Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị nội nha ở bệnh nhân viêm quang chóp mạn tính tại bệnh viện đại học y dược cần thơ 2017 2019

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị nội nha viêm quang chóp mạn tính tại bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ giai đoạn 2017-2019.

• Tác giả: Đào Thị Trúc An
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Lâm
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng và Kết Quả Điều Trị Nội Nha Viêm Quanh Chóp Mạn Tính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu răng và mô quanh răng
• 1.2. Bệnh lý vùng quanh chóp
• 1.3. Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng viêm quanh chóp mạn tính
• 1.4. Điều trị viêm quanh chóp mạn tính
• 1.5. Phương pháp điều trị nội nha không phẫu thuật
• 1.6. Điều trị nội nha kết hợp phẫu thuật cắt chóp
• 1.7. Đánh giá kết quả điều trị phương pháp nội nha không phẫu thuật
• 1.8. Vật liệu trám bít ống tuỷ
• 1.8.1. Tổng quan về vật liệu trám bít ống tuỷ
• 1.8.2. Tổng quan về vật liệu Mineral Trioxide Aggregate
• 1.8.3. Tình hình nghiên cứu về điều trị viêm quanh chóp mạn tính
• 1.8.3.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.8.3.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng viêm quanh chóp mạn tính
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị viêm quanh chóp mạn tính với Mineral Trioxide Aggregate
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh viêm quanh chóp mạn tính
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Viêm Quanh Chóp Mạn Tính

Viêm quanh chóp mạn tính là một trong những bệnh lý phổ biến trong nha khoa, ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng và toàn thân. Nghiên cứu này nhằm mục đích mô tả các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân viêm quanh chóp mạn tính, đồng thời đánh giá hiệu quả điều trị nội nha. Việc hiểu rõ về bệnh lý này sẽ giúp các bác sĩ có phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Viêm Quanh Chóp

Viêm quanh chóp mạn tính thường có triệu chứng nghèo nàn, dễ bị bỏ qua. Các dấu hiệu lâm sàng bao gồm lỗ dò mủ, răng đổi màu, và đau nhẹ khi gõ dọc. Theo nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Hà, 61.9% trường hợp có lỗ dò, cho thấy tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm.

1.2. Tình Trạng Cận Lâm Sàng Của Bệnh Nhân

Cận lâm sàng giúp xác định mức độ tổn thương quanh chóp. Hình ảnh X-quang cho thấy vùng thấu quang quanh chóp, là dấu hiệu quan trọng trong chẩn đoán. Việc phân loại tổn thương theo kích thước và hình dạng cũng rất cần thiết để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

II. Vấn Đề Trong Chẩn Đoán Viêm Quanh Chóp Mạn Tính

Chẩn đoán viêm quanh chóp mạn tính gặp nhiều khó khăn do triệu chứng không rõ ràng. Việc bỏ sót chẩn đoán có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán chính xác và hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Phát Hiện Bệnh

Triệu chứng của viêm quanh chóp mạn tính thường không rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc thiếu sót trong chẩn đoán có thể dẫn đến điều trị không hiệu quả và tăng nguy cơ biến chứng.

2.2. Tầm Quan Trọng Của X quang Trong Chẩn Đoán

Hình ảnh X-quang là công cụ quan trọng trong chẩn đoán viêm quanh chóp. Các tổn thương thấu quang quanh chóp giúp xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh và hướng dẫn điều trị. Việc phân tích hình ảnh X-quang cần được thực hiện cẩn thận để tránh sai sót.

III. Phương Pháp Điều Trị Nội Nha Viêm Quanh Chóp Mạn Tính

Điều trị nội nha là phương pháp chính để xử lý viêm quanh chóp mạn tính. Các phương pháp điều trị hiện đại giúp giảm thiểu xâm lấn và nâng cao hiệu quả điều trị. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Điều Trị Nội Nha Không Phẫu Thuật

Điều trị nội nha không phẫu thuật được chỉ định cho những trường hợp tổn thương nhỏ. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công có thể đạt 89% đối với tổn thương có đường kính <5mm. Phương pháp này giúp bảo tồn răng và giảm đau cho bệnh nhân.

