Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác Và Ứng Dụng Vào Minh Họa Truyện Tranh “Món Chả Cá Và Cuốn Số”

Nghiên cứu về chuyển động thị giác trong minh họa truyện tranh là một lĩnh vực đang thu hút sự… 86 trang · Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông · 2023.

• Tác giả: Đào Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Hà Thị Huệ
• Trường học: Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
• Chuyên ngành: Đại học Chính quy
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác Trong Minh Họa Truyện Tranh
• Loại tài liệu: Báo cáo tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHUYỂN ĐỘNG THỊ GIÁC
• 1.1. Khái niệm chuyển động thị giác
• 1.2. Phân loại chuyển động thị giác
• 1.2.1. Chuyển động ẩn tàng (Implied Motion)
• 1.2.2. Chuyển động thật (Actual Motion)
• 1.3. Vai trò của chuyển động thị giác
• 1.4. Những yếu tố tạo nên chuyển động thị giác
• 1.5. Các yếu tố thị giác
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU CHUYỂN ĐỘNG THỊ GIÁC TRONG MINH HỌA TRUYỆN TRANH
• 2.1. Tổng quan về minh họa
• 2.2. Khái niệm về minh họa
• 2.3. Tổng quan lịch sử sách tranh. Mối quan hệ giữa hình ảnh và văn bản. Vai trò của minh họa. Quy trình minh họa sách. Sử dụng chuyển động thị giác trong truyện tranh
• 2.4. Truyện tranh cho lứa tuổi thiếu nhi. Chuyển động thị giác trong truyện tranh. Các phương pháp tạo nên chuyển động thị giác trong truyện tranh
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG CÁC YẾU TỐ CHUYỂN ĐỘNG THỊ GIÁC VÀO DỰ ÁN MINH HỌA TRUYỆN TRANH “MÓN CHẢ CÁ VÀ CUỐN SỐ” CHO NHÀ XUẤT BẢN KIM ĐỒNG
• 3.1. Tổng quan về dự án minh họa truyện tranh “Món chả cá và cuốn số” cho nhà xuất bản Kim Đồng
• 3.2. Giới thiệu đôi nét về nhà xuất bản Kim Đồng
• 3.3. Tổng quan về dự án minh họa truyện tranh “Món chả cá và cuốn số” cho nhà xuất bản Kim Đồng
• 3.4. Ứng dụng các yếu tố chuyển động thị giác vào dự án minh họa truyện tranh “Món chả cá và cuốn số” cho nhà xuất bản Kim Đồng
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác Trong Minh Họa Truyện Tranh

Nghiên cứu về chuyển động thị giác trong minh họa truyện tranh là một lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và nghệ sĩ. Chuyển động thị giác không chỉ giúp tăng cường trải nghiệm đọc mà còn tạo ra những tác phẩm nghệ thuật sống động và hấp dẫn. Việc hiểu rõ về nguyên tắc chuyển động và cách áp dụng chúng vào minh họa sẽ giúp các nhà thiết kế tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn.

1.1. Khái niệm về Chuyển Động Thị Giác

Chuyển động thị giác là hiện tượng mà mắt người cảm nhận được sự chuyển động của các đối tượng trong không gian. Điều này có thể được tạo ra thông qua các yếu tố như màu sắc, hình khối và đường nét. Việc nắm vững khái niệm này là rất quan trọng trong việc thiết kế minh họa.

1.2. Vai trò của Minh Họa Trong Truyện Tranh

Minh họa trong truyện tranh không chỉ đơn thuần là hình ảnh mà còn là một phần quan trọng trong việc truyền tải nội dung và cảm xúc. Các hình ảnh minh họa giúp người đọc dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về câu chuyện.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về chuyển động thị giác, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Các nhà thiết kế thường gặp khó khăn trong việc tạo ra sự cân bằng giữa hình ảnh và văn bản, cũng như việc duy trì sự chú ý của người đọc. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao chất lượng minh họa.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tạo Ra Sự Cân Bằng

Việc tạo ra sự cân bằng giữa hình ảnh và văn bản là một thách thức lớn. Nếu hình ảnh quá nổi bật, người đọc có thể bị phân tâm khỏi nội dung văn bản. Ngược lại, nếu văn bản quá chiếm ưu thế, hình ảnh sẽ không phát huy được tác dụng của nó.

2.2. Duy Trì Sự Chú Ý Của Người Đọc

Một trong những thách thức lớn nhất là làm sao để duy trì sự chú ý của người đọc trong suốt quá trình đọc. Các yếu tố như màu sắc, hình khối và chuyển động cần được sử dụng một cách hợp lý để thu hút và giữ chân người đọc.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác Trong Minh Họa

Để nghiên cứu chuyển động thị giác, các nhà nghiên cứu thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn cung cấp những công cụ thực tiễn để áp dụng vào thiết kế minh họa. Việc kết hợp lý thuyết và thực tiễn là rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu.

3.1. Phân Tích Lý Thuyết Về Chuyển Động Thị Giác

Phân tích lý thuyết là bước đầu tiên trong nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu cần tìm hiểu về các nguyên tắc cơ bản của chuyển động thị giác, từ đó áp dụng vào thực tiễn thiết kế.

