Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2018 - 2019, công tác thông tin về xây dựng Đảng tại tỉnh Cà Mau đã ghi nhận sự tham gia mạnh mẽ của hệ thống truyền thông địa phương với tổng cộng 3.387 tác phẩm báo chí được đăng tải và phát sóng trên Báo Cà Mau và Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau. Tuy nhiên, truyền thông về đề tài chính trị - xây dựng Đảng vốn là lĩnh vực có độ khó cao, thường đứng trước thách thức về sự khô cứng, đơn điệu trong phương thức chuyển tải và thiếu tính tương tác với công chúng đương đại.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học của tác giả Nguyễn Thị Mai Hương tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung làm rõ thực trạng tuyên truyền về xây dựng Đảng trên hai cơ quan báo chí chủ lực của tỉnh Cà Mau. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thành tựu và hạn chế trong giai đoạn 2 năm (2018 - 2019), phân tích nguyên nhân và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thông tin.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp khảo sát 1.695 tác phẩm của Báo Cà Mau và 1.692 tác phẩm của Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau, tạo dựng căn cứ khoa học giúp 100% cấp ủy, tổ chức Đảng và các cơ quan truyền thông địa phương tối ưu hóa chiến lược tuyên truyền, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng tại vùng đất cực Nam Tổ quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chức năng báo chí cách mạng theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, kết hợp với Thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting Theory) và lý thuyết giám sát xã hội của truyền thông đại chúng. Mô hình nghiên cứu đặt báo chí địa phương làm cầu nối tương tác hai chiều giữa cấp ủy Đảng, chính quyền với quần chúng nhân dân.

Luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng: công tác xây dựng Đảng (bao gồm 4 trụ cột: chính trị, tư tưởng, tổ chức - cán bộ và đạo đức theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, khóa XII), tính định hướng tư tưởng của báo chí, chức năng giám sát xã hội và tính chiến đấu trong thông tin báo chí. Hệ thống lý luận khẳng định báo chí là vũ khí tư tưởng sắc bén, vừa làm nhiệm vụ giáo dục chính trị, vừa phản ánh tâm tư nguyện vọng của nhân dân, đồng thời thực hiện chức năng giám sát cán bộ, đảng viên theo Nghị quyết Trung ương 6 lần 2 khóa VIII.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú với tổng quy mô mẫu phân tích là 3.387 tác phẩm báo chí, bao gồm 2.409 tin tức thời sự và 978 bài viết, phóng sự chuyên đề phát hành từ tháng 1/2018 đến tháng 12/2019.

Tác giả kết hợp đồng bộ 3 phương pháp nghiên cứu chủ đạo:

  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Tiếp cận và phân tích hệ thống văn bản chỉ đạo của Đảng, Luật Báo chí 2016, Quy định số 101-QĐ/TW về trách nhiệm nêu gương và Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị.
  • Phương pháp phân tích thông điệp: Thống kê định lượng và phân tích định tính toàn bộ 3.387 tác phẩm trên chuyên trang Chính trị và chuyên mục Xây dựng Đảng, chính quyền nhằm đo lường tần suất, thể loại và nội dung phản ánh. Phương pháp này được lựa chọn vì tính chính xác cao trong việc đo lường dữ liệu xuất bản thực tế.
  • Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Thu thập ý kiến đánh giá từ 150 mẫu gồm lãnh đạo các cơ quan Đảng, cơ quan báo chí, phóng viên trực tiếp tác nghiệp và công chúng theo dõi thường xuyên tại 9 huyện, thành phố thuộc tỉnh Cà Mau.

Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý và phân tích số liệu được triển khai hoàn chỉnh trong giai đoạn 2019 - 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tần suất xuất bản về đề tài xây dựng Đảng duy trì ở mức cao và tăng trưởng đều qua từng năm. Báo Cà Mau năm 2018 đăng tải 582 tin và 230 bài, đến năm 2019 tăng 8,6% lên 627 tin và 255 bài (tổng 1.695 tác phẩm). Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau năm 2018 phát sóng 556 tin và 274 bài, năm 2019 đạt 644 tin và 219 bài (tổng 1.692 tác phẩm), tăng 4% về tổng số lượt thông tin phát sóng.

Thứ hai, cơ cấu nội dung có sự tập trung trọng điểm vào công tác cơ sở. Chủ đề "Đổi mới hoạt động của các chi bộ, xây dựng các cấp bộ Đảng trong sạch, vững mạnh" chiếm tỷ trọng lớn nhất với tổng cộng 447 tin và 168 bài viết trên cả 2 cơ quan báo chí, chiếm 36,9% tổng dung lượng toàn bộ mảng đề tài xây dựng Đảng.