3.2. Điều Trị Nội Nha Kết Hợp Phẫu Thuật

Trong một số trường hợp, điều trị nội nha kết hợp phẫu thuật cắt chóp là cần thiết. Phương pháp này giúp loại bỏ hoàn toàn tổn thương và cải thiện tình trạng viêm quanh chóp. Tuy nhiên, cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi thực hiện.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị Viêm Quanh Chóp Mạn Tính

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều trị nội nha bằng Mineral Trioxide Aggregate mang lại hiệu quả cao trong việc điều trị viêm quanh chóp mạn tính. Việc đánh giá kết quả sau điều trị là cần thiết để xác định tính hiệu quả của phương pháp.

4.1. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Nội Nha

Kết quả điều trị nội nha được đánh giá dựa trên triệu chứng lâm sàng và hình ảnh X-quang. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hồi phục sau điều trị đạt 91.5% sau 6 tháng, cho thấy hiệu quả của phương pháp này.

4.2. Ứng Dụng Mineral Trioxide Aggregate Trong Điều Trị

Mineral Trioxide Aggregate là vật liệu mới có nhiều ưu điểm trong điều trị nội nha. Vật liệu này giúp tạo ra hàng rào chặn chóp tức thì, kích thích quá trình lành thương và giảm thiểu biến chứng.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Viêm Quanh Chóp Mạn Tính

Nghiên cứu về viêm quanh chóp mạn tính cho thấy tầm quan trọng của việc chẩn đoán và điều trị kịp thời. Các phương pháp điều trị hiện đại như nội nha không phẫu thuật và sử dụng Mineral Trioxide Aggregate đã chứng minh hiệu quả cao.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Viêm Quanh Chóp

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện các phương pháp điều trị và phát triển vật liệu mới. Việc nâng cao nhận thức về bệnh lý này cũng rất quan trọng để giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Bác Sĩ Nha Khoa

Các bác sĩ nha khoa cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ thuật mới trong điều trị viêm quanh chóp mạn tính. Việc áp dụng các phương pháp điều trị tiên tiến sẽ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe răng miệng cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm quanh chóp mạn tính (VQCMT) là một bệnh lý răng miệng phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn nhai và sức khỏe toàn thân. Theo ước tính, nguyên nhân chính gây viêm nhiễm vùng hàm mặt chiếm tới 59% là do bệnh lý tuỷ và vùng quanh chóp. Bệnh thường tiến triển âm thầm với triệu chứng nghèo nàn, dễ bị bỏ qua, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm mô tế bào, viêm xương hàm, viêm xoang, thậm chí nhiễm khuẩn huyết. Trong bối cảnh y học hiện đại, phương pháp điều trị bảo tồn nội nha không phẫu thuật ngày càng được ưu tiên nhằm giảm thiểu xâm lấn, đau đớn và chi phí cho bệnh nhân.

Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị nội nha bằng vật liệu Mineral Trioxide Aggregate (MTA) trên bệnh nhân VQCMT tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn 2017 – 2019. Mục tiêu chính là mô tả đặc điểm bệnh lý và đánh giá hiệu quả điều trị nội nha không phẫu thuật với MTA, một vật liệu có khả năng tương hợp sinh học cao, tạo hàng rào chặn chóp tức thì và kích thích lành thương. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng khoa học hỗ trợ lựa chọn phương pháp điều trị nội nha hiệu quả, góp phần bảo tồn răng và nâng cao chất lượng chăm sóc nha khoa tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Giải phẫu răng và mô quanh răng: Răng gồm men răng, ngà răng và tuỷ răng; mô quanh răng bao gồm xương ổ răng, xi măng, dây chằng nha chu và nướu. Hiểu rõ cấu trúc này giúp xác định tổn thương và phương pháp điều trị phù hợp.
• Bệnh lý vùng quanh chóp: Viêm quanh chóp mạn tính là hậu quả của viêm tuỷ hoại tử, với các triệu chứng lâm sàng như lỗ dò mủ, răng đổi màu, gõ dọc (+), và hình ảnh X Quang đặc trưng vùng thấu quang quanh chóp.
• Phương pháp điều trị nội nha không phẫu thuật: Bao gồm nguyên tắc vô trùng, tạo hình và làm sạch ống tuỷ, trám bít kín ống tuỷ ba chiều. Vật liệu trám bít ống tuỷ MTA được sử dụng do tính tương hợp sinh học và khả năng kích thích lành thương vượt trội.
• Chỉ số quanh chóp (Periapical Index - PAI): Hệ thống điểm chuẩn hóa đánh giá mức độ tổn thương quanh chóp trên phim X Quang, từ 1 (bình thường) đến 5 (tổn thương nghiêm trọng), giúp đánh giá hiệu quả điều trị.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả, tiến cứu.
• Đối tượng nghiên cứu: 63 bệnh nhân với 84 răng được chẩn đoán VQCMT, điều trị nội nha bằng MTA tại phòng khám Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ từ tháng 4/2017 đến 4/2019.
• Tiêu chuẩn chọn mẫu: Răng một chân, chỉ số PAI ≥ 3, kích thước tổn thương ≤ 10mm, bệnh nhân hợp tác điều trị.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu thuận tiện.
• Cỡ mẫu: Tính toán dựa trên tỷ lệ thành công điều trị trước đó (p=0.98), với cỡ mẫu tối thiểu 84 răng.
• Thu thập dữ liệu: Khai thác bệnh sử, khám lâm sàng, chụp phim X Quang kỹ thuật song song, đánh giá triệu chứng lâm sàng và chỉ số PAI.
• Quy trình điều trị: Vô trùng, tạo hình và làm sạch ống tuỷ bằng trâm Protaper tay, bơm rửa NaOCl 3%, đặt thuốc Canxi Hydroxide, trám bít ống tuỷ bằng MTA, theo dõi sau 3 và 6 tháng.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 18.0 với các kiểm định Chi-square, Wilcoxon, Mann-Whitney để đánh giá sự khác biệt và mối liên hệ giữa các biến.
• Kiểm soát sai số: Thu thập dữ liệu bởi một người nghiên cứu, kiểm tra độ kiên định, nhập liệu hai lần để đối chiếu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong 63 bệnh nhân, nữ chiếm 74.2%, nhóm tuổi dưới 25 chiếm 42.8%, học sinh – sinh viên chiếm 42.9%. Số răng nghiên cứu chủ yếu là 1 răng (69.4%).
2. Đặc điểm lâm sàng: Lý do đến khám chủ yếu là đau (47.7%). Răng cửa giữa – bên chiếm 67.6% tổng số răng. Tỷ lệ răng đang đau hoặc chưa từng đau tương đương (44% và 41.7%). Đau âm ỉ từng cơn chiếm 42.9%, không có trường hợp đau dữ dội. Triệu chứng sưng ít gặp (19%), lỗ dò mủ hiện tại chiếm 25%. Răng đổi màu chiếm 40.5%, gõ dọc (+) chiếm 57%, răng không lung lay chiếm 90.8%.
3. Đặc điểm cận lâm sàng: Tổn thương quanh chóp chủ yếu ở mức độ PAI 3 và 4, không có trường hợp PAI 5. Kích thước tổn thương < 5mm chiếm 88.1%, tập trung ở PAI 3; tổn thương 5-10mm tập trung ở PAI 4 (p < 0.05). Hình dạng tổn thương phổ biến là liềm (47.6%), vị trí trung tâm đơn thuần chiếm 51.2%. Ranh giới tổn thương không rõ chiếm 94%, mật độ thấu quang không đồng nhất chiếm 72.6%.
4. Kết quả điều trị: Thời gian điều trị trung bình là 36 ngày, kéo dài hơn ở nhóm tổn thương lớn (55 ngày) nhưng không có ý nghĩa thống kê (p=0.167). Tai biến trong điều trị rất thấp, chỉ 2.6% trường hợp lèn MTA quá chóp. Sau lần quay Canxi Hydroxide đầu tiên, 98.8% bệnh nhân có chức năng ăn nhai bình thường.
5. Hiệu quả điều trị sau 6 tháng: Tỷ lệ thành công cao, với phần lớn răng không còn triệu chứng đau, sưng, lỗ dò mủ và chỉ số PAI giảm xuống mức 1 hoặc 2, cho thấy tổn thương quanh chóp đã hồi phục.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước về hiệu quả điều trị nội nha không phẫu thuật bằng MTA. Tỷ lệ thành công cao nhờ vào tính tương hợp sinh học và khả năng tạo hàng rào kín sinh học của MTA, giúp kích thích quá trình lành thương vùng quanh chóp. Thời gian điều trị trung bình 36 ngày phản ánh quy trình điều trị nội nha chuẩn, phù hợp với các khuyến cáo y học hiện đại.

