Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại tỉnh quảng ninh biện pháp phòng chống

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại Quảng Ninh, đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Minh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Tính
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại tỉnh Quảng Ninh, biện pháp phòng chống
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
• 0.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Tên bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine respiratory and reproductive syndrome - PRRS)
• 1.1.2. Phân loại
• 1.1.3. Hình thái, cấu tạo
• 1.1.4. Acid nucleic
• 1.1.5. Sức đề kháng của virus
• 1.1.6. Khả năng ngưng kết hồng cầu
• 1.1.7. Đặc tính nuôi cấy virus trong môi trường tế bào
• 1.1.8. Khả năng gây bệnh
• 1.1.9. Dịch tễ học
• 1.1.10. Động vật môi giới mang và truyền virus
• 2. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Dịch tễ học hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của hội chứng rối loạn hô hấp và hội chứng rối loạn sinh sản ở lợn tại Quảng Ninh. Dữ liệu từ năm 2010 đến 2015 cho thấy sự lây lan nhanh chóng của bệnh, đặc biệt trong các cơ sở chăn nuôi công nghiệp. Virus PRRS gây thiệt hại lớn với tỷ lệ chết từ 10-20% tổng đàn. Lợn nái và lợn con là nhóm mẫn cảm nhất, dẫn đến sảy thai, thai chết lưu và lợn con chết yểu. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lợn rừng có thể là nguồn tàng trữ mầm bệnh, gây khó khăn trong việc kiểm soát dịch.

1.1. Sự lưu hành virus PRRS

Kết quả nghiên cứu cho thấy virus PRRS lưu hành rộng rãi tại Quảng Ninh, với tỷ lệ nhiễm cao ở các địa phương như Hạ Long, Uông Bí và Móng Cái. Năm 2014, tỷ lệ lợn nhiễm virus đạt 15-20%, tăng lên 25% vào năm 2015. Sự biến động tỷ lệ nhiễm theo mùa cũng được ghi nhận, với đỉnh điểm vào mùa đông xuân. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa điều kiện thời tiết và sự bùng phát dịch.

1.2. Yếu tố nguy cơ

Các yếu tố như mật độ chăn nuôi cao, vệ sinh kém và thiếu biện pháp phòng ngừa đã làm tăng nguy cơ lây lan bệnh PRRS. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng chung dụng cụ chăn nuôi và thiếu kiểm soát vận chuyển lợn giữa các khu vực là nguyên nhân chính gây phát tán dịch.

II. Biện pháp phòng chống hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả để kiểm soát bệnh PRRS tại Quảng Ninh. Các biện pháp bao gồm tiêm phòng vaccine, cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và tăng cường quản lý dịch bệnh. Việc sử dụng vaccine đã giúp giảm tỷ lệ nhiễm bệnh từ 25% xuống còn 10% trong giai đoạn 2014-2015. Ngoài ra, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục người chăn nuôi về các dấu hiệu bệnh và cách phòng ngừa.

2.1. Tiêm phòng vaccine

Vaccine được xem là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh PRRS. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine phụ thuộc vào việc lựa chọn chủng virus phù hợp và tuân thủ lịch tiêm phòng. Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng vaccine nhập khẩu từ các nước có công nghệ tiên tiến để đảm bảo hiệu quả bảo hộ cao.

2.2. Quản lý dịch bệnh

Việc thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh và phản ứng nhanh khi phát hiện ổ dịch là yếu tố then chốt trong quản lý dịch bệnh. Nghiên cứu đề xuất tăng cường hợp tác giữa các cơ quan thú y và người chăn nuôi để kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp nhiễm bệnh.

III. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng chiến lược phòng chống bệnh PRRS tại Quảng Ninh. Các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm dịch tễ của bệnh mà còn đề xuất các biện pháp phòng chống thiết thực, góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho ngành chăn nuôi lợn. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý và người chăn nuôi trong việc kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh.

