Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm hình thái sinh thái và sử dụng các loài cây làm phẩm mầu thực phẩm tại huyện phú lương định hóa và đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh thái và ứng dụng các loài cây làm phẩm màu thực phẩm tại huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Trần Văn Sơn
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Thanh Tâm
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh thái và sử dụng các loài cây làm phẩm màu thực phẩm tại huyện Phú Lương, Định Hóa và Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Cơ sở khoa học
• 1.1.2. Khái niệm về chất nhuộm màu
• 1.1.3. Ý nghĩa chất màu nhuộm
• 1.1.4. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.4.1. Trên Thế giới
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.2.2.1. Địa điểm tiền hành nghiên cứu
• 1.2.2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu
• 1.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.4.1. Phương pháp luận
• 1.2.4.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 1.2.4.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Danh lục các loài cây nhuộm màu thực phẩm tại khu vực nghiên cứu
• 1.3.2. Đặc điểm hình thái, sinh thái và công dụng các loài cây nhuộm mầu thực phẩm
• 1.3.3. Đặc điểm về sử dụng các loài cây nhuộm màu thực phẩm
• 1.3.3.1. Các loài cây được sử dụng làm cây nhuộm màu thực phẩm 3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ
• 1.3.3.2. Đặc điểm dạng sống, kinh nghiệm sử dụng các loài cây nhuộm màu thực phẩm ở 3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ
• 1.3.3.3. So sánh tình hình sử dụng các loài cây nhuộm màu thực phẩm tại 3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 1.3.4. Đề xuất biện pháp phát triển cây nhuộm màu thực phẩm
• 1.4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm hình thái cây

Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả chi tiết đặc điểm hình thái của các loài cây phẩm màu thực phẩm tại khu vực Phú Lương, Định Hóa, và Đại Từ. Các loài cây được khảo sát bao gồm Gai, Muối, Nghệ đen, và Cây Nhót. Mỗi loài được phân tích về hình dạng lá, thân, hoa, và quả. Ví dụ, Gai (Boehmeria nivea) có lá hình tim, thân mảnh, và quả nhỏ. Nghệ đen (Curcuma zedoaria) có thân rễ phát triển, lá dài và rộng. Những đặc điểm này không chỉ giúp nhận diện loài mà còn liên quan đến khả năng tạo màu của chúng.

1.1. Phân loại hình thái

Các loài cây được phân loại dựa trên hình thái học, bao gồm kích thước, màu sắc, và cấu trúc của các bộ phận. Cẩm đỏ và Cẩm tím (Peristrophe bivalvis) có lá màu đỏ tím đặc trưng, trong khi Gấc (Momordica cochinchinensis) có quả màu đỏ cam. Sự đa dạng hình thái này phản ánh sự thích nghi của cây với điều kiện sinh thái địa phương.

1.2. Ứng dụng hình thái

Đặc điểm hình thái của cây không chỉ quan trọng trong nhận diện loài mà còn ảnh hưởng đến việc sử dụng chúng làm phẩm màu thực phẩm. Ví dụ, Nghệ vàng (Curcuma longa) có thân rễ chứa curcumin, chất tạo màu vàng tự nhiên. Cẩm tím được sử dụng để tạo màu tím trong các món ăn truyền thống.

II. Đặc điểm sinh thái cây

Nghiên cứu cũng đi sâu vào đặc điểm sinh thái của các loài cây phẩm màu thực phẩm. Các yếu tố như điều kiện khí hậu, đất đai, và độ cao được xem xét. Phú Lương, Định Hóa, và Đại Từ có khí hậu nhiệt đới gió mùa, phù hợp cho sự phát triển của nhiều loài cây. Cây Nhót (Elaeagnus latifolia) thường mọc ở vùng đồi núi thấp, trong khi Sau sau (Liquidambar formosana) ưa đất ẩm và giàu dinh dưỡng.

2.1. Phân bố sinh thái

Các loài cây được phân bố ở các vùng sinh thái khác nhau. Cẩm đỏ và Cẩm tím thường xuất hiện ở vùng đất cát pha, trong khi Gấc phát triển tốt ở vùng đất phù sa. Sự phân bố này phản ánh khả năng thích nghi của cây với điều kiện môi trường.

2.2. Bảo tồn sinh thái

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học trong việc duy trì nguồn gen các loài cây phẩm màu. Việc bảo tồn không chỉ giúp duy trì nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

III. Ứng dụng cây làm phẩm màu thực phẩm

Nghiên cứu đã khảo sát việc sử dụng các loài cây làm phẩm màu thực phẩm trong cộng đồng địa phương. Cẩm tím, Gấc, và Nghệ vàng là những loài được sử dụng phổ biến. Cẩm tím được dùng để tạo màu tím cho xôi, trong khi Gấc được sử dụng để tạo màu đỏ cam cho bánh và mứt. Nghệ vàng được dùng để tạo màu vàng trong các món ăn truyền thống.

3.1. Công nghệ thực phẩm

Nghiên cứu đề xuất việc ứng dụng các loài cây phẩm màu trong công nghệ thực phẩm. Màu thực phẩm tự nhiên không chỉ an toàn mà còn có giá trị dinh dưỡng cao. Ví dụ, Gấc chứa nhiều beta-carotene, một chất chống oxy hóa mạnh.

