Luận văn nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình vietgahp tại huyện triệu sơn tỉnh thanh hóa

Nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn theo quy trình VietGAP tại huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa, mang lại giải pháp bền vững cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thiên Toản
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Dương Nga
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn Sản Xuất Theo Quy Trình VietGAHP Tại Huyện Triệu Sơn, Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• DANH MỤC ẢNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn VietGAHP Triệu Sơn

Nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn theo quy trình VietGAHP tại Triệu Sơn, Thanh Hóa là một vấn đề cấp thiết. Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng. Trong đó, chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi lợn, có vai trò lớn trong việc cung cấp thực phẩm. Tuy nhiên, vấn đề an toàn thực phẩm ngày càng được quan tâm. Thanh Hóa là một trong những tỉnh triển khai dự án LIFSAP, nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đảm bảo nguồn thực phẩm an toàn. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng và giải pháp phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.

1.1. Tầm quan trọng của chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP

Chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn cung thịt lợn an toàn, chất lượng cho người tiêu dùng. Nó không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất cho người chăn nuôi mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành chăn nuôi. Việc áp dụng quy trình VietGAHP giúp kiểm soát dịch bệnh, giảm thiểu sử dụng hóa chất và kháng sinh trong chăn nuôi, từ đó tạo ra sản phẩm an toàn và truy xuất được nguồn gốc.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu chuỗi giá trị

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích thực trạng chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP tại huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Mục tiêu chính là đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy tiêu thụ thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP trên địa bàn huyện. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tác nhân tham gia vào chuỗi, từ người chăn nuôi, cơ sở giết mổ, đến người bán lẻ và người tiêu dùng.

II. Thách Thức Phát Triển Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn VietGAHP

Mặc dù có nhiều tiềm năng, chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Quy mô chăn nuôi hộ gia đình còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết. Các tác nhân trong chuỗi chưa có sự ràng buộc chặt chẽ. Tình trạng phát triển tự phát, thiếu kiểm soát vẫn còn phổ biến. Người chăn nuôi đôi khi vì lợi nhuận mà vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Thương lái ép giá, cơ sở giết mổ không đảm bảo vệ sinh. Tất cả những điều này ảnh hưởng đến hiệu quả của chuỗi giá trị và quyền lợi của người tiêu dùng. Theo trích yếu luận văn, các tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị thịt lợn chưa “ăn khớp” với nhau thành một hệ thống từ người chăn nuôi đến người tiêu dùng.

2.1. Hạn chế trong liên kết giữa các tác nhân chuỗi giá trị

Sự liên kết lỏng lẻo giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị là một trong những thách thức lớn nhất. Người chăn nuôi thường thiếu thông tin về thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng. Các cơ sở giết mổ và chế biến chưa có sự liên kết chặt chẽ với người chăn nuôi để đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng. Kênh phân phối còn nhiều trung gian, làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận của người sản xuất.

2.2. Vấn đề an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng

Vấn đề an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng vẫn còn nhiều bất cập. Tình trạng sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, giết mổ không đảm bảo vệ sinh, và gian lận thương mại vẫn còn xảy ra. Điều này ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng và gây khó khăn cho việc phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP.

2.3. Khó khăn trong tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm

Việc tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm thịt lợn VietGAHP còn gặp nhiều khó khăn. Người tiêu dùng chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của sản phẩm VietGAHP. Hệ thống phân phối còn hạn chế, thiếu các kênh bán hàng chuyên biệt cho sản phẩm an toàn. Giá thành sản phẩm VietGAHP thường cao hơn so với sản phẩm thông thường, gây khó khăn cho việc cạnh tranh.

III. Phân Tích Thực Trạng Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn VietGAHP Triệu Sơn

Nghiên cứu thực trạng chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn cho thấy một bức tranh đa chiều. Sản xuất thịt lợn theo quy trình VietGAHP còn hạn chế về quy mô. Các chính sách hỗ trợ của địa phương chưa thực sự hiệu quả. Tình hình chế biến và tiêu thụ thịt lợn còn nhiều bất cập. Sơ đồ chuỗi giá trị cho thấy sự tham gia của nhiều tác nhân, nhưng liên kết còn yếu. Hiệu quả kinh tế của các tác nhân chưa cao, và phân phối giá trị gia tăng chưa hợp lý. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cấp chuỗi giá trị này.