Triệu chứng lâm sàng nghèo nàn và đa dạng của VQCMT đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng và cận lâm sàng để chẩn đoán chính xác. Hình ảnh X Quang với chỉ số PAI là công cụ hữu hiệu trong đánh giá mức độ tổn thương và theo dõi tiến triển sau điều trị. Việc không ghi nhận trường hợp đau dữ dội và tỷ lệ tai biến thấp cho thấy phương pháp điều trị nội nha không phẫu thuật an toàn và hiệu quả.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ răng có triệu chứng lỗ dò mủ (25%) và răng đổi màu (40.5%) tương đồng với báo cáo của ngành. Sự khác biệt về kích thước tổn thương và mức độ hồi phục cũng phản ánh tính đa dạng của bệnh nhân và mức độ tổn thương ban đầu. Việc sử dụng MTA đã khắc phục được nhược điểm của các vật liệu trám bít truyền thống, góp phần nâng cao tỷ lệ thành công điều trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố triệu chứng lâm sàng, bảng so sánh chỉ số PAI trước và sau điều trị, cũng như biểu đồ thời gian điều trị theo kích thước tổn thương để minh họa rõ ràng hiệu quả và tiến triển điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật nội nha không phẫu thuật và sử dụng MTA cho bác sĩ nha khoa nhằm nâng cao kỹ năng và tỷ lệ thành công điều trị, đặc biệt tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh và huyện. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Trường đại học Y Dược, Sở Y tế.
2. Xây dựng quy trình chuẩn chẩn đoán và điều trị VQCMT bằng nội nha không phẫu thuật áp dụng rộng rãi tại các bệnh viện và phòng khám nha khoa, đảm bảo tính đồng nhất và hiệu quả điều trị. Thời gian: 6-12 tháng. Chủ thể: Bộ Y tế, Hội Răng Hàm Mặt Việt Nam.
3. Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và phát triển vật liệu MTA trong điều trị nội nha nhằm cải tiến chất lượng vật liệu, giảm chi phí và mở rộng ứng dụng trong các trường hợp phức tạp. Thời gian: 3-5 năm. Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học.
4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lý viêm quanh chóp và lợi ích của điều trị bảo tồn nội nha để bệnh nhân chủ động khám và điều trị sớm, giảm tỷ lệ nhổ răng không cần thiết. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Sở Y tế, các tổ chức y tế cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và nội nha: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hiệu quả điều trị bằng MTA, hỗ trợ cập nhật kiến thức và cải thiện kỹ thuật điều trị.
2. Sinh viên và học viên cao học ngành Răng Hàm Mặt: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu và thực hành lâm sàng về bệnh lý viêm quanh chóp và phương pháp điều trị nội nha hiện đại.
3. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đào tạo, phát triển kỹ thuật và quy trình điều trị nha khoa bảo tồn hiệu quả.
4. Các nhà nghiên cứu vật liệu nha khoa: Thông tin chi tiết về tính chất và ứng dụng của MTA trong điều trị nội nha, làm cơ sở cho các nghiên cứu phát triển vật liệu mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Viêm quanh chóp mạn tính là gì và tại sao cần điều trị?
   Viêm quanh chóp mạn tính là tình trạng viêm nhiễm kéo dài ở vùng quanh chóp răng do vi khuẩn từ tuỷ răng hoại tử. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm xương hàm, nhiễm khuẩn huyết. Điều trị giúp bảo tồn răng, ngăn ngừa biến chứng và duy trì chức năng ăn nhai.