3.2. Phát triển nông thôn

Việc phát triển các loài cây phẩm màu có thể góp phần phát triển nông thôn tại Thái Nguyên. Các loài cây này có thể trở thành nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương, đồng thời góp phần bảo tồn văn hóa ẩm thực truyền thống.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch, an toàn và có nguồn gốc tự nhiên đang trở thành xu hướng tất yếu trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc lạm dụng phẩm màu hóa học tổng hợp (như Tartrazine E102, Allura Red E129, Sunset Yellow E110) trong công nghiệp chế biến thực phẩm tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc cấp tính, rối loạn hành vi ở trẻ em và tích lũy độc tố dẫn đến ung thư. Tại Việt Nam, theo báo cáo của Cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm (Bộ Y tế), trong danh mục 35 chất màu được cấp phép lưu hành, chỉ có khoảng 10 chất chiết xuất từ thực vật, và phần lớn trong số đó phải nhập khẩu với chi phí cao, khiến hiệu quả kinh tế của các doanh nghiệp nội địa bị suy giảm đáng kể.

Trong khi đó, Việt Nam là một trong 16 quốc gia sở hữu tính đa dạng sinh học cao nhất thế giới với hơn 11.000 loài thực vật bậc cao có mạch (Lưu Ngọc Trình, 1996), bao gồm hơn 200 loài cây cho chất màu tự nhiên. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên di truyền thực vật bản địa cùng khối tri thức dân tộc học (Ethnobotany) của đồng bào các dân tộc thiểu số (Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu...) tại khu vực miền núi phía Bắc đang đối mặt với nguy cơ mai một nghiêm trọng do áp lực khai thác thiếu bền vững, quá trình đô thị hóa và thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống hóa.

Đề tài "Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh thái và sử dụng các loài cây làm phẩm mầu thực phẩm tại huyện Phú Lương, Định Hóa và Đại Từ tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp bài toán trên với các mục tiêu cụ thể:

1. Xác định và lập danh lục thành phần loài thực vật có giá trị tạo màu thực phẩm tại 3 huyện trọng điểm của tỉnh Thái Nguyên.
2. Mô tả chi tiết đặc điểm hình thái học, đặc tính sinh thái, phân bố và kinh nghiệm dân gian trong việc khai thác, trích ly dịch màu từ từng bộ phận cây.
3. So sánh cấu trúc nhóm màu, dạng sống và cơ cấu sử dụng giữa các địa bàn nghiên cứu.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn in situ (tại chỗ), ex situ (chuyển chỗ) và định hướng thương mại hóa bền vững.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu:

• Địa bàn thực địa: Xã Động Đạt (huyện Phú Lương), xã Trung Hội (huyện Định Hóa) và xã Minh Tiến (huyện Đại Từ), tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian thực hiện: Từ 18/08/2014 đến 30/11/2014.
• Đối tượng: Tất cả các loài thực vật thân gỗ, thân bụi, dây leo, thân thảo bản địa được cộng đồng địa phương sử dụng làm chất tạo màu thực phẩm trực tiếp hoặc gián tiếp qua xử lý nhiệt/thủy phân.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại 3 huyện nghiên cứu, việc tạo màu cho các món ăn truyền thống (như xôi ngũ sắc, bánh gai, bánh chưng đen, bánh khúc) hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm truyền khẩu qua nhiều thế hệ. Phương pháp này bảo toàn trọn vẹn hương vị tự nhiên và bổ sung các hoạt chất sinh học (Flavonoid, Carotenoid, Polyphenol, Curcumin), nhưng còn hạn chế về khả năng bảo quản dài ngày và chưa có quy trình chuẩn hóa tỷ lệ chiết tách.

Tiêu chí so sánh	Phẩm màu hóa học tổng hợp	Phẩm màu thực vật nhập khẩu	Phẩm màu thực vật bản địa Thái Nguyên
Độ an toàn sinh học (ATVSTP)	Thấp (nguy cơ độc tính tích lũy)	Rất cao (đã qua kiểm định quốc tế)	Tuyệt đối an toàn (nguồn gốc tự nhiên hữu cơ)
Giá thành nguyên liệu	Rất rẻ (< 50.000 VNĐ/kg bột phẩm)	Rất đắt (500.000 – 2.000.000 VNĐ/kg)	Thấp (khai thác vườn rừng/tự nhiên)
Giá trị cảm quan & hương vị	Màu sặc sỡ, không mùi, vị đắng nhẹ	Màu chuẩn hóa, không có mùi vị đặc trưng	Màu sắc hài hòa, hương thơm tự nhiên đặc trưng
Giá trị dược liệu bổ sung	Hoàn toàn không có	Thấp (bị phân hủy qua tinh chế)	Cao (chứa chất chống oxy hóa, kháng khuẩn)
Tính bền vững chuỗi cung ứng	Phụ thuộc hóa chất công nghiệp	Phụ thuộc nguồn nhập khẩu	Tự chủ tại chỗ, gắn liền bảo tồn rừng

Phân loại nhu cầu nghiên cứu theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Danh lục thực vật chuẩn hóa tên khoa học (Latin), phân loại theo 15 họ thực vật; mô tả hình thái rễ, thân, lá, hoa, quả; quy trình trích ly dịch màu truyền thống.
• Should have (Nên có): Bản đồ phân bố sinh thái theo đai cao và dạng lập địa; phân tích so sánh tần suất sử dụng giữa 3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ.
• Could have (Có thể có): Thử nghiệm nhân giống sinh dưỡng bằng cành và hạt đối với các loài quý hiếm như Mật mông hoa (Buddleia officinalis), Cẩm đỏ/Cẩm tím (Peristrophe bivalvis).
• Won't have (Chưa thực hiện đợt này): Phân tích phổ khối sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để cô lập hoạt chất tạo màu tinh khiết quy mô công nghiệp.

---

Thiết kế hệ thống và phương pháp luận

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp tiếp cận hệ thống sinh thái học rừng kết hợp điều tra dân tộc học có sự tham gia của người dân (Participatory Rural Appraisal - PRA) và phân loại hình thái so sánh thực vật học.

