Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và biện pháp nhân giống bằng giâm cành cây chè hoa vàng tại huyện chợ đồn tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và biện pháp nhân giống bằng giâm cành cây chè hoa vàng tại huyện, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Lê Đào Duy Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đình Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và kỹ thuật nhân giống cây chè hoa vàng tại Chợ Đồn, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Nguồn gốc, phân bố và phân loại Chè Hoa vàng
• 2.1.2. Chè Hoa vàng ở Ba Vì - Hà Nội
• 2.1.3. Chè Hoa vàng ở Sơn Động - Bắc Giang
• 2.1.4. Chè Hoa vàng ở Cúc Phương - Ninh Bình
• 2.1.5. Chè Hoa vàng ở Tam Đảo - Vĩnh Phúc
• 2.2. Cơ sở khoa học của nhân giống vô tính
• 2.2.1. Nhân giống vô tính
• 2.2.2. Cơ sở phát sinh phát triển cá thể
• 2.2.3. Sự hình thành rễ bất định
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của cây chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng, loại hom đến khả năng nhân giống cây chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu đặc điểm nông sinh học của cây chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 3.4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa trưởng, loại hom đến khả năng nhân giống bằng giâm hom chè hoa Vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm nông sinh học của cây chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn
• 4.1.1. Tình hình phân bố, đặc điểm sinh cảnh và khai thác sử dụng cây chè Hoa vàng tại Huyện Chợ
• 4.1.2. Đặc điểm hình thái của các loài chè Hoa vàng
• 4.1.3. Đặc điểm vật hậu của loài chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn
• 4.1.4. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng, loại hom đến khả năng nhân giống bằng giâm hom cây chè Hoa vàng
• 4.1.4.1. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa trưởng, loại hom đến tỷ lệ hom sống
• 4.1.4.2. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng, loại hom đến tỷ lệ tái sinh chồi của hom giâm
• 4.1.4.3. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng, loại hom đến khả năng sinh trưởng chồi của hom giâm
• 4.1.4.4. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa trưởng, loại hom đến khả năng ra rễ của hom giâm
• 4.1.4.5. Ảnh hưởng của nồng độ chất điều hòa sinh trưởng, loại hom đến tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm nông sinh học của cây chè hoa vàng tại huyện Chợ Đồn tỉnh Bắc Kạn

Cây chè hoa vàng, tên khoa học là Camellia spp., là một loài thực vật quý hiếm thuộc họ Theaceae. Tại huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn, cây chè hoa vàng có đặc điểm sinh học nổi bật, bao gồm khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt, đất tơi xốp. Cây thường mọc dưới tán rừng, ưa bóng râm và có thể phát triển tốt ở độ cao từ 300 đến 500 mét. Đặc điểm hình thái của cây bao gồm lá to, màu xanh đậm, hoa màu vàng tươi, có khả năng ra hoa nhiều đợt trong năm. Theo nghiên cứu, cây chè hoa vàng có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, với chu kỳ sinh trưởng kéo dài từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Điều này cho thấy cây chè hoa vàng không chỉ có giá trị kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học tại địa phương.

1.1. Tình hình phân bố và khai thác cây chè hoa vàng

Cây chè hoa vàng phân bố chủ yếu ở các huyện Chợ Đồn, Ba Bể, Pác Nặm, Chợ Mới của tỉnh Bắc Kạn. Tình hình khai thác cây chè hoa vàng diễn ra mạnh mẽ do nhu cầu cao từ thị trường. Người dân địa phương đã khai thác nụ hoa tươi với giá khoảng 0,5 triệu đồng/kg, dẫn đến nguy cơ cạn kiệt nguồn gen quý hiếm này. Việc khai thác tự do và tác động của biến đổi khí hậu đã làm giảm số lượng cây chè hoa vàng trong tự nhiên. Do đó, cần có các biện pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này để đảm bảo nguồn gen quý hiếm cho tương lai.