2. Tại sao chọn phương pháp điều trị nội nha không phẫu thuật với MTA?
   Phương pháp này ít xâm lấn, giảm đau đớn, tiết kiệm thời gian và chi phí. MTA có khả năng tương hợp sinh học cao, tạo hàng rào kín sinh học, kích thích lành thương vùng quanh chóp, nâng cao tỷ lệ thành công điều trị so với vật liệu truyền thống.

3. Chỉ số PAI có vai trò gì trong chẩn đoán và đánh giá điều trị?
   PAI là hệ thống điểm chuẩn hóa đánh giá mức độ tổn thương quanh chóp trên phim X Quang, giúp phân loại mức độ nghiêm trọng và theo dõi tiến triển hồi phục sau điều trị, từ đó đánh giá hiệu quả điều trị một cách khách quan.

4. Thời gian điều trị nội nha thường kéo dài bao lâu?
   Theo nghiên cứu, thời gian trung bình điều trị là khoảng 36 ngày, có thể kéo dài hơn với tổn thương lớn hơn. Quá trình này bao gồm làm sạch ống tuỷ, đặt thuốc sát khuẩn, và trám bít bằng MTA, đảm bảo điều kiện tốt nhất cho lành thương.

5. Có những tai biến nào trong quá trình điều trị nội nha không phẫu thuật?
   Tai biến rất ít gặp; trong nghiên cứu chỉ có 2.6% trường hợp lèn MTA quá chóp. Các tai biến khác như thủng chân răng, gãy dụng cụ không được ghi nhận, cho thấy phương pháp điều trị an toàn khi thực hiện đúng kỹ thuật.

Kết luận

• Viêm quanh chóp mạn tính là bệnh lý phổ biến với triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng đa dạng, đòi hỏi chẩn đoán chính xác kết hợp khám lâm sàng và phim X Quang.
• Điều trị nội nha không phẫu thuật bằng vật liệu MTA tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ đạt hiệu quả cao với tỷ lệ thành công trên 90%, thời gian điều trị trung bình 36 ngày.
• MTA là vật liệu trám bít ống tuỷ ưu việt, có khả năng tương hợp sinh học và kích thích lành thương vùng quanh chóp, góp phần bảo tồn răng hiệu quả.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc ứng dụng rộng rãi phương pháp điều trị nội nha không phẫu thuật tại Việt Nam.
• Đề xuất tiếp tục đào tạo, hoàn thiện quy trình điều trị và nghiên cứu phát triển vật liệu nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc nha khoa trong tương lai.

Các cơ sở y tế và chuyên gia nha khoa nên áp dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến kỹ thuật điều trị, đồng thời đẩy mạnh đào tạo và nghiên cứu phát triển nhằm nâng cao hiệu quả điều trị viêm quanh chóp mạn tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm quanh chóp mạn tính là một trong những bệnh răng miệng hay gặp và có thể gây ảnh hƣởng đến khả năng ăn nhai cũng nhƣ sức khoẻ toàn thân của ngƣời bệnh. Viêm quanh chóp mạn tính là ổ nhiễm trùng tiềm tàng, triệu chứng nghèo nàn dễ bị bỏ qua, khi biết thì đã nặng. Tiến triển của bệnh có thể dẫn đến viêm mô tế bào, viêm xƣơng hàm, viêm xoang, viêm nội tâm mạc, viêm thận, viêm khớp, sốt kéo dài, nhiễm khuẩn huyết. Theo Nguyễn Thanh Quang (2017) thì nguyên nhân gây viêm nhiễm vùng hàm mặt đa số xuất phát từ bệnh lý tuỷ - vùng quanh chóp 59.

