Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ, Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Thái Nguyên

Bệnh giun móc ở chó là một vấn đề sức khỏe quan trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe chó và gây thiệt hại kinh tế… 61 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Kim Doan
• Người hướng dẫn: Th.S. La Văn Công
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Ở Chó Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2. Điều kiện về kinh tế xã hội
• 1.1.3. Giao thông vận tải
• 1.1.4. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 1.1.5. Đánh giá chung
• 1.2. NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.2.1. Nội dung phục vụ sản xuất
• 1.2.2. Phương pháp tiến hành
• 1.3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2.3. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.4. Đặc điểm sinh học của giun móc ký sinh ở chó
• 2.5. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó
• 2.6. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh giun móc chó
• 2.7. Phòng trị bệnh giun tròn đường tiêu hoá chó
• 2.8. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.8.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.8.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.9. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.9.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.9.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.9.3. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.9.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.9.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.9.6. Phương pháp sử lý số liệu
• 2.10. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.10.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên
• 2.10.2. Nghiên cứu bệnh lý, lâm sàng của chó bị nhiễm giun móc
• 2.10.3. Kết quả thử nghiệm các loại thuốc tẩy giun móc cho chó
• 2.10.4. Độ an toàn của một số thuốc điều trị bệnh giun móc cho chó
• 2.11. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Chó Nghiên Cứu Tại Thái Nguyên

Bệnh giun móc ở chó là một vấn đề sức khỏe quan trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe chó và gây thiệt hại kinh tế cho người nuôi. Nghiên cứu về dịch tễ học bệnh giun móc chó tại Thái Nguyên giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự phân bố, tỷ lệ nhiễm và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh này. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng bệnh giun móc chó hiệu quả hơn. Theo một nghiên cứu, tỷ lệ nhiễm giun móc chó có thể thay đổi theo mùa, độ tuổi và giống chó. Việc xác định các yếu tố này là rất quan trọng để kiểm soát bệnh. Các loài giun móc chó phổ biến bao gồm Ancylostoma caninum và Uncinaria stenocephala. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ học bệnh giun móc chó tại Thái Nguyên, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng và điều trị bệnh hiệu quả.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Chó

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh giun móc chó đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát và giảm thiểu tác động của bệnh. Việc nắm bắt thông tin về tỷ lệ nhiễm, phân bố địa lý và các yếu tố nguy cơ giúp các nhà thú y Thái Nguyên và người nuôi chó đưa ra các quyết định phòng bệnh và điều trị bệnh hiệu quả hơn. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng để xây dựng các chương trình kiểm soát bệnh dựa trên bằng chứng khoa học, góp phần nâng cao sức khỏe chó và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Giun Móc Ở Chó

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định đặc điểm dịch tễ học bệnh giun móc chó tại Thái Nguyên, bao gồm tỷ lệ nhiễm, phân bố theo địa lý, mùa vụ và các yếu tố nguy cơ. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc xác định các loài giun móc chó phổ biến và đánh giá ảnh hưởng của bệnh đến sức khỏe chó. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã, phường thuộc thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, với đối tượng là chó nuôi tại các hộ gia đình và trang trại.

II. Thách Thức Kiểm Soát Bệnh Giun Móc Chó Yếu Tố Nguy Cơ

Kiểm soát bệnh giun móc ở chó gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của chu kỳ sinh học giun móc chó và các yếu tố nguy cơ nhiễm giun móc chó. Các yếu tố này bao gồm điều kiện vệ sinh kém, mật độ chó nuôi cao, và thiếu kiến thức về phòng bệnh giun móc chó ở người nuôi. Ngoài ra, sự kháng thuốc của giun móc chó đối với một số loại thuốc tẩy giun cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Việc xác định và giải quyết các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả của các biện pháp kiểm soát bệnh. Theo nghiên cứu, chó con và chó già có nguy cơ nhiễm giun móc chó cao hơn do hệ miễn dịch yếu hơn.

2.1. Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Vệ Sinh Đến Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc

Điều kiện vệ sinh đóng vai trò quan trọng trong việc lây lan mầm bệnh giun móc chó. Môi trường sống ô nhiễm, thiếu vệ sinh tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của ấu trùng giun móc chó. Việc dọn dẹp và khử trùng chuồng trại thường xuyên, quản lý chất thải đúng cách là những biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. Nghiên cứu cho thấy, những khu vực có điều kiện vệ sinh kém thường có tỷ lệ nhiễm giun móc chó cao hơn.

2.2. Vai Trò Của Mật Độ Chó Nuôi Trong Lây Lan Bệnh Giun Móc

Mật độ chó nuôi cao làm tăng nguy cơ lây lan bệnh giun móc chó. Khi số lượng chó tập trung đông, nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh giun móc chó tăng lên. Việc quản lý mật độ chó nuôi hợp lý, đảm bảo không gian sống đủ cho mỗi con chó là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây lan bệnh. Ngoài ra, việc kiểm soát ký sinh trùng định kỳ cho tất cả các con chó trong khu vực cũng giúp giảm thiểu nguồn lây nhiễm.

2.3. Kháng Thuốc Thách Thức Trong Điều Trị Bệnh Giun Móc Ở Chó

Sự kháng thuốc của giun móc chó đối với một số loại thuốc tẩy giun là một thách thức lớn trong việc điều trị bệnh giun móc chó. Việc sử dụng thuốc tẩy giun không đúng cách, lạm dụng thuốc có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng giun móc chó kháng thuốc. Để giải quyết vấn đề này, cần có các nghiên cứu về hiệu quả của các loại thuốc tẩy giun khác nhau và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ thú y. Đồng thời, cần kết hợp các biện pháp phòng bệnh khác để giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc tẩy giun.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Giun Móc Chó Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu dịch tễ học bệnh giun móc chó tại Thái Nguyên sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để thu thập và phân tích dữ liệu. Các phương pháp này bao gồm xét nghiệm phân để xác định tỷ lệ nhiễm, mổ khám để đánh giá cường độ nhiễm, và điều tra dịch tễ học để xác định các yếu tố nguy cơ. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích thống kê để đưa ra các kết luận về đặc điểm dịch tễ học bệnh giun móc chó tại khu vực nghiên cứu. Theo tài liệu, phương pháp xét nghiệm phân được sử dụng rộng rãi để xác định sự hiện diện của trứng giun móc chó.

