Chuỗi Vị Từ Trong Tiếng Việt – Vận Dụng Vào Việc Dạy Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài

Chuyên khảo phân tích Chuỗi vị từ trong tiếng việt vận dụng vào việc dạy tiếng việt cho người nước ngoài, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Trúc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Chuỗi Vị Từ Trong Tiếng Việt: Ứng Dụng Dạy Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Lịch sử nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: Cơ sở lý thuyết về chuỗi vị từ (SVC)
• 1.1. Định nghĩa SVC
• 1.1.1. Định nghĩa SVC dựa vào ngữ nghĩa
• 1.1.2. Định nghĩa SVC dựa trên cú pháp - ngữ nghĩa
• 1.2. Đặc điểm của SVC
• 1.2.1. Vị ngữ chứa chuỗi động từ
• 1.2.2. Tính hình hiệu
• 1.2.3. Mệnh đề đơn như là nét đặc trưng của SVC
• 1.2.4. Về tiếp cận đặc trưng điệu tính
• 1.3. Phân loại SVC
• 1.3.1. Phân loại SVC dựa trên tính chuyển tác
• 1.3.2. Phân loại SVC dựa vào tính chia sẻ tham tố
• 1.3.3. Phân loại SVC dựa trên sự tích hợp ngữ nghĩa
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: Chuỗi vị từ trong tiếng Việt
• 2.1. SVC và chuỗi vị từ tình thái
• 2.2. Một số kiểu SVC phổ biến trong tiếng Việt
• 2.2.1. SVC chuyển động
• 2.2.2. SVC hoạt động
• 2.2.3. SVC chuyển vị
• 2.2.4. SVC chuyển thái
• 2.2.6. SVC gây khiến
• 2.2.7. SVC kết quả
• 2.3. Cú pháp của SVC trong tiếng Việt
• 2.3.1. So sánh SVC với cấu trúc đẳng kết
• 2.3.1.1. Phân bố hình vị phủ định
• 2.3.1.2. Giới hạn trong cấu trúc đẳng kết
• 2.3.2. Mối quan hệ phụ kết trong tiếng Việt
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: So sánh chuỗi vị từ tiếng Việt và động từ chuỗi tiếng Anh - Vận dụng vào việc dạy chuỗi vị từ tiếng Việt cho người nước ngoài
• 3.1. Động từ chuỗi tiếng Anh (Catenative Verb Constructions - CVC)
• 3.1.1. Tiêu chí phân loại động từ chuỗi tiếng Anh
• 3.1.2. Phân loại động từ trong CVC tiếng Anh – So sánh với SVC tiếng Việt
• 3.2. So sánh thuộc tính của SVC tiếng Việt với CVC tiếng Anh
• 3.3. Khảo sát cách chuyển dịch từ câu tiếng Anh, tiếng Hàn sang câu tiếng Việt
• 3.3.1. Các bước tiến hành khảo sát
• 3.4. Vận dụng vào việc dạy SVC tiếng Việt cho người nước ngoài
• 3.4.1. Các mô hình SVC vận dụng trong giảng dạy
• 3.4.2. Phương pháp dạy SVC tiếng Việt như một ngoại ngữ
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt Khái Niệm Đặc Điểm

