Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V từ năm 1949 đến 1961

Luận án tiến sĩ nghiên cứu công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V từ năm 1949 đến 1961, góp phần làm sáng tỏ lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Quang Hòa
• Người hướng dẫn: PGS, TS Trần Trọng Thơ
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Công Tác Xây Dựng Đảng Của Đảng Bộ Liên Khu V Từ Năm 1949 Đến Năm 1961
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 3. ĐẢNG BỘ LIÊN KHU V RA ĐỜI, THỰC HIỆN CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG (1949-1954)
• 3.1. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG CỦA ĐẢNG BỘ LIÊN KHU V (1949-1954)
• 3.1.1. Đặc điểm hành chính, tự nhiên, kinh tế, xã hội và tình hình kháng chiến ở Liên khu V
• 3.1.2. Tình hình công tác xây dựng Đảng trên địa bàn trước khi thành lập Liên khu V
• 3.1.3. Chủ trương và sự chỉ đạo của Trung ương Đảng về xây dựng Đảng
• 3.2. ĐẢNG BỘ LIÊN KHU V ĐƯỢC THÀNH LẬP, TIẾN HÀNH XÂY DỰNG ĐẢNG (3-1949 – 7-1954)
• 3.2.1. Thành lập Đảng bộ Liên khu V
• 3.2.2. Đảng bộ Liên khu V thực hiện công tác xây dựng Đảng
• 4. ĐẢNG BỘ LIÊN KHU V XÂY DỰNG, CỦNG CỐ TỔ CHỨC ĐẢNG (1954-1961)
• 4.1. NHỮNG NHÂN TỐ VÀ ĐIỀU KIỆN MỚI TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG Ở LIÊN KHU V
• 4.1.1. Liên khu V trở thành vùng đối phương kiểm soát, phong trào cách mạng bị khủng bố ác liệt, Đảng bộ bị tổn thất nghiêm trọng và đối diện với những khó khăn gay gắt
• 4.1.2. Chủ trương của Trung ương Đảng về xây dựng Đảng ở miền Nam
• 4.2. ĐẢNG BỘ LIÊN KHU V THỰC HIỆN CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG (1954-1961)
• 4.2.1. Xây dựng Đảng về chính trị
• 4.2.2. Xây dựng Đảng về tư tưởng
• 4.2.3. Xây dựng Đảng về tổ chức
• 5. NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 5.1. MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 5.1.1. Quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng, căn cứ tình hình địa phương để tiến hành xây dựng chủ trương, nhiệm vụ chính trị sát đúng
• 5.1.2. Thường xuyên tiến hành công tác tư tưởng, bảo đảm và tăng cường sự đoàn kết thống nhất trong Đảng. Đề phòng và khắc phục sự máy móc, “tả” khuynh trong công tác xây dựng Đảng
• 5.1.3. Xây dựng và bảo vệ tổ chức Đảng, tổ chức quần chúng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên bảo đảm chất lượng, số lượng. Dựa vào dân, vào phong trào cách mạng để xây dựng Đảng
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V 1949 1961

Luận án tập trung nghiên cứu công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V trong giai đoạn 1949-1961, một giai đoạn lịch sử quan trọng của cách mạng Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm làm rõ quá trình xây dựng, củng cố và phát triển Đảng trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt. Đảng bộ Liên khu V đã thực hiện nhiệm vụ xây dựng Đảng trên ba phương diện chính: chính trị, tư tưởng và tổ chức. Qua đó, luận án đánh giá những thành tựu, hạn chế và đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễn lịch sử.

1.1. Bối cảnh lịch sử và nhân tố tác động

Giai đoạn 1949-1961 là thời kỳ đầy thử thách với Đảng bộ Liên khu V. Bối cảnh chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã tác động mạnh mẽ đến công tác xây dựng Đảng. Địa bàn Liên khu V bao gồm 12 tỉnh, là khu vực chiến lược trọng yếu. Những yếu tố như địa hình phức tạp, dân cư đa dạng và sự khủng bố ác liệt của địch đã đặt ra nhiều khó khăn cho công tác xây dựng và củng cố tổ chức Đảng. Chủ trương của Trung ương Đảng về xây dựng Đảng trong điều kiện chiến tranh đã được Đảng bộ Liên khu V quán triệt và thực hiện một cách sáng tạo.