3.1. Thực trạng sản xuất thịt lợn theo quy trình VietGAHP

Theo tài liệu, tỷ lệ lợn thịt áp dụng chăn nuôi theo quy trình VietGAHP qua lò mổ được dự án LIFSAP nâng cấp đạt 15 - 20% và qua chợ thực phẩm được dự án nâng cấp chỉ đạt 10 - 15%. Điều này cho thấy quy mô sản xuất theo quy trình VietGAHP còn rất hạn chế. Nguyên nhân có thể do chi phí sản xuất cao, khó khăn trong tiếp cận vốn, và thiếu thông tin về thị trường.

3.2. Hiệu quả kinh tế của các tác nhân trong chuỗi

Hiệu quả kinh tế của các tác nhân trong chuỗi giá trị chưa cao. Người chăn nuôi thường gặp khó khăn do giá cả biến động, dịch bệnh, và chi phí đầu vào tăng cao. Các cơ sở giết mổ và chế biến có quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, và chi phí quản lý cao. Người bán lẻ phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các kênh bán hàng khác.

3.3. Phân phối giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị

Phân phối giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị chưa hợp lý. Phần lớn lợi nhuận tập trung vào các khâu trung gian, trong khi người chăn nuôi và người tiêu dùng chịu nhiều thiệt thòi. Cần có những giải pháp để phân phối lại giá trị gia tăng một cách công bằng hơn, khuyến khích người chăn nuôi sản xuất theo quy trình VietGAHP và đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng.

IV. Giải Pháp Phát Triển Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn VietGAHP Triệu Sơn

Để phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Cần xây dựng định hướng phát triển rõ ràng, tập trung vào nâng cao chất lượng thịt lợn, đảm bảo an toàn thực phẩm, và tăng cường liên kết chuỗi. Các giải pháp cụ thể bao gồm hỗ trợ người chăn nuôi áp dụng quy trình VietGAHP, nâng cấp cơ sở giết mổ và chế biến, phát triển kênh phân phối, và tăng cường thông tin cho người tiêu dùng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, và người dân.

4.1. Hỗ trợ người chăn nuôi áp dụng quy trình VietGAHP

Cần có chính sách hỗ trợ người chăn nuôi áp dụng quy trình VietGAHP, bao gồm hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, và thông tin thị trường. Cần khuyến khích người chăn nuôi tham gia vào các tổ chức hợp tác, liên kết sản xuất để tăng quy mô và hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy trình VietGAHP để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

4.2. Nâng cấp cơ sở giết mổ và chế biến thịt lợn

Cần nâng cấp cơ sở giết mổ và chế biến thịt lợn để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực chế biến và bảo quản sản phẩm. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ sở này để đảm bảo tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm.

4.3. Phát triển kênh phân phối và quảng bá sản phẩm VietGAHP

Cần phát triển kênh phân phối đa dạng cho sản phẩm thịt lợn VietGAHP, bao gồm các siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, và chợ truyền thống. Cần tăng cường quảng bá, giới thiệu sản phẩm VietGAHP đến người tiêu dùng, nâng cao nhận thức về lợi ích của sản phẩm an toàn. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho sản phẩm thịt lợn VietGAHP để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện và quy hoạch phát triển ngành chăn nuôi của tỉnh Thanh Hóa. Các giải pháp đề xuất có thể được áp dụng để nâng cao hiệu quả sản xuất, đảm bảo an toàn thực phẩm, và tăng cường liên kết chuỗi. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về sản phẩm VietGAHP.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP, bao gồm chính sách về vốn, kỹ thuật, thông tin thị trường, và xúc tiến thương mại. Cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chăn nuôi và chế biến thịt lợn theo quy trình VietGAHP.

5.2. Xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị hiệu quả

Cần xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị hiệu quả, trong đó các tác nhân tham gia vào chuỗi có sự ràng buộc chặt chẽ về quyền lợi và trách nhiệm. Mô hình này cần đảm bảo sự công bằng trong phân phối giá trị gia tăng và khuyến khích các tác nhân nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.3. Nâng cao nhận thức người tiêu dùng về VietGAHP

Cần tăng cường thông tin, tuyên truyền về lợi ích của sản phẩm thịt lợn VietGAHP đến người tiêu dùng. Cần xây dựng các chương trình truyền thông hiệu quả để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về an toàn thực phẩm và khuyến khích họ lựa chọn sản phẩm VietGAHP.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Phát Triển Chuỗi Giá Trị Thịt Lợn

Nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn đã đưa ra những kết luận và kiến nghị quan trọng. Phát triển chuỗi giá trị cần đi đôi với bảo vệ môi trường và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi, và sự hỗ trợ từ nhà nước. Nghiên cứu này là cơ sở để xây dựng các chính sách và giải pháp phát triển ngành chăn nuôi lợn bền vững tại Thanh Hóa.

