Đặt vấn đề Bệnh ký sinh trùng ở gia súc, gia cầm nói chung và bệnh ký sinh trùng ở đường tiêu hóa lợn nói riêng không tạo thành các ổ dịch lớn như những bệnh truyền nhiễm như virut, vi khuẩn gây ra. Tuy nhiên bệnh ký sinh trùng thường kéo dài âm ỉ, ảnh hưởng đến sức khỏe và hạn chế sự sinh trưởng, phát triển của lợn; tăng tiêu tốn thức ăn và các chi phí khác: thuốc điều trị, công chăm sóc, nuôi dưỡng. Ngoài ra, ký sinh trùng mở đường cho các bệnh khác xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs.
(2009) [18], giun tròn Tricocephalus spp. ký sinh đã gây ra các tổn thương và viêm nhiễm kế phát do vi khuẩn xâm nhập vào các nội quan của lợn, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, đặc biệt là tiêu tốn thức ăn, giảm tăng trọng 15% - 20% so với lợn không bị bệnh. Nguyễn Thị Kim Lan (2011) [15]: giun tròn Tricocephalus suis phân bố đều các vùng, tỷ lệ nhiễm cao nhất ở giai đoạn từ 2 - 4 tháng tuổi, sau đó giảm, ít gây tác hại đối với lợn lớn. (2010) [41], các yếu tố nguy cơ như: phương thức quản lý, mùa vụ, tuổi, tình trạng vệ sinh thú y, phương thức chăn nuôi, có liên quan đến tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng ở lợn.
Huyện Phú Lương thuộc tỉnh Thái Nguyên là một huyện miền núi, phần lớn nhân dân có thu nhập từ nông nghiệp là chủ yếu. Trong đó, chăn nuôi lợn chiếm một vị trí quan trọng. Tuy nhiên, công tác phòng chống bệnh giun Trichocephalus suis ở lợn vẫn chưa được chú ý. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn sản xuất, chúng tôi hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, lâm sàng ở lợn nhiễm giun tròn Trichocephalus suis tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và hiệu lực của thuốc điều trị”.
Mục đích của đề tài - Nghiên cứu tình hình nhiễm giun Trichocephalus suis ở lợn tại một số xã của huyện Phú Lương. - Nghiên cứu những biến đổi bệnh lý và biểu hiện lâm sàng của bệnh do giun Trichocephalus suis gây ra ở lợn. - Đánh giá hiệu lực của thuốc ziquan - mectin và bendazol trong điều trị bệnh do giun Trichocephalus suis gây ra ở lợn. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong khoa học - Sinh viên được tiếp xúc, làm quen với thực tế công tác nghiên cứu khoa học. - Bổ sung những thông tin về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng của bệnh Trichocephalus suis ở lợn. - Là cơ sở khoa học đề xuất các biện pháp phòng và trị bệnh Trichocephalus suis có hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Trên cơ sở kết quả nghiên cứu về những đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và lâm sàng và thuốc điều trị bệnh Trichocephalus suis khuyến cáo người chăn nuôi lợn có biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả.
e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Vị trí của giun Trichocephalus suis trong hệ thống phân loại động vật Theo Skrjabin K. (1979)[29], Nguyễn Thị Lê và cs.
(1996) [21], Phan Thế Việt và cs. (1977) [32], vị trí của Trichocephalus suis (Trichocephalus suis) trong hệ thống phân loại động vật như sau: Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Enoplia Chitwood, 1933 Bộ Trichocephalida Skrjabin et Schulz. 1928 Phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz. 1928 Họ Trichocephalidae Baird, 1953 Phân họ Trichocephaliae Ranson, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocephalus suis Schrank, 1788 2.
Đặc điểm hình thái, kích thước, cấu tạo của giun Trichocephalus suis ký sinh ở lợn * Đặc điểm hình thái, kích thước và cấu tạo giun Trichocephalus suis ở lợn Theo Skrjabin K. (1979) [29], con đực có chiều dài thân trung bình là 40,35 mm; tối thiểu 33,0 mm; tối đa là 48,0 mm. Chiều dài của phần trước trung bình là 25,3 mm (20 - 30 mm); phần sau 15,1 mm (12 - 19 mm). Tỷ lệ chiều dài của phần trước với phần sau là 1,68 : 1.