3.1. Xét Nghiệm Phân Phương Pháp Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc

Xét nghiệm phân là một phương pháp đơn giản và hiệu quả để xác định tỷ lệ nhiễm giun móc chó. Phương pháp này dựa trên việc tìm kiếm trứng giun móc chó trong mẫu phân. Các kỹ thuật xét nghiệm phân phổ biến bao gồm phương pháp lắng cặn và phương pháp nổi. Kết quả xét nghiệm phân giúp xác định tỷ lệ chó nhiễm giun móc chó trong quần thể và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng bệnh.

3.2. Mổ Khám Đánh Giá Cường Độ Nhiễm Giun Móc Ở Chó

Mổ khám là một phương pháp trực tiếp để đánh giá cường độ nhiễm giun móc chó. Phương pháp này được thực hiện trên chó đã chết hoặc chó bị giết mổ. Bằng cách kiểm tra đường tiêu hóa của chó, các nhà nghiên cứu có thể đếm số lượng giun móc chó và đánh giá mức độ tổn thương do giun móc chó gây ra. Kết quả mổ khám cung cấp thông tin quan trọng về tác động của giun móc chó đến sức khỏe chó.

3.3. Điều Tra Dịch Tễ Học Xác Định Yếu Tố Nguy Cơ Nhiễm Giun Móc

Điều tra dịch tễ học là một phương pháp quan trọng để xác định các yếu tố nguy cơ nhiễm giun móc chó. Phương pháp này bao gồm việc thu thập thông tin về điều kiện sống, chế độ dinh dưỡng, lịch sử tiêm phòng và tẩy giun của chó. Thông tin này được phân tích để xác định các yếu tố liên quan đến nguy cơ nhiễm giun móc chó. Kết quả điều tra dịch tễ học giúp xây dựng các biện pháp phòng bệnh phù hợp với từng đối tượng và khu vực.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc Chó Tại Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun móc chó tại Thái Nguyên là khá cao, đặc biệt ở chó con và chó nuôi thả rông. Tỷ lệ nhiễm có sự khác biệt giữa các khu vực và mùa vụ. Các triệu chứng bệnh giun móc chó thường gặp bao gồm thiếu máu, tiêu chảy và suy dinh dưỡng. Nghiên cứu cũng xác định được các loài giun móc chó phổ biến tại khu vực nghiên cứu. Theo bảng số liệu trong tài liệu, tỷ lệ nhiễm giun móc chó có thể lên đến 40% ở một số khu vực.

4.1. Phân Tích Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc Theo Độ Tuổi Của Chó

Phân tích tỷ lệ nhiễm giun móc chó theo độ tuổi cho thấy chó con có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với chó trưởng thành. Điều này có thể là do hệ miễn dịch của chó con chưa phát triển đầy đủ và chúng dễ bị nhiễm bệnh hơn. Việc tẩy giun định kỳ cho chó con là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe chó.

4.2. Ảnh Hưởng Của Mùa Vụ Đến Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc Ở Chó

Tỷ lệ nhiễm giun móc chó có thể thay đổi theo mùa. Mùa mưa, ẩm ướt thường tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của ấu trùng giun móc chó. Do đó, tỷ lệ nhiễm bệnh thường cao hơn vào mùa mưa. Việc tăng cường vệ sinh và tẩy giun định kỳ vào mùa mưa là rất quan trọng để kiểm soát bệnh.

4.3. So Sánh Tỷ Lệ Nhiễm Giun Móc Giữa Các Giống Chó Khác Nhau

Nghiên cứu cũng so sánh tỷ lệ nhiễm giun móc chó giữa các giống chó khác nhau. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm giữa các giống chó. Điều này có thể là do sự khác biệt về hệ miễn dịch, thói quen sinh hoạt và điều kiện sống của các giống chó khác nhau. Việc lựa chọn giống chó phù hợp với điều kiện sống và chăm sóc cũng là một yếu tố quan trọng trong việc phòng bệnh.

V. Biện Pháp Phòng Và Điều Trị Bệnh Giun Móc Chó Hiệu Quả Nhất

Để phòng bệnh giun móc chó hiệu quả, cần kết hợp nhiều biện pháp, bao gồm vệ sinh chuồng trại, tẩy giun định kỳ, và cải thiện chế độ dinh dưỡng. Việc điều trị bệnh giun móc chó cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ thú y, sử dụng các loại thuốc tẩy giun phù hợp. Ngoài ra, cần chú ý đến việc phòng ngừa tái nhiễm bằng cách kiểm soát môi trường sống của chó. Theo tài liệu, việc sử dụng thuốc tẩy giun có thể giúp giảm tỷ lệ nhiễm giun móc chó đáng kể.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Biện Pháp Phòng Bệnh Giun Móc Cơ Bản

Vệ sinh chuồng trại là một biện pháp phòng bệnh cơ bản và quan trọng. Việc dọn dẹp và khử trùng chuồng trại thường xuyên giúp loại bỏ mầm bệnh giun móc chó và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Cần chú ý đến việc loại bỏ phân và các chất thải khác, đồng thời sử dụng các chất khử trùng phù hợp để tiêu diệt ấu trùng giun móc chó.

5.2. Tẩy Giun Định Kỳ Lịch Trình Và Loại Thuốc Phù Hợp Cho Chó

Tẩy giun định kỳ là một biện pháp quan trọng để kiểm soát bệnh giun móc chó. Cần tuân thủ lịch trình tẩy giun theo khuyến cáo của bác sĩ thú y, sử dụng các loại thuốc tẩy giun phù hợp với độ tuổi, giống chó và tình trạng sức khỏe của chó. Việc tẩy giun định kỳ giúp loại bỏ giun móc chó và ngăn ngừa tái nhiễm.