3.2. Thực Hành Thiết Kế Minh Họa

Sau khi nắm vững lý thuyết, việc thực hành thiết kế minh họa là rất cần thiết. Các nhà thiết kế cần thử nghiệm với các yếu tố thị giác để tìm ra cách tạo ra chuyển động hiệu quả trong các tác phẩm của mình.

IV. Ứng Dụng Chuyển Động Thị Giác Trong Minh Họa Truyện Tranh

Việc ứng dụng chuyển động thị giác vào minh họa truyện tranh không chỉ giúp tăng cường trải nghiệm đọc mà còn tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Các nhà thiết kế có thể sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để tạo ra chuyển động, từ đó làm cho câu chuyện trở nên sống động hơn.

4.1. Kỹ Thuật Tạo Ra Chuyển Động Thị Giác

Có nhiều kỹ thuật khác nhau để tạo ra chuyển động thị giác trong minh họa. Các nhà thiết kế có thể sử dụng màu sắc, hình khối và đường nét để tạo ra hiệu ứng chuyển động, từ đó thu hút sự chú ý của người đọc.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Về Ứng Dụng

Nhiều tác phẩm truyện tranh nổi tiếng đã áp dụng thành công chuyển động thị giác. Những ví dụ này không chỉ minh họa cho lý thuyết mà còn cung cấp những bài học quý giá cho các nhà thiết kế trong tương lai.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Nghiên Cứu Chuyển Động Thị Giác

Nghiên cứu về chuyển động thị giác trong minh họa truyện tranh đang mở ra nhiều cơ hội mới cho các nhà thiết kế. Việc hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển động sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ có nhiều phát triển mới và thú vị.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu chuyển động thị giác không chỉ giúp nâng cao chất lượng minh họa mà còn đóng góp vào sự phát triển của ngành xuất bản. Những hiểu biết mới sẽ giúp các nhà thiết kế tạo ra những sản phẩm tốt hơn.

5.2. Hướng Đi Tương Lai

Tương lai của nghiên cứu chuyển động thị giác sẽ tiếp tục phát triển với sự xuất hiện của công nghệ mới. Các nhà thiết kế cần cập nhật và áp dụng những công nghệ này để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo và hấp dẫn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Minh họa sách và bìa sách đóng vai trò là phương tiện trực quan hóa nội dung văn bản, giúp độc giả tiếp nhận thông điệp và diễn biến cốt truyện một cách trực quan. Trong bối cảnh ngành xuất bản hiện đại ngày càng chú trọng nâng cao trải nghiệm đọc, việc ứng dụng các nguyên lý thị giác vào tranh minh họa kỹ thuật số trở thành một yêu cầu thiết yếu. Trong đó, yếu tố chuyển động thị giác (Visual Movement) giữ vai trò then chốt trong việc thu hút sự chú ý, điều hướng ánh nhìn và truyền tải cảm xúc của tác phẩm văn học đến người đọc.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu chuyên sâu hệ thống hóa toàn diện các yếu tố tạo nên chuyển động thị giác và phương pháp ứng dụng vào minh họa sách truyện tranh thiếu nhi vẫn còn tương đối phân tán. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, tác giả Đào Thị Mai Anh (sinh viên ngành Thiết kế Đa phương tiện, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông) đã thực hiện đồ án tốt nghiệp với đề tài: "Nghiên cứu chuyển động thị giác và ứng dụng vào minh họa truyện tranh 'Món chả cá và cuốn sổ' cho Nhà xuất bản Kim Đồng", dưới sự hướng dẫn của ThS. Hà Thị Huệ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể:

1. Nghiên cứu tổng quan về chuyển động thị giác và các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển động thị giác; từ đó xác định giải pháp ứng dụng vào thiết kế minh họa truyện tranh "Món chả cá và cuốn sổ" cho Nhà xuất bản Kim Đồng.
2. Nghiên cứu tổng quan về dự án minh họa truyện tranh "Món chả cá và cuốn sổ" và khảo sát một số sách minh họa dành cho lứa tuổi thiếu nhi đang lưu hành trên thị trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Chuyển động thị giác, các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển động thị giác và quy trình vẽ minh họa truyện tranh "Món chả cá và cuốn sổ".
• Phạm vi không gian: Tập trung vào hệ thống lý thuyết chuyển động thị giác và quy trình thực hành thiết kế đồ án minh họa phục vụ xuất bản cho Nhà xuất bản Kim Đồng.
• Phạm vi thời gian: Đồ án được triển khai thực hiện từ tháng 02 năm 2023 đến tháng 05 năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các hệ thống lý thuyết về nhận thức thị giác, mỹ thuật ứng dụng và nghệ thuật truyện tranh:

• Khái niệm chuyển động thị giác: Được xác định là một dạng ảo giác thị giác xuất hiện trong cảm nhận của người xem thông qua sự sắp xếp có chủ ý các yếu tố đồ họa (hình, mảng, màu sắc, đường nét) dù đối tượng đang ở trạng thái tĩnh.
• Cấu trúc yếu tố tạo chuyển động thị giác: Tiếp thu khung lý thuyết của họa sĩ Uyên Huy, trong đó chuyển động thị giác được cấu thành bởi: Lực thị giác + Hướng + Các yếu tố thị giác + Sự lặp đi lặp lại + Sự biến đổi + Mật độ + Tiết tấu + Cường độ.
• Quy luật điều hướng mắt: Phân tích các mô hình đọc tự nhiên gồm mô hình chữ F (F-pattern của Jakob Nielsen), mô hình chữ Z (Z-pattern) và sơ đồ Gutenberg chia bố cục thành 4 góc phần tư (Primary optical area, Strong fallow area, Weak fallow area, Terminal area).
• Lý thuyết bổ trợ: Nguyên tắc nhịp điệu, tính lặp lại (Repetition) và biến thể (Variation) của Robin Landa (2013); nguyên lý dẫn dắt thị giác và cấu trúc khung truyện tranh của Scott McCloud (2006); tâm lý học thị giác của Rudolf Arnheim (1974); định luật Gestalt về sự liên tục; cùng lý thuyết tương phản hình - nền theo thực nghiệm của Gian.Minguzzi.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai qua các bước cụ thể:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Thu thập, đối chiếu và hệ thống hóa các tài liệu học thuật, giáo trình thiết kế, sách báo chuyên ngành trong nước (Lê Huy Văn, Trần Từ Thành, Nguyễn Hồng Hưng, Hà Thị Hồng Ngân, Trần Quốc Trung) và quốc tế.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp và đánh giá thực tế: Khảo sát các tác phẩm hội họa kinh điển (Hokusai), tranh minh họa hiện đại (Kevin Aita, Mitch Leeuwe, Gurihiru), sản phẩm bao bì thương mại (Sunswee, Alpina), giao diện website và các xuất bản phẩm truyện tranh thiếu nhi tiêu biểu.
• Phương pháp thực hành thiết kế đồ án: Triển khai quy trình thiết kế chuyên nghiệp qua 4 giai đoạn: xây dựng đề cương, thu thập dữ liệu, xử lý thông tin và thiết kế hoàn thiện sản phẩm (Storyboard, Thumbnail, Dummy book, hoàn thiện trên không gian màu RGB và CMYK).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về chuyển động thị giác

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất, phân loại, vai trò và các thành tố cấu tạo nên chuyển động thị giác trong nghệ thuật tạo hình và truyền thông thị giác:

1. Khái niệm và phân loại:

   • Chuyển động ẩn tàng (Implied Motion): Cảm giác chuyển động sinh ra từ các đường nét ẩn (implied lines), chuỗi hình ảnh liên tiếp mô phỏng chuyển động (như nguyên lý 24 khung hình/giây trong hoạt hình), hoặc đường dẫn mắt (path of eyes). Được ứng dụng rõ nét trong tranh nghệ thuật (loạt tranh múa ba lê của Kevin Aita), thiết kế bao bì kích thích thị giác mua hàng (nước ép Sunswee, sữa Alpina) và giao diện trang web (Alastaire Allday, Portx).
   • Chuyển động thật (Actual Motion): Sự dịch chuyển cơ học của vật thể trong không gian thực tế, thể hiện qua trường phái Nghệ thuật động học (Kinetic Art - tiêu biểu là các tác phẩm điêu khắc của David C. Roy), Kinetic Sculpture, nghệ thuật sắp đặt (Installation), Body art, cũng như kỹ thuật diễn hoạt trong phim hoạt hình (24 fps vẽ tay, keyframe trên máy tính) và video thực tế.

2. Vai trò của chuyển động thị giác:

   • Tạo sự thống nhất và liên kết chặt chẽ giữa các thành phần trong bố cục thiết kế (như áp phích Flying Gnome của Go Media).
   • Định hướng ánh nhìn của độc giả tiếp cận thông tin theo trình tự ưu tiên và làm nổi bật thông điệp nghệ thuật (phân tích qua bức tranh khắc gỗ Sóng lừng ngoài khơi Kanagawa của họa sĩ Hokusai).

3. Các yếu tố tạo nên chuyển động thị giác:

   • Lực thị giác: Sức hút lôi cuốn ánh mắt người xem vào đối tượng trung tâm hoặc đối tượng đặt lệch tâm có chủ ý (minh chứng qua poster nhân vật Ichigo Hitofuri trong game Touken Ranbu).
   • Hướng và thói quen đọc: Khảo sát chi tiết ba mô hình định hướng: F-pattern (phù hợp trang nhiều văn bản), Z-pattern (phù hợp thiết kế đơn giản, landing page như Webtoon), và Sơ đồ Gutenberg (phân bổ 4 góc phần tư ứng dụng trong dàn trang sách tranh).
   • Các yếu tố thị giác cơ bản: Phối hợp điểm, đường nét, diện, hình (hình kỷ hà và hình tự nhiên), màu sắc, ánh sáng, không gian và chất liệu. Tác giả phân tích mối quan hệ giữa hình và nền, sự tương phản sắc độ và kỹ thuật làm mờ phông nền nhằm tăng cảm giác tốc độ chuyển động cho chủ thể.