3.1. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu bổ sung thông tin về sự lưu hành và đặc điểm dịch tễ của virus PRRS tại Quảng Ninh, góp phần làm phong phú thêm cơ sở dữ liệu về bệnh lý lợn ở Việt Nam.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp phòng chống được đề xuất trong nghiên cứu đã được áp dụng thực tế tại Quảng Ninh, giúp giảm thiểu đáng kể tỷ lệ nhiễm bệnh và thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus PRRS gây ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi lợn toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch bệnh này đã xuất hiện từ năm 1997 và gây thiệt hại lớn về kinh tế, đặc biệt tại các tỉnh phía Bắc như Quảng Ninh. Giai đoạn 2010-2015, tỉnh Quảng Ninh ghi nhận nhiều đợt dịch PRRS với số lượng lợn mắc bệnh và chết cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng đàn lợn. Tổng đàn lợn của tỉnh biến động từ khoảng 330.000 đến gần 390.000 con, trong đó lợn con và lợn thịt chiếm tỷ lệ trên 88%. Nghiên cứu nhằm đánh giá đặc điểm dịch tễ của PRRS tại Quảng Ninh, xác định tỷ lệ lưu hành virus, các yếu tố nguy cơ và đề xuất biện pháp phòng chống phù hợp. Thời gian nghiên cứu từ tháng 8/2014 đến 8/2015, tập trung tại các trang trại và hộ gia đình chăn nuôi trên địa bàn tỉnh. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, hỗ trợ công tác phòng chống dịch và phát triển chăn nuôi bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là mô hình lây lan và phát tán virus PRRS trong đàn lợn. Virus PRRS thuộc họ Arteriviridae, có cấu trúc ARN đơn, gồm hai kiểu gen chính: dòng Châu Âu (virus Lelystad) và dòng Bắc Mỹ (virus VR-2332). Virus tấn công đại thực bào phế nang, làm suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho các bệnh kế phát. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ lưu hành virus, nguy cơ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ (mật độ chuồng trại, quy mô chăn nuôi, phương thức chăn nuôi), và biện pháp phòng chống dịch. Mô hình phân tích nguy cơ sử dụng chỉ số tỷ lệ nguy cơ (RR) để so sánh mức độ mắc bệnh giữa các nhóm lợn khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu thống kê từ Cục Thống kê và Chi cục Thú y tỉnh Quảng Ninh, kết quả xét nghiệm huyết thanh và RT-PCR từ Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương và Cơ quan thú y vùng II. Phương pháp thu thập số liệu bao gồm điều tra hiện trạng chăn nuôi, lấy mẫu huyết thanh lợn tại các hộ gia đình và trang trại. Cỡ mẫu huyết thanh được lấy từ nhiều loại lợn ở các địa phương khác nhau trong tỉnh. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel và Minitab, áp dụng phương pháp thống kê chi-square và tính tỷ lệ nguy cơ (RR) để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và tỷ lệ mắc bệnh. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ 08/2014 đến 08/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình chăn nuôi lợn tại Quảng Ninh giai đoạn 2010-2015: Tổng đàn lợn tăng từ 330.832 con năm 2011 lên 390.549 con trong 6 tháng đầu năm 2015, tăng khoảng 11%. Lợn con và lợn thịt chiếm tỷ lệ cao nhất, dao động từ 88,43% đến 90,09%, lợn nái chiếm khoảng 10-11%, lợn đực giống dưới 0,3%.

2. Diễn biến dịch PRRS: Dịch bùng phát mạnh vào các năm 2010, 2012 và 2013 với tổng số lợn mắc bệnh lên đến hàng chục nghìn con mỗi năm. Năm 2010, tỉnh ghi nhận 10.639 lợn mắc bệnh và 4.727 lợn chết, tiêu hủy tại 9 huyện, thành phố. Năm 2012, dịch xảy ra tại 3 huyện với 13.358 lợn mắc bệnh và 5.540 lợn chết, tiêu hủy. Năm 2013, dịch giảm mạnh với 247 lợn mắc bệnh và 111 lợn chết, tiêu hủy tại 2 huyện. Từ năm 2014 đến giữa 2015 không ghi nhận dịch tái phát.