6.1. Tăng cường kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm

Cần tăng cường kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ khâu chăn nuôi đến khâu tiêu thụ. Cần có hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm hiệu quả để người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm tra thông tin về sản phẩm.

6.2. Khuyến khích ứng dụng công nghệ cao trong chăn nuôi

Cần khuyến khích người chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, như sử dụng hệ thống chuồng trại hiện đại, thức ăn chăn nuôi chất lượng cao, và quy trình quản lý dịch bệnh tiên tiến. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

6.3. Phát triển bền vững chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP

Phát triển chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP cần hướng đến sự bền vững, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích kinh tế, xã hội, và môi trường. Cần khuyến khích người chăn nuôi áp dụng các biện pháp thân thiện với môi trường, giảm thiểu sử dụng hóa chất và kháng sinh trong chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền nông nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu, ngành chăn nuôi đóng vai trò trụ cột khi chiếm tới trên 35% tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Thanh Hóa. Tuy nhiên, tính đến năm 2015, tỷ lệ đàn lợn chăn nuôi theo tiêu chuẩn an toàn sinh học VietGAHP trên cả nước mới chỉ chiếm vỏn vẹn khoảng 1% tổng đàn. Tại huyện Triệu Sơn – địa bàn trọng điểm nông nghiệp của tỉnh với quy mô đàn lợn phát triển ổn định – việc triển khai Dự án Cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm (LIFSAP) do Ngân hàng Thế giới (IDA) tài trợ đã bước đầu hình thành các vùng chăn nuôi an toàn.

Mặc dù vậy, ngành hàng thịt lợn tại địa phương vẫn đang đối mặt với nút thắt lớn: tỷ lệ lợn thịt VietGAHP tiêu thụ qua các lò mổ được dự án nâng cấp chỉ đạt từ 15% đến 20%, và tỷ lệ đưa vào các quầy kinh doanh thịt tại chợ thực phẩm nâng cấp chỉ đạt từ 10% đến 15%. Thực trạng này phản ánh sự đứt gãy trong liên kết giữa người sản xuất, thương lái, cơ sở giết mổ và người tiêu dùng. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề trên, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Thiên Toản, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Dương Nga tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã tập trung nghiên cứu toàn diện chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP tại huyện Triệu Sơn.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng vận hành, bóc tách cấu trúc chi phí và phân bổ giá trị gia tăng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị giai đoạn 2017-2020. Nghiên cứu khảo sát sâu tại 2 xã điểm là Nông Trường và Minh Sơn với nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2014-2016 và sơ cấp năm 2016. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, tối ưu hóa lợi nhuận cho hơn 257 hộ chăn nuôi GAHP và giảm thiểu tỷ lệ rủi ro dịch bệnh từ 13,75% xuống dưới 11,80%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận chuỗi giá trị thịt lợn dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các lý thuyết kinh tế hiện đại và văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Trước hết, nghiên cứu vận dụng khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) nhằm nhận diện các hoạt động chính (hậu cần đầu vào, chăn nuôi, giết mổ, phân phối) và hoạt động bổ trợ (thú y, khuyến nông, quản lý thị trường) để tạo lập lợi thế cạnh tranh. Tiếp đó, phương pháp phân tích ngành hàng Filière (Morvan, 1999; Fabre, 1994) được sử dụng để theo dõi các luồng chuyển dịch vật chất theo ba khía cạnh: thời gian, không gian và hình thái sản phẩm qua từng tác nhân. Đồng thời, khung lý thuyết chuỗi giá trị nông sản của Kaplinsky & Morris (2001) và phương pháp hướng dẫn phân tích ValueLinks của Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GTZ, 2007) được áp dụng để xác định liên kết dọc - ngang và sự hình thành giá trị gia tăng.