II. Kỹ thuật nhân giống cây chè hoa vàng

Kỹ thuật nhân giống cây chè hoa vàng chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp giâm cành. Phương pháp này giúp duy trì các đặc tính di truyền của cây mẹ, đồng thời rút ngắn thời gian nhân giống. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ sống của hom giâm. Việc lựa chọn loại hom cũng rất quan trọng, hom từ cành chồi vượt có khả năng ra rễ tốt hơn so với hom từ cành nách. Kỹ thuật này không chỉ giúp tăng cường sản xuất cây giống mà còn góp phần bảo tồn giống cây quý hiếm này. Đặc biệt, việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong nhân giống sẽ nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng cây giống, đáp ứng nhu cầu thị trường.

2.1. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến khả năng nhân giống

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ chất điều hòa sinh trưởng IBA từ 1000 đến 3000 ppm là phù hợp nhất cho việc nhân giống cây chè hoa vàng. Tỷ lệ hom sống và khả năng ra rễ của hom giâm tăng lên đáng kể khi sử dụng nồng độ này. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc điều chỉnh nồng độ chất điều hòa sinh trưởng trong quy trình nhân giống. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp tăng cường khả năng sinh trưởng và phát triển của cây chè hoa vàng, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của cây chè hoa vàng

Cây chè hoa vàng không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn có nhiều ứng dụng trong y học. Nước sắc từ lá chè có tác dụng hạ huyết áp, giải độc gan và thận, đồng thời có khả năng chống viêm và kháng khuẩn. Với những lợi ích này, cây chè hoa vàng ngày càng được nghiên cứu và phát triển để tạo ra các sản phẩm dược liệu có giá trị. Việc phát triển cây chè hoa vàng không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen quý hiếm mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Hơn nữa, cây chè hoa vàng còn có tiềm năng phát triển thành cây cảnh, góp phần làm đẹp cảnh quan và bảo vệ môi trường.

3.1. Ứng dụng trong sản xuất và bảo tồn

Việc phát triển cây chè hoa vàng tại Bắc Kạn không chỉ nhằm mục đích kinh tế mà còn hướng tới bảo tồn đa dạng sinh học. Các biện pháp bảo tồn như xây dựng vườn ươm, phát triển kỹ thuật nhân giống và trồng cây chè hoa vàng trong các khu vực rừng phòng hộ sẽ giúp bảo vệ nguồn gen quý hiếm này. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây chè hoa vàng sẽ góp phần bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây Chè Hoa vàng (Camellia spp.) là một loài thực vật quý hiếm, nằm trong sách đỏ của Việt Nam, có giá trị kinh tế và dược liệu cao. Tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, cây chè này phân bố tự nhiên ở các xã Nghĩa Tá, Đông Viên và Rã Bản, với hai loài chính là chè búp tím và chè lá nhỏ. Giá trị kinh tế của cây được thể hiện qua mức giá khoảng 0,5 triệu đồng/kg nụ hoa tươi, thậm chí có nơi thu mua cả cây tươi với giá khoảng 7 triệu đồng/cây, dẫn đến nguy cơ suy giảm nguồn gen tự nhiên do khai thác quá mức. Nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm nông sinh học và xây dựng quy trình nhân giống bằng giâm cành nhằm bảo tồn và phát triển loài cây này tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu gồm: (1) khảo sát đặc điểm nông sinh học của cây Chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn, làm cơ sở khoa học cho bảo tồn và phát triển; (2) xác định nồng độ chất kích thích sinh trưởng IBA phù hợp để nâng cao hiệu quả nhân giống bằng giâm cành. Thời gian nghiên cứu từ tháng 11/2017 đến tháng 12/2018, tại các xã có phân bố chè Hoa vàng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn nguồn gen quý, phát triển sản xuất cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, đồng thời góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cơ sở sinh học của nhân giống vô tính bằng giâm cành. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Mô tả các giai đoạn sinh trưởng của cây từ non trẻ đến thành thục, ảnh hưởng của yếu tố nội sinh và ngoại sinh đến khả năng ra rễ và phát triển chồi.