Thuật ngữ chuỗi vị từ tiếng Việt (SVC) là một khái niệm mở rộng, đề cập đến hiện tượng có hai hay nhiều vị từ xuất hiện cùng nhau và có cùng chủ ngữ trong một câu đơn. Một kết cấu vị từ chuỗi (Serial Verb Construction) có thể là chuỗi của nhiều vị từ hay vị từ kết hợp với danh từ. Trong nghiên cứu ngôn ngữ Tây Phi, chuỗi vị từ được xem như là kết cấu đa vị từ (Multi verb constructions – MVC). Theo Hellan & Dakubu (2010), MVC chia thành 4 loại: Serial Verb Construction (SVC), Extended Verb Complexes, Auxiliary Verb Constructions and Verbids. Trong đó, kết cấu vị từ chuỗi (Serial Verb Constructions– SVC) được coi là kết cấu phổ biến nhất trong nhiều ngôn ngữ thế giới. Dixon (2006) cho rằng SVC được tìm thấy trong khoảng 1/3 ngôn ngữ trên thế giới. Nghiên cứu về SVC trong tiếng Việt chưa nhiều, chưa có tài liệu nào thật sự nghiên cứu SVC tiếng Việt một cách hệ thống. Luận văn này mong muốn cung cấp cho người nghiên cứu ngôn ngữ, người nước ngoài học tiếng Việt có cái nhìn hệ thống và toàn diện về phương thức cấu tạo, cú pháp-ngữ nghĩa của các kiểu SVC tiếng Việt, từ đó giúp người học dễ dàng sử dụng đúng SVC tiếng Việt.

1.1. Định Nghĩa Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt Dựa Trên Ngữ Nghĩa

Li và Thompson (1981, 1989) xác định SVC trong tiếng Hán theo ngữ nghĩa là câu có hai hay nhiều động ngữ liền kề hoặc những cú không có bất kỳ sự đánh dấu chỉ ra mối quan hệ giữa chúng. Yin (2007) viết: “SVC đề cập đến chuỗi vị từ hoặc ngữ vị từ trong câu mà không có liên từ đan xen”. Lipenkova và Müller (2009) coi SVC như “một cấu trúc vị ngữ phức hình thành do hai hay nhiều động ngữ có cùng một chủ ngữ”, còn Tao (2009) cho rằng SVC đề cập đến “một cấu trúc cú pháp có hai hay nhiều động từ liền kề hình thành một vị ngữ phức biểu thị chuỗi hành động có quan hệ với nhau trong câu đơn”. Công trình nghiên cứu đầu tiên của Li và Thompson (1973) về SVC trong tiếng Mandarin–Trung Quốc đã tập trung vào ngữ nghĩa. Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đưa ra 4 kiểu kết cấu cơ bản của SVC dựa vào tính thời gian hay vào mục đích quan hệ: tính liên tục, mục đích, đồng thời và tính luân phiên.

1.2. Định Nghĩa Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt Dựa Trên Cú Pháp Ngữ Nghĩa

Định nghĩa SVC dựa trên cú pháp-ngữ nghĩa tập trung vào cấu trúc và mối quan hệ giữa các thành phần trong chuỗi. Theo đó, SVC là một chuỗi các vị từ xuất hiện liên tiếp nhau trong câu, chia sẻ cùng một chủ ngữ và không có bất kỳ liên từ nào kết nối chúng. Các vị từ trong chuỗi biểu thị các hành động hoặc trạng thái liên quan mật thiết với nhau, tạo thành một sự kiện phức tạp. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của cấu trúc cú pháp trong việc xác định SVC, đồng thời xem xét ý nghĩa ngữ nghĩa của các vị từ và mối quan hệ giữa chúng để hiểu rõ hơn về chức năng và ý nghĩa của SVC trong câu.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Vị Từ Tiếng Việt Giải Pháp

Nghiên cứu vị từ trong tiếng Việt gặp nhiều thách thức do tính đa dạng và phức tạp của cấu trúc câu. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định ranh giới rõ ràng giữa SVC và các cấu trúc câu khác, như câu ghép hoặc câu có bổ ngữ. Sự thiếu vắng các dấu hiệu hình thái rõ ràng để phân biệt SVC cũng gây khó khăn cho việc phân tích cú pháp. Ngoài ra, sự khác biệt về quan điểm và định nghĩa giữa các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học cũng tạo ra những tranh luận và khó khăn trong việc thống nhất các tiêu chí xác định SVC. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự kết hợp giữa các phương pháp nghiên cứu khác nhau, bao gồm phân tích cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ cảnh sử dụng.