3. Tỷ lệ lưu hành virus PRRS: Kết quả xét nghiệm huyết thanh và RT-PCR cho thấy tỷ lệ mẫu dương tính với virus PRRS dao động từ khoảng 20% đến trên 70% tùy theo địa phương và loại lợn. Lợn con và lợn thịt có tỷ lệ dương tính cao hơn lợn nái và lợn đực giống.

4. Yếu tố nguy cơ: Mật độ chuồng trại cao hơn tiêu chuẩn làm tăng tỷ lệ mắc bệnh lên đến 48,55%, trong khi mật độ đúng tiêu chuẩn chỉ khoảng 5,46%. Quy mô chăn nuôi nhỏ và phương thức chăn nuôi truyền thống có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với quy mô công nghiệp và chăn nuôi tập trung. Mùa Đông - Xuân có nguy cơ dịch bùng phát cao gấp 2 lần so với mùa Hè - Thu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dịch PRRS bùng phát và lây lan nhanh tại Quảng Ninh chủ yếu do virus có khả năng phát tán qua nhiều đường như vận chuyển lợn mang trùng, lây truyền qua không khí trong phạm vi 3 km, côn trùng và các dụng cụ chăn nuôi. Tỷ lệ mắc bệnh cao ở lợn con và lợn thịt phản ánh tính nhạy cảm của các nhóm tuổi này, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Mật độ chuồng trại và quy mô chăn nuôi là các yếu tố nguy cơ quan trọng, do đó việc kiểm soát môi trường chăn nuôi và áp dụng biện pháp an toàn sinh học là cần thiết. So với các nghiên cứu tại các tỉnh khác và quốc tế, kết quả tại Quảng Ninh tương đồng về đặc điểm dịch tễ và mức độ ảnh hưởng của PRRS. Việc không ghi nhận dịch tái phát từ năm 2014 đến nay cho thấy hiệu quả bước đầu của các biện pháp phòng chống dịch được triển khai. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động tổng đàn lợn, bản đồ phân bố dịch và biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát vận chuyển và nhập giống: Áp dụng nghiêm ngặt quy trình kiểm dịch, cách ly lợn mới nhập trong ít nhất 3 tuần để hạn chế nguồn lây bệnh. Chủ thể thực hiện: Chi cục Thú y tỉnh, các hộ chăn nuôi. Thời gian: ngay lập tức và duy trì liên tục.

2. Nâng cao an toàn sinh học tại các trang trại: Thực hiện vệ sinh tiêu độc chuồng trại, dụng cụ, phương tiện vận chuyển; kiểm soát mật độ nuôi phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật. Chủ thể: người chăn nuôi, cán bộ thú y địa phương. Thời gian: trong vòng 6 tháng tới.

3. Triển khai tiêm phòng vaccine PRRS đồng bộ: Sử dụng vaccine sống nhược độc có hiệu quả, tiêm phòng đầy đủ cho các nhóm lợn trọng điểm như lợn nái, lợn con. Chủ thể: Trung tâm Chẩn đoán Thú y, người chăn nuôi. Thời gian: trong vòng 12 tháng.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về nhận biết bệnh, khai báo dịch và biện pháp phòng chống. Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chi cục Thú y. Thời gian: liên tục hàng năm.

5. Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh hiệu quả: Thiết lập mạng lưới giám sát, lấy mẫu xét nghiệm định kỳ để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch. Chủ thể: Chi cục Thú y, Trung tâm Chẩn đoán Thú y. Thời gian: trong 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn tại Quảng Ninh và các tỉnh lân cận: Nắm bắt thông tin về đặc điểm dịch tễ, cách phòng chống PRRS để giảm thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

2. Cán bộ thú y và quản lý ngành nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học cho công tác giám sát, phòng chống dịch và xây dựng chính sách phát triển chăn nuôi.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, kỹ thuật xét nghiệm và phân tích dữ liệu trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm động vật.