• Lý thuyết nhân giống vô tính và hình thành rễ bất định: Giải thích quá trình hình thành rễ mới từ mô sẹo tại vị trí cắt hom, vai trò của các chất điều hòa sinh trưởng như Auxin (đặc biệt IBA) trong kích thích ra rễ, cùng các nhân tố ảnh hưởng như loại hom, vị trí cành, tuổi cây mẹ, điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng).

Các khái niệm chính bao gồm: hom giâm (hom ngọn, hom giữa, hom gốc), chất kích thích sinh trưởng IBA, tỷ lệ hom sống, tỷ lệ hom bật chồi, tỷ lệ hom ra rễ, tiêu chuẩn xuất vườn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ khảo sát thực địa tại 3 xã Nghĩa Tá, Đông Viên và Rã Bản, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn; phỏng vấn 30 người dân địa phương về phân bố, sinh cảnh và khai thác chè Hoa vàng; thu mẫu thực vật để mô tả đặc điểm hình thái; thí nghiệm nhân giống bằng giâm cành tại vườn ươm xã Đông Viên.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp điều tra thực địa kết hợp phỏng vấn, mô tả hình thái, theo dõi chu kỳ sinh trưởng. Thí nghiệm nhân giống được bố trí theo thiết kế ngẫu nhiên hoàn toàn với 4 công thức xử lý nồng độ IBA (0, 100, 200, 300 ppm) trên 3 loại hom (ngọn, giữa, gốc), mỗi công thức 3 lần lặp, mỗi lần 30 hom (tổng 90 hom/công thức). Các chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ sống, tỷ lệ bật chồi, tỷ lệ ra rễ, khả năng sinh trưởng chồi, tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 11/2017 đến tháng 12/2018, trong đó thí nghiệm giâm hom bắt đầu vào cuối vụ Xuân (27/3/2018), theo dõi trong 6 tháng.

• Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và SAS 9.0, phân tích ANOVA và so sánh nhóm bằng T-test để đánh giá ảnh hưởng của nồng độ IBA và loại hom đến các chỉ tiêu sinh trưởng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố và sinh cảnh: Tại huyện Chợ Đồn, có 2 loài chè Hoa vàng phân bố tập trung tại 3 xã với tỷ lệ bắt gặp cao nhất trong rừng tự nhiên nghèo (37%), tiếp theo là rừng trung bình (30%) và rừng hỗn giao tre nứa (20%). Đặc điểm sinh cảnh là các khu vực gò đồi, sườn đồi, thung lũng, ven khe suối trên đất thịt nhẹ đến trung bình, độ ẩm cao, tầng đất mặt xốp, màu nâu hoặc xám.

2. Đặc điểm khí hậu và địa hình: Nhiệt độ trung bình năm 23,2ºC, tổng tích nhiệt 6800-7000ºC, lượng mưa tập trung chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10, độ ẩm không khí trung bình 82%. Địa hình đa dạng với độ cao và hướng núi khác nhau nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến phân bố chè Hoa vàng.

3. Ảnh hưởng của nồng độ IBA và loại hom đến nhân giống: Tỷ lệ hom sống cao nhất đạt khoảng 85% khi xử lý IBA 200 ppm trên hom ngọn, so với 60% ở đối chứng không xử lý. Tỷ lệ hom bật chồi và ra rễ cũng tăng đáng kể ở nồng độ IBA 200 ppm, với hom ngọn có tỷ lệ ra rễ đạt 78%, hom giữa 65%, hom gốc 50%. Tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn cao nhất là 70% ở hom ngọn với IBA 200 ppm, so với 40% ở đối chứng.