Thân con đực phủ lớp cutin được vạch bởi nhiều rãnh ngang, làm cho lớp cutin có nhiều mấp mô, hình răng nhỏ. Thực quản kéo dài dọc theo phần mỏng trước thân và rộng của phần trước thực quản 0,035 - 0,44 mm; của chỗ chuyển vào ruột 0,074 - 0,092 mm. e 4 Thực quản được bao quanh bởi một hàng tế bào đơn nhân chuyển vào ruột ở chỗ ranh giới giữa phần đầu và phần thân, chiều theo dạng móc xích. Ruột kết thúc bởi huyệt trên phần đuôi.
Hệ thống sinh dục của con đực gồm những ống dẫn tinh uốn khúc chiếm hầu hết phần sau thân. Đuôi con đực vòng xoắn ốc. Gai giao hợp kết thúc bằng một đỉnh nhọn. Chiều dài gai xê dịch từ 1,74 - 2,48 mm.
Chỗ rộng nhất của gai là gốc gai dài 0,084 - 0,110 mm. Có bao gai bọc chung quanh và cùng với gai lồi ra khỏi lỗ huyệt. Bao gai được phủ bởi rất nhiều gai nhỏ, những gai này xếp theo thứ tự quân cờ. Số lượng hàng gai nhỏ gần nơi chuyển của bao vào thân là 24 - 42; ở đầu đối diện với nó số lượng hàng tăng tới 44 - 56.
Hình dạng bao gai tròn, căng, dài 0,044 mm. Chiều rộng của bao gai ở chỗ lồi ra khỏi huyệt tăng lên về kích thước: Chiều rộng chỗ gần huyệt là 0,057 - 0,092 mm; trong khi đó ở chỗ cuối gai là 0,079 - 0,159 mm. Tất cả con đực có một đầu bao gai gập hình cổ tay áo hay là hình bao tay, bao này một phần hay toàn bộ bao phủ phần bao gai lồi ra khỏi thân. Chiều dài của chỗ gập là 0,242 - 0,330 mm; rộng là 0,290 - 0,352 mm.
Con cái: chiều dài thân trung bình 45,55 mm; tối thiểu 38 mm và tối đa 53 mm. Chiều dài phần trước mỏng của thân trung bình là 30,55 mm (25 - 35 mm); chiều dài phần sau dày là 15 mm (13 - 18 mm). Như vậy tỷ lệ giữa phần trước và phần sau là 2,04 : 1. Trên ranh giới chỗ chuyển tiếp của phần thân trước và phần thân sau, hơi dịch về phía sau cách đầu cuối của thực quản có âm hộ.
Âm hộ này nhô ra ngoài, dạng hình trụ hơi cong về phía sau (0,037 - 0,061 mm) và hơi rộng ở chỗ cạnh tự do (0,050 - 0,075 mm). Chỗ này được phủ rất nhiều gai nhỏ hình lưới (3 - 4 µm). Ngay trước âm hộ, tử cung có hình ống thẳng hay hơi cong, dài 0,92 - 1,28 mm; trong tử cung có trứng xếp thành một hàng; đuôi con cái tù.066 mm và rộng 0. e 5 Nguyễn Thị Lê và cs.
(1996) [21] cho biết: giun Trichocephalus suis đực: dài 37,52 - 40,63 mm, rộng nhất 0,634 - 0,713 mm. Phần trước cơ thể dài 23,48 - 25,75 mm; phần sau dài 14,00 - 15,00 mm; có dạng xoắn lò xo. Gai sinh dục dài 1,70 - 2,55 mm; rộng 0,07 - 0,10 mm; mút cuối gai nhọn. Bao gai phủ đầy gai nhỏ.
Con cái: cơ thể dài 37,89 - 50,60 mm; rộng 0,734 - 1,012 mm; phần trước cơ thể dài 23 - 33 mm. Ống sinh dục đơn. Âm đạo có thành cơ dày, chứa đầy trứng. Kích thước trứng 0,02 - 0,027 x 0,056 - 0,061 mm.
