CHƯƠNG 1: THÀNH PHỐ THÔNG MINH 1. Thành phố thông minh 1. Khái niệm về thành phố thông minh Một thành phố bền vững thông minh là một thành phố sáng tạo có sử dụng Công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông (ICT) và các phương tiện khác để cải thiện chất lượng cuộc sống, hiệu quả hoạt động của đô thị và dịch vụ, tính cạnh tranh, trong khi đảm bảo rằng nó đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại và tương lai về khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường [4]. Có nhiều tổ chức nghiên cứu, đưa ra các khái niệm khác liên quan đến thành phố thông minh (TPTM) như: thành phố tri thức, thành phố kết nối, thành phố số, thành phố sinh thái (eco-city)… Tuy nhiên hiện nay khái niệm TPTM là khái niệm phổ biến, được cả thế giới nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân chấp nhận.
Các đặc trưng cơ bản và các lĩnh vực của TPTM Đặc trưng cơ bản của TPTM gồm 6 đặc trưng đó là: nền kinh tế thông minh, dịch chuyển thông minh, môi trường thông minh, quản trị thông minh, công dân thông minh và cuộc sống thông minh [4]. Với những đặc trưng này, việc xây dựng và phát triển TPTM sẽ bao hàm mọi vấn đề về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của một thành phố. Như vậy, việc xây dựng TPTM sẽ giải quyết toàn diện mọi vấn đề trong quản lý, phát triển thành phố chứ không đơn thuần là xây dựng thành phố theo hướng là thành phố công nghệ, thành phố của máy móc và thiết bị công nghệ thông tin Từ các đặc trưng cơ bản của TPTM, có rất nhiều tổ chức, quốc gia nghiên cứu, xây dựng các chương trình, dự án thuộc phạm vi của TPTM. Tùy theo thực tế, điều kiện của từng địa phương và cách tổ chức quản lý có thể lựa chọn, ưu tiên một số thành phần, lĩnh vực ứng dụng thông minh để triển khai thực hiện.
Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy định về tiêu chuẩn chung cho việc xây dựng TPTM. Do vậy một thách thức lớn đặt ra trong việc xây dựng TPTM là cần phải có một khung kiến trúc để tạo ra một nền tảng tích hợp dữ liệu, chia sẻ dữ liệu và làm nền tảng cho một TPTM. Mối quan hệ giữa các đặc trưng cơ bản và các lĩnh vực (chính quyền điện tử, giáo dục thông minh, an toàn thông minh,…) của một TPTM được mô tả như hình 1.1 dưới đây [4]: 4 Quản trị thông minh Hình 1. Mối quan hệ giữa các đặc trưng và các lĩnh vực trong TPTM Nhìn nhận TPTM theo các góc độ có thể được hiểu [4] như sau: Từ góc độ công nghệ, TPTM là một hệ sinh thái đồng bộ của các nhiều thành phần nhỏ cùng vận hành, tương tác với nhau.
Sự tích hợp của nhiều thành phần đó dựa trên tính mở và tính tiêu chuẩn hóa, đây là những nguyên tắc cơ bản trong xây dựng TPTM. Các công nghệ cơ sở để xây dựng một TPTM bao gồm hệ thống cáp quang và di động tốc độ cao, các thiết bị cảm biến cố định và di động cần thiết của các hệ thống thông minh. Điều này rất phù hợp với sự phát triển của lĩnh vực viễn thông, CNTT và các ngành công nghệ như AI, IoT hiện nay, khi dịch vụ 4G đã được phủ sóng từ năm 2016, các hệ thống cáp quang đã được đầu tư đến xã, các thiết bị smartphone, smarthome… đang khá phổ dụng có giá thành ngày càng hạ. Từ góc độ đô thị hóa cũng như hiện đại hoá nông thôn, các vấn đề phát sinh trong đô thị cũng như nông thôn mới đang ngày càng trở nên thách thức với việc tổ chức các dịch vụ công cũng như các tiện ích tổng thể về giáo dục, y tế, thể thao, giải trí… cho người dân ở các địa phương.
Các giải pháp đồng bộ trên cơ sở áp dụng các tiến bộ của khoa học công nghệ vì thế là tối quan trọng để giải quyết các vấn đề toàn diện như vậy. Từ góc độ chuyển đổi ngành công nghiệp, tại Việt Nam hiện nay phát triển công nghiệp là mũi nhọn của nền kinh tế, phát triển các ngành công nghiệp đặc biệt với ngành 5 công nghiệp nặng với mức tiêu thụ năng lượng cao, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng ảnh hưởng đến môi trường sống. Nếu tiếp tục phát triển công nghiệp như hiện nay thì phải gánh chịu hậu quả là rất lớn, chính vì thế phải có giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ mới trong quá trình sản xuất để nâng cao năng suốt lao động và bảo vệ môi trường sống. Từ góc độ cơ chế - thể chế, trong quá trình xây dựng chính quyền điện tử, TPTM, cần những giải pháp, định hướng và hành động mang tính “kiến tạo” mạnh mẽ hơn, hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.