4. Khả năng sinh trưởng chồi: Chiều dài chồi trung bình sau 6 tháng đạt 12 cm ở hom ngọn xử lý IBA 200 ppm, cao hơn 30% so với hom gốc và đối chứng. Số lá/hom cũng tăng tương ứng, cho thấy hiệu quả kích thích sinh trưởng rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nồng độ IBA 200 ppm là mức tối ưu để kích thích ra rễ và sinh trưởng chồi cho cây Chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn, phù hợp với các nghiên cứu trước đây ở các tỉnh khác như Ba Vì, Sơn Động. Hom ngọn có khả năng ra rễ và sinh trưởng tốt hơn hom giữa và hom gốc, do chứa nhiều mô phân sinh và ít hóa gỗ hơn, thuận lợi cho quá trình tái sinh rễ bất định.

Phân bố chè Hoa vàng chủ yếu ở rừng nghèo và trung bình cho thấy loài cây này thích nghi với điều kiện sinh thái có độ che phủ vừa phải, đất xốp và ẩm độ cao. Việc khai thác quá mức đã làm giảm nguồn gen tự nhiên, do đó việc nhân giống vô tính bằng giâm cành với quy trình xử lý IBA phù hợp là giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát triển.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ hom sống, ra rễ và tỷ lệ cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn giữa các nồng độ IBA và loại hom, cũng như bảng mô tả đặc điểm sinh trưởng chồi để minh họa rõ ràng hiệu quả của từng phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình nhân giống chuẩn hóa: Áp dụng nồng độ IBA 200 ppm cho hom ngọn trong giâm cành để nâng cao tỷ lệ sống và ra rễ, triển khai trong các vườn ươm địa phương trong vòng 1 năm tới, do các cơ sở nghiên cứu và nông dân thực hiện.

2. Bảo tồn nguồn gen tự nhiên: Thiết lập khu vực bảo tồn chè Hoa vàng tại các xã Nghĩa Tá, Đông Viên và Rã Bản, hạn chế khai thác tự do, đồng thời tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng trong 2 năm tới, phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn.

3. Phát triển mô hình trồng chè Hoa vàng thương mại: Khuyến khích người dân áp dụng kỹ thuật nhân giống giâm cành đã được nghiên cứu để trồng mới, mở rộng diện tích trồng trong 3 năm tới, nhằm tạo nguồn nguyên liệu dược liệu ổn định và tăng thu nhập.

4. Nghiên cứu bổ sung về kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch: Tiếp tục nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng sản phẩm chè Hoa vàng, đặc biệt là thời vụ giâm hom và chăm sóc cây con, thực hiện trong vòng 2 năm, do các viện nghiên cứu nông nghiệp chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học cây trồng, nông học: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để phát triển các đề tài liên quan đến nhân giống và bảo tồn cây dược liệu quý.

2. Cơ quan quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên: Áp dụng thông tin về phân bố, sinh cảnh và kỹ thuật nhân giống để xây dựng chính sách bảo vệ và phát triển nguồn gen chè Hoa vàng.

3. Nông dân và doanh nghiệp trồng, chế biến chè dược liệu: Áp dụng quy trình nhân giống giâm cành hiệu quả để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, phát triển kinh tế địa phương.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hỗ trợ các dự án bảo tồn, phát triển bền vững cây chè Hoa vàng, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn giâm cành làm phương pháp nhân giống cho chè Hoa vàng?
   Giâm cành giữ được đặc tính di truyền của cây mẹ, thời gian nhân giống nhanh, tỷ lệ sống cao và phù hợp với đặc điểm sinh học của chè Hoa vàng, giúp bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

2. Nồng độ IBA nào là tối ưu để kích thích ra rễ cho chè Hoa vàng?
   Nồng độ IBA 200 ppm được xác định là mức tối ưu, giúp tăng tỷ lệ hom sống lên đến 85% và tỷ lệ ra rễ đạt 78% ở hom ngọn, vượt trội so với các nồng độ khác.

3. Loại hom nào cho hiệu quả nhân giống tốt nhất?
   Hom ngọn có khả năng ra rễ và sinh trưởng chồi tốt hơn hom giữa và hom gốc do chứa nhiều mô phân sinh và ít hóa gỗ, thuận lợi cho quá trình tái sinh rễ.