Chương 2: Nghiên cứu chuyển động thị giác trong minh họa truyện tranh

Chương 2 phân tích chuyên sâu về loại hình minh họa, lịch sử phát triển sách tranh và các phương pháp tạo chuyển động thị giác trong truyện tranh:

1. Tổng quan về loại hình minh họa:

   • Định nghĩa minh họa là ngôn ngữ hình ảnh nhằm diễn tả câu chuyện, giải thích hành động hoặc cụ thể hóa thông tin trừu tượng.
   • Phân loại các hình thức minh họa phổ biến: minh họa vector (Vector illustrations), minh họa vẽ tay (Hand-drawn illustrations như sách Chuyện kể thành ngữ của Phạm Đình Ân), nghệ thuật dùng nét (Line art), phong cách truyện tranh (Comic style illustrations), và hình ảnh minh họa sẵn (Clip art).

2. Lịch sử sách tranh:

   • Thời tiền sử đến thế kỷ XIX: Dấu vết từ hang động Lauxas, giấy cói Ai Cập cổ đại (1980 TCN), cuốn sách in kết hợp chữ và tranh đầu tiên Der Edelstein (1461), sách tranh đầu tiên cho trẻ em Comenius' Orbis Sensualium Pictus (1658), và các thử nghiệm bố cục tuyến tính của William Blake trong Songs of Innocence (1789).
   • Thời kỳ hoàng kim: Đóng góp của Randolph Caldecott (được xem là cha đẻ của sách tranh hiện đại với khái niệm "sự đảo lộn nhịp nhàng" giữa lời và hình) và Sir John Tenniel (Cuộc phiêu lưu của Alice ở xứ sở thần tiên).
   • Thế kỷ XXI: Xu hướng toàn cầu hóa, sự xuất hiện của sách điện tử (E-book) và truyện tranh kỹ thuật số.

3. Mối quan hệ giữa hình ảnh và văn bản trong truyện tranh:

   • Phân tích sự phát triển từ cách làm truyền thống (văn bản mô tả lặp lại hành động như tác phẩm Dũng sĩ Hesman năm 1992 của Nguyễn Hùng Lân) sang cách tiếp cận hiện đại (hình ảnh tự biểu đạt hành động, tích hợp đường chuyển động, hiệu ứng ma sát và từ tượng thanh SFX như Nhóm máu O năm 2017 của Dương Minh Đức).
   • Khảo sát các trường hợp sử dụng hình ảnh bổ sung mạch truyện song song (Bears on the Stairs của Lynne Chapman) hoặc tạo sự mâu thuẫn hài hước, đa chiều giữa văn bản và tranh (A Couple of Boys Have the Best Week Ever của Marla Frazee, No! của Marta Altés).

4. Phương pháp tạo chuyển động thị giác trong truyện tranh:

   • Kỹ thuật phân chia và sắp xếp khung tranh (paneling).
   • Điều hướng bóng thoại theo chiều đọc tự nhiên.
   • Sử dụng đường nét trợ lực, vệt tốc độ và tương phản thị giác để diễn hoạt hành động nhân vật.

Chương 3: Ứng dụng các yếu tố chuyển động thị giác vào dự án minh họa truyện tranh “Món chả cá và cuốn sổ” cho Nhà xuất bản Kim Đồng

Chương 3 trình bày quá trình áp dụng toàn bộ hệ thống lý thuyết vào việc thực hiện sản phẩm thực tế:

1. Tổng quan dự án:

   • Giới thiệu đối tác xuất bản: Nhà xuất bản Kim Đồng.
   • Nội dung cốt truyện: Kể về chuyến khám phá ngô nghê, đáng yêu của hai đứa trẻ hiếu kỳ, lồng ghép thông điệp về tình cảm gia đình ấm áp.

2. Quá trình thiết kế và ứng dụng chuyển động thị giác:

   • Quy trình tiền kỳ: Xây dựng kịch bản phân cảnh (Storyboard), thiết kế hệ thống Thumbnail, và hoàn thiện mô hình sách mẫu (Dummy book).
   • Thiết kế tạo hình nhân vật: Xây dựng các tư thế chuyển động đặc trưng, tỷ lệ hình khối tạo lực thị giác rõ rệt.
   • Thiết kế bìa trước và bìa sau: Sắp xếp bố cục hình ảnh và tiêu đề nhằm tạo điểm nhấn thị giác dẫn dắt người xem từ bìa ngoài vào nội dung sách.
   • Dàn trang nội dung: Điển hình tại các trang 3 - 4, tác giả áp dụng sơ đồ Gutenberg để bố trí vùng văn bản chính tại góc trên bên trái (Primary optical area) và vùng đích đến (Terminal area); sử dụng tương phản màu sắc/sắc độ giữa nhân vật và phông nền; đặc tả chi tiết chuyển động (như cuộn giấy); thiết lập đường dẫn mắt giúp mạch truyện duy trì tính liên tục và ổn định.
   • Chuẩn hóa kỹ thuật in ấn: Quản lý chất lượng đồ họa, chuyển đổi tối ưu giữa hệ màu hiển thị kỹ thuật số RGB sang hệ màu in 4 bản kẽm CMYK phục vụ in ấn xuất bản.