2.1. Khó Khăn Trong Phân Loại Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt

Việc phân loại chuỗi vị từ tiếng Việt gặp nhiều khó khăn do sự đa dạng về cấu trúc và ý nghĩa của chúng. Một số tiêu chí phân loại thường được sử dụng bao gồm tính chuyển tác, tính chia sẻ tham tố và tính tích hợp ngữ nghĩa. Tuy nhiên, việc áp dụng các tiêu chí này không phải lúc nào cũng dễ dàng, do có nhiều trường hợp SVC thể hiện các đặc điểm trung gian hoặc kết hợp giữa các loại khác nhau. Ngoài ra, sự khác biệt về quan điểm giữa các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học cũng dẫn đến những cách phân loại khác nhau, gây khó khăn cho việc thống nhất và so sánh kết quả nghiên cứu.

2.2. Vấn Đề Về Tính Hệ Thống Trong Nghiên Cứu Ngữ Pháp Tiếng Việt

Một trong những vấn đề lớn trong nghiên cứu ngữ pháp tiếng Việt là tính hệ thống chưa cao. Nhiều hiện tượng ngữ pháp, bao gồm cả SVC, chưa được mô tả và phân tích một cách đầy đủ và nhất quán. Điều này gây khó khăn cho việc xây dựng các quy tắc ngữ pháp tổng quát và dự đoán khả năng kết hợp của các yếu tố ngôn ngữ. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự đầu tư hơn nữa vào việc nghiên cứu ngữ pháp tiếng Việt, đặc biệt là việc thu thập và phân tích dữ liệu ngôn ngữ thực tế, cũng như việc phát triển các mô hình lý thuyết có khả năng giải thích các hiện tượng ngữ pháp một cách hệ thống và toàn diện.

III. Phương Pháp Phân Tích Cấu Trúc Câu Tiếng Việt Chứa Chuỗi Vị Từ

Để phân tích cấu trúc câu tiếng Việt chứa chuỗi vị từ, cần áp dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa phân tích cú pháp, ngữ nghĩa và ngữ cảnh sử dụng. Đầu tiên, cần xác định các vị từ trong câu và mối quan hệ cú pháp giữa chúng. Tiếp theo, cần phân tích ý nghĩa ngữ nghĩa của các vị từ và cách chúng kết hợp với nhau để tạo thành một sự kiện phức tạp. Cuối cùng, cần xem xét ngữ cảnh sử dụng của câu để hiểu rõ hơn về ý nghĩa và chức năng của SVC trong giao tiếp. Phương pháp phân tích này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc và ý nghĩa của SVC, cũng như cách chúng được sử dụng trong tiếng Việt.

3.1. Phân Tích Cú Pháp Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt Xác Định Thành Phần

Phân tích cú pháp chuỗi vị từ tiếng Việt đòi hỏi việc xác định các thành phần cấu tạo nên chuỗi, bao gồm các vị từ và các tham tố liên quan. Cần xác định rõ vai trò cú pháp của từng vị từ trong chuỗi, cũng như mối quan hệ giữa chúng. Ví dụ, cần xác định vị từ nào là chính, vị từ nào là phụ, và cách chúng kết hợp với nhau để tạo thành một cụm vị từ có ý nghĩa. Ngoài ra, cần xác định các tham tố (chủ ngữ, tân ngữ, trạng ngữ) liên quan đến chuỗi vị từ và cách chúng chia sẻ hoặc không chia sẻ giữa các vị từ trong chuỗi.