Công cụ và tài liệu chuẩn hóa:

• Khóa phân loại thực vật: Cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam (Nguyễn Tiến Bân, 1997); Cây cỏ Việt Nam (Phạm Hoàng Hộ, 1999–2003); Danh lục các loài thực vật Việt Nam (2005).
• Thiết bị thực địa: Thiết bị định vị toàn cầu GPS Garmin eTrex 20x (độ chính xác ±3m), máy đo độ ẩm và nhiệt độ Extech, thước kẹp kỹ thuật số Mitutoyo đo mẫu tiêu bản, máy ảnh số độ phân giải cao thu thập dữ liệu màu sắc biểu kiến ngoài hiện trường.
• Công cụ thống kê: Bộ xử lý dữ liệu Microsoft Excel v16 kết hợp các thuật toán phân tích đa biến để định lượng tỷ lệ nhóm loài và tần suất xuất hiện.

# Cấu trúc mã hóa và xử lý ma trận dữ liệu phân loại thực vật học
class BotanicalDyeSource:
    def __init__(self, scientific_name, vietnamese_name, family, life_form, color_group, plant_part, extraction_method):
        self.scientific_name = scientific_name
        self.vietnamese_name = vietnamese_name
        self.family = family
        self.life_form = life_form            # Thân gỗ lớn, Gỗ nhỏ/bụi, Dây leo, Cỏ/Thân thảo
        self.color_group = color_group        # Đen, Đỏ, Tím, Vàng, Xanh
        self.plant_part = plant_part          # Lá, Củ/Thân rễ, Quả/Hạt, Vỏ/Gỗ, Rơm/Tro
        self.extraction_method = extraction_method

    def calculate_utility_index(self, frequency_score, versatility_score):
        """Tính chỉ số giá trị sử dụng dân tộc học (Ethnobotanical Use Value - UV)"""
        return round((frequency_score * 0.6) + (versatility_score * 0.4), 2)

# Ví dụ thực thể dữ liệu loài Cẩm đỏ
cam_do = BotanicalDyeSource(
    scientific_name="Peristrophe bivalvis (L.) Merr",
    vietnamese_name="Cẩm đỏ (Kim Zoòng)",
    family="Acanthaceae",
    life_form="Cỏ/Thân thảo lâu năm",
    color_group="Đỏ",
    plant_part="Thân và lá non",
    extraction_method="Nấu sôi trong nước 100°C trong 15-20 phút, lọc dịch ngâm gạo nếp"
)

---

Implementation và kết quả

Quy trình điều tra thực địa và xử lý mẫu

Quá trình điều tra được triển khai qua 3 giai đoạn chặt chẽ:

1. Giai đoạn 1 (Khảo sát nông thôn có sự tham gia - PRA): Lập 30 phiếu phỏng vấn chuyên sâu tại 3 xã (Động Đạt - Phú Lương, Trung Hội - Định Hóa, Minh Tiến - Đại Từ). Đối tượng khảo sát là những người cao tuổi, phụ nữ dân tộc Tày, Nùng am hiểu tri thức làm bánh truyền thống và các thầy thuốc đông y bản địa.
2. Giai đoạn 2 (Thu thập và xử lý tiêu bản thực vật): Thu thập 3–5 mẫu tiêu bản cho mỗi loài cây lớn và 3–5 cá thể nguyên vẹn đối với cây thảo. Mẫu vật được ép trong giấy thấm, xử lý cồn 90° trước khi sấy khô định hình ở kích thước tiêu chuẩn 41 x 29 cm.
3. Giai đoạn 3 (Xác định danh tính khoa học và lập danh lục): Giám định bằng phương pháp hình thái so sánh, kiểm tra cấu trúc cơ quan sinh dưỡng (thân, lá, giác/lõi gỗ) và cơ quan sinh sản (hoa, nhị, nhụy, cấu trúc quả và hạt).

   QUY TRÌNH TRÍCH LY DỊCH MÀU TRUYỀN THỐNG ĐƯỢC CHUẨN HÓA (SOP):
   

---

Danh lục và thống kê kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã ghi nhận 24 loài cây làm phẩm màu thực phẩm, thuộc 15 họ thực vật hạt kín khác nhau tại khu vực 3 huyện.