---

Kết quả và đóng góp

Nội dung khảo sát / Ứng dụng	Cơ sở lý thuyết áp dụng	Giải pháp kỹ thuật trong đồ án
Phân luồng ánh nhìn trang đôi	Sơ đồ Gutenberg & Định luật Gestalt	Đặt văn bản tại vùng quang học chính và vùng đích đến; dùng chi tiết nhân vật/bối cảnh làm dòng chảy kết nối từ trái sang phải.
Tạo lực hút cho nhân vật chính	Nguyên lý Lực thị giác & Tương phản	Tăng độ bão hòa màu sắc và chi tiết của nhân vật chính trên phông nền được tinh giản hoặc làm mờ nhẹ.
Biểu đạt hành động & Tốc độ	Chuyển động ẩn tàng (Implied Lines, SFX)	Loại bỏ lời dẫn dư thừa; sử dụng vệt chuyển động, hiệu ứng bụi ma sát và từ tượng thanh trực tiếp trong khung hình.
Chuẩn hóa quy trình xuất bản	Quy trình sản xuất sách tranh hiện đại	Thực hiện đầy đủ từ Storyboard, Thumbnail, Dummy book đến hoàn thiện file in hệ màu CMYK cho NXB Kim Đồng.

• Kết quả thực nghiệm: Đồ án đã hoàn thiện trọn vẹn tập truyện tranh minh họa "Món chả cá và cuốn sổ", chuyển hóa thành công câu chuyện văn xuôi thành ấn phẩm truyện tranh hoàn chỉnh với bố cục dẫn dắt thị giác rõ ràng, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật của Nhà xuất bản Kim Đồng.
• Đóng góp về mặt lý luận: Hệ thống hóa các yếu tố phân tán về chuyển động thị giác từ nhiều nguồn tài liệu thành một khung phân tích hoàn chỉnh, làm rõ mối quan hệ giữa lực thị giác, hướng đọc và các yếu tố tạo hình trong truyện tranh thiếu nhi.
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp quy trình minh họa có tính ứng dụng cao, chứng minh hiệu quả của việc kết hợp các sơ đồ điều hướng mắt (Gutenberg, Z-pattern) và kỹ thuật tạo chuyển động ẩn tàng vào việc nâng cao trải nghiệm đọc sách tranh tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi thời gian nghiên cứu thực hiện đồ án diễn ra trong thời gian ngắn (từ tháng 02/2023 đến tháng 05/2023).
  • Nghiên cứu thực nghiệm mới dừng lại ở quy mô một đầu sách truyện tranh thiếu nhi cụ thể, chưa mở rộng khảo sát trên nhiều thể loại truyện tranh có độ tuổi độc giả đa dạng hơn.
  • Chưa tiến hành đo lường định lượng đường di chuyển ánh mắt của độc giả bằng các thiết bị ghi nhận chuyển động mắt chuyên dụng (Eye-tracking).
• Hướng phát triển:
  • Nghiên cứu ứng dụng chuyển động thị giác cho các định dạng truyện tranh kỹ thuật số cuộn dọc (Webtoon) và sách tranh điện tử tương tác đa nền tảng.
  • Mở rộng khảo sát thực nghiệm hành vi tiếp nhận thị giác trên các nhóm độc giả thiếu nhi ở nhiều lứa tuổi khác nhau để tối ưu hóa quy chuẩn dàn trang.

---

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và giảng viên: Chuyên ngành Thiết kế Đa phương tiện, Thiết kế Đồ họa, Mỹ thuật ứng dụng và Xuất bản có thể sử dụng đồ án làm tài liệu tham khảo về lý thuyết thị giác và quy trình sản xuất sách tranh.
• Họa sĩ minh họa và người làm sách: Cung cấp phương pháp luận thực tế về cách phối hợp giữa văn bản và tranh vẽ, cách bố trí khung tranh (paneling), điều hướng bóng thoại và xử lý chuyển động ẩn tàng nhằm nâng cao chất lượng mỹ thuật cho các ấn phẩm truyện tranh thiếu nhi.
• Các phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống hóa các mô hình đọc (F-pattern, Z-pattern, Gutenberg) ở Chương 1; phân tích lịch sử và mối quan hệ văn bản - hình ảnh ở Chương 2; và quy trình từ Storyboard đến hoàn thiện Dummy book ở Chương 3.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển động thị giác (Visual Movement) trong đồ án được định nghĩa như thế nào?
Chuyển động thị giác là một dạng ảo giác quang học xuất hiện trong cảm nhận của người xem khi quan sát một tác phẩm tĩnh, được tạo ra nhờ cách sắp xếp, bố trí chuỗi hình, mảng, màu sắc và đường nét một cách có chủ ý của người thiết kế.