4. Doanh nghiệp sản xuất vaccine và thuốc thú y: Hiểu rõ đặc điểm virus PRRS và tình hình dịch bệnh tại địa phương để phát triển sản phẩm phù hợp, nâng cao hiệu quả phòng bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. PRRS là bệnh gì và ảnh hưởng như thế nào đến chăn nuôi lợn?
   PRRS là hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản do virus PRRS gây ra, làm giảm sức đề kháng, gây sảy thai, đẻ non, lợn con yếu và chết cao, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và kinh tế chăn nuôi.

2. Virus PRRS lây truyền qua những đường nào?
   Virus lây truyền trực tiếp qua tiếp xúc lợn bệnh, tinh dịch lợn đực, dịch tiết cơ thể, và gián tiếp qua dụng cụ, phương tiện vận chuyển, côn trùng, thậm chí có thể lây qua không khí trong phạm vi khoảng 3 km.

3. Làm thế nào để phát hiện lợn nhiễm PRRS?
   Có thể phát hiện qua triệu chứng lâm sàng như sốt, ho, sảy thai, hoặc xét nghiệm huyết thanh bằng ELISA, RT-PCR để xác định sự hiện diện của virus hoặc kháng thể.

4. Biện pháp phòng chống PRRS hiệu quả nhất hiện nay là gì?
   Kết hợp tiêm phòng vaccine sống nhược độc, thực hiện an toàn sinh học nghiêm ngặt, kiểm soát vận chuyển lợn, vệ sinh chuồng trại và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

5. Tại sao dịch PRRS khó được thanh toán hoàn toàn?
   Virus có khả năng tồn tại lâu dài trong đàn, lây lan nhanh qua nhiều đường, biến đổi gen liên tục và chưa có vaccine hoàn toàn bảo hộ, khiến việc loại trừ dịch bệnh gặp nhiều khó khăn.

Kết luận

• PRRS là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn tại Quảng Ninh giai đoạn 2010-2015 với tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao.
• Tổng đàn lợn tỉnh tăng trưởng ổn định, nhưng dịch PRRS vẫn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, đặc biệt trong điều kiện mật độ nuôi cao và phương thức chăn nuôi truyền thống.
• Virus PRRS lưu hành rộng rãi, tỷ lệ dương tính huyết thanh cao ở lợn con và lợn thịt, các yếu tố nguy cơ như mật độ chuồng trại và mùa vụ ảnh hưởng rõ rệt đến dịch tễ.
• Biện pháp phòng chống cần đồng bộ, bao gồm kiểm soát vận chuyển, an toàn sinh học, tiêm phòng vaccine và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng chống dịch PRRS tại Quảng Ninh, đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm phát triển chăn nuôi bền vững.

Triển khai các khuyến nghị phòng chống dịch, mở rộng giám sát dịch tễ và nghiên cứu sâu hơn về biến chủng virus PRRS tại địa phương để nâng cao hiệu quả kiểm soát dịch bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Tên bệnh Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine respiratory and reproductive syndrome - PRRS) còn gọi là “Bệnh tai xanh”, là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với lợn, gây ra do virus. Bệnh lây lan nhanh với các biểu hiện đặc trưng viêm đường hô hấp rất nặng như: Sốt, ho, thở khó và ở lợn nái là các rối loạn sinh sản như: sẩy thai, thai chết lưu, lợn sơ sinh chết yểu.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên ở Mỹ, tại vùng Bắc của bang California, bang Iowa và bang Minnesota vào khoảng năm 1987. Thời gian đầu do chưa xác định được nguyên nhân và chưa có những hiểu biết rõ ràng về bệnh nên các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đã được sử dụng để đặt tên cho bệnh với những tên gọi khác nhau như sau: - Hội chứng hô hấp và vô sinh của lợn (SIRS), - Bệnh bí hiểm ở lợn (MDS) như ở châu Mỹ, - Hội chứng hô hấp và sảy thai ở lợn (PEARS), - Hội chứng hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS), - Bệnh Tai xanh như ở châu Âu. Năm 1992, tại Hội nghị Quốc tế về Hội chứng này được tổ chức tại Minesota (Mỹ), Tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã thống nhất tên gọi là Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (tiếng Anh: Porcine respiratory and reproductive syndrome = PRRS) (Nguyễn Bá Hiên và Huỳnh Thị Mỹ Lệ, 2007) [6]. Phân loại Virus PRRS là một virus ARN chuỗi đơn, có màng bọc, thuộc giống Arterivirus, họ Arteriviridae, bộ Nidovirales (Cavanagh D.