1.2. Quá trình xây dựng Đảng về chính trị tư tưởng và tổ chức

Đảng bộ Liên khu V đã thực hiện công tác xây dựng Đảng một cách toàn diện. Về chính trị, Đảng bộ đã quán triệt sâu sắc đường lối của Trung ương, tăng cường sự lãnh đạo trong phong trào kháng chiến. Về tư tưởng, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng được chú trọng nhằm củng cố niềm tin và sự đoàn kết trong Đảng. Về tổ chức, Đảng bộ đã xây dựng và củng cố hệ thống tổ chức từ cơ sở đến cấp trên, đảm bảo sự lãnh đạo thống nhất và hiệu quả. Những nỗ lực này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng.

II. Đánh giá thành tựu và hạn chế

Luận án đánh giá những thành tựu và hạn chế trong công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V. Thành tựu nổi bật là việc xây dựng được một tổ chức Đảng vững mạnh, có khả năng lãnh đạo phong trào kháng chiến trong điều kiện khó khăn. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong công tác tư tưởng và tổ chức, đặc biệt là trong giai đoạn đầu. Những hạn chế này xuất phát từ bối cảnh chiến tranh và sự thiếu kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng.

2.1. Thành tựu trong công tác xây dựng Đảng

Đảng bộ Liên khu V đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công tác xây dựng Đảng. Đảng bộ đã xây dựng được hệ thống tổ chức vững chắc, đảm bảo sự lãnh đạo thống nhất và hiệu quả. Công tác tư tưởng được chú trọng, giúp củng cố niềm tin và sự đoàn kết trong Đảng. Những thành tựu này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của phong trào kháng chiến.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân

Bên cạnh những thành tựu, công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V cũng gặp phải một số hạn chế. Công tác tư tưởng chưa được đồng bộ, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong nhận thức của một bộ phận đảng viên. Công tác tổ chức còn thiếu kinh nghiệm, đặc biệt là trong việc xây dựng và củng cố tổ chức cơ sở. Những hạn chế này xuất phát từ bối cảnh chiến tranh và sự thiếu kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng.

III. Kinh nghiệm và giá trị thực tiễn

Luận án đúc kết những kinh nghiệm quý báu từ công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V. Những kinh nghiệm này bao gồm việc quán triệt sâu sắc đường lối của Trung ương, tăng cường công tác tư tưởng và xây dựng tổ chức Đảng vững mạnh. Những kinh nghiệm này có giá trị thực tiễn cao, có thể áp dụng trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế.

3.1. Kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng

Đảng bộ Liên khu V đã đúc kết nhiều kinh nghiệm quý báu trong công tác xây dựng Đảng. Một trong những kinh nghiệm quan trọng là việc quán triệt sâu sắc đường lối của Trung ương, đảm bảo sự thống nhất trong nhận thức và hành động. Công tác tư tưởng được chú trọng, giúp củng cố niềm tin và sự đoàn kết trong Đảng. Những kinh nghiệm này có giá trị thực tiễn cao, có thể áp dụng trong công tác xây dựng Đảng hiện nay.

3.2. Giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có giá trị thực tiễn cao. Những kinh nghiệm được đúc kết từ nghiên cứu này có thể áp dụng trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Nghiên cứu này cung cấp thêm luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện công tác xây dựng Đảng trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V từ năm 1949 đến năm 1961 đã được các học giả, các nhà nghiên cứu đề cập ở những góc độ, phạm vi khác nhau trong những công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc, lịch sử quân sự, lịch sử các ban, ngành, đoàn thể Trung ương và lịch sử địa phương. Những công trình nghiên cứu về Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có đề cập đến công tác xây dựng Đảng Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu cơ bản, nhiều chuyên khảo về Lịch sử Đảng, về công tác xây dựng Đảng,… liên quan đến công tác xây dựng Đảng ở Liên khu V từ năm 1949 đến năm 1961 đã được công bố. Có thể kể đến các công trình sau đây: Tác phẩm “Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tập 1 (1930-1954) - Quyển 2 (1945-1954) do Viện Lịch sử Đảng biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản lần thứ hai (có sữa chữa, bổ sung) năm 2021, đã phản ánh công tác xây dựng Đảng về các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức trong giai đoạn 1945-1954, trong đó đề cập đến chủ trương và sự chỉ đạo công tác xây dựng Đảng của Đảng, của Ban Chấp hành Trung ương đối với các Đảng bộ trong toàn Đảng, đến những thành công và hạn chế của công tác xây dựng Đảng trên phạm vi cả nước; đề cập đến một số nội dung về bối cảnh tình hình kháng chiến, hoạt động xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu ủy V những năm 1949-1954.