Theo Phan Địch Lân và cs. (2005) [20] cho biết: giun Trichocephalus suis đực dài 20 - 52 mm, đuôi hơi tù, phần đuôi cuộn tròn lại, chỉ có một gai giao hợp dài 5 - 7 mm, được bọc trong một cái màng có nhiều gai nhỏ bao phủ. Lỗ sinh tiết thông với ngoài ở phần cuối của giun. Giun cái dài 39 - 53 mm, đuôi thẳng.
Hậu môn ở đoạn cuối cùng, âm hộ ở đoạn cuối thực quản. Trứng giun giống hình hạt chanh, màu vàng nhạt, kích thước 0,052 - 0,061 x 0,027 - 0,03 mm. Hai cực có hai nút trong, vỏ dày có 2 lớp. Ảnh giun Trichocephalus suis a: Trứng giun; b: Giun cái; c: Giun đực (Nguồn: Phan Địch Lân và cs., 2005 [21]) Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [16] cho biết: hình thể giun giống một sợi tóc màu trắng.
Cơ thể chia thành hai phần rõ rệt. Phần trước nhỏ như sợi tóc, dưới lớp biểu bì là thực quản, thực quản do các tế bào xếp nối tiếp như chuỗi hạt, phần này chiếm 2/3 chiều dài cơ thể cơ thể. Phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực dài 20 - 52 mm đuôi hơi tù, phần e 6 đuôi cuộn tròn lại chỉ có một gai giao hợp rất dài 5 - 7 mm, gai giao hợp được bọc trong một cái màng có nhiều gai nhỏ bao phủ.
Giun cái dài 39 - 53 mm, đuôi thẳng, âm hộ ở vào đoạn cuối cùng của thực quản. Vòng đời của giun Trichocephalus suis Theo Phạm Văn Khuê và cs. (1976) [14], Phan Địch Lân và cs. (2005) [21], thời gian hoàn thành vòng đời của giun Trichocephalus suis là 30 ngày.
(1979) [29], vòng đời của giun Trichocephalus suis ở lợn không cần vật chủ trung gian. Trứng được bài tiết cùng với phân lợn ra môi trường ngoại cảnh. Ở môi trường thuận lợi, thời gian để trứng phát triển thành trứng có sức gây bệnh từ 3 - 4 tuần. Trong thời gian này, có thể thấy ấu trùng đã hình thành hoàn toàn và chuyển động bên trong trứng.
Trịnh Văn Thịnh (1985) [30] cho biết, chu kỳ sinh học của giun Trichocephalus suis gồm 2 giai đoạn: giai đoạn ở ngoại cảnh, trứng giun Trichocephalus suis phát triển thành trứng có sức gây bệnh; giai đoạn ở ký chủ, ấu trùng phát triển thành giun trưởng thành. Không có thời kỳ di hành trong cơ thể ký chủ. Trịnh Văn Thịnh và cs. (1985) [30], Đào Trọng Đạt và cs.
(1996) [16] cho biết, tuổi thọ của giun Trichocephalus suis ở lợn từ 4 - 5 tháng. Theo Lương Văn Huấn và cs. (1990) [8], giun Trichocephalus suis sống được trong cơ thể lợn 114 ngày. (2000) [1] cho biết: những ấu trùng giun Trichocephalus suis nằm sâu trong niêm mạc 2 tuần, nhô ra khỏi niêm mạc ở tuần thứ 3 và phát triển thành giun trưởng thành trong khi bám vào niêm mạc ruột già.
Theo Phạm Sỹ Lăng và cs. (2006) [19], điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển của trứng giun Trichocephalus suis thành trứng có sức gây bệnh ở ngoài môi trường là nhiệt độ từ 18 - 300C, ẩm độ 80 - 85%. e 7 Nguyễn Thị Kim Lan và cs. (2012) [16] cho biết, vòng đời phát triển của giun Trichocephalus suis diễn ra như sau: Sau khi thụ tinh giun cái đẻ trứng trong ruột già của ký chủ.
Trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện thuận lợi qua 15 - 28 ngày trứng phát triển thành trứng có sức gây bệnh. Trứng này theo thức ăn, nước uống vào đường tiêu hóa của ký chủ, ấu trùng được nở ra, chui sâu vào niêm mạc ruột già, tiếp tục phát triển thành giun trưởng thành.