4. Điều kiện sinh thái nào phù hợp cho sự phát triển của chè Hoa vàng?
   Chè Hoa vàng phát triển tốt ở các khu vực rừng tự nhiên nghèo đến trung bình, trên đất thịt nhẹ đến trung bình, độ ẩm cao, nhiệt độ trung bình khoảng 23ºC và lượng mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 10.

5. Làm thế nào để bảo tồn nguồn gen chè Hoa vàng tại Bắc Kạn?
   Cần thiết lập khu vực bảo tồn, hạn chế khai thác tự do, áp dụng kỹ thuật nhân giống vô tính để nhân rộng cây trồng, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị và bảo vệ loài cây này.

Kết luận

• Xác định được đặc điểm phân bố, sinh cảnh và đặc tính nông sinh học của cây Chè Hoa vàng tại huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, làm cơ sở khoa học cho bảo tồn và phát triển.
• Nồng độ IBA 200 ppm là mức tối ưu trong nhân giống giâm cành, giúp tăng tỷ lệ hom sống, ra rễ và sinh trưởng chồi, đặc biệt ở hom ngọn.
• Loại hom ngọn cho hiệu quả nhân giống vượt trội so với hom giữa và hom gốc, phù hợp để áp dụng trong sản xuất.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp quy trình kỹ thuật nhân giống hiệu quả, góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm và phát triển kinh tế địa phương.
• Đề xuất xây dựng mô hình nhân giống và bảo tồn chè Hoa vàng trong 1-3 năm tới, đồng thời khuyến khích nghiên cứu bổ sung về kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch.

Luận văn là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà khoa học, cơ quan quản lý, nông dân và doanh nghiệp trong việc bảo tồn và phát triển cây chè Hoa vàng. Hành động bảo vệ và nhân giống ngay hôm nay sẽ góp phần duy trì nguồn gen quý hiếm cho thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Nguồn gốc, phân bố và phân loại Chè Hoa vàng Chè Hoa vàng có tên khoa học là Camellia L., tên Việt Nam gọi là Trà Hoa vàng (Trà mi), thuộc Họ Theaceae (Họ chè), Chi Camellia L. Theo hệ thống phân loại thực vật của Takhtajan, vị trí phân loại của chi Camellia L.

có thể được tóm tắt như sau: Giới: Thực vật (Plantae) Ngành: Ngọc lan (Magnoliophyta). Lớp: Ngọc lan (Magnoliopsida) Phân lớp: Sổ (Dilleniidae) Bộ: Chè (Theales) Họ: Chè (Theaceae) * Đặc điểm phân bố chi Camellia L. *Trên thế giới Chi Camellia L. có khoảng 280 loài, phân bố chủ yếu ở nhiệt đới và á nhiệt đới, có nguồn gốc ở khu vực miền đông và miền nam châu Á, từ phía đông dãy Himalaya tới Nhật Bản và Indonesia.

- Châu Á: Ấn độ, Bangladesh, Đài Loan, Hàn Quốc, Indonesia, Iran, Malaysia, Myanmar, Nepal, Nhật Bản, Sri-lanka, Trung Quốc, Việt Nam. - Châu Phi: Burundi, Ethiopia, Kenya, Maritius, Nam Phi, Uganda. - Nam Mỹ: Argentina, Brazil, Ecuador, Peru. - Châu Đại Dương: Australia, New-Zeland.

- Châu Âu: Thổ Nhĩ Kỳ, Liên xô (cũ) Ở Trung Quốc, các loài Camellia đã được quan tâm bảo tồn và phát triển e 5 từ khá sớm. Đến nay có nhiều trung tâm bảo tồn và nghiên cứu phát triển Chè, trong đó có Chè Hoa vàng. Vườn ngân hàng gen Camellia ở Nam Ninh là nơi lưu giữ bộ sưu tập lớn nhất Chè Hoa vàng (Camellia chrysantha.Sealy) trên thế giới. Lưu giữ hơn 20 loài Camellia và 15 thứ Chè Hoa vàng (Camellia chrysantha) nhằm bảo tồn, nghiên cứu, lai tạo giống và nghiên cứu về trồng trọt.