Các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm: chuỗi giá trị (Value Chain), tác nhân kinh tế (Actors), mạch hàng, chi phí trung gian (IC), giá trị sản xuất (GO) và giá trị gia tăng (VA). Về cơ sở pháp lý, nghiên cứu căn cứ trực tiếp vào Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12, Quyết định số 984/QĐ-BNN-CN ngày 09/5/2014 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về phê duyệt đề án tái cơ cấu ngành chăn nuôi, cùng Quyết định số 5472/QĐ-BNN-CN ngày 30/12/2015 ban hành quy chế chứng nhận và quy trình 9 nhóm tiêu chí thực hành chăn nuôi tốt (VietGAHP) trong nông hộ thuộc vùng dự án LIFSAP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp linh hoạt giữa phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2014-2016 từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa, Ban Quản lý dự án LIFSAP tỉnh, Chi cục Thú y và Phòng Nông nghiệp huyện Triệu Sơn. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2016 thông qua phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc. Cỡ mẫu nghiên cứu đại diện cho toàn bộ các mắt xích trong chuỗi, bao gồm: các hộ chăn nuôi VietGAHP thuộc 17 nhóm GAHP tại 2 xã Nông Trường và Minh Sơn (trên tổng số 257 hộ GAHP toàn huyện), các chủ cơ sở giết mổ bán buôn và bán lẻ, các tiểu thương kinh doanh thịt tại chợ truyền thống và chợ nâng cấp LIFSAP, các cơ sở chế biến giò chả và nhóm khách hàng tiêu dùng cuối cùng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chuỗi giá trị ValueLinks và hạch toán kinh tế (tính toán doanh thu TR, tổng chi phí TC, thu nhập hỗn hợp MI, giá trị gia tăng VA) là vì công cụ này cho phép lượng hóa chính xác chi phí đầu vào và biên lợi nhuận của từng tác nhân, từ đó chỉ ra những bất hợp lý trong phân phối lợi ích kinh tế. Luận văn cũng sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh giữa chuỗi thịt lợn VietGAHP và chuỗi lợn truyền thống để làm rõ sự khác biệt về hiệu quả kinh tế và an toàn dịch bệnh. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, xử lý số liệu và hoàn thiện báo cáo được thực hiện xuyên suốt từ năm 2016 đến đầu năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực nghiệm tại huyện Triệu Sơn đã mang lại những phát hiện quan trọng về hiệu quả kỹ thuật và tổ chức chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP:

• Cải thiện rõ rệt các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật: Việc tuân thủ quy trình an toàn sinh học giúp các hộ GAHP rút ngắn thời gian nuôi vỗ béo bình quân từ 135 ngày xuống còn 118 ngày (giảm 12,59%). Tỷ lệ hao hụt đàn do dịch bệnh giảm từ 13,75% xuống mức 11,80%. Trong suốt giai đoạn 2014-2016, 100% các nhóm hộ GAHP tại địa bàn không để xảy ra dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như dịch tả hay lở mồm long móng.
• Nhận diện 3 kênh tiêu thụ chủ lực: Luận văn đã mô hình hóa 3 kênh phân phối chính: Kênh 1 (Hộ chăn nuôi $\rightarrow$ Cơ sở giết mổ kiêm bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng); Kênh 2 (Hộ chăn nuôi $\rightarrow$ Cơ sở giết mổ bán buôn $\rightarrow$ Tiểu thương bán lẻ tại chợ $\rightarrow$ Người tiêu dùng); Kênh 3 (Hộ chăn nuôi $\rightarrow$ Cơ sở giết mổ $\rightarrow$ Cơ sở chế biến giò chả $\rightarrow$ Người tiêu dùng). Kênh 2 là kênh lưu chuyển khối lượng thịt lớn nhất, chiếm trên 65% sản lượng tiêu thụ toàn huyện.
• Sự bất đối xứng trong phân phối giá trị gia tăng: Hộ chăn nuôi là mắt xích đầu tư vốn lớn nhất, chiếm hơn 70% tổng chi phí của toàn chuỗi (chủ yếu là chi phí con giống và thức ăn công nghiệp), chịu rủi ro cao nhất từ thị trường nhưng tỷ suất lợi nhuận trên chi phí chỉ đạt khoảng 15% đến 20%. Trong khi đó, tác nhân giết mổ và bán lẻ có vòng quay vốn nhanh hàng ngày, chịu ít rủi ro sản xuất nhưng chiếm tỷ trọng giá trị gia tăng thuần tương đối cao trong mỗi kg thịt thương phẩm.
• Nghịch lý về giá bán và nhận diện thương hiệu: Dù trên 80% người tiêu dùng được khảo sát thể hiện sự quan tâm đặc biệt tới thực phẩm sạch và sẵn sàng trả giá cao hơn từ 5% đến 10% cho thịt an toàn, nhưng trên 75% sản lượng lợn VietGAHP khi xuất chuồng vẫn bị thương lái thu mua cào bằng theo giá lợn thường và bán lẫn lộn tại các chợ dân sinh do thiếu hệ thống nhãn mác truy xuất nguồn gốc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc thịt lợn VietGAHP chưa phát huy hết giá trị thương mại xuất phát từ tính tự phát và thiếu cam kết ràng buộc bằng hợp đồng kinh tế giữa hộ chăn nuôi và thương lái giết mổ. Thị trường đầu ra vẫn bị chi phối bởi kênh phân phối truyền thống, nơi sản phẩm thịt an toàn không có dấu hiệu nhận biết riêng biệt.