3.2. Phân Tích Ngữ Nghĩa Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt Mối Quan Hệ Ý Nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa chuỗi vị từ tiếng Việt tập trung vào việc xác định mối quan hệ ý nghĩa giữa các vị từ trong chuỗi. Các vị từ trong chuỗi có thể biểu thị các hành động hoặc trạng thái liên quan đến nhau theo nhiều cách khác nhau, ví dụ như quan hệ nguyên nhân - kết quả, quan hệ mục đích, quan hệ thời gian, hoặc quan hệ phương tiện. Việc xác định rõ mối quan hệ ý nghĩa giữa các vị từ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ý nghĩa tổng thể của chuỗi vị từ và cách nó được sử dụng để diễn đạt các ý tưởng phức tạp.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Chuỗi Vị Từ Trong Dạy Tiếng Việt

Nghiên cứu về chuỗi vị từ có ứng dụng quan trọng trong việc dạy tiếng Việt cho người nước ngoài. Việc hiểu rõ cấu trúc và ý nghĩa của SVC giúp người học sử dụng tiếng Việt một cách chính xác và tự nhiên hơn. Giáo viên có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu để thiết kế các bài học và hoạt động thực hành phù hợp, giúp người học nắm vững các quy tắc ngữ pháp và sử dụng SVC một cách hiệu quả. Ngoài ra, việc so sánh SVC trong tiếng Việt với các cấu trúc tương đương trong các ngôn ngữ khác cũng giúp người học dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức.

4.1. Giáo Trình Tiếng Việt Cho Người Nước Ngoài Tích Hợp Chuỗi Vị Từ

Các giáo trình tiếng Việt cho người nước ngoài cần tích hợp kiến thức về chuỗi vị từ một cách có hệ thống và bài bản. Các bài học nên giới thiệu các loại SVC phổ biến, giải thích cấu trúc và ý nghĩa của chúng, và cung cấp các ví dụ minh họa cụ thể. Ngoài ra, cần có các bài tập thực hành giúp người học luyện tập sử dụng SVC trong các tình huống giao tiếp khác nhau. Việc tích hợp kiến thức về SVC vào giáo trình giúp người học nắm vững một trong những đặc điểm quan trọng của ngữ pháp tiếng Việt và sử dụng tiếng Việt một cách tự tin hơn.

4.2. Phương Pháp Dạy Ngữ Pháp Tiếng Việt Tập Trung Vào Thực Hành

Trong việc dạy ngữ pháp tiếng Việt, cần tập trung vào thực hành và sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp thực tế. Thay vì chỉ tập trung vào việc học thuộc các quy tắc ngữ pháp, giáo viên nên khuyến khích người học sử dụng SVC trong các hoạt động nói và viết. Các hoạt động này có thể bao gồm đóng vai, thảo luận, viết nhật ký, hoặc viết bài luận. Việc thực hành sử dụng SVC trong các tình huống giao tiếp thực tế giúp người học nắm vững kiến thức một cách sâu sắc và sử dụng tiếng Việt một cách tự nhiên hơn.

V. So Sánh Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt và Động Từ Chuỗi Tiếng Anh

Việc so sánh chuỗi vị từ tiếng Việt và động từ chuỗi tiếng Anh (Catenative Verb Constructions - CVC) giúp người học nhận diện và phân biệt những kết cấu tương đồng và khác biệt giữa hai tiếng để học viên học tiếng Việt dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ. Việc so sánh này nhằm nhận diện và phân biệt những kết cấu tương đồng và khác biệt giữa hai tiếng để học viên học tiếng Việt dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ. Ngoài ra, chúng tôi tiến hành khảo sát khả năng hiểu và sử dụng SVC tiếng Việt của học viên nước ngoài đang học tiếng Việt tại Khoa Việt Nam học – Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia TP.HCM) qua phiếu khảo sát chuyển dịch song ngữ.

5.1. Điểm Tương Đồng Giữa Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt và CVC Tiếng Anh

Cả chuỗi vị từ tiếng Việt và CVC tiếng Anh đều là các cấu trúc câu phức tạp, trong đó nhiều động từ kết hợp với nhau để diễn tả một hành động hoặc trạng thái phức tạp. Cả hai cấu trúc đều cho phép chia sẻ tham tố (chủ ngữ, tân ngữ) giữa các động từ trong chuỗi. Ngoài ra, cả hai cấu trúc đều có thể được sử dụng để diễn tả các mối quan hệ ý nghĩa khác nhau giữa các hành động hoặc trạng thái, ví dụ như quan hệ nguyên nhân - kết quả, quan hệ mục đích, hoặc quan hệ thời gian.