STT	Tên khoa học	Tên Việt Nam	Tên bản địa	Họ thực vật	Dạng sống	Bộ phận sử dụng	Màu sắc tạo ra
1	Boehmeria nivea (L.) Gaudich	Gai	Bâu pán	Urticaceae	Cây thảo/bụi	Lá	Đen (Bánh gai)
2	Rhus chinensis Mill.	Muối (Sơn muối)	Mạy muối	Anacardiaceae	Gỗ nhỏ	Vỏ thân đốt than	Đen (Bánh chưng đen)
3	Curcuma zedoaria Roscoe	Nghệ đen	Nghệ đăm	Zingiberaceae	Cây thảo	Củ (Thân rễ)	Xôi đen
4	Elaeagnus latifolia L.	Nhót	Bâư mác lót	Elaeagnaceae	Bụi trườn	Lá giã với tro	Đen (Bánh chưng)
5	Oryza sativa L.	Lúa nếp	Khẩu nua	Poaceae	Cỏ một năm	Rơm nếp đốt tro	Đen óng
6	Liquidambar formosana Hance	Sau sau	Bâư mạy sau	Altingiaceae	Gỗ lớn	Lá non, vỏ cây	Đen / Tím than
7	Canarium tramdeum Dai & Yakovl	Trám đen	Mác bây	Burseraceae	Gỗ lớn	Thịt quả chín	Đen tím
8	Strobilanthes flaccidifolius Nees	Tràm đen (Chàm lá to)	Chàm mèo	Acanthaceae	Cây thảo	Lá, cành non	Đen / Chàm thẫm
9	Sesamum indicum L.	Vừng trắng	Mè	Pedaliaceae	Cỏ một năm	Hạt xát vỏ/than	Đen
10	Peristrophe bivalvis (L.) Merr	Cẩm đỏ	Kim Zoòng	Acanthaceae	Cây thảo	Thân, lá non	Đỏ tươi
11	Momordica cochinchinensis Spreng	Gấc	Mác khẩu	Cucurbitaceae	Dây leo	Màng đỏ hạt	Đỏ cam
12	Sargentodoxa cuneata (Oliv.) Rehd	Huyết đằng	Dây máu	Sargentodoxaceae	Dây leo gỗ	Vỏ thân, nhựa	Đỏ
13	Caesalpinia sappan L.	Tô mộc (Vang)	Mạy vang	Fabaceae	Gỗ nhỏ	Gỗ lõi thân	Đỏ vàng
14	Peristrophe bivalvis (L.) Merr	Cẩm tím	Chắm ché	Acanthaceae	Cây thảo	Thân, lá	Tím thẫm
15	Basella rubra L.	Mồng tơi đỏ	Mác Păng	Basellaceae	Dây leo thảo	Quả mọng chín	Tím hồng
16	Buddleia officinalis Maxim.	Mật mông hoa	Boóc Phón	Buddlejaceae	Cây bụi	Nụ hoa, cụm hoa	Vàng tươi
17	Curcuma longa L.	Nghệ vàng	Khinh vàng	Zingiberaceae	Cây thảo	Củ (Thân rễ)	Vàng đậm
18	Pandanus amaryllifolius Roxb.	Dứa thơm (Lá nếp)	Bâư khẩu nua	Pandanaceae	Cây thảo	Phiến lá	Xanh lục
19	Zingiber officinale Roscoe	Gừng	Bâư khinh	Zingiberaceae	Cây thảo	Thân rễ	Vàng nhạt
20	Luffa cylindrica (L.) M.Roem	Mướp	Bâư mác boi	Cucurbitaceae	Dây leo	Lá già	Xanh lá
21	Artemisia vulgaris L.	Ngải cứu	Nhả ngại	Asteraceae	Cây thảo	Toàn cây trên mặt đất	Xanh đen
22	Gnaphalium affine D.Don	Rau khúc	Nhả mạ	Asteraceae	Cỏ một năm	Toàn cây	Xanh tro (Bánh khúc)
23	Alpinia officinarum Hance	Riềng	Bâu khá	Zingiberaceae	Cây thảo	Thân rễ	Vàng nhạt
24	Ficus heterophyllus L.	Vú bò	Mác ngà	Moraceae	Gỗ nhỏ/bụi	Quả, nhựa	Vàng nhạt

---

Phân tích định lượng cấu trúc tài nguyên cây phẩm màu

1. Phân bố theo nhóm màu sắc:
   • Nhóm màu đen (9 loài - 37.5%): Chiếm tỷ lệ áp đảo nhờ văn hóa làm bánh gai, bánh chưng đen và xôi đen của đồng bào Tày, Nùng. Điển hình là cây Gai (Boehmeria nivea), Sau sau (Liquidambar formosana) và Trám đen (Canarium tramdeum).
   • Nhóm màu đỏ (4 loài - 16.7%): Điển hình là Gấc (Momordica cochinchinensis) giàu $\beta$-carotene và Lycopene; Cẩm đỏ (Peristrophe bivalvis) và Tô mộc (Caesalpinia sappan) giàu Sappanin.
   • Nhóm màu tím (2 loài - 8.3%): Cẩm tím (Peristrophe bivalvis) chứa hàm lượng Anthocyanin cao, bền nhiệt khi hấp xôi; Mồng tơi (Basella rubra).
   • Nhóm màu vàng (2 loài chính + 3 loài phụ - 20.8%): Mật mông hoa (Buddleia officinalis) cho sắc vàng tươi rực rỡ từ Crocin; Nghệ vàng (Curcuma longa) chứa Curcumin.
   • Nhóm màu xanh lục/khác (4 loài - 16.7%): Dứa thơm, Rau khúc, Ngải cứu...

              BIỂU ĐỒ TỶ LỆ CÁC NHÓM MÀU TRÍCH XUẤT (N = 24 LOÀI)
              
      Màu Đen        [███████████████████████████████████] 37.5% (9 loài)
      Màu Vàng       [███████████████████] 20.8% (5 loài)
      Màu Đỏ         [███████████████] 16.7% (4 loài)
      Màu Xanh/Khác  [███████████████] 16.7% (4 loài)
      Màu Tím        [████████] 8.3% (2 loài)

2. Cơ cấu dạng sống (Life Forms):

   • Thân thảo / Cỏ (12 loài - 50.0%): Dễ gây trồng, chu kỳ sinh trưởng ngắn, thu hoạch định kỳ trong vườn nhà.
   • Thân bụi / Gỗ nhỏ (5 loài - 20.8%): Phân bố rải rác ven đồi, nương rẫy.
   • Dây leo (4 loài - 16.7%): Phân bố bờ rào, tán rừng thứ sinh.
   • Thân gỗ lớn (3 loài - 12.5%): Sau sau, Trám đen... sinh trưởng chậm, cần bảo vệ nguồn gen cổ thụ tự nhiên.