Do đó vấn đề khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời bệnh lý quanh chóp là vô cùng cần thiết giúp cho bệnh nhân tránh đƣợc những biến chứng nguy hiểm sau này. Y học hiện đại ngày một phát triển luôn tìm tòi những phƣơng pháp điều trị hạn chế xâm lấn, giảm sự lo sợ của bệnh nhân và hiệu quả cao. Do đó ngày nay việc điều trị viêm quanh chóp mạn tính từ nhổ răng nguyên nhân đã dần chuyển sang điều trị bảo tồn bao gồm điều trị nội nha kết hợp phẫu thuật cắt chóp hoặc điều trị nội nha không phẫu thuật. Ngành Nha khoa hiện đại với sự nghiên cứu phát triển nhiều dƣợc chất mới để trám bít ống tuỷ và có tác dụng tốt với tổ chức mô quanh chóp.

Do đó vấn đề điều trị viêm quanh chóp mạn tính bằng phƣơng pháp nội nha không phẫu thuật đạt hiệu quả cao và có xu hƣớng ngày một phát triển hơn. Phƣơng pháp này không những khắc phục đƣợc nhƣợc điểm của phƣơng pháp phẫu thuật là gây đau đớn cho bệnh nhân, đòi hỏi trang thiết bị, dụng cụ và phẫu thuật viên chuyên khoa mà còn tiết kiệm thời gian, kinh tế cho bệnh nhân, đặc biệt giữ đƣợc nhiều răng hơn. Trong 2 thập kỷ gần đây trên thế giới đã xuất hiện và đƣa vào sử dụng một loại vật liệu nội nha mới là Mineral Trioxide Aggregate, là một loại xi măng nội nha hỗn hợp với những ƣu điểm vƣợt trội nhƣ khả năng tƣơng hợp 2 sinh học đạt mức tối ƣu, cho phép tạo ra hàng rào chặn chóp tức thì, sau đó có thể trám bít ống tuỷ ngay, kích thích quá trình lành thƣơng tốt [16]. Do đó Mineral Trioxide Aggregate có thể giải quyết đƣợc những nhƣợc điểm mà các vật liệu trƣớc kia gặp phải.

Tại Việt Nam, Mineral Trioxide Aggregate đã đƣợc nhiều nhà lâm sàng khuyến khích sử dụng trong nội nha nhƣ Bùi Quế Dƣơng [3], Nguyễn Mạnh Hà [6], Trịnh Thị Thái Hà [8], Đào Thị Hằng Nga [16] và đƣợc Bộ Y Tế đƣa vào tài liệu hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị chuyên khoa Răng Hàm Mặt năm 2015 [1], và quy trình kỹ thuật Nhi Khoa về bệnh lý Răng Hàm Mặt năm 2017 [2]. Tuy nhiên những nghiên cứu trong nƣớc về việc sử dụng Mineral Trioxide Aggregate trong điều trị viêm quanh chóp mạn tính còn hạn chế, chƣa đủ hệ thống và chỉ rõ mức độ và thời gian lành thƣơng đối với các tổn thƣơng viêm quanh chóp mạn tính. Với mong muốn giúp cho các bác sĩ Răng Hàm Mặt tiếp cận các phƣơng pháp điều trị, vật liệu tiên tiến qua đó giúp bệnh nhân có đƣợc kết quả điều trị tốt nhất, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị nội nha ở bệnh nhân viêm quanh chóp mạn tính tại bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ (2017 – 2019)” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh viêm quanh chóp mạn tính trên bệnh nhân đƣợc điều trị nội nha bằng Mineral Trioxide Aggregate tại khoa Răng Hàm Mặt bệnh viện trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ năm 2017 – 2019.

Đánh giá kết quả điều trị nội nha bằng Mineral Trioxide Aggregate ở bệnh nhân viêm quanh chóp mạn tính tại khoa Răng Hàm Mặt bệnh viện trƣờng Đại học Y Dƣợc Cần Thơ năm 2017 – 2019. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giải phẫu răng và mô quanh răng Cấu tạo của răng gồm men răng, ngà răng (mô cứng) và tuỷ răng (mô mềm). Men răng phủ mặt ngoài ngà thân răng, có nguồn gốc từ ngoại bì, là mô cứng nhất trong cơ thể, có tỷ lệ chất vô cơ cao (96%).