5.3. Cải Thiện Chế Độ Dinh Dưỡng Tăng Cường Sức Đề Kháng Cho Chó

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức đề kháng cho chó. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ vitamin và khoáng chất giúp chó khỏe mạnh và ít bị nhiễm bệnh. Cần cung cấp cho chó thức ăn chất lượng cao, đảm bảo vệ sinh và an toàn.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Giun Móc Chó

Nghiên cứu về dịch tễ học bệnh giun móc chó tại Thái Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng về tỷ lệ nhiễm, các yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như sự kháng thuốc của giun móc chó và tác động của bệnh đến sức khỏe chó trong dài hạn. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp kiểm soát bệnh và phát triển các phương pháp chẩn đoán bệnh giun móc chó nhanh chóng và chính xác hơn.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Biện Pháp Kiểm Soát Bệnh Giun Móc

Cần có các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp kiểm soát bệnh giun móc chó đang được áp dụng. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc so sánh tỷ lệ nhiễm bệnh ở các khu vực áp dụng các biện pháp kiểm soát khác nhau, hoặc đánh giá tác động của các biện pháp kiểm soát đến sức khỏe chó và năng suất chăn nuôi.

6.2. Phát Triển Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Giun Móc Nhanh Chóng

Việc phát triển các phương pháp chẩn đoán bệnh giun móc chó nhanh chóng và chính xác là rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Các phương pháp chẩn đoán mới có thể dựa trên kỹ thuật PCR hoặc các xét nghiệm miễn dịch. Các phương pháp này cần có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đồng thời dễ dàng thực hiện và chi phí hợp lý.

6.3. Nghiên Cứu Về Kháng Thuốc Của Giun Móc Chó Tại Việt Nam

Cần có các nghiên cứu về sự kháng thuốc của giun móc chó đối với các loại thuốc tẩy giun đang được sử dụng tại Việt Nam. Các nghiên cứu này có thể giúp xác định mức độ kháng thuốc và đề xuất các biện pháp quản lý kháng thuốc hiệu quả. Đồng thời, cần tìm kiếm và phát triển các loại thuốc tẩy giun mới có hiệu quả chống lại các chủng giun móc chó kháng thuốc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế - xã hội phát triển và đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện, nhu cầu nuôi chó phục vụ các mục đích trông nhà, làm cảnh, làm bạn hoặc bảo vệ ngày một gia tăng cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, tập quán chăn nuôi chó tại Việt Nam phần lớn vẫn mang tính tự do, thả rông, chế độ dinh dưỡng tận dụng thức ăn thừa và công tác chăm sóc thú y chưa được chú trọng đồng bộ. Cùng với đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, điều kiện môi trường ngoại cảnh tạo thuận lợi cho các loài ký sinh trùng phát triển và lan truyền mầm bệnh. Trong số các ký sinh trùng đường tiêu hóa ở chó, giun móc (Ancylostoma spp. và Uncinaria spp.) là một trong những tác nhân nguy hiểm nhất, gây bệnh âm ỉ, kéo dài, dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu máu cục bộ, tổn thương niêm mạc ruột và suy giảm sức đề kháng nghiêm trọng, tạo điều kiện cho các bệnh truyền nhiễm kế phát, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm sang người.

Nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và đề xuất giải pháp kiểm soát dịch bệnh ký sinh trùng trên đàn chó nuôi tại địa phương, đề tài khóa luận xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của chó bị bệnh giun móc.
3. Xác định hiệu lực và độ an toàn của một số loại thuốc tẩy trừ giun móc cho chó.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các giống chó nuôi (chó nội, chó lai, chó ngoại) ở các lứa tuổi khác nhau và bệnh do giun móc ký sinh ở chó.
• Phạm vi không gian: Điều tra, thu thập mẫu phân và mổ khám tại 3 xã, phường đại diện thuộc thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên (gồm xã Bá Xuyên, xã Tân Quang và phường Cải Đan); công tác xét nghiệm mẫu được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh Động vật - Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra thực địa, thu thập mẫu và thử nghiệm diễn ra từ ngày 09/06/2014 đến ngày 24/11/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung phân loại và đặc điểm sinh học của giun móc ký sinh ở chó

Theo các tài liệu phân loại học động vật, giun móc thuộc ngành Giun tròn (Nematoda), phân lớp Secernentea, bộ Rhabditida, phân bộ Strongylata, họ Ancylostomidae. Ba loài giun móc phổ biến ký sinh ở chó gồm:

• Ancylostoma caninum: Cơ thể màu hồng nhạt hoặc vàng nhạt, đoạn trước cong về phía lưng; túi miệng rất sâu, mép dưới mặt bụng có 3 đôi răng lớn cong hình lưỡi câu; đáy túi miệng có 1 đôi răng hình tam giác. Giun đực dài 9 - 12 mm; giun cái dài 10 - 21 mm, đẻ trứng hình ô van kích thước 0,06 - 0,066 mm x 0,037 - 0,042 mm (khi ra ngoài phân có 8 tế bào).
• Ancylostoma braziliense: Kích thước nhỏ hơn; giun đực dài 6 - 7,75 mm; giun cái dài 7 - 10 mm; mép bụng có 3 đôi răng (1 đôi to, 2 đôi nhỏ); trứng dài 0,075 - 0,095 mm, rộng 0,041 - 0,045 mm.
• Uncinaria stenocephala: Túi miệng lớn, mặt bụng có 2 đôi răng hình bán nguyệt đối xứng; giun đực dài 6 - 11 mm; giun cái dài 9 - 16 mm; trứng hình bầu dục kích thước 0,078 - 0,083 mm x 0,052 - 0,059 mm.

Vòng đời của giun móc không qua ký chủ trung gian. Trứng theo phân ra môi trường ngoài, gặp điều kiện nhiệt độ (thích hợp từ 25 - 30°C) và ẩm độ cao sẽ nở thành ấu trùng giai đoạn 1 ($L_1$), qua 2 lần lột xác phát triển thành ấu trùng gây nhiễm ($L_3$, dài 0,59 - 0,69 mm có màng bao bọc). Phương thức truyền lây diễn ra qua hai con đường chính:

1. Qua da (chủ yếu): Ấu trùng xuyên qua da, theo máu về tim, phổi, chui vào phế nang, theo niêm dịch lên khí quản, tới hầu rồi nuốt xuống ruột non phát triển thành giun trưởng thành; ấu trùng cũng có thể qua nhau thai từ mẹ truyền sang thai nhi.
2. Qua đường tiêu hóa: Ấu trùng lẫn vào thức ăn, nước uống vào ruột non, chui vào niêm mạc vài ngày rồi trở lại lòng ruột phát triển thành giun trưởng thành. Thời gian từ khi xâm nhập đến khi thành giun trưởng thành đẻ trứng là 15 - 19 ngày (trung bình 17,4 ngày).