2. Công thức cấu thành chuyển động thị giác trong đồ án gồm những yếu tố nào?
Theo khung lý thuyết tiếp thu từ họa sĩ Uyên Huy, công thức cấu thành chuyển động thị giác được xác định bao gồm: Lực thị giác + Hướng + Các yếu tố thị giác + Sự lặp đi lặp lại + Sự biến đổi + Mật độ + Tiết tấu + Cường độ.

3. Sơ đồ Gutenberg được tác giả ứng dụng như thế nào trong dự án truyện tranh?
Sơ đồ Gutenberg chia bố cục trang đôi thành 4 góc phần tư. Tác giả đặt nội dung văn bản tại khu vực quan trọng nhất phía trên bên trái (Primary optical area) và vùng đích đến phía dưới bên phải (Terminal area), dành khoảng không gian ở giữa và các vùng phụ để vẽ tranh minh họa, tạo dòng chảy thị giác mượt mà từ trái sang phải.

4. Sự khác biệt trong mối quan hệ giữa từ ngữ và hình ảnh giữa truyện tranh cổ điển và hiện đại được phân tích ra sao?
Trong truyện tranh cổ điển (như Dũng sĩ Hesman năm 1992), văn bản thường đóng vai trò mô tả lặp lại đúng hành động của nhân vật. Trong truyện tranh hiện đại (như Nhóm máu O năm 2017 hay dự án của đồ án), hình ảnh tự đảm nhận việc thể hiện hành động thông qua các đường vệt tốc độ, bụi ma sát và SFX, giúp lược bỏ các lời dẫn trùng lặp và mở rộng chiều sâu không gian truyện.

5. Các thuật ngữ kỹ thuật chính trong quy trình sản xuất sách tranh được đề cập gồm những gì?
Bao gồm: Storyboard (kịch bản phân cảnh), Thumbnail (bản phác thảo thu nhỏ), Dummy book (sách mẫu thử nghiệm hoàn chỉnh về tranh và chữ), hệ màu kỹ thuật số RGB (Red-Green-Blue) và hệ màu in ấn CMYK (Cyan-Magenta-Yellow-Key/Black).

---

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Mai Anh đã tổng hợp thành công cơ sở lý luận về chuyển động thị giác và các quy luật điều hướng mắt người xem trong nghệ thuật tạo hình. Thông qua việc phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa hình ảnh và văn bản, nghiên cứu đã đưa ra quy trình thực hành thiết kế bài bản cho thể loại truyện tranh thiếu nhi. Kết quả ứng dụng vào dự án "Món chả cá và cuốn sổ" cho Nhà xuất bản Kim Đồng khẳng định giá trị thực tiễn của đề tài trong việc nâng cao chất lượng mỹ thuật và trải nghiệm tiếp nhận của độc giả đối với các xuất bản phẩm tranh truyện tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYET VE CHUYEN ĐỘNG THỊ GIÁC. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CUU CHUYEN ĐỘNG THỊ GIÁC TRONG MINH HỌA TRUYỆN TRANH. CHUONG 3: UNG DUNG CAC YEU TO CHUYEN ĐỘNG THI GIÁC VÀO DỰ AN MINH HOA TRUYEN TRANH “MON CHA CA VA CUON SO” CHO NHA XUAT BAN KIM DONG. KET LUAN VA KIEN NGHI.

Dao Thị Mai Anh — B19DCPT003 6 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 CHUONG 1: CO SO LY THUYET VE CHUYEN DONG THI GIAC 1. Khái niệm chuyén động thi giác Chuyên động là sự thay đổi vị trí của một vật trong không gian theo thời gian so với vật khác (vật hay hệ vật đó được qui ước là đứng yên). Phát hiện chuyển động được coi là một yếu tố quan trọng đối với sự tồn tại của loải người trong hàng nghìn năm, ví dụ như việc phát hiện ra một con thú dữ đang rình mò giữa cánh đồng hoang hay một chiếc xe tải có thé lao về phía ta bat cứ lúc nào, bản năng sinh tồn đã thúc dục con người tránh xa những gi nguy hiểm dang chau trực đến. Hay ở thời đại công nghệ số, chúng ta cũng đang được thấy rất nhiều chuyên động khác nhau: thị trường, sự phát triển của công nghệ,.

Có nhiều khái niệm về chuyên động như chuyên động về mặt vật lý (chuyên động nhiệt năng, điện năng, sức gió, khí động học), về cơ học; dịch chuyền từ nơi này sang nơi khác, sự biến chuyên về mặt tâm — sinh lý; sự chuyển động thị giác,. Có thê nói răng: chuyên động là một đặc điêm của sự sông. Chuyền động thị giác (Visual Movement) là một dang ảo giác thị giác do cách sắp xếp, bố trí những chuỗi hình, mảng, màu, sắc, đường nét một cách có chủ ý. Chuyên động thị giác là “cảm nhận về sự chuyển động” xuất hiện trong thị giác của người ngắm đối tượng, mặc dù đối tượng đang trong trạng thái đứng yên.