Thứ ba, mảng tuyên truyền "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" cùng "Gương điển hình các đảng viên tiêu biểu" đạt hiệu ứng xã hội sâu sắc với 235 tin, 121 bài về học tập Bác và 204 tin, 103 bài về gương sáng đảng viên. Điển hình như câu chuyện Bí thư Chi bộ ấp Nghĩa Hiệp (huyện Cái Nước) tự nguyện ủng hộ 50 triệu đồng làm đường giao thông, giúp ấp giảm từ 28 hộ nghèo xuống còn 1 hộ nghèo và 5 hộ cận nghèo, hoàn thành hơn 7 km lộ bê tông.

Thứ tư, nội dung phát triển Đảng ghi nhận 130 tin và 69 bài viết, phản ánh sống động các mô hình thực tiễn như phong trào xóa ấp trắng đảng viên tại xã Nguyễn Phích, tạo động lực chính trị mạnh mẽ trong quần chúng nhân dân.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của thông tin xây dựng Đảng trên báo chí Cà Mau bắt nguồn từ sự chỉ đạo sát sao của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy qua các kỳ giao ban báo chí định kỳ và việc duy trì phát sóng chuyên đề định kỳ vào Chủ nhật hàng tuần trên sóng truyền hình. Báo chí đã làm tốt vai trò cầu nối, gắn nghị quyết với các mô hình kinh tế nông nghiệp thiết thực như mô hình nuôi sò huyết 11 ha tại huyện Cái Nước hay mô hình lúa - tôm - cua tại huyện Đầm Dơi.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh sản lượng xuất bản giữa hai cơ quan báo chí và bảng ma trận cơ cấu 6 nhóm chủ đề. Việc biểu diễn này giúp nhận diện rõ sự chênh lệch thể loại: thể loại tin phản ánh ngắn chiếm tới 71,1% tổng sản lượng, trong khi các thể loại chuyên sâu như bình luận, phóng sự điều tra, tọa đàm bàn tròn chỉ chiếm dưới 28,9%.

So với các nghiên cứu báo chí tại các tỉnh lân cận ở Đồng bằng sông Cửu Long, báo chí Cà Mau có thế mạnh vượt trội trong việc gắn gương sáng đảng viên với phong trào xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, tính đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng vẫn còn thưa thớt, chưa tận dụng tốt các định dạng báo chí số hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

  • Đổi mới phương thức truyền tải đa phương tiện: Ban Biên tập Báo Cà Mau và Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau cần đẩy mạnh sản xuất các tác phẩm báo chí số chất lượng cao như Megastory, Infographic, Podcast và video ngắn; đặt mục tiêu đến năm 2023 có tối thiểu 25% tác phẩm chuyên đề xây dựng Đảng được xuất bản dưới định dạng đa phương tiện.
  • Nâng cao tính chiến đấu và chiều sâu tác phẩm: Đội ngũ phóng viên phòng Chính trị - Xã hội cần tăng cường các tuyến bài chính luận chuyên sâu, điều tra phòng chống tham nhũng, lãng phí và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; nâng tỷ lệ bài viết phân tích, phản biện chính sách đạt từ 15% đến 20% trong cơ cấu nội dung hàng quý giai đoạn 2021 - 2025.
  • Đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí chính luận: Hội Nhà báo tỉnh phối hợp cùng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng tác nghiệp đề tài xây dựng Đảng trong kỷ nguyên số, phấn đấu 100% phóng viên phụ trách mảng nội chính được chuẩn hóa trình độ lý luận chính trị và kỹ năng truyền thông đa nền tảng trước năm 2024.
  • Hoàn thiện thể chế và cơ chế cung cấp thông tin: Kiến nghị Ban Bí thư Trung ương Đảng sớm nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Quy định số 165-QĐ/TW và Quy định số 338-QĐ/TW về chức năng, tổ chức bộ máy cơ quan báo Đảng địa phương; đồng thời các cấp ủy trực thuộc Tỉnh ủy Cà Mau cần duy trì quy chế người phát ngôn định kỳ tối thiểu 1 lần mỗi tháng để cung cấp thông tin kịp thời, chuẩn xác cho báo chí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  • Ban Tuyên giáo và cơ quan quản lý báo chí các cấp: Tiếp nhận khung đánh giá thực chứng và các tiêu chí định lượng về chất lượng thông tin để hoàn thiện công tác định hướng dư luận, chỉ đạo tuyên truyền đồng bộ tại 100% tổ chức cơ sở Đảng.
  • Ban Biên tập, phóng viên và biên tập viên các cơ quan báo Đảng địa phương: Khai thác kinh nghiệm xây dựng chuyên mục, bài học thực tế từ 6 nhóm chủ đề nội dung và phương pháp tiếp cận các nhân tố điển hình tiên tiến nhằm sáng tạo các tác phẩm đạt giải cao tại Giải báo chí toàn quốc về xây dựng Đảng (Giải Búa liềm vàng).
  • Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Báo chí - Truyền thông: Khai thác bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm gồm 3.387 tác phẩm báo chí và phương pháp phân tích nội dung chuyên sâu làm học liệu phục vụ giảng dạy môn nghiệp vụ báo chí chính luận và báo chí địa phương.
  • Học viên cao học và sinh viên ngành Xây dựng Đảng, Báo chí học, Quản lý văn hóa: Tham khảo phương pháp thiết kế công cụ nghiên cứu, kỹ thuật điều tra xã hội học bằng bảng hỏi 150 mẫu và mô hình hóa dữ liệu làm tài liệu nghiên cứu học thuật chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