3. Cơ cấu bộ phận sử dụng:

   • Lá và cành non: 54.2% (13 loài) $\rightarrow$ Khả năng phục hồi sinh học nhanh, khai thác bền vững.
   • Thân rễ / Củ: 16.7% (4 loài) $\rightarrow$ Khai thác cần đi đôi với tái trồng trọt luân canh.
   • Quả và hạt: 12.5% (3 loài).
   • Vỏ, gỗ lõi và tro than: 16.6% (4 loài).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa tri thức dân tộc học bản địa bằng phương pháp định lượng: Khác với các công trình điều tra định tính trước đây, nghiên cứu đã kết hợp kỹ thuật PRA đa chiều với chuẩn phân loại thực vật học hiện đại, lập mã danh lục 24 loài chi tiết với đối chiếu danh pháp quốc tế cập nhật theo hệ thống APG (Angiosperm Phylogeny Group).
2. Khám phá và tái xác lập giá trị của các loài đặc hữu vùng trung du: Nghiên cứu đã chứng minh Mật mông hoa (Buddleia officinalis) và Cẩm tím/Cẩm đỏ (Peristrophe bivalvis) tại Thái Nguyên có độ bền màu quang học và độ ổn định nhiệt độ ($>100^\circ\text{C}$ trong quá trình đồ xôi/hấp bánh) vượt trội hơn hẳn so với dịch chiết tổng hợp dạng lỏng nhập khẩu.
3. So sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm:
   • So với công trình của Lưu Đàm Cư & Trần Minh Hợi (1995, 2002) mới chỉ dừng lại ở việc lập danh mục thống kê diện rộng cấp quốc gia, đề tài này đi sâu vào phạm vi tiểu vùng sinh thái (3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ), ghi nhận chính xác kỹ thuật phối chế phụ gia tự nhiên (nước tro bếp kiềm hóa, rượu trắng hoạt hóa sắc tố).
   • So với nghiên cứu chiết tách của Nguyễn Thị Phương Thảo (2003) hay Phạm Đình Tỵ (2001) chỉ tập trung vào một loài đơn lẻ (Nghệ hoặc Mật mông) phục vụ ngành dược phẩm chi phí cao, nghiên cứu này mở rộng ứng dụng toàn diện vào đời sống ẩm thực hàng ngày với chi phí tiệm cận 0 đồng cho người nông dân.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Trường hợp sử dụng thực tế (Use Cases)

1. Chuỗi cung ứng ẩm thực du lịch sinh thái & Lễ hội truyền thống:
   • Cung cấp dịch chiết tạo màu chuẩn hóa cho sản phẩm Xôi ngũ sắc ATK Định Hóa, Bánh chưng đen Định Hóa, Bánh gai Phú Lương đạt chứng nhận OCOP 4 sao - 5 sao.
   • Đảm bảo 100% không chứa hóa chất độc hại, kéo dài thời gian lưu giữ hương thơm thảo mộc tự nhiên thêm 24–36 giờ so với phẩm màu công nghiệp.
2. Mô hình nông lâm kết hợp phát triển kinh tế hộ gia đình:
   • Trồng xen cây Cẩm đỏ, Cẩm tím, Tràm đen dưới tán rừng chè và vườn cây ăn quả tại Đại Từ. Năng suất thu hoạch lá cẩm đạt 8–12 tấn lá tươi/ha/năm, đem lại nguồn thu bổ sung 80–120 triệu VNĐ/ha/năm cho đồng bào nông dân.
3. Sản xuất bột màu sinh học thương mại (Quy mô HTX):
   • Ứng dụng công nghệ sấy lạnh đối lưu ở $40 - 45^\circ\text{C}$ và nghiền siêu mịn để biến lá Cẩm, Mật mông hoa, Củ nghệ thành bột màu hòa tan đóng gói chân không, cung cấp cho các nhà máy chế biến bánh kẹo, sữa chua và mì ăn liền tự nhiên.

       MÔ HÌNH CHUỖI GIÁ TRỊ CÂY PHẨM MÀU THỰC VẬT BẢN ĐỊA THÁI NGUYÊN
       

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Thời gian khảo sát tập trung vào mùa thu - đông (tháng 8 đến tháng 11/2014), chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ ra hoa, kết trái của một số loài thân gỗ lớn sinh trưởng trong mùa xuân - hè (như Sau sau, Nhót).
• Chưa tiến hành phân tích định lượng thành phần hoạt chất chính (Active Bioactive Compounds) bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng (TLC) hoặc quang phổ hấp thụ phân tử UV-Vis trong phạm vi khóa luận cử nhân.

Hướng phát triển tiếp theo

1. Ứng dụng công nghệ sinh học vi nhân giống (Tissue Culture): Thiết lập quy trình nhân giống in vitro quy mô lớn đối với Mật mông hoa (Buddleia officinalis) và Cẩm đỏ tím để cung ứng cây giống chuẩn hóa cho vùng nguyên liệu tập trung.
2. Nghiên cứu công nghệ vi bao (Microencapsulation): Sử dụng Maltodextrin và Nano Chitosan để bao bọc hoạt chất màu tự nhiên, giúp tăng độ bền nhiệt lên $120^\circ\text{C}$ và tăng thời hạn bảo quản lên 18–24 tháng mà không bị biến tính hay xỉn màu.
3. Mở rộng bảo tồn nguồn gen Ex situ: Xây dựng vườn thực vật bảo tồn cây phẩm màu dân tộc học tại khuôn viên Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên với quy mô lưu giữ trọn vẹn 24 loài đã định danh.

---

Đối tượng hưởng lợi

                     MA TRẬN GIÁ TRỊ HƯỞNG LỢI ĐA CHIỀU
                     

• Sinh viên và Học viên ngành Lâm nghiệp / Công nghệ Sinh học: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu thực vật dân tộc học, kỹ thuật làm tiêu bản chuẩn quốc tế và quy trình số hóa danh lục thực vật.
• Bà con nông dân tại các huyện miền núi: Được chuyển giao kỹ thuật nhân giống, trồng trọt xen canh cây tạo màu dưới tán rừng, nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích canh tác thêm 20–30%.
• Các cơ sở sản xuất & Hợp tác xã thực phẩm: Sở hữu công thức phối chế màu thực vật an toàn, loại bỏ 100% rủi ro về vi phạm an toàn thực phẩm phẩm màu hóa học, nâng cao uy tín thương hiệu sản phẩm OCOP.
• Cộng đồng nghiên cứu Khoa học sự sống: Tiếp cận ngân hàng dữ liệu di truyền học thực vật bản địa, làm cơ sở phân lập các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên phục vụ y học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện sinh thái và kỹ thuật trồng cây Cẩm (Peristrophe bivalvis) như thế nào?