Hiện nay có 2 kiểu gen PRRS chính được công nhận là: 5 Kiểu gen 1 (Nhóm 1): Các nhóm virus thuộc dòng Châu Âu với tên gọi phổ thông là virus Lelystad (Meulenberg J. Kiểu gen 2 (Nhóm 2): Các nhóm virus thuộc dòng Bắc Mỹ mà tiêu biểu cho chủng này là chủng virus VR-2332 (Nelsen C. Khi so sánh về di truyền đã thấy sự khác nhau rõ rệt (khoảng 40%) giữa 2 kiểu gen này. Những nghiên cứu gần đây còn cho thấy có sự khác biệt về tính di truyền trong các virus phân lập được từ các vùng địa lý khác nhau.

Bản thân các virus trong cùng một nhóm cũng có sự thay đổi về nucleotit khá cao (đến 20%), đặc biệt là các chủng virus thuộc dòng Bắc Mỹ. Hình thái, cấu tạo * Cấu trúc hạt: PRRS là một virus có hình cầu, đường kính 50 - 70 nm, chứa nucleocapsid cùng kích thước có cấu trúc đối xứng 20 mặt, đường kính 35nm, được bao bọc bên ngoài bởi một lớp vỏ bọc dính chặt với cấu trúc bề mặt giống như tổ ong, trên bề mặt có những gai nhô ra, vỏ có chứa lipid. Bộ gen của virus PRRS là chuỗi dương ARN có kích thước từ 13-15kb. Sợi ARN của virus có đầu 5’ và đầu 3’.

Gen ARN polymeraza chiếm khoảng 75% đầu 5’ của bộ gen, gen này mã hoá cho các protein cấu trúc của virus nằm ở đầu 3’. Hạt virus bao gồm 1 protein nucleocapsid N có khối lượng phân tử 1.200bp, 1 protein màng không có đường glucose hình cầu M với khối lượng phân tử 16.000bp, 2 protein peplomer N - glycosylate là GS có khối lượng phân tử 25.000bp và GL có khối lượng phân tử 42. Acid nucleic: Sự nhân lên của virus không bị ảnh hưởng khi dùng hợp chất ức chế tổng hợp ADN là 5-bromo-2-deoxyuridin, 5-iodo-2-deoxyuridin và mitomycin C chứng tỏ axid nucleic đó là ARN. Sợi ARN này có kích thước khoảng 15kb.

Cấu trúc hệ gen của PRRSV bao gồm 7 khung đọc mở (ORF), gồm: ORF1, ORF2, ORF3, ORF4, ORF5, ORF6 và ORF7. Trong đó, ORF1 được chia làm hai phần bao gồm ORF1a và ORF1b, chiếm tới khoảng 80% tổng số độ dài hệ gen của virus, chịu trách nhiệm mã hoá ARN thông tin tổng hợp các enzym ARN polymerase của virus. ORF2, ORF3, ORF4, ORF5, ORF6, ORF7 là các phần gen 6 tạo nên khung đọc mở mã hoá các protein tương ứng, đó là GP2 (glycoprotein 2), GP3, GP4, GP5 (hay còn gọi là glycoprotein vỏ (E, envelope), protein màng M (membrane protein), và protein cấu trúc nuclêocapsid N (nucleocapsid protein). Các protein được glycosyl hóa (là hiện tượng gắn thêm hydrat cacbon vào một vị trí axit amin xác định) là: GP2, GP3, GP4, GP5, và các protein không được glycosyl hóa là M và N.