Cơ chế bệnh sinh bao gồm tác động cơ giới làm tổn thương, tróc niêm mạc ruột; tác động chiếm đoạt dinh dưỡng và hút máu (mỗi con A. caninum trưởng thành hút khoảng 0,8 ml máu/ngày, chó nhiễm 100 con có thể mất 80 ml máu/ngày, tương đương 25% tổng lượng máu cơ thể); tác động độc tố gây dung huyết, ức chế đông máu; và mở đường cho vi khuẩn đường ruột gây bệnh kế phát.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Phương pháp thu thập mẫu phân: Lấy mẫu phân tươi vào buổi sáng từ chó ở các nhóm tuổi với khối lượng 10 - 15 g/mẫu, bảo quản ở 2 - 8°C và xét nghiệm trong vòng 1 - 3 ngày.
• Phương pháp xét nghiệm định tính (Fülleborn): Sử dụng dung dịch NaCl bão hòa để làm nổi trứng giun nhờ chênh lệch tỷ trọng, thu gom váng bề mặt lên phiến kính và soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100 lần để xác định sự hiện diện của trứng giun móc.
• Phương pháp xét nghiệm định lượng (McMaster): Cân 4 g phân hòa tan trong 100 - 150 ml nước, lọc bã, để lắng, gạn cặn và hòa trong 56 ml dung dịch NaCl bão hòa. Hút dung dịch vào 2 buồng đếm McMaster, đếm số lượng trứng và quy đổi theo công thức: $$\text{Số trứng/g phân} = \frac{\text{Tổng số trứng ở 2 buồng đếm} \times 60}{4}$$ Mức độ nhiễm được phân loại: Nhẹ ($<400$ trứng/g), Trung bình ($400 - 700$ trứng/g), Nặng ($>700 - 1000$ trứng/g), Rất nặng ($>1000$ trứng/g).
• Phương pháp mổ khám giun sán: Áp dụng phương pháp mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa theo K. I. Skrjabin (1977) để đếm số lượng giun móc và ghi nhận bệnh tích đại thể ở ruột non, gan, thận.
• Phương pháp theo dõi lâm sàng: Quan sát trạng thái vận động, thể trạng, thói quen ăn uống, màu sắc niêm mạc mắt/miệng và tính chất phân của chó nhiễm bệnh.
• Phương pháp thử nghiệm thuốc điều trị: Khảo sát 4 loại thuốc trên thị trường gồm Albendazol 10% (uống 1 ml/5-10 kg thể trọng), Sanpet (uống 1 viên/5 kg thể trọng), Levamisol (tiêm dưới da 1,5 ml/10 kg thể trọng), Ivermectin (tiêm dưới da 0,1 - 0,15 ml/2 kg thể trọng). Kiểm tra lại phân sau 15 ngày điều trị bằng phương pháp Fülleborn để đánh giá hiệu lực tẩy sạch và theo dõi phản ứng sinh lý để đánh giá độ an toàn.

---

Nội dung chính theo từng phần và chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Phần này trình bày kết quả điều tra điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tại thị xã Sông Công (địa hình trung du lượn sóng, nhiệt độ trung bình 23°C, độ ẩm 82%, lượng mưa 2.168 mm/năm; tổng đàn trâu 4.980 con, đàn lợn 18.000 con) cùng các hoạt động thực hành lâm sàng thú y tại cơ sở:

• Công tác tiêm phòng: Tiêm phòng vaccine Rabicin phòng bệnh dại cho 80 con chó tại địa bàn, đạt tỷ lệ an toàn 100%.
• Công tác chẩn đoán và điều trị bệnh gia súc:
  • Bệnh tiêu chảy phân trắng lợn con: Dùng Baytrilmax (1 ml/13 kg thể trọng) kết hợp Catosal 10% (1 ml/5-10 kg thể trọng), chữa khỏi 8/9 con (tỷ lệ 88,89%).
  • Bệnh tiêu chảy lợn: Dùng Norgencin cho lợn con (0,5 ml/10 kg thể trọng/ngày) và Norfacoli cho lợn choai (1 ml/40 kg thể trọng/ngày) kết hợp B.complex, chữa khỏi 7/8 con (tỷ lệ 87,50%).
  • Bệnh ghẻ lợn: Vệ sinh tắm xà phòng, bôi dung dịch Han-Iodin 10% pha loãng 1:1 và thuốc D.P, chữa khỏi 8/8 con (tỷ lệ 100%).
  • Bệnh viêm phổi lợn: Tiêm bắp Lincomycin (1 ml/10 kg thể trọng) kết hợp B.complex (2 ml/con), điều trị 2 lần/ngày trong 5 ngày, chữa khỏi 7/9 con (tỷ lệ 77,78%).
• Thao tác kỹ thuật khác: Tiêm sắt cho 90 lợn con sơ sinh và thiến hoạn 60 lợn đực (10 - 12 ngày tuổi), toàn bộ đều đạt độ an toàn 100%.

Phần 2: Chuyên đề nghiên cứu khoa học

Phần chuyên đề tập trung giải quyết các nội dung dịch tễ học, triệu chứng bệnh lý và phác đồ điều trị bệnh giun móc ở chó tại địa bàn nghiên cứu:

• Tỷ lệ nhiễm giun móc qua xét nghiệm phân: Khảo sát 356 mẫu phân tại 3 địa phương ghi nhận 227 mẫu dương tính (tỷ lệ chung 63,76%). Tỷ lệ nhiễm có sự khác biệt giữa các địa bàn: xã Tân Quang cao nhất với 71,42% (85/119 mẫu), phường Cải Đan đạt 63,20% (79/125 mẫu) và xã Bá Xuyên thấp nhất với 56,25% (63/112 mẫu). Nguyên nhân do tập quán nuôi thả rông và điều kiện vệ sinh môi trường tại xã Tân Quang kém hơn khu vực nội thị và bán đô thị.
• Tỷ lệ và cường độ nhiễm qua mổ khám: Tiến hành mổ khám 23 cá thể chó ngẫu nhiên, phát hiện 13 cá thể nhiễm giun móc (tỷ lệ 56,52%) với cường độ ký sinh dao động từ 2 đến 51 giun/chó. Trong đó: xã Tân Quang có tỷ lệ nhiễm 66,67% (cường độ 6 - 51 giun/chó), xã Bá Xuyên nhiễm 62,50% (cường độ 2 - 34 giun/chó), phường Cải Đan nhiễm 44,44% (cường độ 2 - 43 giun/chó).
• Tỷ lệ nhiễm theo giống chó: Đàn chó nội có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất đạt 74,85% (128/171 mẫu), tiếp đến là chó lai với 63,96% (71/111 mẫu), và thấp nhất là chó ngoại với 37,83% (28/74 mẫu). Tác giả lý giải sự chênh lệch này xuất phát từ phương thức chăm sóc: chó ngoại chủ yếu được nuôi nhốt, tắm chải định kỳ và tẩy giun thường xuyên, trong khi chó nội chủ yếu thả rông, ăn thức ăn tận dụng và tiếp xúc trực tiếp với nguồn mầm bệnh ngoài môi trường đất.
• Tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi: Nhóm chó non từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao vượt trội đạt 85,71% (36/42 cá thể). Nhóm chó từ >6 đến 12 tháng tuổi đạt tỷ lệ 60,94% (103/169 cá thể) và nhóm chó trưởng thành >12 tháng tuổi đạt tỷ lệ 60,68% (88/145 cá thể). Nguyên nhân do chó con có sức đề kháng yếu, phản xạ khám phá môi trường cao và có khả năng bị nhiễm ấu trùng truyền dọc từ cơ thể chó mẹ qua nhau thai hoặc qua tuyến sữa.
• Tỷ lệ nhiễm theo mùa vụ: Mùa hè ghi nhận tỷ lệ nhiễm đạt 71,12% (101/142 mẫu), cao hơn rõ rệt so với mùa thu đạt 58,87% (126/214 mẫu). Điều kiện nhiệt độ cao (25 - 30°C) kết hợp lượng mưa lớn và độ ẩm cao trong mùa hè tạo môi trường tối ưu cho trứng giun phát triển và ấu trùng $L_3$ duy trì sức sống lâu dài trên nền đất, bãi cỏ.
• Đặc điểm bệnh lý, lâm sàng và thử nghiệm thuốc: Chó nhiễm bệnh biểu hiện triệu chứng thiếu máu rõ rệt (niêm mạc nhợt nhạt hoặc trắng bệch), gầy còm, suy nhược, rối loạn tiêu hóa kéo dài (ỉa chảy xen kẽ táo bón, phân lẫn chất nhầy và máu sẫm màu). Tổn thương mổ khám tập trung ở ruột non với các điểm xuất huyết chân răng cắn của giun, niêm mạc viêm cặn, dịch ruột lẫn máu, tổ chức gan và thận có hiện tượng thoái hóa mỡ do thiếu oxy kéo dài.

---

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp số liệu nghiên cứu thực nghiệm

Bảng 1: Tình hình nhiễm giun móc ở chó theo địa phương, giống, tuổi và mùa vụ (xét nghiệm phân n=356)

Chỉ tiêu phân loại	Phân nhóm khảo sát	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)
Theo địa phương	Xã Bá Xuyên	112	63	56,25
	Phường Cải Đan	125	79	63,20
	Xã Tân Quang	119	85	71,42
Theo giống chó	Chó nội	171	128	74,85
	Chó lai	111	71	63,96
	Chó ngoại	74	28	37,83
Theo lứa tuổi	Sơ sinh - 6 tháng	42	36	85,71
	>6 - 12 tháng	169	103	60,94
	>12 tháng	145	88	60,68
Theo mùa vụ	Mùa hè	142	101	71,12
	Mùa thu	214	126	58,87
Tính chung toàn bộ	—	356	227	63,76

Bảng 2: Kết quả mổ khám xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm giun móc ở chó (n=23)

Địa phương	Số chó mổ khám (con)	Số chó nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhiễm (giun/chó)
Xã Bá Xuyên	8	5	62,50	2 - 34
Phường Cải Đan	9	4	44,44	2 - 43
Xã Tân Quang	6	4	66,67	6 - 51
Tính chung	23	13	56,52	2 - 51

Bảng 3: Kết quả thực hiện công tác điều trị bệnh thú y phục vụ sản xuất

Tên bệnh / Thủ thuật	Quy mô điều trị (con)	Số ca khỏi / an toàn (con)	Tỷ lệ thành công (%)
Tiêm phòng vaccine Rabicin	80	80	100,00
Tiêu chảy phân trắng lợn con	9	8	88,89
Tiêu chảy lợn	8	7	87,50
Bệnh ghẻ lợn	8	8	100,00
Bệnh viêm phổi lợn	9	7	77,78
Tiêm sắt bổ sung lợn con	90	90	100,00
Thiến hoạn lợn đực	60	60	100,00

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

1. Biện pháp phòng bệnh tổng hợp: Định kỳ tẩy giun cho đàn chó từ 6 đến 12 tháng/lần; đặc biệt cần thực hiện tẩy giun dự phòng sớm cho chó con ở giai đoạn dưới 6 tháng tuổi và chó mẹ trước khi phối giống hoặc trước khi sinh để ngăn chặn truyền lây qua phôi thai và sữa.
2. Quản lý chuồng nuôi và vệ sinh thú y: Chuyển đổi phương thức chăn nuôi từ thả rông sang nuôi nhốt có khoanh vùng sân chơi khô ráo; thu gom phân hàng ngày và xử lý bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học hoặc sử dụng hóa chất sát trùng (Creolin, dung dịch vôi đặc) nhằm diệt trứng và ấu trùng $L_3$ ngoài môi trường.
3. Cải thiện chăm sóc và nâng cao thể trạng: Bổ sung dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất nhằm nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho đàn chó; cách ly và điều trị dứt điểm các cá thể mắc bệnh trước khi cho nhập đàn.
4. Nâng cao năng lực thú y cơ sở: Trạm thú y thị xã và chính quyền địa phương cần đẩy mạnh công tác tập huấn kỹ thuật, tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của bệnh giun sán truyền lây giữa động vật và người.