  • Luận văn khảo sát dữ liệu báo chí trong khoảng thời gian nào và quy mô mẫu ra sao? Nghiên cứu khảo sát toàn bộ tác phẩm báo chí về công tác xây dựng Đảng trong 24 tháng (từ 2018 đến 2019) tại Báo Cà Mau và Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau. Tổng số lượng mẫu phân tích đạt 3.387 tác phẩm, trong đó Báo Cà Mau có 1.695 tác phẩm (1.209 tin, 485 bài) và Đài Phát thanh - Truyền hình Cà Mau có 1.692 tác phẩm (1.200 tin, 492 bài).

  • Mảng chủ đề nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trên báo chí Cà Mau giai đoạn 2018 - 2019? Chủ đề "Đổi mới hoạt động của các chi bộ, xây dựng các cấp bộ Đảng trong sạch, vững mạnh" chiếm tỷ trọng cao nhất với 447 tin và 168 bài viết trên cả hai đơn vị. Nội dung này tập trung phản ánh việc quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, phát huy vai trò tiên phong của cấp ủy và bí thư chi bộ cơ sở.

  • Báo chí Cà Mau đã tuyên truyền phong trào học tập và làm theo Bác bằng phương thức cụ thể nào? Hai đơn vị đã đăng tải 235 tin và 121 bài viết gắn việc học Bác với các hành động giản dị, cụ thể ở đời thường. Nổi bật là các bài viết về cán bộ hưu trí 70 tuổi gương mẫu giữ gìn vệ sinh môi trường nông thôn hay bí thư chi bộ hỗ trợ bà con phát triển kinh tế đa canh thoát nghèo.

  • Đâu là hạn chế lớn nhất trong công tác thông tin xây dựng Đảng được luận văn chỉ ra? Hạn chế lớn nhất là hình thức chuyển tải còn thiên về tin phản ánh hành chính ngắn (chiếm hơn 71%), thiếu vắng các bài phóng sự điều tra, bình luận chính luận sắc bén và chưa áp dụng rộng rãi các hình thức báo chí dữ liệu đa phương tiện hiện đại để thu hút bạn đọc trẻ.

  • Luận văn đưa ra những kiến nghị thể chế trọng tâm nào cho các cơ quan Trung ương? Tác giả kiến nghị Ban Bí thư Trung ương Đảng và Ban Tổ chức Trung ương sớm sửa đổi, bổ sung Quy định số 165-QĐ/TW và Quy định số 338-QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ cơ quan báo Đảng. Đồng thời, Trung ương cần ban hành nghị quyết chuyên đề về nâng cao năng lực báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Kết luận

  • Khẳng định vai trò xung kích của báo chí Cà Mau trong công tác xây dựng Đảng với hơn 3.387 tác phẩm được xuất bản trong giai đoạn 2018 - 2019.
  • Ghi nhận thành tựu vượt bậc trong việc tuyên truyền đổi mới sinh hoạt chi bộ và biểu dương hơn 307 gương sáng điển hình đảng viên gắn với xây dựng nông thôn mới.
  • Chỉ rõ điểm nghẽn về cơ cấu thể loại khi tin tức phản ánh chiếm trên 71% và sự thiếu hụt các sản phẩm báo chí số đa phương tiện.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm đổi mới tư duy tiếp cận, chuẩn hóa đào tạo nghiệp vụ cho 100% phóng viên và hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin.
  • Xác định lộ trình hiện đại hóa báo chí chính luận địa phương và chuyển đổi số giai đoạn 2021 - 2025.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là việc xây dựng hệ thống dữ liệu thực chứng toàn diện đầu tiên về hoạt động thông tin xây dựng Đảng trên cả báo in, báo điện tử và phát thanh - truyền hình tại Cà Mau. Lộ trình ứng dụng các khuyến nghị được chia làm 2 giai đoạn: thí điểm đổi mới nội dung trong giai đoạn 2021 - 2023 và đồng bộ hóa xuất bản đa nền tảng giai đoạn 2023 - 2025. Các cơ quan báo chí, nhà nghiên cứu và người làm truyền thông hãy khai thác ngay nguồn tư liệu thực tế này để nâng tầm chất lượng các tác phẩm báo chí chính luận trong giai đoạn mới.