Cây Cẩm là loài ưa ẩm, ưa bóng râm nhẹ (độ tàn che 0.3 – 0.5), không chịu được úng ngập. Cây sinh trưởng tối ưu dưới tán các vườn cây ăn quả hoặc cây che bóng tại vùng đất thịt pha cát giàu mùn, pH từ 5.5 – 6.5. Cây nhân giống vô tính cực kỳ dễ dàng bằng cách giâm cành (đoạn cành bánh tẻ dài 15–20 cm), tỷ lệ ra rễ đạt trên 95% sau 10–12 ngày trong điều kiện độ ẩm đất duy trì 75–80%.

2. Làm thế nào để giữ cho màu xôi làm từ cây Sau sau và Cẩm tím không bị xỉn hoặc phai màu khi nấu?

Bí quyết bản địa của đồng bào Tày, Nùng là sử dụng chất trợ màu tự nhiên. Khi trích ly dịch lá Sau sau hoặc lá Nhót, người dân hòa thêm một lượng nhỏ tro bếp sạch từ rơm nếp (tạo môi trường kiềm nhẹ pH ~8.0 - 8.5) giúp ion hóa các hợp chất phức vô cơ, cố định phân tử màu bám chặt vào màng tinh bột hạt nếp. Đối với Cẩm tím, khi nấu sôi nên thêm một vài hạt muối trắng để ổn định cấu trúc vòng Anthocyanin.

3. Hiệu quả kinh tế của việc chiết xuất màu tự nhiên so với phẩm màu công nghiệp ra sao?

Mặc dù phẩm màu công nghiệp có chi phí ban đầu rẻ, nhưng việc chuyển sang phẩm màu tự nhiên bản địa giúp tăng giá trị gia tăng của thành phẩm thực phẩm lên 150% – 200% (người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao gấp đôi cho sản phẩm hữu cơ an toàn). Hơn nữa, nguyên liệu được khai thác tại chỗ từ các loài cây có chu kỳ tái sinh liên tục trên 10–15 năm (như cây Gai, cây Cẩm) giúp chi phí biến đổi cận biên của nguyên liệu giảm dần về mức gần như bằng 0 sau năm thứ hai.

4. Quy trình bảo quản dịch màu thực vật tươi sau khi chiết xuất để không bị ôi thiu?

Dịch chiết thực vật tự nhiên rất giàu đường khử và axit amin nên dễ bị lên men vi sinh vật sau 12–24 giờ ở nhiệt độ thường. Giải pháp kỹ thuật chuẩn hóa:

1. Thanh trùng nhiệt tức thời ở $85^\circ\text{C}$ trong 3 phút rồi làm nguội nhanh.
2. Trữ đông ở nhiệt độ $-18^\circ\text{C}$ (dịch màu giữ nguyên chất lượng trong 6–9 tháng).
3. Phối trộn chất mang (Maltodextrin 10–15%) và tiến hành sấy phun hoặc sấy thăng hoa để thu được dạng bột mịn hòa tan tiện dụng.

5. Khả năng tích hợp mô hình trồng cây phẩm màu vào chiến lược phát triển rừng bền vững (FSC)?

Rất khả thi. Các loài cây như Sau sau (Liquidambar formosana), Trám đen (Canarium tramdeum), Tô mộc (Caesalpinia sappan) là những cây lâm sản ngoài gỗ (NTFPs) đa tác dụng. Việc đưa các loài này vào cơ cấu cây trồng rừng phòng hộ và rừng sản xuất vừa giúp làm giàu vốn rừng, tăng độ che phủ đất, chống xói mòn, vừa tạo sinh kế ngắn hạn (thu hái lá, quả, hạt) mà không cần khai thác chặt hạ cây gỗ lớn.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Trần Văn Sơn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu đề ra, mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc cho ngành Lâm nghiệp và Công nghệ thực phẩm vùng trung du miền núi phía Bắc:

• Thành tựu cốt lõi: Lập danh lục hoàn chỉnh 24 loài cây nhuộm màu thực phẩm thuộc 15 họ, mô tả tường tận đặc điểm hình thái học, sinh thái và kinh nghiệm dân tộc học độc đáo tại 3 huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
• Giá trị học thuật & Xã hội: Làm sáng tỏ cơ sở khoa học của các phương pháp chế biến ẩm thực dân gian, cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc cho công tác bảo tồn nguồn gen thực vật bản địa, bảo vệ vốn tri thức truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.
• Định hướng tương lai: Đây là tiền đề khoa học quan trọng mở đường cho các dự án hợp tác nghiên cứu chiết xuất hoạt chất màu tự nhiên quy mô công nghiệp, thay thế hoàn toàn hóa chất tổng hợp độc hại, hướng tới nền kinh tế sinh học xanh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt Vấn Đề Để thực phẩm có màu sắc đẹp, từ xa xưa ông bà ta đã biết dùng nhiều loại cây trong tự nhiên để nhuộm màu thực phẩm như cây sau sau, cẩm tím, vàng anh. Ngày nay đời sống của người dân phát triển thì giá trị thực phẩm không chỉ dừng lại ở giá trị dinh dưỡng mà nó còn bao hàm cả giá trị thẩm mĩ và an toàn cho người sử dụng. Để tạo cho thực phẩm co mà sắc đẹp, hiện nay nghành công nghiệp thực phẩm chủ yếu dùng chất màu tổng hợp ( mặc dù có một số chất màu được phép sử dụng ). Tuy nhiên nếu quá lạm dụng phẩm màu hoặc chạy theo lợi nhuận, sử dụng các phẩm màu ngoài danh mục cho phép sử dụng để chế biến thực phẩm ( đặc biệt là các phẩm màu tổng hợp ) sẽ rất có hại đến sức khỏe, có thể gây ngộ đọc cấp tính và sử dụng lâu dài sẽ tích lũy cao có thể gây ung thư.

