về rệp sáp bột hồng hại sắn tại Phú Yên mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính đột phá:

• Cung cấp bức tranh toàn diện về thành phần dịch hại với 7 loài sâu nhện, trong đó rệp sáp bột hồng là đối tượng nguy hiểm hàng đầu chiếm tỷ trọng lớn trong nhóm côn trùng chích hút.
• Làm sáng tỏ đặc tính sinh học đơn tính 100% con cái với chu kỳ vòng đời ngắn từ 28,01 đến 29,63 ngày, giải thích cơ chế bùng phát mật độ cực đại vào tháng 6 (8,76 - 9,61 con/ngọn).
• Xác định giống sắn ít nhiễm KM94 (17,01 con/ngọn) làm cơ sở khoa học để chuyển đổi cơ cấu cây trồng thay thế giống mẫn cảm KM419 (32,08 con/ngọn).
• Đánh giá định lượng vai trò của 2 thiên địch then chốt gồm bọ mắt vàng (tiêu thụ 6,09 rệp/ngày) và ong ký sinh (tỷ lệ ký sinh 64,44%), đặt nền móng cho công nghệ đấu tranh sinh học.
• Chuẩn hóa giải pháp quản lý dịch hại với chế phẩm sinh học Atimec USA 54EC và thuốc đặc trị Dragon 585 EC đạt hiệu lực cao nhất ở ngày thứ 7 sau xử lý.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, ngành nông nghiệp địa phương cần khẩn trương mở rộng chuyển giao quy trình IPM đồng bộ và hoàn thiện kỹ thuật nhân giống thiên địch quy mô công nghiệp. Hãy liên hệ ngay với các cơ quan khuyến nông và trạm bảo vệ thực vật gần nhất để tiếp cận tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết, bảo vệ trọn vẹn năng suất mùa vụ sắn của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐÀO HẢI LONG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ RỆP SÁP BỘT HỒNG Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero HẠI SẮN TẠI PHÚ YÊN NĂM 2018 - 2019 Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Ngọc Anh TS. Nguyễn Thị Thủy NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Đào Hải Long i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. Lê Ngọc Anh và TS. Nguyễn Thị Thủy người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiên cho tôi trong quá trình học tập và thực hiên đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Côn Trùng, Khoa Nông học- Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Bộ môn Thuốc, Cỏ dại và Môi trường, Bộ môn Côn Trùng - Viện Bảo vệ thực vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Đào Hải Long ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu của đề tài. Mục tiêu chung. Mục tiêu chi tiết.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Tổng quan tài liệu.

Cơ sở khoa học của đề tài. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Tình hình sản xuất sắn trên thế giới. Nghiên cứu ở nước ngoài về thành phần sâu, nhện hại sắn và rệp sáp bột hồng.

Nghiên cứu về đặc điểm hình thái sinh vật học, sinh thái học của rệp sáp bột hồng trên thế giới. Một số nghiên cứu về phòng chống rệp sáp bột hồng trên thế giới. Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình sản xuất sắn ở Việt Nam.

Nghiên cứu ở trong nước về thành phần sâu, nhện và rệp sáp bột hồng hại sắn ở Việt Nam và một số kết quả nghiên cứu về chúng. 13 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Một số nghiên cứu về phòng chống rệp sáp bột hồng tại Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần sâu hại, thiên địch của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti tại Phú Yên.

Phương pháp điều tra diễn biến mật độ và một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn tại tỉnh Phú Yên. Phương pháp nghiên cứu một số đặc điểm sinh vật học chính của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn. Đánh giá hiệu quả phòng trừ rệp sáp bột hồng. Phương pháp xử lý và tính toán số liệu.

Kết quả và thảo luận. Thành phần sâu hại sắn và thiên địch của chúng tại Phú Yên năm 2019. Thành phần sâu, nhện hại sắn tại Phú Yên năm 2019. Thành phần thiên địch của rệp sáp bột hồng tại Phú Yên vụ xuân hè năm 2019.

Diễn biến mật độ và một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile - Ferrero tại Phú Yên năm 2019. Diễn biến mật độ của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile- Ferrero tại Tuy An, Đồng Xuân - Phú Yên. Kết quả nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến mật độ rệp sáp bột hồng hại sắn Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero. NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM VỀ HÌNH THÁI HỌC, SINH VẬT học của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn ở điều kiện phòng thí nghiệm.