Có 3,000 cá thể được lưu giữ, từ đó tạo ra 7,000 dòng lai từ cây bố mẹ là Chè Hoa vàng (Camellia chrysantha.Sealy) và các loài khác trong chi Camellia L. Có 6 loài trong bộ sưu tập được thu từ Việt Nam, gồm: C. murauchii Ninh & Hakoda, C. Ye Liang và C.

amplexicaulis (Pitard) Cohen-Stuart. Ngoài ra, còn nhiều vườn khác lưu giữ các loài và giống Camellia, bao gồm: Guilin Botanic Garden Yanshan - Quảng Tây (20 loài); The Jinhua International Camellia Species Garden - Chiết Giang (25 loài); The Fangcheng Golden Camellia Nature Reserve and Gene Bank - Quảng Tây (28 loài và giống Trà hoa vàng); Kunming Institute of Botany - Vân Nam (25 loài, trong đó có 8 loài từ Việt Nam), bao gồm: C. crassiphylla Ninh & Hakoda; C. cucphuongensis Ninh &Rosmann; C.

inusitata Orel, Curry & Luu (Trần Ninh và cs (2010))[9]. *Ở Việt Nam Việt Nam được các nhà khoa học xác định nằm trong trung tâm đa dạng sinh học của các loài Chè Hoa vàng được tìm thấy ở một số khu vực như Tam Đảo, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Yên Bái, Cúc Phương … Đến nay đã xác định có 58 loài Camellia L., thuộc các nhóm: Chè, Hải đường, Trà mi, Sở (Trà dầu), trong đó có 27 loài Camellia L. có hoa màu vàng (Trần Ninh và cs (2010)) [9]. Danh mục các loài Camellia L.

có hoa vàng ở Việt Nam TT Tên Khoa Tên Việt Nam Phân bố 1. Camellia aurea Hung T. Chang Trà hoa vàng kim VN 2. Camellia crassiphylla Ninh & Hakoda Trà hoa vàng lá dày VN 3.

Camellia cucphuongensis Ninh & Trà hoa vàng Cúc VN 4. Camellia dalatensis Luong, Tran & Trà hoa vàng Đà Lạt VN 5. Camellia dilinhensis Ninh & V.Luong Trà hoa vàng Di Linh VN 6. Camellia dormoyana (Pierre) Sealy Trà hoa vàng Đo môi VN 7.Sealy Trà hoa vàng Tiên Yên VN, TQ 8.

Camellia flava (Pit.) Sealy Trà hoa vàng nhạt VN 9. Camellia chrysantha (Hu) Tuyama Trà hoa vàng VN, TQ 10.) Trà hoa Gilbert VN, TQ 11.Sealy Trà hoa vàng Hako VN 12.Sealy Trà hoa vàng Hàm Yên VN 13. Camellia hirsute Trà hoa vàng nhiều lông VN 14. Camellia huulungensis Rosmann & Ninh Trà hoa vàng Hữu Lũng VN 15.

Camellia impressinervis Hung T. Trà hoa vàng gân lõm VN, TQ 16. Camellia kirinoi Ninh Trà hoa vàng Kiri VN 17.Mo Trà hoa vàng da cam VN, TQ 18. Camellia murauchii Ninh & Hakoda Trà hoa vàng Murô VN 19.

Camellia megasepala Hung T.Chang & Trà hoa vàng Ba Bể VN, TQ 20. Camellia petelotii (Merr.) Sealy Trà hoa vàng Petelot VN 21. Camellia phanii Hakoda et Ninh Trà hoa vàng Phan VN 22. Camellia quephongensis Hakoda et Ninh Trà hoa vàng Quế Phong VN 23.

Camellia rosmannii Ninh Trà hoa vàng Yên Tử VN 24. Camellia tamdaoensis Ninh et Hakoda Trà hoa vàng Tam đảo VN 25. Camellia thanxaensis Trà hoa vàng Thần Sa VN 26. Camellia tonkinensis (Pit.) Cohen-Stuart Trà hoa vàng Bắc bộ VN 27.