Các nghiên cứu đã dựa vào phân tích trình tự axit amin của virus chủng 2332 và chủng Lelystad cho thấy rằng các virus này đang tiến hóa do đột biến ngẫu nhiên và tái tổ hợp trong gen. Những nghiên cứu của Wensvoort G. (1991) [64] cho thấy, các chủng virus thuộc dòng Châu Âu tương tự nhau về cấu trúc kháng nguyên nhưng chúng có những sai khác nhất định so với chủng virus của Châu Mỹ. Tương tự, dòng virus Châu Mỹ cũng có sự tương đồng nhau về cấu trúc kháng nguyên.

Trong các tế bào bị nhiễm virus PRRS, virus sinh ra 6 ARNm. Tất cả 6 ARNm có trình tự sắp xếp chung ở đầu 5' của hệ gen ARN và tất cả chúng đều có đuôi 3' polyA. Muelenberg kết luận rằng dựa trên chuỗi nucleotit, tổ chức hệ gen, cũng như cách nhân lên của virus thì có thể xếp chúng vào nhóm virus động mạch (Arterivirus) mới (Meulenberg J. Sức đề kháng của virus Mặc dù virus PRRS có vỏ bọc, nhưng sự sống sót của chúng bên ngoài vật chủ vẫn chịu tác động của nhiệt độ, pH và sự tiếp xúc với các chất tẩy uế.

Do đó, với các hoá chất sát trùng thông thường và môi trường có pH axit, virus dễ dàng bị tiêu diệt; ánh sáng mặt trời, tia tử ngoại vô hoạt virus nhanh chóng. Virus PRRS có thể tồn tại 1 năm trong nhiệt độ lạnh từ - 700C đến -200C; trong điều kiện 40C, virus có thể sống 1 tháng; với nhiệt độ cao, cũng như các virus khác, PRRSV đề kháng kém: ở 370C chịu được 48 giờ, 560C bị giết sau 1 giờ. Khả năng ngưng kết hồng cầu PRRSV không có khả năng ngưng kết hồng cầu của lợn, dê, cừu, thỏ, chuột lang, vịt, gà và nhóm máu O của người. Đặc tính nuôi cấy virus trong môi trường tế bào PRRSV phát triển ở mật độ 105 - 107 TCID50 ở các loại tế bào: - Đại thực bào phế nang lợn (pulmonary alveolar marcrophage-PAM) - Dòng tế bào liên tục CL261.

- Tế bào thận khỉ Châu Phi (MA - 104) và các biến thể của MA - 104 là MARC - 145. Ảnh hưởng bệnh lý tế bào ở môi trường PAM gây ra những tế bào kết thành khối hình tròn và phân hủy nhanh chóng (1 - 4 ngày). Trong các tế bào dòng CL261 hoặc MA104, tế bào bệnh lý phát triển chậm hơn, xuất hiện 2-6 ngày sau khi cấy truyền. Virus PRRS gây bệnh lý ở tế bào CL261 và MA104 cũng bị phân giải, đầu trên tế bào tròn lại, tập trung thành cụm, sau đó dày lên, nhân co lại và cuối cùng bong ra.

Khả năng gây bệnh PRRSV chỉ gây bệnh cho lợn, lợn ở tất cả các lứa tuổi đều cảm nhiễm, nhưng lợn con và lợn nái mang thai thường mẫn cảm hơn cả. Lợn rừng cũng mắc bệnh. Về mặt độc lực, người ta thấy PRRSV tồn tại dưới 2 dạng: Dạng cổ điển: có độc lực thấp, ở dạng này khi lợn mắc bệnh thì có tỷ lệ chết thấp, chỉ từ 1 - 5% trong tổng đàn. Dạng biến thể độc lực cao: gây nhiễm và chết nhiều lợn (Kegong T.