Tác phẩm cũng phản ánh những sai lầm của cán bộ địa phương, hạn chế trong công tác lãnh đạo của Liên khu ủy V trong giải quyết những vấn đề cụ thể, như vụ Sơn Hà (1950), trong huy động sức dân quá mức (những năm 1950-1951). Tuy nhiên, do phản ánh lịch sử toàn Đảng nên những nội dung đề cập đến công tác xây dựng Đảng ở Liên Khu V chỉ mang tính điểm xuyết. 8 Cuốn Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam, tập 2 (1954-1975) do Viện Lịch sử Đảng biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, ấn hành 1995, đề cập đến một số nội dung liên quan đến công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V những năm đầu kháng chiến chống Mỹ. Cuốn sách đã cung cấp những số liệu về tổn thất của tổ chức Đảng ở Liên khu V dưới chính sách tàn bạo của Mỹ và chế độ Sài Gòn, một số hoạt động của Liên khu ủy V, của một số Đảng bộ thuộc Đảng bộ Liên khu V trong chỉ đạo đấu tranh giữ gìn lực lượng, chống "tố cộng, diệt cộng", bảo vệ tổ chức Đảng.

Tuy nhiên, là công trình nghiên cứu lịch sử toàn Đảng trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, nên những nội dung đề cập đến công tác xây dựng Đảng ở Liên Khu V chỉ chiếm một dung lượng rất ít trong toàn bộ tác phẩm, không có tính hệ thống. Cuốn “Lịch sử Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954-1975)” do Viện Lịch sử Đảng biên soạn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản lần thứ hai năm 2015, phản ánh một số nội dung liên quan đến sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đối với Đảng bộ Liên khu V trong những năm 1954 đến 1961. Do trọng tâm nghiên cứu là hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam, nên những nội dung về công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V không được phản ánh trong tác phẩm. Các tác phẩm thuộc thể loại biên niên do Viện Lịch sử Đảng, biên soạn, như: “Lịch sử biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam, tập III: Đảng lãnh đạo kháng chiến và kiến quốc (1945-1954)” Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản lần thứ hai năm 2013; ‘Biên niên sự kiện Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam”, tập 2 (1945-1954), tập 3 (1954-1964), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2021; Lịch sử biên niên Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954-1975), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản lần thứ hai (có sữa chữa bổ sung) năm 2008, đã phản ánh những sự kiện lịch sử liên quan đến Liên khu V, Đảng bộ Liên Khu V, sự chỉ đạo Liên khu ủy V trong thời gian từ năm 1949 đến năm 1951… Tuy nhiên, do thể loại và phạm vi phản ánh, toàn quốc hoặc chủ yếu ở Nam Bộ, những sự kiện liên quan đến công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V không nhiều, mang tính chất đơn lẻ.