Sự chuyên động này hoan toàn là cảm giác, do các yếu tô thị giác gợi nên trong cảm nhận của người nhìn. I Báo Lao Động, Xem đội bay Nhật biểu diễn kích lệ nhân viên y té, 2020 Dao Thi Mai Anh — B19DCPT003 7 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 Chuyén động thi giác con được ứng dung trong truyền thông thi giác. Sự chuyền động xuất hiện trong một bức vẽ, một trang tạp chí, tài liệu,. bằng cách định hướng đôi mắt tập trung vào một hoặc nhiều yếu tố đồ họa trong một bố cục.

Đó có thé là một màu sắc nổi bật, những tiêu dé in đậm, hay là những hình khối liên tiếp,. được đặt ở chính giữa tác phẩm hoặc bat kỳ vị trí nào cần được chú ý đến. Ví du đầu tiên là hình ảnh đoàn máy bay Nhật biểu diễn trong báo Lao Động, số ra ngày 26 tháng 05 năm 20020. Người xem có thể nhìn ra được hướng máy bay đang đi lên và sang bên trái qua lớp khói trắng phía sau, dù cho đây là một bức ảnh tĩnh.

Gurihiru, The Unstoppable Wasp, Issue 3, 2018 Ở vi du thứ hai, bức tranh phía trên mô phỏng đơn giản su chuyên động của một hai cô gái đang rơi mình xuống một tòa nhà chọc trời. Theo quy luật về sự liên tục của định luật Gestalt, chúng ta hình dung sự tiếp diễn của những đường kẻ dọc phía sau lưng hai cô gái và đường màu xanh của đôi cánh, vì thê người nhìn có cảm giác Đào Thị Mai Anh — B19DCPT003 8 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 hai cô gái dang lao xuống dưới với một tốc độ lớn. Dù đây là bức tranh vẽ khung hình đứng yên nhưng chúng ta vẫn cảm nhận được chuyển động vì nó mô phỏng đúng quá trình rơi thực tế. Chúng ta hiểu rằng hai cô gái cứ tiếp tục rơi, tóc dai vàng hoe của cô gái đang bay bởi áp lực chạy ngược chiều gió, đôi cánh đập liên tục sau lưng và hình ảnh của một cơ thé dudi thang thé hiện sự chủ ý lao xuống của cô gái tóc nâu, đối lập với chân tay vùng vẫy của cô gái tóc vàng hoe đang bị rơi một cách tự do.

Phân loại chuyển động thị giác 1. Chuyển động an tàng (Implied Motion) Chúng ta có thê liên hệ khái niệm về sự chuyên động ấn tàng với kỹ thuật chụp hoặc ghi 24 hình ảnh trong một giây. Sau đó khi chiếu chậm lại thì 24 ảnh đó sẽ xuất hiện nối tiếp nhau, gợi cho chúng ta nhìn thay một đường nét chuyền động (Uyên Huy, 2019, tr. Chuyển động di bộ của nhân vật (Nguôn: slideserve.com) Khái niệm chuyên động an tàng có liên hệ với khái niệm đường nét ẩn tang (Implied lines).

Đường nét ân tàng là một trong những hình thái của đường nét trong nghệ thuật và kiến trúc. Đây là loại đường nét mà chúng ta không thể nhìn thấy ngay lập tức nếu không nghiền ngẫm, tìm kiếm và phân tích tác phẩm một cách chăm chú, bởi lẽ nó đã được chủ đích ân giâu sau hình khôi và màu sắc. Đường nét ân tảng còn là Đào Thị Mai Anh — B19DCPT003 9 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 những hình ky ha (Geometrical shape) được các hoa sĩ vẽ phác hoa, sắp xếp các hình ảnh trước khi lên nét đầy đủ. Điều này thể hiện rõ qua các phương pháp vẽ chồng lớp (layer) lên nhau, được dùng phô biến trong vẽ tranh kỹ thuật số, làm hoạt hình.

Giữa chuyên động ân tang và đường nét an tàng, chúng có sự tương đồng là luôn ấn minh, không dễ để nhìn thấy nhưng chúng có vai trò quan trọng trong ngôn ngữ thị giác. Dưới đây là ví dụ về chuyển động ẩn tang của khói trong các bộ phim hoạt hình hoặc trong các tranh minh hoa của nghệ sĩ Mitch Leeuwe, đăng trên trang Instagram cá nhân của anh. Chuyển động ẩn tàng của khói (Nguồn: Instagram) Tuy không được thay những đường mũi tên màu đỏ, người xem có thể thấy được sự chuyên động của lớp khói tím đang bốc lên cao và tỏa dan ra hai phía. Trong hoạt hình, chuyển động ấn tàng có thé được liên hệ với khái niệm 24 khung hình trên một giây.