Dịch tễ học PRRS có những đặc điểm dịch tễ không như những bệnh dịch khác ở gia súc. Bệnh được ghi nhận là có tốc độ lây lan rất nhanh, mạnh (bão dịch) trên phạm vi rộng, nhiều địa phương trong cùng 1 thời điểm. Thiệt hại do bệnh có thể tới từ 10- 20% tổng đàn lợn của địa phương có bệnh. Loài vật mắc Lợn ở các lứa tuổi đều có thể cảm nhiễm virus.

Các cơ sở chăn nuôi công nghiệp với quy mô lớn, bệnh thường lây lan rộng, tồn tại lâu dài trong đàn lợn nái, rất khó thanh toán. 8 Lợn nái thường truyền mầm bệnh cho bào thai, gây sẩy thai, thai chết lưu và lợn chết yểu với tỷ lệ cao. Lợn rừng ở các lứa tuổi đều có thể cảm nhiễm virus, có thể phát bệnh, nhưng thường không có triệu chứng lâm sàng và trở thành nguồn tàng trữ mầm bệnh trong tự nhiên. Cho đến nay kết quả nghiên cứu ở một số nước châu Âu đều cho thấy PRRSV không cảm nhiễm và gây bệnh cho các loại thú khác và người.

Các loài thủy cầm chân màng, vịt trời lại mẫn cảm với virus. PRRSV có thể nhân lên ở các loài động vật này và chính đây là nguồn reo rắc mầm bệnh trên diện rộng khó khống chế. Động vật môi giới mang và truyền virus Trong tự nhiên, lợn đực và lợn nái mang virus, đây là nguồn tàng trữ và truyền bá mầm bệnh cho lợn nhà. Lợn rừng bị nhiễm virus không có biểu hiện lâm sàng cũng đóng vai trò làm lây truyền virus cho lợn nhà và ngược lại, lợn nhà cũng truyền mầm bệnh cho lợn rừng.

Trong thực nghiệm, người ta cũng truyền được virus trực tiếp cho một số loài chuột và từ chuột nhiễm mầm bệnh sang chuột khoẻ (virus bệnh PRRS dòng châu Âu). Chất chứa mầm bệnh Khi đã nhiễm virus, lợn có thể thải virus trong dịch họng, nước bọt, nước tiểu, phân đến ít nhất 28 ngày sau khi nhiễm virus; virus có rất ít trong phân và chúng cũng bị bất hoạt nhanh chóng khi ở trong phân. Tuy nhiên, việc bài thải virus qua phân là một vấn đề còn gây tranh cãi, một số nghiên cứu báo cáo rằng PRRSV có trong phân từ ngày 28 đến 35 sau khi gây nhiễm thực nghiệm, trong khi đó một số các nghiên cứu khác lại không phát hiện được virus trong các mẫu phân (Wills R. Lợn đực có thể thải virus trong tinh dịch trong 43 ngày.

Bằng phương pháp RT-PCR, các nhà nghiên cứu đã phát hiện được ARN của PRRSV trong tinh dịch 92 ngày sau khi lợn bị nhiễm virus (Swenson S. Nguồn gốc của virus trong tinh dịch lợn đực hiện nay chưa được xác định chính xác, nhưng người ta cũng đã phân lập được virus trong dịch hoàn 25 ngày sau khi nhiễm, trong tuyến 9 củ hành ở 101 ngày sau khi nhiễm virus. Tinh dịch lợn có chứa virus cũng có thể lây nhiễm sang bào thai và lợn nái khi phối giống. Lợn nái nhiễm virus có thể truyền sang cho bào thai từ giai đoạn giữa trở đi và cũng thải qua nước bọt và sữa.

Trong cơ thể lợn nhiễm virus: - Từ 2 - 4 ngày sau khi nhiễm đã có thể phân lập được virus ở phổi, hạch lympho, hạch amidan, tuyến Thymus, lách và máu. Lượng virus nhiều nhất ở hạch amidan và phổi ở 14 ngày sau khi nhiễm, ở hạch lympho sau 3 ngày.