5.2. Điểm Khác Biệt Giữa Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt và CVC Tiếng Anh

Một trong những điểm khác biệt chính giữa chuỗi vị từ tiếng Việt và CVC tiếng Anh là cấu trúc cú pháp. Trong tiếng Việt, các vị từ trong chuỗi thường xuất hiện liên tiếp nhau mà không có bất kỳ liên từ nào kết nối chúng. Trong khi đó, trong tiếng Anh, các động từ trong CVC thường được kết nối với nhau bằng các giới từ hoặc liên từ. Ngoài ra, tiếng Việt có xu hướng sử dụng SVC nhiều hơn tiếng Anh, và SVC trong tiếng Việt có thể diễn tả các ý nghĩa phức tạp hơn so với CVC trong tiếng Anh.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt

Nghiên cứu về chuỗi vị từ tiếng Việt là một lĩnh vực đầy tiềm năng và có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc hiểu rõ cấu trúc và ý nghĩa của SVC giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngữ pháp tiếng Việt và cách nó được sử dụng trong giao tiếp. Ngoài ra, nghiên cứu về SVC cũng có thể giúp chúng ta phát triển các phương pháp dạy tiếng Việt hiệu quả hơn cho người nước ngoài. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về SVC, đặc biệt là các nghiên cứu tập trung vào việc phân tích dữ liệu ngôn ngữ thực tế và phát triển các mô hình lý thuyết có khả năng giải thích các hiện tượng ngữ pháp một cách hệ thống và toàn diện.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Học Về Tiếng Việt

Nghiên cứu ngôn ngữ học về tiếng Việt có tầm quan trọng đặc biệt trong việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ. Việc nghiên cứu giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc, chức năng và lịch sử phát triển của tiếng Việt, từ đó có thể đưa ra các giải pháp để bảo tồn và phát triển ngôn ngữ trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Ngoài ra, nghiên cứu ngôn ngữ học cũng có thể giúp chúng ta giải quyết các vấn đề liên quan đến việc dạy và học tiếng Việt, cũng như việc sử dụng tiếng Việt trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Chuỗi Vị Từ Tiếng Việt

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về chuỗi vị từ tiếng Việt, đặc biệt là các nghiên cứu tập trung vào việc phân tích dữ liệu ngôn ngữ thực tế và phát triển các mô hình lý thuyết có khả năng giải thích các hiện tượng ngữ pháp một cách hệ thống và toàn diện. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc phân tích các loại SVC khác nhau, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng SVC, hoặc so sánh SVC trong tiếng Việt với các cấu trúc tương đương trong các ngôn ngữ khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHUỖI VỊ TỪ Nội dung chính của chương này đưa ra những cơ sở lý thuyết về SVC như những định nghĩa về SVC dưới các góc nhìn khác nhau; những đặc điểm về SVC và những cách phân loại SVC theo nhiều hướng tiếp cận.1 Định nghĩa SVC Theo Osam (1994:190), “Một trong những vấn đề liên quan đến việc nghiên cứu chuỗi vị từ (serial verbs) trong các ngôn ngữ là khó có hai tác giả cùng đồng ý hoàn toàn một hiện tượng gọi là kết cấu vị từ chuỗi (serial verb construction – SVC). Điều này chứng minh rằng có nhiều định nghĩa khác nhau (về chuỗi vị từ) của nhiều tác giả khác nhau.” Lord (1993:1) cũng có ý kiến tương tự khi đề cập về SVC: “Sự khái quát hóa về chuỗi vị từ trong ngôn ngữ này không nhất thiết áp dụng vào những kết cấu tương tự trong ngôn ngữ khác.” Quan sát và giải thích SVC sớm nhất là Christaller (1875). Ông cho rằng có 2 kiểu kết hợp vị từ: (i) kết hợp ngẫu nhiên (accidental combination) và (ii) kết hợp phụ thuộc (essential combination). Ông giải thích như sau: (i) Kết hợp ngẫu nhiên là kết hợp có hai hay nhiều vị từ (có hay không có bổ ngữ) thực hiện những hành động liên tiếp khác nhau, biểu thị một trạng thái hay hành động đồng thời nhưng có cùng chủ ngữ; không có liên từ và không lặp lại chủ ngữ.