41 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm hình thái của rệp sáp bột hồng hại sắn P. Thời gian phát dục các pha và vòng đời của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti. Tỷ lệ sống sót các pha phát dục của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Ảnh hưởng của nhiệt độ, ẩm độ khác nhau đến sức sinh sản của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero. Nghiên cứu một số biện pháp phòng trừ rệp sáp bột hồng hại sắn Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero. Nghiên cứu sử dụng bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi phòng trừ rệp sáp bột hồng. Nghiên cứu sử dụng ong ký sinh Anagynus lopezi phòng trừ rệp sáp bột hồng hại sắn.

Nghiên cứu một số biện pháp hóa học và sinh học phòng trừ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero hại sắn. Kết luận và đề nghị. 55 Tài liệu tham khảo. 61 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật CABI Centre for Agriculture and Bioscience International (Trung tâm Nông nghiệp và Sinh học quốc tế) CIAT The International Center for Tropical Agriculture (Trung tâm Nông nghiệp nhiệt đới quốc tế) FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations (Tổ chức lương thực và nông nghiệp liên hợp quốc) NĐT Ngày điều tra RSBH Rệp sáp bột hồng PT Phát triển P.

manihoti Rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero A. lopezi Ong ký sinh Anagynus lopezi ToC Nhiệt độ RH Ẩm độ vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Thành phần các loài sâu, nhện hại thu được trên cây sắn trong vụ xuân hè tại Phú Yên năm 2019. Thành phần sâu, nhện hại sắn thuộc các bộ côn trùng và nhện nhỏ đã thu thập trên vụ sắn vụ xuân hè tại Phú Yên năm 2019.

Thành phần các loài thiên địch sâu hại sắn vụ xuân hè tại Phú Yên năm 2019. Số lượng loài thiên địch sâu hại sắn thuộc một số bộ côn trùng vụ xuân hè tại Phú Yên năm 2019. Diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile- Ferrero vụ xuân hè tại Tuy An – Phú Yên năm 2019. Diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile - Ferrero vụ xuân hè tại Đồng Xuân - Phú Yên năm 2019.

Ảnh hưởng của một số giống sắn đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti trên điều kiện đất đồi tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Ảnh hưởng của một số loại chân đất đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti trên giống sắn KM 94 tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Ảnh hưởng của một số loại chân đất đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti trên giống sắn KM 419 tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Kích thước các giai đoạn phát triển của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti.

Thời gian phát dục các pha và vòng đời của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti ở các điều kiện nhiệt độ, ẩm độ khác nhau tại Phú Yên năm 2019. Tỷ lệ sống sót các pha phát dục của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero trong điều kiện phòng thí nghiệm tại Phú Yên năm 2019. 47 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sức đẻ trứng của trưởng thành rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile-Ferrero ở các điều kiện nhiệt độ khác nhau trong phòng thí nghiệm tại Phú Yên năm 2019.

Sức ăn rệp sáp bột hồng của các tuổi ấu trùng bọ mắt vàng Pleisiochrysa ramburi. Tỷ lệ ong ký sinh tự nhiên trên rệp sáp bột hồng tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Tỷ lệ ký sính của ong Anagynus lopezi các tuổi rệp khác nhau tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Tỷ lệ ong (đực/cái) ký sinh trên các tuổi rệp khác nhau tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019.

Hiệu lực một số thuốc sinh học đối với rệp sáp bột hồng tại Đồng Xuân – Phú Yên năm 2019. Hiệu lực một số thuốc hóa học đối với rệp sáp bột hồng tại Đồng Xuân – Phú Yên năm 2019. 53 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 3. Nhân nuôi nguồi rếp sáp bột hồng.

Tỷ lệ % các bộ côn trùng sâu hại sắn tại Phú Yên. Bọ phấn trắng lớn Aleurodicus dispersus. Nhện đỏ Tetranychus urticae. Tỷ lệ % các bộ côn trùng chính thiên địch sâu hại sắn vụ xuân hè tại Phú Yên năm 2019.

Bọ rùa đỏ Micraspis discolor. Bọ rùa 8 chấm Harmonia octomaculata. Bọ rùa 6 vằn Menochilus sexmaculata. Ong ký sinh đực Anagyrus lopezi.

Ong ký sinh cái Anagyrus lopezi. Diễn biến mật độ của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile- Ferrero tại Tuy An – Phú Yên năm 2019. Diễn biến mật độ của rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti Matile- Ferrero tại Đồng Xuân – Phú Yên năm 2019. Ảnh hưởng của một số giống sắn đến mật độ rệp sáp bột hồng Phenacoccus manihoti trên điều kiện đất đồi tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019.

Ảnh hưởng của một số loại chân đất đến diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng trên giống sắn KM94 tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019. Ảnh hưởng của một số loại chân đất đến diễn biến mật độ rệp sáp bột hồng trên các giống sắn KM419 tại huyện Tuy An - Phú Yên năm 2019 .