Trong đời sống men răng không có sự bồi đắp thêm mà chỉ mòn dần theo tuổi [11]. Ngà răng có nguồn gốc từ trung bì, kém cứng hơn men, chứa tỷ lệ chất vô cơ thấp hơn men (75%). Trong ngà có nhiều ống ngà chứa đuôi bào tƣơng của nguyên bào ngà. Bề dày ngà răng thay đổi trong đời sống do hoạt động của nguyên bào ngà.

Ngà răng ngày càng dày theo hƣớng về phía hốc tuỷ làm hẹp dần hốc tuỷ. Tuỷ răng là mô liên kết mềm, nằm trong hốc tuỷ gồm tuỷ chân và tuỷ thân. Tuỷ răng có nhiệm vụ duy trì sự sống của răng, cụ thể là sự sống của nguyên bào ngà và tạo ngà thứ cấp, nhận cảm giác của răng. Trong tuỷ răng có chứa nhiều mạch máu, mạch bạch huyết và đầu tận cùng của thần kinh.

Lỗ chóp răng là nơi mạch máu thần kinh đi vào và đi ra khỏi buồng tuỷ để nuôi răng. Khi chân răng phát triển lỗ chóp trở nên hẹp dần. Mặt trong lỗ chóp đƣợc lót bở một lớp xê măng dài 0.5 – 1mm trong ống tuỷ [7]. Mô quanh răng bao gồm xƣơng ổ răng, xê măng, dây chằng nha chu và nƣớu.

Xƣơng ổ răng là một xƣơng xốp, tạo thành một huyệt có hình dạng và kích thƣớc phù hợp với chân răng. Bề mặt ổ răng có nhiều lỗ thủng để cho các mạch máu và dây thần kinh từ xƣơng xuyên qua để nuôi dây chằng nha chu. Trên hình ảnh tia X phần xƣơng ổ chính danh trông cản tia hơn gọi là phiến cứng [11]. 4 Xê măng là mô liên kết không đồng nhất, khoáng hoá, bao bọc toàn bộ lớp ngà chân răng và một phần mặt trong ống tuỷ ở chóp răng khoảng 0.

Xê măng có cấu tạp 40 – 50% chất vô cơ (chủ yếu hydroxyapatite), 50 – 55% chất hữu cơ (chủ yếu collagen polysaccharide và protein) [20]. Nó neo giữ các bó sợi collagen của dây chằng nha chu vào bề mặt chân răng. Xê măng không chỉ giúp giữ răng vào xƣơng mà còn thực hiện các quy trình thích nghi và sửa chữa [7]. Dây chằng nha chu là những bó sợi liên kết, dày khoảng 0.25mm, một đầu bám vào xê măng, còn đầu kia bám vào xƣơng ổ chính danh, có nhiệm vụ giữ cho răng gắn vào xƣơng ổ răng, truyền cảm giác áp lƣc và truyền lực để tránh tác dụng có hại của lực nhai đối với răng và nha chu [11].

Nƣớu răng là phần niêm mạc miệng phủ lên xƣơng ổ răng (nƣớu dính) và cổ răng (nƣớu rời). Ngà Men Tuỷ Xê măng Xƣơng ổ răng Dây chằng nha chu Lỗ chóp răng Hình 1. Răng và mô quanh răng (Nguồn: Textbook of endodontics, năm 2014 [36]) 1. Bệnh lý vùng quanh chóp 1.

Phân loại Viêm quanh chóp (VQC) là bệnh lý tiếp theo của viêm tuỷ, hoặc cũng có thể từ đƣờng dây chằng nha chu tới [7]. Nguyên nhân có thể do nhiễm 5 trùng tuỷ răng, những sai lầm trong điều trị nội nha, chấn thƣơng khớp cắn hoặc dị vật nhét vào kẽ răng [23]. Phân loại bệnh lý vùng quanh chóp theo Nguyễn Toại Phân loại Chức năng Thực thể Viêm -Cảm giác răng trồi, -Gõ dọc (+) quanh cắn đau. chóp cấp -Đau dữ dội, lan toả -Sờ có thể đau.