(ii) Kết hợp phụ thuộc là ngữ vị từ có một vị từ chính và một vị từ khác là trợ động từ bổ sung. Trợ động từ bổ sung có thể là trạng ngữ thời gian, phương thức, phụ ngữ, bổ ngữ, …Những hành động thực hiện bởi hai vị 10 từ là đồng thời, có quan hệ nội tại không thể tách rời, liên kết nhau (1875:144). Foley và Olson (1985:18) đưa ra nhiều tác tử hơn: thể của chủ ngữ, chia sẻ tham tố, không có bất cứ liên từ nào đan xen. SVC chứa hai hay nhiều vị từ, mỗi vị từ trong chuỗi có thể có một tham tố không chia sẻ với vị từ khác.

Baker (1989) xem kết cấu có nhiều vị từ kết chuỗi như một vị từ đơn; thường có một giá trị thì thể cho toàn bộ SVC; có cấu trúc vị ngữ đơn và có cùng tham tố. Ông cũng cho rằng các SVC hành chức khác nhau trong những ngôn ngữ khác nhau. Goldberg (1995) quan niệm SVC là chuỗi gồm các vị từ hành chức như một vị ngữ đơn nhất, không có bất kỳ liên từ nào đánh dấu quan hệ cú pháp giữa các vị từ thành tố. SVC miêu tả một sự tình đơn nhất, có cấu trúc nội tại gồm các sự tình bộ phận do các vị từ thành tố biểu thị.

Aikhenvald (2006) cho rằng SVC là sự kết hợp của các vị từ với nhau, hành chức như một ngữ vị ngữ đơn, không có bất kỳ sự đánh dấu bởi liên từ và phụ từ hay cú pháp thuộc bất cứ kiểu nào. SVC mô tả một câu đơn và mang thuộc tính ngữ điệu của một câu đơn. SVC có thể chia sẻ tham tố trực tiếp và gián tiếp. Tập hợp từ những định nghĩa về SVC của các nhà nghiên cứu khác nhau như Baker (1989), Goldberg (1995), Aikhenvald (2006), chúng tôi rút ra định nghĩa chung cho chuỗi vị từ (SVC): (i) Đó là chuỗi có nhiều động từ cùng xuất hiện bên cạnh nhau như một vị thể đơn nhất, biểu hiện nhiều tiểu sự tình gắn bó mật thiết với nhau và có tính tuần tự, kế tiếp nhau trong một sự tình phức hợp, không có bất kỳ liên từ nào đánh dấu quan hệ cú pháp giữa các vị từ trong chuỗi.

Ngoài ra, định nghĩa SVC có thể dựa vào ngữ nghĩa hay cú pháp-ngữ nghĩa: 1.1 Định nghĩa SVC dựa vào ngữ nghĩa Dựa vào đặc tính cú pháp của SVC, Li và Thompson (1981, 1989) xác định SVC trong tiếng Hán theo ngữ nghĩa là câu có hai hay nhiều động ngữ liền kề hoặc những cú không có bất kỳ sự đánh dấu chỉ ra mối quan hệ giữa chúng. Yin (2007) viết: “SVC đề cập đến chuỗi vị từ hoặc ngữ vị từ trong câu mà không có liên từ đan xen”. Lipenkova và Müller (2009) coi SVC như “một cấu trúc vị ngữ phức hình thành do hai hay nhiều động ngữ có cùng một chủ ngữ”, còn Tao (2009) cho rằng SVC đề cập đến “một cấu trúc cú pháp có hai hay nhiều động từ liền kề hình thành một vị ngữ phức biểu thị chuỗi hành động có quan hệ với nhau trong câu đơn”. Công trình nghiên cứu đầu tiên của Li và Thompson (1973) về SVC trong tiếng Mandarin–Trung Quốc đã tập trung vào ngữ nghĩa.

Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả đưa ra 4 kiểu kết cấu cơ bản của SVC dựa vào tính thời gian hay vào mục đích quan hệ: tính liên tục, mục đích, đồng thời và tính luân phiên. (i) Tính liên tục (consecutive) Vd: Thằng bé thay quần áo, ném trên sàn nhà. (ii) Mục đích (purpose) Vd: Chúng tôi tổ chức họp báo giải trình vấn đề đó. (iii) Tính đồng thời (simultaneous) 12 Vd: Hoàng lấy xe chạy đi.

(iv) Tính luân phiên (alternating) Vd: Mỗi ngày, Hoàng nhận khách, sắp xếp phòng cho khách. Tuy nhiên theo nhận xét của một số nhà ngôn ngữ học, định nghĩa SVC dựa trên ngữ nghĩa là “cực kỳ khó để tìm tiêu chí phi cú pháp cho việc xác định SVC" (Sebba, 1987:3). Thứ nhất là thuộc tính phi cú pháp không phải lúc nào cũng thích hợp trong việc phân loại (Yin 2007). Thứ hai là khó phân biệt SVC với “những kết cấu chứa bổ ngữ nguyên dạng” (infinitival complements); những kết cấu này không khác biệt với SVC về mặt hình thái (Sebba, 1987).

Vấn đề thứ ba, liên quan đến SVC là trật tự của các thành tố. SVC thường có nhiều cách sắp xếp khác nhau trong những câu đa vị từ. Sau đây là một số ví dụ minh họa trật tự thành tố trong tiếng Mandarin, Trung Quốc: (i) V NP V (ii) V NP V NP (iii) V V (iv) V V NP (v) V NP V NP V (Sebba 1987:4) Mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các vị từ trong những cách sắp xếp này không phải lúc nào cũng giống nhau (Sebba 1987:4). Trong khi bản thân của những thành tố không có vấn đề gì nhưng chúng lại là những thách thức cho các nhà nghiên cứu ngôn ngữ trong nỗ lực miêu tả SVC như một nhóm cố kết.

So sánh SVC trong ngôn ngữ Tây Phi với SVC trong tiếng Mandarin – Trung Quốc cho thấy rằng mỗi vị từ trong SVC của ngôn ngữ Tây Phi có thể đảm nhận một chức năng ngữ 13 nghĩa khác nhau, trong khi các vị từ trong SVC của tiếng Mandarin có “mối quan hệ dường như liên quan đến thời đoạn và ngữ dụng” (1987:4).2 Định nghĩa SVC dựa trên cú pháp-ngữ nghĩa Khác với cách tiếp cận SVC ở một bình diện, cú pháp hay ngữ nghĩa, còn có cách tiếp cận SVC trên cả bình diện cú pháp và ngữ nghĩa (Sebba 1987:5). Theo cách tiếp cận SVC dựa trên đặc trưng cú pháp-ngữ nghĩa, SVC đề cập đến vấn đề tham tố, chỉ có một chủ ngữ cách (về mặt cú pháp) đại diện trong SVC (Goddard, 2005), cùng chia sẻ ít nhất một tham tố (Aikhenvald, 2006). Chủ ngữ của chuỗi vị từ đồng sở chỉ với vị từ chính (Clark 1992:147). Vd: - Cái chai trôi vào bờ biển.

- Chúng tôi mua cá về, làm sạch, chiên ăn. - Anh ấy cầm dao chặt thịt. Những câu có bổ ngữ vừa là bổ ngữ trực tiếp của vị từ thứ nhất vừa là chủ ngữ cho vị từ thứ hai cũng được coi là một kiểu chuỗi (Aikhenvald 2006 & Sebba 1997: tr. Vd: - Thằng bé xô bạn ngã.