Khi so sánh với các nghiên cứu chuỗi giá trị chăn nuôi tại 12 tỉnh thuộc dự án LIFSAP trên toàn quốc, kết quả tại Triệu Sơn hoàn toàn tương đồng: quy mô nông hộ nhỏ lẻ làm tăng chi phí giao dịch và làm suy yếu năng lực đàm phán giá của người nông dân. Để phản ánh sinh động các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua sơ đồ phân bổ luồng hàng và biểu đồ so sánh cơ cấu giá trị gia tăng giữa các kênh phân phối, làm nổi bật khoảng cách chênh lệch lợi nhuận giữa khâu sản xuất và khâu thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và định hướng phát triển nông nghiệp giai đoạn 2017-2020 của huyện Triệu Sơn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tổ chức lại sản xuất và nâng cấp liên kết ngang: Củng cố hoạt động của 17 nhóm GAHP hiện có và tiến tới thành lập các Hợp tác xã chăn nuôi kiểu mới tại các xã Nông Trường, Minh Sơn. Mục tiêu đến năm 2020 đạt 100% các hộ GAHP liên kết mua chung thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y từ các công ty sản xuất lớn nhằm cắt giảm từ 5% đến 7% chi phí đầu vào trung gian. Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Trạm Khuyến nông và các hộ chăn nuôi huyện Triệu Sơn.
2. Nâng cấp công nghệ giết mổ và hoàn thiện chuỗi lạnh: Đầu tư cải tạo hạ tầng kỹ thuật tại các cơ sở giết mổ tập trung, trang bị bàn mổ inox, giàn treo và tủ bảo quản mát chuyên dụng. Nâng tỷ lệ lợn VietGAHP được giết mổ tại các cơ sở đạt chuẩn dự án từ mức 15-20% hiện nay lên trên 50% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án LIFSAP tỉnh Thanh Hóa phối hợp cùng các chủ lò mổ tư nhân.
3. Thiết lập hệ thống nhận diện và truy xuất nguồn gốc QR Code: Triển khai bắt buộc việc bấm thẻ tai nhận diện lợn trước khi xuất chuồng và đóng dấu kiểm soát thú y; đồng thời đưa bao bì gắn mã QR Code truy xuất nguồn gốc vào hệ thống quầy bán lẻ tại chợ thực phẩm nâng cấp. Phấn đấu đưa tỷ lệ thịt VietGAHP bán đúng phân khúc an toàn đạt trên 40% đến năm 2020. Chủ thể thực hiện: Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản phối hợp với tiểu thương bán lẻ.
4. Tăng cường kiểm soát thể chế và mở rộng tín dụng ưu đãi: Xử lý triệt để các điểm giết mổ chui, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn; đồng thời tạo điều kiện cho các hộ chăn nuôi tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi với lãi suất hỗ trợ từ Ngân hàng Chính sách xã hội giai đoạn 2018-2020 để nâng cấp hầm biogas và chuồng trại khép kín. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Triệu Sơn, Đội Quản lý thị trường và hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực nghiệm vững chắc để Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa, UBND huyện Triệu Sơn xây dựng quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung và ban hành các chính sách xúc tiến thương mại nông sản giai đoạn 2020-2025.
• Ban Quản lý các chương trình, dự án nông nghiệp quốc tế: Là tài liệu tham khảo giá trị giúp các chuyên gia dự án (như LIFSAP, World Bank) đánh giá tác động sau đầu tư, nhận diện các rào cản chuỗi cung ứng và nhân rộng mô hình chuỗi an toàn thực phẩm sang các địa phương khác.
• Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ chăn nuôi gia đình: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về 9 nhóm tiêu chí kỹ thuật VietGAHP, phương pháp hạch toán kinh tế nông hộ và kinh nghiệm đàm phán hợp đồng tiêu thụ nhằm tối ưu hóa biên lợi nhuận và hạn chế rủi ro thị trường.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Nguồn tài liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp phân tích chuỗi giá trị nông sản (ValueLinks, khung phân tích Porter, Filière), cung cấp bộ số liệu thực địa điển hình phục vụ nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành Quản lý kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Việc áp dụng quy trình VietGAHP mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp nào cho người chăn nuôi?