Camellia tienii Ninh Hải đường hoa vàng VN 1.2 Đặc điểm thực vật học một số loài Chè Hoa vàng 1. Chè Hoa vàng ở Ba Vì - Hà Nội Chè Hoa vàng ở Ba Vì (Camellia tonkinensis) thuộc nhóm cây gỗ nhỏ, cao 3-5m, mọc rải rác trong rừng. Thân tròn, thẳng, có màu trắng nhờ, cành e 7 non và ngọn non có màu nâu đỏ. Cây sinh trưởng thường xuyên nhưng tốc độ chậm, có rễ cọc to và dài, ăn sâu.

Về hình thái, chè Hoa vàng Ba Vì có lá hình trái xoan dài, đầu lá nhọn, lá dài 9,5-14,5 cm, rộng 3,5-5,0 cm, lá đơn mọc cách không có lá kèm, lá non màu nâu đỏ và mọc chúc xuống rất đặc trưng. Hệ gân lá nổi cả 2 mặt, có 8-9 đôi, gân phụ hợp mép; phiến lá dày, cứng và dài, mép lá có răng cưa. Cây có hoa màu vàng tươi, hoa lưỡng tính, hoa to, đường kính hoa 6-8cm, hoa nở lâu tàn, có thể duy trì được 8-10 ngày. Mùa hoa từ tháng 10 đến tháng 12 (Trần Ninh và cs (2010))[9].

Chè Hoa vàng ở Sơn Động - Bắc Giang Chè Hoa vàng (Camellia euphlebia) phân bố tự nhiên tại Sơn Động là loài cây gỗ nhỏ, vỏ nhẵn màu xám mốc; lá có dạng hình trứng thuôn dài, mép lá có răng cưa dài, mặt trên lá nhẵn bóng, có màu xanh thẫm, mặt dưới xanh nhạt, hơi ráp. Gốc lá hình nêm hay tù, đầu lá hơi nhọn, lá dài bình quân 9-15 cm, rộng 4-7 cm. Mỗi bên lá có 9-12 gân, gân lá hợp cách mép lá 0,2 - 0,6cm.; Hoa màu vàng tươi, đường kính hoa 5 - 6cm, hoa nở vào tháng 10 đến tháng giêng năm sau; số lượng hoa trên cây nhiều, hoa mọc ở đầu cành hay nách lá. Chè Hoa vàng ở Cúc Phương - Ninh Bình Chè Hoa vàng ở Vườn Quốc gia Cúc Phương gồm 2 loài: Camellia cucphuongensis và Camellia flava.

Camellia cucphuongensis là loài cây gỗ nhỏ, cao 3-6m. Lá hình bầu dục dài 6-12cm, rộng 2,5-4,5 cm; đỉnh lá nhọn dài khoảng 1,5cm; gốc lá tròn hay hình nêm rộng; chất lá dày, bóng và dai; gân bên 7-9 cặp. Hoa màu vàng nhạt, có cuống dài 5-7 mm, có lông. Mùa hoa kéo dài từ tháng 10 năm trước đến tháng 2 năm sau.

Loài này ưa ẩm mọc trong các thung lũng của rừng nhiệt đới ở độ cao 300-400 m (khu vực gần hồ Mạc thuộc Vườn Quốc gia Cúc Phương) e 8 1. Chè Hoa vàng ở Tam Đảo - Vĩnh Phúc Chè Hoa vàng ở Vườn Quốc gia Tam Đảo gồm 2 loài là Camellia tamdaoensis và Camellia petelotii. Camellia tamdaoensis là loài cây gỗ nhỏ, cao 2-4 m. Lá hình bầu dục hẹp, gốc hình nêm, gân bên gồm 6-8 cặp.

Hoa màu vàng, mọc ở nách lá; cuống hoa ngắn 5-9 mm; cánh hoa 10-12 màu vàng, phủ nhiều lông mịn trắng ở cả hai mặt. Mùa ra hoa bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 1. Loài này mọc ở độ cao 300-500 m tại khu vực Tây Thiên. Camellia petelotii là loài cây gỗ nhỏ, cao 2-4 m.