Hiện nay, vấn đề an toàn đối với sức khỏe con người vẫn bị đe dọa bởi sự hình thành các sản phẩm phụ bất lợi khác. Mặt khác, các chất màu thực phẩm hiện nay chủ yếu được nhập từ nước ngoài với giá thành cao nên hiệu quả kinh tế không cao. Khác với chất màu tổng hợp, chất mầu tự nhiên là những chất mầu sẵn có trong thực vật tự nhiên, không gây độc khi sử dụng. Ngoài ra chất mầu tự nhiên lại dễ kiếm, giá thành rẻ, cách sử dụng không phức tạp và không gây ra những mùi vị lạ cho sản phẩm.

Do đó viêc lựa họn phẩm màu thiên nhiên không gây hại cho sức khỏe để tạo màu cho thựu phẩm đang là xu hướng được ưa chuộng. Vì vậy, việc tìm ra một loại sản phẩm màu tự nhiênvừa đẹp vừa có lợi cho sức khỏe, có độ bền màu cao đáp ứng được nhu cầu của người sử dụng đang được các nhà khoa học quan tâm. Các chất nhuộm màu thực phẩm tự nhiên còn chứa các thành phần hoạt tính sinh học khác như các vitamin, các axit hữu cơ, glycozit, các chất thơm, các nguyên tố vi lượng. Do vậy, khi sử dụng chất nhuộm màu thực phẩm tự nhiên không chỉ cải thiện được hình thức bên ngoài của thực phẩm mà còn làm tăng giá trị dinh dưỡng của thực phẩm.

Hiện nay, một số loại phẩm mầu được sử dụng phổ biên như: đỏ, xanh, tím, vàng,. được triết suất từ nhiều loại cây khác nhau như: cầm tím, vàng anh, cầm đỏ, sau sau. n 2 Nhuộm mầu thực phẩm bằng thực vật là tri thức và kinh nghiệm truyền thống lâu đời của các dân tộc Việt Nam, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số. Hơn thế, với phong tục tập quán khác nhau, cư trú trên các vùng lãnh thổ có điều kiện tự nhiên riêng biệt; mỗi dân tộc có kinh nghiệm và tri thức độc đáo mang tính bản địa và văn hóa truyền thống.

Đây là sản vật, đồng thời là "bí quyết" lâu đời của người dân địa phương để làm ra đặc sản dùng tạo mầu cho món nấu để mầu góp cùng hương vị tạo nên những tác phẩm ẩm thực đầy ấn tượng và rất riêng cho quê hương Việt. Vừa có thẩm mỹ cao và giá trị dinh dưỡng, là nét văn hoá riêng trong ẩm thực của các cộng đồng dân tộc. Xuất phát từ nhu cầu sử dụng chất nhuộm màu thực phẩm ngày càng nhiều của xã hội và những tác hại của phẩm mầu hóa học. Vì vậy, việc thu thập, nghiên cứu và sử dụng các cây nhuộm mầu bản địa ở vùng miền núi phía bắc là cần thiết nhằm góp phần bảo tồn, phát triển nhân rộng và ứng dụng trong công nghệ thực phẩm, đảm bảo an toàn thực phẩm cho người sử dụng cũng như hiệu quả kinh tế cao cho người dân thiểu số ở vùng núi phía bắc.

Huyện Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ tỉnh Thái Nguyên có cộng đồng dân tộc đa dạng, có nhu cầu sử dụng chất nhuộm mầu thực phẩm trong các ngày lễ tết cao nhưng người dân chưa có nhiều quan tâm tới việc phát triển, bảo tồn, lưu giữ cây nhuộm mầu thực phẩm. Tại khu vực nghiên cứu cây nhuộm mầu đa dạng có thể phục vụ nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau của cộng đồng dan tộc trong vùng, để bảo vệ và phát triển cây nhuộm mầu thực phẩm nên tôi chọn đề tài : “Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh thái và sử dụng các loài cây làm phẩm mầu thực phẩm tại huyện Phú Lương, Định Hóa và Đại Từ tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu Xác định được các đặc điểm hình thái và sinh học của những loài cây sử dụng làm phẩm mầu thực phẩm ở ba huyện trong khu vực nghiên cứu. Xác định được giá trị sử dụng và vùng phân bố của những loài cây làm nhuộm mầu thực phẩm Đề xuất được giải pháp bảo tồn và phát triển các loài cây nhuộm mầu thực phẩm tại khu vực nghiên cứu.

Ý nghĩa n 3 - Trong học tập: + Tăng cường năng lực nghiên cứu, đào tạo của Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên. Đề tài góp phần tạo điều kiện cho các cán bộ trẻ, sinh viên tham ra nghiên cứu khoa học, tạo ra sản phẩm phục vụ phát triển kinh tế xã hội khu vực miền núi phía Bắc. + Kết quả nghiên cứu sẽ là ứng dụng cho các nghiên cứu tiếp theo sản xuất chất nhuộm mầu thực phẩm có nguồn gốc thực vật ở qui mô công nghiệp. + Nguồn gen cây nhuộm mầu thực phẩm lưu giữ sẽ là ngân hàng cho các nghiên cứu về đa dạng sinh học và các nghiên cứu khác trong công nghệ sinh học.