Áp dụng VietGAHP giúp người nuôi rút ngắn thời gian nuôi vỗ béo từ 135 ngày xuống 118 ngày và giảm tỷ lệ hao hụt đàn từ 13,75% xuống 11,80%. Việc quản lý tốt vệ sinh an toàn sinh học giúp tiết kiệm chi phí thuốc thú y đáng kể và kiểm soát an toàn dịch bệnh tuyệt đối cho 100% hộ tham gia.

Vì sao thịt lợn VietGAHP tại Triệu Sơn vẫn thường bị thương lái mua theo giá thịt thông thường?

Nguyên nhân chủ yếu do chuỗi liên kết dọc chưa chặt chẽ, thiếu các hợp đồng bao tiêu dài hạn. Khi đưa ra thị trường bán lẻ, thịt lợn VietGAHP chưa có bao bì, tem nhãn nhận diện thương hiệu hay mã QR truy xuất nguồn gốc, dẫn tới việc trên 75% sản lượng bị bán lẫn lộn với thịt thường tại chợ truyền thống.

Luận văn sử dụng khung lý thuyết và phương pháp phân tích kinh tế nào?

Nghiên cứu kết hợp khung chuỗi giá trị của Michael Porter (1985), phương pháp ngành hàng Filière và bộ công cụ ValueLinks của GTZ (2007). Các phương pháp hạch toán kinh tế giúp tính toán chi tiết chi phí trung gian (IC), giá trị sản xuất (GO) và giá trị gia tăng (VA) ở từng tác nhân.

Dự án LIFSAP đã có những tác động cụ thể nào đến chuỗi thịt lợn tại Thanh Hóa?

Dự án đã thiết lập thành công 72 nhóm GAHP với 1.006 hộ tham gia tại 5 huyện, hỗ trợ xây dựng hầm biogas, nâng cấp hệ thống lò mổ và quầy bán thịt tại chợ dân sinh. Dự án giúp nâng tỷ lệ lợn qua lò mổ chuẩn đạt 15-20% và đảm bảo không xảy ra dịch bệnh lớn trong vùng dự án.

Giải pháp mang tính đột phá nào giúp nâng cao giá trị chuỗi thịt lợn đến năm 2020?

Giải pháp đột phá là thành lập các Hợp tác xã chăn nuôi kiểu mới để liên kết trực tiếp với các chuỗi siêu thị, bếp ăn tập thể, loại bỏ trung gian không cần thiết. Kết hợp gắn mã tem QR truy xuất nguồn gốc sẽ giúp thịt VietGAHP bán đúng phân khúc cao cấp với giá cao hơn từ 10% đến 15%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị nông sản an toàn theo chuẩn VietGAHP và phương pháp phân tích ValueLinks.
• Phân tích chi tiết thực trạng chăn nuôi và nhận diện rõ 3 kênh phân phối thịt lợn chủ lực tại huyện Triệu Sơn thông qua khảo sát thực tế từ 17 nhóm GAHP.
• Bóc tách rõ nét cấu trúc chi phí và sự mất cân đối trong phân bổ giá trị gia tăng giữa người chăn nuôi, lò mổ và tiểu thương bán lẻ.
• Chỉ ra các điểm nghẽn then chốt về liên kết chuỗi lỏng lẻo, thiếu cơ sở bảo quản mát và hạn chế trong nhận diện thương hiệu sản phẩm sạch.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm chiến lược đồng bộ kèm lộ trình hành động khả thi giai đoạn 2017-2020 nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chăn nuôi địa phương.

Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thiên Toản là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác quản lý và phát triển kinh tế nông thôn. Để tham khảo toàn bộ số liệu khảo sát chi tiết và các mô hình tính toán định lượng chuyên sâu, quý độc giả có thể tiếp cận toàn văn luận văn tại Trung tâm Học liệu - Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THIÊN TOẢN NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ THỊT LỢN SẢN XUẤT THEO QUY TRÌNH VietGAHP TẠI HUYỆN TRIỆU SƠN, TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60.10 Giảng viên hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Dương Nga NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan, chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thiên Toản ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Ban lãnh đạo cùng tập thể các thầy giáo, cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Bộ môn Phân tích định lượng, để tôi có được những điều kiện thuận lợi nhất hoàn thành luận văn.