vùng tai, mắt, thái - Lung lay. -Nƣớu răng viêm đỏ -Thử nghiệm tuỷ (-) hoặc (+). -X Quang: dây chằng nha chu có thể dày lên Áp xe -Tình trạng nặng - Gõ (+), Sờ đau quanh - Tiến triển nhanh từ - Răng lung lay, trồi cao. chóp cấp nhẹ đến sƣng nhiều - Có thể có sốt -X Quang: mô quanh chóp bình thƣờng Viêm -Thƣờng không có - Răng đổi màu.

quanh triệu chứng - Gõ (+), sờ đau. chóp mạn -Lỗ dò nƣớu vùng răng -Thử nghiệm tuỷ (-) tính nguyên nhân. - X Quang: vùng thấu quang quanh chóp Áp xe tái -Là đợt cấp của viêm -X Quang: vùng thấu quang quanh phát quanh chóp mạn tính chóp -Biểu hiện giống áp xe quanh chóp cấp (Nguồn: Giáo trình Răng Hàm Mặt Đại học Y Dƣợc Huế, năm 2008 [23]) 6 Theo Nguyễn Mạnh Hà (2010) [6], Trịnh Thị Thái Hà [7] VQC đƣợc chia làm 3 loại là VQC cấp tính, VQC bán cấp và viêm quanh chóp mạn tính (VQCMT). Triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng viêm quanh chóp mạn tính Khi không có đợt VQC cấp tính hoặc bán cấp thứ phát thì các triệu chứng của VQCMT rất mờ nhạt, bệnh tạm thời ổn định về lâm sàng.

Các dấu hiệu lâm sàng khi khám đƣợc các tác giả quan tâm bao gồm lỗ dò mủ ở nƣớu chân răng, răng đổi màu, gõ dọc (+), thử nghiệm độ sống tuỷ không đáp ứng và tiền sử đau. Lỗ dò mủ ở nƣớu chân răng hoặc lỗ dò mủ ngoài da tƣơng ứng với răng tổn thƣơng. Lỗ dò có thể tồn tại liên tục hay tái phát từng đợt diễn tiến của bệnh. Khi bệnh ở giai đoạn ổn định lỗ dò mất và có thể để lại sẹo.

Đây là một dấu hiệu rất có giá trị để chẩn đoán VQCMT trên lâm sàng [6]. Theo nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Hà trên 105 răng có tổn thƣơng VQCMT nhận thấy có 61.9% trƣờng hợp có lỗ dò [5]. Đổi màu xám ở men răng: tỷ lệ răng bị đổi màu mà chúng ta quan sát thấy đƣợc còn phụ thuộc nhiều yếu tố nhƣ nguyên nhân gây tổn thƣơng, ánh sáng ngoài trời hay ánh sáng, ngƣời khám, cách đánh giá, so sánh với răng bên hay răng cùng số bên đối diện. Bùi Lê Hồng Hạnh khảo sát về dấu hiệu đổi màu ở răng có sang thƣơng quanh chóp chiếm tới 32.

Gõ dọc (+): gõ theo đúng phƣơng pháp, gõ từ răng lành sau đó tới răng tổn thƣơng để bệnh nhân có điều kiện so sánh và cảm thấy hơi đau nhẹ. Theo nghiên cứu của Nguyên Hữu Long triệu chứng đau nhẹ khi gõ dọc chiếm 44. Gõ dọc (Nguồn: Textbook of endodontics, năm 2014 [36]) Tiền sử đau: khi có đợt cấp của VQCMT làm bệnh nhân sƣng đau, đây là lý do khiến bệnh nhân đi khám. Nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Hà [5] cho thấy có 79.8% có tiền sử đau rõ một hay nhiều lần trƣớc khi điều trị và 83.3% trƣờng hợp thỉnh thoảng thấy đau âm ỉ nhẹ tại răng nguyên nhân mà không có sƣng.

Ngoài ra khám răng nguyên nhân có thể thấy răng lung lay tuỳ theo mức độ. Ngoài ra còn thấy răng có lỗ sâu, núm phụ, mòn răng, lõm hình chêm, nứt gãy. Làm nghiệm pháp thử tuỷ thƣờng cho kết quả tuỷ đã chết.