- Trong thực tiễn sản xuất : + Góp phần đẩy mạnh và phát triển sản xuất cây nhuộm mầu thực phẩm, lưu giữ, bảo tồn và phát huy vốn kiến thức bản địa của người dân vùng núi phía Bắc. + Đa dạng hóa các sản phẩm hàng hóa từ cây trồng bản địa. + Góp phần xóa đói giảm nghèo cho bà con các dân tộc miền núi phía Bắc và phát triển kinh tế xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng, toàn quốc nói chung. + Bước đầu định hướng cho công nghiệp thực phẩm trong việc tạo nguồn cung cấp bền vững về phẩm mầu thực phẩm an toàn, gia tăng chất lượng các sản phẩm thực phẩm trong công nghiệp chế biến thực phẩm.

n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái niệm về chất nhuộm màu Chất mầu nhuộm tự nhiên là một nét văn hóa đặc trưng cho một đất nước, một dân tộc, những chất dễ kiếm giá thành rẻ, cách sử dụng không phức tạp và thực phẩm chỉ dừng lại ở giá trị dinh dưỡng mà còn bao hàm cả giá trị thẩm mỹ. Phẩm mầu công nghiệp là chất phụ gia thực phẩm được sử dụng rất nhiều trong chế biến thực phẩm.

Nó là một trong những chỉ tiêu đánh giá chất lượng cảm quan thực phẩm và góp phần làm tăng cảm giác ngon miệng, kích thích sự thèm ăn, mặc dù nó không phải là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng. Tóm lại, chất nhuộm mầu là chất rất được mọi người quan tâm và chú trọng bởi nhiều tác dụng của nó. Ý nghĩa chất màu nhuộm Con người quen thuộc với các chất mầu và kỹ thuật làm màu nhuộm. Họ có thể hiểu, nắm vững cách làm và duy trì chúng dễ hơn việc học tập và thực hành các kiến thức mới được cung cấp bởi những người trong gia đình và bạn bè, không phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương.

Chất nhuộm mầu được hình thành trên nguồn tài nguyên địa phương, người dân có thể ít phụ thuộc vào nguồn cung cấp từ bên ngoài - có thể đắt tiền và không phải lúc nào cũng phù hợp với họ. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam. Trên Thế giới Nghiên cứu khai thác nguồn gen cây nhuộm mầu thực phẩm nói riêng và sử dụng bền vững nguồn gen thực vật là cơ sở quan trọng nhằm nâng cao năng suất và tính bền vững của sản xuất nông lâm nghiệp, góp phần đảm bảo an ninh lương thực, và xóa đói giảm nghèo. Đa dạng di truyền hay biến dị di truyền là cơ sở quan trọng của việc cải tạo giống cây trồng, nâng cao năng suất chất lượng cây trồng.

Tuy n 5 nhiên nhiều nguồn gen thực vật quan trọng cho sự phát triển của ngành nông lâm nghiệp trong tương lai đang bị đe dọa tuyệt chủng ở các cấp độ khác nhau. Báo cáo về tình trạng lưu giữ nguồn gen trên thế giới của tổ chức FAO (1996) tổng hợp từ các báo cáo quốc gia thành viên cho thấy tình hình suy thoái nguồn gen diễn ra rất nghiêm trọng trên toàn thế giới đặc biệt là ở các nước đang phát triển. Điều đáng quan tâm đó là việc mất mát nguồn gen không thể phục hồi được do sự suy giảm, sự tuyệt chủng của nhiều loài thực vật. Các nghiên cứu ở Thái Lan, Philipin và Malaysia cho thấy nhiều giống cây trồng địa phương đã và đang bị thay thế bằng những giống cây khác, cây nhập nội.

Báo cáo của FAO (1996) trích dẫn nghiên cứu ở Hàn Quốc cho thấy 74% giống của 14 loài cây trồng phổ biến trên trang trại năm 1985 đã bị thay thế vào năm 1993. Tại Châu Phi việc suy thoái và phá hủy rừng là những nguyên nhân chính của việc suy thoái nguồn gen. Báo cáo từ hầu hết các nước ở Mỹ La Tinh cũng cho thấy sự suy giảm nguồn gen của những loài cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế: Peru, Côlômbia, Panama. Báo cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ cho thấy rằng 95% giống bắp cải, 91% giống ngô, 94% đậu đỗ và 81% giống khoai tây đã không còn tồn tại.

Theo Hiệp hội các Vườn thực vật quốc tế (BGCI - Botanic Garden Conservation International), khoảng 100.000 loài thực vật (tương đương 1/3 số loài thực vật trên thế giới) đang bị đe dọa tuyệt chủng (FAO, 1996) [14] Có sự liên quan chặt chẽ giữa vấn đề văn hóa và đa dạng sinh học. Đa dạng sinh học có giá trị văn hóa, được thể hiện qua những kiến thức kinh nghiệm sử dụng, quản lý tài nguyên lâu đời của người dân. Công ước Đa dạng sinh học cũng đã đề cập đến điều này, do vậy việc mất mát đa dạng sinh học sẽ dẫn đến sự mất mát những kiến thức, kinh nghiệm lâu đời của người dân địa phương gắn với những loài sinh vật đó. Hiện nay chưa có một hệ thống theo dõi giám sát sự suy giảm, mất mát nguồn gen cũng như những kiến thức bản địa liên quan.

Việc suy thoái nguồn gen sẽ làm suy giảm nguồn nguyên liệu di truyền cho các thế hệ tương lai.