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ rất quí báu này; Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Thị Dương Nga đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, chia sẻ và động viên tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu để thực hiện và hoàn thành luận văn; Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thanh Hóa, Ban quản lý dự án LIFSAP Thanh Hóa, UBND huyện Triệu Sơn, UBND xã Nông Trường, UBND xã Minh Sơn - huyện Triệu Sơn; các cơ quan, đơn vị, các địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi tiến hành thu thập số liệu và các vấn đề có liên quan để thực hiện các nội dung nghiên cứu của luận văn. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thiên Toản iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Lời cảm ơn.

iii Mục lục. iv Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. ix Danh mục sơ đồ.

xi Danh mục biểu đồ .xii Danh mục đồ thị. x Danh mục ảnh .xiii Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận văn. Tổng quan tài liệu nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị.

Giới thiệu về quy trình chăn nuôi lợn theo tiêu chuẩn VietGAHP. Giới thiệu dự án LIFSAP và chuỗi an toàn thực phẩm. Nội dung nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn. Các yếu tố ảnh hưởng tới chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP.

Cơ sở thực tiễn. Thực hành chăn nuôi tốt ở một số nước trên thế giới và Việt Nam. Thực trạng chăn nuôi lợn thịt áp dụng quy trình VietGAHP trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Bài học kinh nghiệm về phát triển chăn nuôi lợn theo quy trình VietGAHP.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm về tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng chăn nuôi lợn theo quy trình VIETGAHP tại huyện Triệu Sơn. Các chính sách, chương trình, dự án phát triển chăn nuôi lợn của địa phương. Tình hình chế biến và tiêu thụ thịt lợn trên địa bàn huyện.

Thực trạng chuỗi giá trị thịt lợn VIETGAHP trên địa bàn huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Sơ đồ chuỗi giá trị. Đặc điểm và chức năng, quy mô hoạt động của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP. Hiệu quả sản xuất và kinh doanh của các tác nhân.

Phân phối giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP. Liên kết trong chuỗi giá trị thịt lợn. Đáp ứng của chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP đối với người tiêu dùng. Một số vấn đề cần nâng cấp trong chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP.

Các giải pháp phát triển chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP tai huyện Triệu Sơn. Định hướng phát triển chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP đến năm 2020. Giải pháp phát triển chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP. Kết luận và kiến nghị.

104 Tài liệu tham khảo. 108 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt Liên minh chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của ASEAN các Quốc gia trong khu vực Đông Nam Á ATTP An toàn thực phẩm BQ Bình quân BTB Bắc trung bộ CCN Cụm công nghiệp CGT Chuỗi giá trị CN Chăn nuôi CNTY Chăn nuôi thú y CSGM Cơ sở giết mổ DN Doanh nghiệp DNTN Doanh nghiệp tư nhân DV Dịch vụ ĐVT Đơn vị tính FAO Tổ chức lương thực và nông nghiệp liên hợp quốc GAHP Thực hành chăn nuôi tốt GAP Thực hành nông nghiệp tốt GDP Tổng sản phẩm quốc nội GO Giá trị sản xuất GTGT Giá trị gia tăng GTZ Cơ quan hợp tác Phát triển Đức GTSX Giá trị sản xuất HĐND Hội đồng nhân dân HTX Hợp tác xã IC Chi phí trung gian IDA Hiệp hội phát triển quốc tế KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kỹ thuật LIFSAP Dự án cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm vii LMLM Lở mồm long móng MI Thu nhập hỗn hợp NHCS Ngân hàng chính sách NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NSNN Ngân sách nhà nước NTM Nông thôn mới PTTN Phát triển nông thôn QĐ Quyết định QLDA Quản lý dự án QSD Quyền sử dụng SD Sử dụng SXKD Sản xuất kinh doanh TACN Thức ăn chăn nuôi TC Tổng chi phí (Total Cost) THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TR Tổng doanh thu (Total Revenues) TW Trung ương UBND Ủy ban nhân dân VA Giá trị gia tăng VLXD Vật liệu xây dựng VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm VSMT Vệ sinh môi trường viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Kết quả thiết lập vùng GAHP. Phân loại đất huyện Triệu Sơn năm 2016.