Lá dày hình bầu dục hẹp; gốc lá dạng nêm hẹp; gân bên gồm 10-12 cặp. Hoa màu vàng, mọc ở đỉnh cành; cuống hoa dài 1-1,5 cm. Mùa ra hoa từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Loài này phân bố ở độ cao 900-1100 m ở thung lũng ẩm trong rừng thường xanh.

Cơ sở khoa học của nhân giống vô tính Nhân giống vô tính là phương pháp nhân lên hoặc tạo ra cá thể mới bằng phương pháp sinh sản vô tính. Hiện nay phương pháp nhân giống này được ứng dụng nhiều trong nhân giống cây ăn quả, cây trồng lâm nghiệp. Nhân giống bằng hom (cutting propagation) là một trong những phương pháp nhân giống vô tính. Đó là việc dùng một phần lá, một đoạn thân, đoạn cành, hoặc đoạn rễ để tạo nên cây mới gọi là cây hom, cây hom có đặc tính di truyền như của cây mẹ.

Phương pháp nhân giống vô tính có nhiều ưu điểm: Giữ được những đặc tính di truyền của cây mẹ, cây giống sau trồng sớm ra hoa, thời gian nhân giống nhanh, các đột biến có lợi khó bị mất đi do không phải trải qua quá trình phân bào giảm nhiễm. Bên cạnh những ưu điểm nổi bật, phương pháp nhân giống này vẫn còn bộc lộ một số nhược điểm sau : Cây mẹ truyền bệnh virus sang cho cây con, cây giống nhanh bị thoái hóa (sinh trưởng phát triển không đều, giảm giá trị thương phẩm), hệ số nhân thấp, cần số lượng lớn cây bố mẹ. e 9 * Cơ sở phát sinh phát triển cá thể Bất kỳ một loài sinh vật nào trong quá trình sinh trưởng và phát triển đều chịu sự điều hoà của bộ gen và bộ gen do môi trường xung quanh điều chỉnh. Trong bộ gen sẽ có những gen hoạt động theo điều kiện nhất định và được điều khiển nhịp nhàng theo môi trường với sự phát triển cá thể đặc trưng cho từng loài cụ thể.

Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây được thể hiện qua các giai đoạn: Non trẻ, chuyển tiếp, thành thục. Khả năng ra chồi rễ ở các bộ phận cũng khác nhau, ở các bộ phận thuộc giai đoạn non trẻ khả năng ra rễ lớn hơn ở giai đoạn trưởng thành. Do vậy việc xử lí trẻ hoá là một biện pháp quan trọng trong nhân giống bằng hom ở những loài cây khó ra rễ * Sự hình thành rễ bất định Nhân giống bằng hom dựa trên khả năng tái sinh hình thành rễ bất định của một đoạn thân hoặc cành trong điều kiện thích hợp để tạo thành cơ thể mới. Rễ bất định là rễ được sinh ra ở bất kỳ bộ phận nào của cây ngoài hệ rễ của nó, trong hom giâm và chiết điều quan trọng là quá trình hình thành rễ bất định.

Khả năng ra rễ của hom cũng phụ thuộc vào xuất xứ, có loại hom dễ ra rễ có loại hom khó ra rễ, chồi đỉnh có khả năng ra rễ tốt hơn chồi nách, đặc biệt là cành chồi vượt dễ ra rễ hơn cành lấy từ tán cây. Mỗi loài cây có một loại hom phù hợp riêng, tuỳ từng loài mà lấy hom ở tuổi, vị trí nào cho phù hợp (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2001)[6]. Có 2 loại rễ: Rễ tiềm ẩn và rễ mới sinh. - Rễ tiềm ẩn: Là loại rễ có nguồn gốc từ trong thân cây, cành cây nhưng chỉ phát triển khi bộ phận của thân được tách ra khỏi cây mẹ.