- Cô ấy giặt quần áo sạch. Định nghĩa SVC dựa trên cú pháp-ngữ nghĩa cũng đề cập đến điều kiện cú, sự tình, thuộc tính thời gian: tất cả vị từ phải xuất hiện trong một cú (Foley và Olsen 1995, Baker 1989), đề cập đến “một sự tình đơn nhất” (single unitary event) (Aikhenvald, 2006) hay “sự tình khái niệm” (conceptual event) (Jarkey: 12), Trong trường hợp có tiểu sự tình (sub-events), các sự tình này được coi là sự tình vệ tinh của “sự tình mẹ” (macro-events) (Payne). Giải thích cho sự tình này có thể dựa vào trải nghiệm hay ngữ cảnh văn hóa (Goddard 2005: 122-124). 14 Thuộc tính thời gian của SVC phải đồng thời với thì của vị từ đứng trước (Clark 1992: tr.148), nếu chuỗi vị từ biểu thị một sự tình chuyển động thì yếu tố thời gian có thể ở sau vị từ đứng trước cùng thì, thể, thức (Tense-Aspect-Mood: TAM) yếu tố thời gian phải áp dụng cho toàn bộ cấu trúc (Aikhenvald: 2006).

Trong chuỗi vị từ, TAM có thể đánh dấu trên một hoặc hai vị từ, mỗi vị từ được đánh dấu có cùng thì, thể, thức hay lực ngôn trung như vị từ chính. Định nghĩa SVC dựa trên ngữ nghĩa hay cú pháp- nghĩa thì trên thực tế, các nhà nghiên cứu thường xây dựng định nghĩa theo cách riêng phù hợp cho từng loại ngôn ngữ mà họ nghiên cứu. Chẳng hạn như SVC trong tiếng Mandarin – Trung Quốc, tiếng Việt cho phép có bổ ngữ khác nhau còn SVC trong tiếng Hmong Trắng thì có tham tố cách khác nhau (Aikhenvald). Clark không nhất trí với quan điểm của Fuller đã tuyên bố (1989) “lược bỏ danh ngữ đồng sở chỉ” Các yếu tố khác nhau được phép hay không được phép đề cập trong định nghĩa chuỗi vị từ phụ thuộc vào tiếng nói và ngôn ngữ đó.2 Đặc điểm của SVC Trong những nghiên cứu gần đây, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ đã mô tả hiện tượng SVC trong các ngôn ngữ dần dần có nhiều chi tiết hơn, nhiều nghiên cứu bổ sung được cập nhật, phân tích thêm nhiều khía cạnh khác nhau của SVC, giúp chúng ta hiểu và nhìn nhận thấu đáo hơn về chúng.

Tuy nhiên, vẫn có vài khía cạnh khác về SVC vẫn chưa được thống nhất. Các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tranh luận về các định nghĩa, đặc điểm cú pháp, ngữ nghĩa của SVC, việc xác định phạm trù SVC, kiểu SVC. Aikhenvald (2006) đã phân loại đặc điểm SVC dựa trên một số tham tố gồm: (a) Sự cấu tạo (composition): SVC đối xứng (symmetrial SVC) gồm hai hay nhiều vị từ, thuộc lớp vị từ có ngữ nghĩa và ngữ pháp không hạn định; trong khi 15 SVC phi đối xứng (asymmertrial SVC) gồm vị từ thuộc lớp vị từ có ngữ nghĩa và ngữ pháp hạn định (như vị từ chuyển động hay vị từ tư thế…) (b) Sự liền kề hay không liền kề của các thành tố (Contiguity versus non- contiguity of components): những vị từ hình thành nên SVC phải là những vị từ liền kề nhau, không có thành tố nào xen giữa chúng; trong khi các cấu trúc khác với SVC thì cho phép có tác tử đan xen giữa các vị từ.