Phân bổ mẫu điều tra. Số lượng lợn qua các năm của huyện Triệu Sơn. Bảng số liệu số lợn, số hộ GAHP qua 3 năm tại huyện Triệu Sơn. Bảng số liệu chợ thực phẩm, hộ kinh doanh thịt qua 3 năm tại huyện Triệu Sơn.

Đặc điểm chung của các hộ điều tra. Chi phí sản xuất 100 kg thịt lợn hơi. Chi phí đầu tư xây dựng cơ bản của hộ GAHP. Tài sản phục vụ chăn nuôi BQ/hộ điều tra.

Nguồn vốn chăn nuôi của các hộ GAHP. Nguồn thức ăn sử dụng cho chăn nuôi của các hộ điều tra. Tình hình sử dụng thuốc thú y của các hộ điều tra. Kết quả chăn nuôi của các hộ chăn nuôi lợn thịt tính bình quân/hộ.

Tình hình thực hiện theo các tiêu chí VietGAHP. Tình hình chung của các hộ điều tra. Tài sản phục vụ hoạt động giết mổ. Chi phí thu mua 100 kg lợn hơi của người giết mổ.

Kết quả sản xuất của hộ giết mổ tính trong 1 ngày. Tình hình chung của hộ bán lẻ. Các sản phẩm thịt lợn bán lẻ tính cho 100kg. Quy mô chế biến thịt lợn của hộ chế biến.

Thông tin và đặc điểm tiêu dùng thịt lợn của người tiêu dùng. Hiệu quả sản xuất của hộ chăn nuôi tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả sản xuất của cơ sở giết mổ bán lẻ tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả sản xuất của hộ chăn nuôi tính cho 100kg lợn hơi.

Hiệu quả sản xuất của cơ sở giết mổ bán buôn tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả sản xuất của của hộ bán lẻ tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả sản xuất của hộ chăn nuôi tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả sản xuất của cơ sở giết mổ bán buôn, tính cho 100kg lợn hơi.

Hiệu quả sản xuất của hộ bán lẻ tính cho 100kg lợn hơi. Hiệu quả của hộ chế biến tính cho 100kg lợn hơi. Hình thành giá và giá trị gia tăng của các tác nhân trong toàn chuỗi tiêu thụ thịt lợn VietGAHP. Liên kết thông tin giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị sản phẩm thịt lợn.

So sánh chuỗi giá trị thịt lợn thường và chuỗi giá trị thịt lợn VietGAHP. Nhận thức của người tiêu dùng với thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP. Khung phân tích chuỗi giá trị của Porter. Dạng sơ đồ chuỗi giá trị.

Chiến lược đổi mới chất lượng và đầu tư kỹ thuật công nghệ. Chiến lược cắt giảm chi phí và nâng cấp hoạt động quản lý thể chế. Chuổi giá trị thịt lợn VietGAHP. Mô hình phát triển liên kết ngang trong chăn nuôi lợn thịt VietGAHP.

Mô hình phát triển liên kết dọc trong chăn nuôi lợn thịt. 97 xi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Biến động giá thịt lợn hơi năm 2016. Phân phối giá trị gia tăng trong các kênh.

81 DANH MỤC ĐỒ THỊ Đồ thị 4. Quy mô chăn nuôi lợn trên địa bàn huyện. Cơ cấu sử dụng giống lợn. Tỷ lệ nguồn cung cấp giống cho hộ GAHP .53 xii DANH MỤC ẢNH Ảnh 4.

Trước và sau khi tham gia GHAP. Cơ sở giết mổ trước khi nâng cấp. Cơ sở giết mổ được dự án LIFSAP đầu tư nâng cấp. Chợ thực phẩm trước nâng cấp.

Chợ thực phẩm sau nâng cấp. Kết nối xây dựng chuỗi cung cấp sản phẩm chăn nuôi VietGAHP. 87 xiii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN 1. Tên tác giả: Nguyễn Thiên Toản 2.

Tên luận văn: “Nghiên cứu chuỗi giá trị thịt lợn sản xuất theo quy trình VietGAHP tại huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa”. Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60. Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Thanh Hóa là một trong 12 tỉnh của cả nước triển khai dự án “Cạnh tranh ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm” (LIFSAP). Đến nay dự án đã góp phần nâng cao hiệu quả trong chăn nuôi và người tiêu dùng yên tâm với nguồn thực phẩm an toàn từ các vùng chăn nuôi ưu tiên áp dụng GAHP.