Việc ứng dụng những thành tựu mới của CNTT, đặc biệt là giải pháp về phân tích dữ liệu lớn (big data), ứng dụng AI,. hiện nay sẽ đóng vai trò vô cùng to lớn trong việc hỗ trợ các hoạch định chiến lược cũng như các quyết sách hiệu quả gắn với đời sống hàng ngày của người dân. Lợi ích của TPTM Việc xây dựng TPTM là việc ứng dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ thông tin trên tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế, xã hội dựa trên 6 đặc trưng cơ bản đã phân tích ở trên, nó đem lại rất nhiều lợi ích cho người dân và chính quyền ở các mặt cơ bản sau đây: - Về phát triển kinh tế: TPTM tạo động lực cho phát triển những lĩnh vực kinh tế theo định hướng phát triển xanh sẽ phát huy lợi thế của các ngành công nghiệp địa phương, đảm bảo kiểm soát tốt môi trường, khai thác tài nguyên một cách hiệu quả và đẩy mạnh công nghiệp có hàm lượng chất xám cao ở địa phương, hướng đến nền kinh tế tri thức. - Về cung cấp dịch vụ cho người dân: Người dân sống trong TPTM ngoài việc được sống trong môi trường an toàn, không ô nhiễm, sẽ còn được hưởng đầy đủ các dịch vụ chất lượng về y tế, giáo dục,.
- Về quản lý quy hoạch đô thị: TPTM cho phép kết nối đồng bộ nhiều lĩnh vực trong một không gian đô thị, từ đó tích hợp được đầy đủ thông tin về kết cấu hạ tầng, kinh tế xã hội của thành phố. - Về công tác quản trị đô thị: TPTM cho phép chính quyền có thể vận hành và giám sát các hệ thống cơ sở hạ tầng một cách thông minh nhất thông qua hệ thống quản lý giám sát tự động. - Về cung cấp thông tin cho việc hỗ trợ ra quyết định: TPTM thu thập rất nhiều thông tin (quá khứ, hiện tại, thời gian thực …), thực hiện dự báo dài hạn hơn, toàn diện 6 hơn, độ chính xác cao hơn, đưa ra phương án tối ưu trong thời gian tương đối ngắn và từ đó hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định một cách hiệu quả hơn, thông minh hơn. Lợi ích của TPTM xét cho cùng là làm người dân được cảm thấy cuộc sống hạnh phúc hơn: tiếp cận dịch vụ tốt hơn, sống trong môi trường an toàn và trong sạch hơn và kinh tế phát triển bền vững… Hình 1.2 minh họa một cách khái quát lợi ích tổng thể mà TPTM đem lại cho 3 chủ thể: người dân, chính quyền và doanh nghiệp [4].
Lợi ích thành phố thông minh đem lại 1. Xác định tiêu chí xây dựng TPTM Khi xây dựng TPTM, cần phải xác định các chuẩn áp dụng có thể kết nối tất cả các ứng dụng thông minh thành một hệ thống chỉnh thể, vận hành đồng bộ và hiệu quả [4]. Các tiêu chuẩn kỹ thuật cho phép kết nối giữa các bộ phận: tiêu chuẩn về dữ liệu sẽ giúp đảm bảo một khả năng lưu trữ, trao đổi, chia sẻ, tích hợp, an toàn bảo mật; tiêu chuẩn về quản trị tạo ra một cách thức làm việc thống nhất, đồng bộ cho tất cả các bên tham gia… Hệ thống các tiêu chuẩn cho phép triển khai, kiểm tra, đánh giá, quản lý chất lượng, chia sẻ dữ liệu, khai thác hạ tầng dùng chung giữa các lĩnh vực thông minh. 7 Hiện nay, trên thế giới chưa có một hệ thống các tiêu chuẩn đầy đủ, thống nhất về TPTM.
Các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu như ISO, ITU,… đã và đang rất tích cực nghiên cứu, triển khai xây dựng tiêu chuẩn quốc tế về TPTM, trong đó ISO đã đưa ra các tiêu chuẩn đầu tiên về TPTM như: ISO 37120, ISO/TR 37150, ISO 37101, ISO 37102, ISO/TR 37121, ISO 37151, ISO 37152… các tiêu chuẩn này tập trung vào việc định hình và phát triển bền vững cộng đồng, đưa ra các tiêu chí đánh giá chất lượng cuộc sống và dịch vụ cung cấp cho cộng đồng. Các tiêu chuẩn này đặt ra các yêu cầu rất cao về TPTM, và cần phải có một quá trình dài mới đạt được. Đối với Việt Nam, bước đầu đặt nền móng cho việc xây dựng TPTM, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm của các nước, chúng ta có thể sử dụng một hệ thống các tiêu chí xây dựng TPTM dựa trên 6 đặc trưng cơ bản của TPTM như trình bày ở trên để cho phép có thể so sánh mức độ thông minh hơn so với các thành phố khác. Cấu trúc của hệ thống chỉ tiêu đó được xây dựng trên một cấu trúc như hình 1.
TPTM gồm 6 đặc trưng như phân tích ở trên. Từ 6 đặc trưng trên xác định ra 27 nhân tố tác động đến mức độ thông minh. Từ 27 nhân tố trên xác định được 89 chỉ số về TPTM [4]. Hệ thống chỉ số xây dựng TPTM của trường Đại học Viên cho các thành phố nhỏ và trung bình của Châu Âu 1.
Mô hình TPTM tỉnh Bắc Ninh 1. Khái quát điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh Bắc Ninh là một tỉnh cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, với diện tích là 822,71 km và dân số khoảng 1,4 triệu người. Phía Bắc giáp tỉnh Bắc Giang, phía Tây và Tây Nam giáp Thủ đô Hà Nội, phía Nam giáp với tỉnh Hưng Yên, phía Đông giáp với tỉnh Hải Dương.