Đóng góp khoa học và thực tiễn

• Khóa luận bổ sung hệ thống dữ liệu điều tra thực nghiệm chuẩn xác về tình hình nhiễm giun móc trên đàn chó tại vùng trung du bán sơn địa phía Bắc (thị xã Sông Công, Thái Nguyên), phản ánh rõ nét mối tương quan giữa tỷ lệ nhiễm với các yếu tố dịch tễ học như giống chó, lứa tuổi, mùa vụ và phương thức chăn nuôi.
• Đưa ra phác đồ lâm sàng và liều lượng sử dụng các hóa dược tẩy trừ giun tròn tiêu hóa (Albendazol, Sanpet, Levamisol, Ivermectin) có giá trị ứng dụng trực tiếp tại các phòng khám thú y và nông hộ chăn nuôi.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Thời gian theo dõi thực địa chỉ diễn ra trong vòng gần 6 tháng (từ tháng 6 đến tháng 11/2014), tập trung chủ yếu vào vụ hè - thu, chưa thu thập được số liệu dịch tễ trong mùa đông và mùa xuân để hoàn thiện bức tranh dịch tễ học trọn vẹn 4 mùa trong năm. Số lượng mẫu mổ khám đại thể còn khiêm tốn (23 con) do phụ thuộc vào nguồn chó tiêu thụ thực tế tại địa phương.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần tiếp tục mở rộng quy mô điều tra dịch tễ học ký sinh trùng đường tiêu hóa trên đàn chó trên toàn địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong cả 4 mùa; nghiên cứu sâu hơn về cơ cấu nhiễm ghép giữa giun móc (Ancylostoma spp.) với các loài giun tròn khác (Toxocara canis, Trichocephalus vulpis) và đánh giá sự biến đổi các chỉ số sinh hóa máu của chó bệnh trước và sau điều trị.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Thú y, Bác sĩ thú y thực hành tại các phòng khám thú cưng, cũng như cán bộ kỹ thuật tại các Trạm Thú y huyện, thị xã.
• Nội dung đáng giá:
  • Quy trình thực nghiệm xét nghiệm phân tìm trứng giun bằng phương pháp Fülleborn và đếm buồng đếm McMaster có hướng dẫn pha chế dung dịch chi tiết.
  • Phác đồ điều trị thực tế các bệnh truyền nhiễm và nội khoa thường gặp trên đàn gia súc (lợn, chó) với tên thuốc, liều lượng và liệu trình cụ thể.
  • Bộ số liệu đối sánh tỷ lệ nhiễm giun móc chi tiết theo giống, lứa tuổi và mùa vụ làm cơ sở đối chiếu cho các đề tài nghiên cứu dịch tễ ký sinh trùng thú y.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun móc chung trên đàn chó tại thị xã Sông Công được xác định là bao nhiêu và địa bàn nào có tỷ lệ nhiễm cao nhất?

Qua xét nghiệm 356 mẫu phân bằng phương pháp Fülleborn, tỷ lệ nhiễm giun móc chung trên địa bàn thị xã Sông Công là 63,76% (227 mẫu dương tính). Trong 3 địa bàn nghiên cứu, xã Tân Quang có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 71,42% (85/119 mẫu), phường Cải Đan đạt 63,20% (79/125 mẫu) và xã Bá Xuyên thấp nhất với 56,25% (63/112 mẫu).

2. Giống chó nào có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất trong khảo sát và nguyên nhân do đâu?

Chó nội có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất đạt 74,85% (128/171 mẫu), kế tiếp là chó lai đạt 63,96% (71/111 mẫu), và thấp nhất là chó ngoại đạt 37,83% (28/74 mẫu). Sự khác biệt này xuất phát từ tập quán nuôi chó nội chủ yếu là thả rông, ăn thức ăn tận dụng và tiếp xúc nhiều với môi trường ngoại cảnh ô nhiễm, trong khi chó ngoại được nuôi nhốt, chăm sóc vệ sinh tốt và tẩy giun định kỳ.

3. Nhóm tuổi nào của chó mẫn cảm và có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất?

Nhóm chó non từ giai đoạn sơ sinh đến 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất đạt 85,71% (36/42 cá thể nhiễm), cao hơn nhiều so với nhóm chó từ >6 đến 12 tháng tuổi (60,94%) và nhóm chó >12 tháng tuổi (60,68%). Nguyên nhân do chó con có sức đề kháng non yếu, tính hiếu động cao và dễ bị nhiễm ấu trùng giun móc truyền qua nhau thai từ cơ thể mẹ trong thai kỳ hoặc qua sữa non.

4. Mức độ hút máu và tác hại cơ bản của một cá thể giun móc Ancylostoma caninum trưởng thành trên cơ thể chó là gì?

Theo số liệu trích dẫn trong khóa luận (Sally Gardiner, 2006), một con giun móc A. caninum trưởng thành có thể hút khoảng 0,8 ml máu/ngày. Khi một cá thể chó bị nhiễm khoảng 100 giun móc, lượng máu mất đi mỗi ngày lên tới 80 ml, và trong các ca nhiễm nặng có thể làm mất tới 25% tổng lượng máu của cơ thể, dẫn đến thiếu máu cấp hoặc mãn tính, phù thũng, suy tim và tử vong.

5. Khóa luận đã khảo sát và sử dụng những loại hóa dược nào để thử nghiệm điều trị giun móc cho chó?

Đề tài đã tiến hành thử nghiệm 4 loại thuốc tẩy trừ giun sán gồm:

• Albendazol 10% (uống, liều 1 ml/5-10 kg thể trọng).
• Sanpet (dạng viên uống chứa Praziquantel 25 mg và Pyrantel pamoate 100 mg, liều 1 viên/5 kg thể trọng).
• Levamisol (tiêm dưới da dung dịch Levamisole hydrochloride 5%, liều 1,5 ml/10 kg thể trọng).
• Ivermectin (tiêm dưới da RTD-Ivermectin 250 mg/100 ml, liều 0,1 - 0,15 ml/2 kg thể trọng). Hiệu lực được kiểm tra đánh giá lại sau 15 ngày bằng phương pháp xét nghiệm phân Fülleborn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Kim Doan đã phản ánh toàn diện hiện trạng dịch tễ, đặc điểm bệnh lý lâm sàng và biện pháp kiểm soát bệnh giun móc ở chó tại thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm chung qua xét nghiệm phân là 63,76% và qua mổ khám là 56,52%. Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ nhiễm giun móc phụ thuộc chặt chẽ vào giống nuôi (chó nội cao nhất 74,85%), lứa tuổi (chó dưới 6 tháng tuổi cao nhất 85,71%) và mùa vụ (mùa hè cao hơn mùa thu). Bên cạnh việc hoàn thành tốt các chỉ tiêu sản xuất lâm sàng thú y tại cơ sở, công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc xây dựng phác đồ điều trị và quy trình vệ sinh phòng dịch ký sinh trùng cho đàn chó tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Do thính giác và khứu giác rất phát triển, loài chó rất nhanh nhẹn, mặt khác trung thành với người nuôi, vì thế đã phục vụ đắc lực cho các mục đích khác nhau của con người như trông nhà, đi săn, kéo xe, làm xiếc, làm cảnh. do đó nhu cầu về phát triển đàn chó ngày càng được nâng cao, kể cả về số lượng và chất lượng. Chó được nuôi ở tất cả các nước trên thế giới. Tại các nước phát triển, chó được nuôi, chăm sóc, khám chữa bệnh rất cẩn thận và có cả những quy định bảo vệ chó.

Ở nước ta, những năm gần đây, khi kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện hơn, người dân đã quan tâm nhiều hơn đến việc nuôi chó để làm cảnh, làm bạn thân thiết của con người và phục vụ những mục đích kinh tế khác nhau. Chó được nuôi ngày một nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra trên chó ngày càng lớn, không những gây thiệt hại cho chó nuôi mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Ngoài những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại cho chó như các bệnh dại, carê, bệnh xoắn khuẩn, bệnh do parvovirus…, bệnh do ký sinh trùng cũng gây nhiều thiệt hại cho chó, đặc biệt là đặc điểm khí hậu nóng ẩm ở nước ta tạo điều kiện thuận lợi cho các loại mầm bệnh ký sinh trùng phát triển. Việt Nam là nước khí hậu nhiệt đới, gió mùa, người và động vật luôn tự nhiễm ký sinh trùng với số lượng nhiều và cường độ nhiễm cao.

Cho tới nay, 15 các nhà khoa học đã xác định được rất nhiều loài ký sinh trùng ký sinh và gây bệnh cho chó với những đặc điểm âm ỉ, kéo dài, làm chó suy dinh dưỡng, dễ mắc các bệnh kế phát, trong đó đáng kể nhất là những ký sinh trùng ký sinh ở đường tiêu hóa như giun đũa, giun tóc, giun móc và sán dây, những ký sinh trùng này đã gây nhiều thiệt hại cho sức khoẻ và sự phát triển của đàn chó. Ở nước ta hiện nay, việc nuôi và phát triển đàn chó vẫn còn theo tập quán cũ, chó được nuôi thả tự do, thức ăn mang tính tận dụng nên tình trạng chó nhiễm các loài ký sinh trùng là rất phổ biến và tỷ lệ nhiễm khá cao. Để tiến hành các nghiên cứu nhiều mặt về giun, sán ký sinh cũng như đề ra được những biện pháp phòng trừ có hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế từng nơi, nhằm hạn chế tác hại do các bệnh giun, sán ký sinh ở chó thì nghiên cứu về thành phần loài, tình trạng nhiễm các loài giun, sán nói chung, các loài giun tròn đường tiêu hoá nói riêng ở chó là cần thiết. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, bệnh lý lâm sàng bệnh giun móc ở chó tại một số xã, phường thuộc thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng, trị”.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó tại tỉnh Thái Nguyên. - Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý lâm sàng của chó bị bệnh giun móc. - Xác định hiệu lực thuốc tẩy trừ giun móc cho chó. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2.

Ý nghĩa khoa học 16 Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện thêm các nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và bệnh học của bệnh giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá của chó trong điều kiện chăn nuôi hiện nay ở nước ta. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là những minh chứng về tác hại của một số loài giun móc ký sinh trên chó, đồng thời là những khuyến cáo có ý nghĩa cho những hộ gia đình nuôi chó ở Thị xã Sông Công – tỉnh Thái Nguyên và các địa phương khác. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Bệnh ký sinh trùng tiêu hóa chủ yếu là những bệnh tiến triển ở thể mãn tính, triệu chứng không rõ ràng.

Vì vậy, những gia súc này trở thành nguồn lây nhiễm cho gia súc khỏe mạnh, làm cho bệnh càng có điều kiện phát sinh mạnh, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của con vật. Đặc điểm sinh học của giun móc ký sinh ở chó Vị trí của giun móc trong hệ thống phân loại động vật: Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [22]; Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [16] thì vị trí của giun móc trong hệ thống phân hoại động vật như sau: Lớp giun tròn Nematoda Phân lớp Secernentea Linstow, 1995 Bộ Rabditida Chitwood, 1993 Phân bộ Strongylata Railliet et Henry Họ Ancylostomidae Loss, 1905 Giống Ancylostoma Dubini, 1893 Loài Ancylostoma caninum Ercolani, 1859 Loài Ancylostoma braziliense Faria, 1910 Giống Uncinaria Froelich, 1789 17 Loài Uncinaria stenocephala Giun móc ký sinh ở ruột non của chó, mèo, đôi khi thấy ở người. Giun móc có chu kỳ đơn giản, ấu trùng phát triển không qua ký chủ trung gian nên có nhiều phương thức truyền bệnh (qua da, qua đường miệng, truyền từ mẹ sang con). Ấu trùng trong quá trình di hành sẽ gây tổn thương ở các cơ quan (da, phổi, niêm mạc ruột, mạch máu…).

Giun trưởng thành hút máu gây tổn thương niêm mạc ruột và mạch máu. Giun còn tiết độc tố phá vỡ hồng cầu, làm máu không đông… (Đỗ Dương Thái, Trịnh Văn Thịnh, 1978) [17]. Đặc điểm hình thái, cấu tạo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [15], Nguyễn Văn Đề và cs (2009) [2], cho biết: - Ancylostoma caninum: giun nhỏ, màu hồng nhạt hoặc vàng nhạt, đoạn trước cong về phía lưng, túi miệng rất sâu, ở rìa mép phía dưới mặt bụng có 3 đôi răng lớn, cong hình lưỡi câu, đáy túi miệng có một đôi răng hình tam giác. Giun đực dài 9 – 12 mm, túi đuôi phát triển, có gai giao hợp mảnh dài 0,75 - 0,87 mm, đoạn cuối nhọn.