9 Hai công trình do Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam biên soạn là “Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp - Thắng lợi và bài học”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 1996; và “Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước - Thắng lợi và bài học, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, xuất bản năm 2015, cung cấp những đánh giá cơ bản, toàn diện, chính thống và những bài học lịch sử về sự lãnh đạo của Đảng đối với hai cuộc kháng chiến, trong đó, có nội dung về công tác xây dựng Đảng, qua đó, gợi mở nhiều vấn đề trong nghiên cứu công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu V từ năm 1949 đến năm 1961. Các công trình do Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam biên soạn, như: “Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược 1945-1954, tập I, tập II, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành năm 1994; Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1945-1954), tập 2 “Chuyển chiến lược”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, xuất bản lần thứ ba năm 2015, đề cập đến công tác Đảng trong quân đội nói chung, gợi mở nhiều vấn đề liên quan đến công tác xây dựng Đảng trong lực lượng vũ trang ở Liên khu V từ năm 1949 đến năm 1961. Các sách chuyên khảo, như: Cuốn Lịch sử công tác đảng công tác chính trị trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ 1945-1975, do Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam biên soạn, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành năm 1994 đề cập đến công tác Đảng, công tác chính trị và công tác giáo dục chính trị trong quân đội, trong đó, có những nội dung liên quan đến công tác xây dựng Đảng của lực lượng vũ trang của Đảng bộ Liên Khu V. Cuốn Sơ thảo lược sử công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam 1930-2000, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 2000, nghiên cứu lịch sử công tác tư tưởng của Đảng từ năm 1930 đến năm 2000.

Cuốn sách trình bày khái quát công tác tư tưởng của Đảng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, có một số nội dung liên quan đến công tác xây dựng Đảng về tư tưởng của Đảng bộ Liên khu V. Cuốn Lịch sử Biên niên công tác tư tưởng - văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam (1925-1954) và Lịch sử Biên niên công tác tư tưởng - văn hóa 10 của Đảng Cộng sản Việt Nam (1955-1975), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2005, nghiên cứu, phản ánh công tác tư tưởng của Đảng theo thể loại biên niên, đề cập các sự kiện về công tác tư tưởng, tái hiện sự lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực tư tưởng, văn hóa trong hai cuộc kháng chiến, trong đó có những sự kiện liên quan đến nội dung xây dựng Đảng về tư tưởng của Đảng bộ Liên Khu V. Cuốn Lịch sử công tác tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930- 2000), của PGS, TS Nguyễn Hữu Tri, TS Nguyễn Thị Phương Hồng (Đồng chủ biên), Nhà xuất Chính trị quốc gia ấn hành năm 2005, nghiên cứu về lịch sử công tác tổ chức của Đảng từ năm 1930 đến năm 2000, trong đó có đề cập đến một số nội dung có liên quan công tác tổ chức của Đảng bộ Liên khu V. Cuốn Lịch sử công tác xây dựng Đảng (1930-2011) của PGS,TS Nguyễn Trọng Phúc, Nhà xuất Chính trị quốc gia, ấn hành năm 2012 nghiên cứu quá trình xây dựng Đảng từ năm 1930 đến năm 2011, trong đó, đề cập đến các khía cạnh: xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, có một số nội dung liên quan đến công tác xây dựng về tổ chức của Liên khu V.

Cuốn “Đảng Cộng sản Việt Nam - Những vấn đề cơ bản về xây dựng Đảng”, của GS,TS. Mạch Quang Thắng, Nxb Lao Động ấn hành năm 2007, đã đi sâu phân tích những luận điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Đảng, về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, về vấn đề bản chất, các nguyên tắc hoạt động, công tác cán bộ của Đảng, và những khuyết điểm trong Lịch sử Đảng… Hai cuốn sách Một số vấn đề trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam do Nxb Lao Động ấn hành năm 2004, và cuốn Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng của Trần Đình Huỳnh, Nxb Chính trị quốc gia, ấn hành năm 1999, đã hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng; đề cập những vấn đề về lý luận, phương pháp xây dựng Đảng kiểu mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những sự sáng tạo của Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng, trong đó có giai đoạn nửa sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và những năm đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. 11 Tác phẩm Sức mạnh dân tộc của cách mạng Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, do PGS Lê Mậu Hãn biên soạn, Nxb Chính trị Quốc gia, xuất bản năm 2003, đề cập các quan điểm, chủ trương của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II về công tác xây dựng Đảng và những vấn đề thuộc bản chất giai cấp và dân tộc của Đảng thể hiện trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Tác phẩm 80 năm Đảng Cộng sản Việt Nam, những chặng đường lịch sử” do PGS, TS Ngô Đăng Tri biên soạn, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, xuất bản năm 2001, đề cập một số vấn đề về liên quan đến công tác xây dựng Đảng trên cả nước nói chung và ở Liên khu V nói riêng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954).