Mỗi động tác của nhân vật được tách riêng biệt trên từng khung hình và 24 khung hình sau khi được nối tiếp nhau sẽ tạo ra cho người xem một đường nét chuyên động. Dao Thi Mai Anh — B19DCPT003 10 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 Keys Extremes Breakdowns My Tờ) Ae “ ` —= ˆ" `. AlanBeckerTurtorial, 12 Principles of Animation, 2017 (Nguồn: YouTube) Chuyén động ẩn tàng cũng được sử dung trong những tác pham nghệ thuật. Nó còn được gọi với cái tên khác là đường dẫn mắt (Path of eyes).

Loạt đường này có vai trò dan dắt hướng nhìn của người xem theo chủ ý của họa sĩ. Có thé nhắc tới chim tranh chuyển động ân tàng ghi lại các động tác nghệ sĩ múa ba lê của họa sĩ Kevin Aita. Kenvin Aita, seri chuyển động ẩn tàng (Nguon: Aitasudios.com) Theo như chia sẻ của Aita, anh nhận thấy cái đẹp trong loại hình múa nghệ thuật và đồng thời thấy răng nhiếp ảnh đã “đóng băng” hết sức sống các vũ công trong tranh của anh. Với điểm mạnh là vẽ nhân vật, Aita đã đưa vào một loạt hình ảnh chuyển động mờ của cùng một vũ công đang di chuyên trên sân khấu một cách tự nhiên.

“Tôi không cảm thấy bat kỳ hình ảnh nào đủ mạnh dé đứng một mình như một bức tranh Đào Thị Mai Anh — B19DCPT003 II BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 tượng hình nên tôi quyết định kết hợp chúng thành một bức tranh. Kết quả là bức tranh “Bay chị em (The Pleiades).” Ngoài ra, chuyên động an tàng còn được áp dụng rộng rãi trong việc thiết kế bao bì sản phẩm, tạo sự thu hút và giúp tăng doanh thu bán hàng. Hành vi tiêu dùng của khách hàng thường bị ảnh hưởng bởi bao bì sản phẩm hơn là bản thân sản phẩm, vì vậy bao bì luôn được kỳ vọng cao trong thiết kế. Dé lọt vào mắt xanh của người tiêu dùng, bất cứ nhà tiếp thị nào cũng phải cố gắng nêu bật được sản phẩm của mình và điều đó không phải lúc nào cũng dé dàng.

Nếu chúng ta đang tiếp thị một sản phẩm tới công chúng, đồng nghĩa rằng ta đang cạnh tranh với rất nhiều thông điệp khác nhau và các yêu tô thu hút sự chú ý khác khiên việc nôi bật trở nên khó khăn hơn rât nhiêu. Hãy so sánh dé nhận thay được tầm ảnh hưởng của bao bì có hình ảnh chuyền động đên hành vi của người tiêu dùng. Bao bì sản phẩm nước ép Sunswee và sữa Alpina (Nguồn: newneuromarketing.com) Mặc dù cả hai bao bì đều cho thấy được sự tươi mat của trai cam, sự tiệt trùng của ly sữa và độ ngon không có ý nghĩa trực tiếp, khách hàng vẫn có xu hướng đến với lựa chọn số hai vì nhận thấy độ thơm ngon được nâng tầm lên bởi độ hấp dẫn của sản phẩm. Và độ tươi ảnh hưởng gián tiếp đến nhận thức tích cực về độ hấp dẫn của sản phẩm, cho thấy ý định mua hang tăng lên cùng với mức độ đón nhận tích cực về sản phẩm từ khách hàng.

Đào Thị Mai Anh — B19DCPT003 12 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 Chuyên động ẩn tang cũng áp dung vào thiết kế một số trang web. Nhiều yếu tố thiết kế được sử dụng bao gồm màu sắc, từ ngữ, hình ảnh dé tao luồng hình anh và dé dẫn dắt mắt người xem. Simplicity: the secret to successful copy Looking to deliver a career making speech? ‘Want strong. seductive Then you ne d to know your audience.

And how to sell your kleas to them Hình 1. Alastaire Allday Creative Communation Website (Nguôn: unionroom.com) Nhân vat Alastaire Allday được đặt bên trái, thuận theo hướng mắt người nhìn vốn bắt đầu từ trái sang. Ánh mắt của Allday liếc sang phải, giúp mắt người xem chú ý sang thông tin bên cạnh anh ta và cuối cùng di đến một đường link được làm nồi bật bên dưới để người dùng tiếp tục tìm hiểu thông tin. Website vận chuyển hang Portx (Nguồn: Pinterest) Ở ví dụ trên, hình ảnh chiếc xe vận tải đóng vai trò đường dẫn thông tin cho người xem.

Màu sắc chủ đạo là vàng, sử dụng bối cảnh một điểm tụ và nối màu chủ đạo với nhau, đặt đối tượng chính sang bên phải như là đích đến, tạo sự thu hút sự chú y của người xem. Đào Thị Mai Anh — B19DCPT003 13 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 Kết luận rằng, chuyển động ẩn tàng có vai trò quan trong trong ngôn ngữ thi giác. Nếu không hiểu và không biết cách khai thác thì thật khó dé đạt hiệu quả thâm r ~ 4A my tot. Dao Thi Mai Anh — B19DCPT003 14 BO ÁN TOT NGHIỆP CHUONG 1 1.