Bánh lái gai giao hợp hơi mập, gốc có vành rộng, mút đuôi nhọn. Con cái dài 10 – 21 mm, âm hộ ở đoạn 1/3 nửa thân sau. Đuôi có gai nhọn, trứng giun hình ô van, dài 0,06 - 0,066 mm, rộng 0,037 - 0,042 mm. Khi vừa theo phân ra ngoài trứng có 8 tế bào.

- Ancylostoma braziliense: loài này có kích thước nhỏ hơn loài trên. Giun đực dài 6 - 7,75 mm, đầu hơi cong về phía mặt bụng, túi đuôi phát triển, hai gai giao hợp bằng nhau, dài 1,05 - 1,3 mm. Giun cái dài 7 - 10 mm, hai rìa mép bụng đều có 3 đôi răng, một đôi to và hai đôi nhỏ, lỗ sinh dục hơi lồi. Trứng hình ô van, dài 0,075 - 0,095mm, rộng 0,041 - 0,045 mm.

- Uncinari stenocephla: màu vàng nhạt, hai đàu hơi nhọn. Túi miệng rất lớn, về mặt bụng của túi miệng có 2 đôi răng hình bán nguyệt xếp đối xứng nhau. Giun đực dài 6 – 11mm. rộng nhất 0,28 – 0,34mm, có túi đôi phát triển, hai gai giao hợp bằng nhau 0,65 – 0,75mm, đầu mút gai rất nhọn.

Giun cái dài 18 9 – 16mm, chỗ rộng nhất là 0,28 – 0,37mm, lỗ sinh dục ở 1/3 phía trước cơ thể. Trứng giun hình bầu dục, có kích thước 0,078 – 0,083mm x 0,052 – 0,059mm. Đặc điểm vòng đời Hagsten (2000) [24] cho rằng: Thực chất của bất kỳ chương trình khống chế giun sán nào thì việc phá vỡ chu kỳ (vòng đời) phát triển của giun sán có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phòng chống các bệnh giun sán nói chung và bệnh giun móc nói riêng. Theo Chu Thị Thơm và cs (2006) [20], Phan Thế Việt và cs (1977) [22], Phạm Sỹ Lăng và cs (1993) [13]: Toàn bộ quá trình phát triển, thay đổi qua những giai đoạn khác nhau của đời sống ký sinh trùng, kể từ khi nó là mầm sinh vật đầu tiên cho đến khi nó lại có khả năng sinh sản mầm sinh vật mới, tạo ra một thế hệ mới thì toàn bộ quá trình đó gọi là chu kỳ.

Sau khi thụ tinh, giun cái đẻ trứng ở ruột non, trứng theo phân ra ngoài. Gặp nhiệt độ và độ ẩm thích hợp, sau một tuần trứng nở thành ấu trùng, ấu trùng qua hai lần lột xác thành ấu trùng gây nhiễm (có màng bao bọc bên ngoài) dài 0,59 - 0,69 mm, có khả năng di chuyển mạnh, chúng bò lên cỏ, nền chuồng hoặc tường. Ấu trùng gây nhiễm qua hai con đường: - Qua da (là chủ yếu): sau khi chui vào da, ấu trùng theo máu về tim, phổi. Phần lớn di hành giống giun đũa, chui vào tế bào, theo niêm dịch qua khí quản, tới hầu rồi về ruột.

Một số ấu trùng theo máu di hành đến các cơ quan gây nên những điểm xuất huyết sau đó chết đi. Trong khi di hành, ấu trùng có thể từ mẹ truyên sang bào thai làm cho con non bị nhiễm trước khi được đẻ ra. - Qua đường tiêu hóa: ấu trùng lẫn vào thức ăn, nước uống vào đường tiêu hóa ký chủ. Ở đó, ấu trùng chui vào thành ruột và thành dạ dày, ở đó vài 19 ngày rồi về xoang ruột, bám vào niệm mạc ruột, hút máu và phát triển thành giun trưởng thành.

Vòng đời: giun trưởng thành thụ tinh,đẻ trứng theo phân ra ngoài, t0,A0 ấu trùng kỳ 1 Lột xác 2 lần Chui qua da, theo máu về tim, phổi, theo niêm dịch, tới hầu, về ruột. Ấu trùng có sức gây nhiễm Lẫn vào thức ăn, nước uống, (có màng bao bọc bên ngoài) vào đường tiêu hóa ký chủ Giun móc A. caninum xâm nhập vào cơ thể cho đến khi phát triển thành giun trưởng thành, có khả năng đẻ trứng là 15 - 19 ngày, trung bình là 17,4 ngày. Lê Hữu Khương và cs (1998) [8] cho biết, thời gian phát triển từ ấu trùng gây nhiễm đến giun trưởng thành trong cơ thể chó khi gây nhiễm qua đường tiêu hóa là 16 - 20 ngày.

Đặc điểm dịch tễ bệnh giun móc ở chó Giun móc Ancylostoma caninum được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1859. Giun trưởng thành ký sinh ở ruột non của vật chủ chính là chó, mèo, hổ. Loại giun này phân bố ở khắp nơi trên thế giới và cũng rất phổ biến tại Việt Nam. Giun trưởng thành có miệng rộng với 3 đôi răng khỏe có thể 20 ngoạm vào thành ruột.

Trứng giun và ấu trùng giun giống như các loại giun móc khác. Giun móc Ancylostoma braziliense được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1910. Đây là loại giun móc nhỏ nhất, cũng ký sinh ở ruột non của vật chủ chính là chó, mèo, mèo rừng, hổ, báo, cầy giông. Loại giun móc này cũng phân bố ở nhiều nơi trên thế giới như Nhật Bản, Ấn Độ, Malaysia, Tây Phi, Mỹ La Tinh.

Ở Việt Nam, theo một số nhà khoa học chúng hiện diện phổ biến ở nhiều nơi.