Nghiên Cứu Chức Năng Của Gen ABCC4 Liên Quan Đến Rối Loạn Tự Kỷ Bằng Mô Hình Ruồi Giấm

Luận văn thạc sĩ phân tích khoa họ nghiên cứu vai trò của gen abcc4 liên quan đến rối loạn tự kỷ bằng mô hình ruồi giấm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Trần Quốc Đạt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trọng Tuệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên Cứu Chức Năng Gen ABCC4 Liên Quan Đến Rối Loạn Tự Kỷ Qua Mô Hình Ruồi Giấm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về hội chứng rối loạn phổ tự kỷ
• 1.2. Tổng quan về ruồi giấm
• 1.2.1. Chu kỳ vòng đời
• 1.2.2. Hệ gen của ruồi giấm
• 1.2.3. Ứng dụng mô hình ruồi giấm trong nghiên cứu
• 1.2.4. Hệ thống kiểm soát biểu hiện gen GAL4-UAS và ứng dụng trong nghiên cứu mô hình ruồi giấm
• 1.2.4.1. Hệ thống GAL4/UAS
• 1.2.4.2. Phương pháp knockdown một gen bằng kỹ thuật RNAi và biểu hiện gen knockdown bằng hệ thống GAL4/UAS
• 1.2.5. Họ gen ABC và gen ABCC4
• 1.2.5.1. Tổng quan về họ gen ABC
• 1.2.5.2. Ứng dụng mô hình ruồi giấm trong nghiên cứu rối loạn tự kỷ
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Nguyên vật liệu, hoá chất và thiết bị
• 1.3.2.1. Nguyên vật liệu và hoá chất
• 1.3.2.2. Dụng cụ và thiết bị
• 1.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3.1. Phương pháp lai tạo dòng ruồi giấm knockdown biểu hiện dABCC4 tại mô não của ruồi
• 1.3.3.2. Phương pháp đánh giá biểu hiện của protein ABCC4 tại mô não ruồi giấm bằng kỹ thuật western blotting
• 1.3.3.3. Đánh giá khả năng vận động của ruồi giấm bằng thí nghiệm leo trèo
• 1.3.3.4. Phương pháp đánh giá khả năng tương tác xã hội
• 1.3.3.5. Phương pháp đánh giá nhịp sinh học của ruồi giấm (activity assay)
• 1.3.3.6. Phương pháp đánh giá tuổi thọ của ruồi giấm (viability assay)
• 1.3.3.7. Xác định sự thay đổi trong cấu trúc mối nối thần kinh cơ bằng phương pháp nhuộm miễn dịch huỳnh quang
• 1.3.3.8. Phân tích kết quả
• 1.4. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 1.4.1. So sánh mức độ tương đồng giữa protein ABCC4 của người và ruồi giấm
• 1.4.2. Kết quả đánh giá mức độ biểu hiện protein ABCC4 tại mô não ruồi giấm
• 1.4.3. Kết quả đánh giá khả năng vận động và tương tác ở ruồi trưởng thành
• 1.4.4. Kết quả xác định nhịp sinh học của ruồi giấm
• 1.4.5. Kết quả xác định sự thay đổi trong cấu trúc mối nối thần kinh cơ (neuromuscular junction-NMJ) ruồi giấm bằng phương pháp nhuộm miễn dịch huỳnh quang
• 1.4.6. Kết quả đánh giá tuổi thọ của ruồi giấm
• Tài liệu tham khảo
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Gen ABCC4 Rối Loạn Tự Kỷ ASD

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa gen ABCC4 và rối loạn tự kỷ (ASD) đang thu hút sự quan tâm lớn. Rối loạn tự kỷ, hay còn gọi là ASD, là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp ảnh hưởng đến giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi. Các nghiên cứu di truyền đã xác định nhiều gen liên quan đến ASD, nhưng vai trò chính xác của nhiều gen, trong đó có ABCC4, vẫn chưa được hiểu rõ. Việc khám phá chức năng gen của ABCC4 có thể cung cấp thông tin quan trọng về cơ chế bệnh sinh của rối loạn tự kỷ. Mô hình ruồi giấm (Drosophila melanogaster) là một công cụ mạnh mẽ để nghiên cứu chức năng gen và cơ chế bệnh sinh của các bệnh ở người. Ưu điểm của mô hình này là vòng đời ngắn, dễ dàng thao tác di truyền, và sự bảo tồn cao của nhiều gen giữa ruồi giấm và người. Nghiên cứu sử dụng ruồi giấm để nghiên cứu ABCC4 có thể giúp làm sáng tỏ vai trò của gen này trong phát triển thần kinh và hành vi liên quan đến rối loạn tự kỷ.

1.1. Rối Loạn Phổ Tự Kỷ ASD Tổng Quan Thách Thức

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một tập hợp các rối loạn phát triển thần kinh, ảnh hưởng đến khoảng 1% dân số thế giới. ASD được đặc trưng bởi những khiếm khuyết trong giao tiếp xã hội, tương tác lẫn nhau và các hành vi, sở thích hạn chế hoặc lặp đi lặp lại. Chẩn đoán ASD dựa trên các tiêu chí hành vi, làm cho việc xác định các cơ chế sinh học cơ bản trở nên khó khăn. Nghiên cứu di truyền đã xác định nhiều gen nguy cơ liên quan đến ASD, nhưng phần lớn các trường hợp ASD vẫn chưa được giải thích về mặt di truyền. Sự phức tạp di truyền của ASD và sự đa dạng về kiểu hình lâm sàng gây ra những thách thức lớn cho việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Tại Sao Ruồi Giấm Lại Quan Trọng Trong Nghiên Cứu ASD

Ruồi giấm (Drosophila melanogaster) là một mô hình động vật hữu ích trong nghiên cứu rối loạn tự kỷ (ASD) vì nhiều lý do. Thứ nhất, ruồi giấm có hệ gen đơn giản và được nghiên cứu kỹ lưỡng, cho phép các nhà khoa học dễ dàng xác định và thao tác các gen liên quan đến bệnh. Thứ hai, ruồi giấm có vòng đời ngắn và dễ nuôi, giúp tiến hành các thí nghiệm di truyền quy mô lớn một cách nhanh chóng. Thứ ba, nhiều gen ở ruồi giấm có sự tương đồng về cấu trúc và chức năng với các gen ở người, bao gồm cả các gen liên quan đến phát triển thần kinh. Cuối cùng, ruồi giấm thể hiện các hành vi xã hội có thể được sử dụng để mô hình hóa các khía cạnh của ASD.

II. Xác Định Vấn Đề Vai Trò Chưa Rõ Ràng Của Gen ABCC4 ASD

Mặc dù nhiều gen đã được liên kết với rối loạn tự kỷ, vai trò cụ thể của gen ABCC4 trong cơ chế bệnh sinh của bệnh vẫn còn chưa rõ ràng. ABCC4 là một thành viên của họ gen ABC, mã hóa các protein vận chuyển màng liên quan đến vận chuyển nhiều loại chất khác nhau qua màng tế bào. Các protein ABC đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh học, bao gồm giải độc, miễn dịch và truyền tín hiệu. Một số nghiên cứu đã gợi ý rằng các protein ABC có thể liên quan đến phát triển thần kinh và chức năng não bộ. Tuy nhiên, chức năng cụ thể của ABCC4 trong não và vai trò tiềm năng của nó trong rối loạn tự kỷ vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Nghiên cứu này nhằm mục đích khám phá chức năng gen của ABCC4 trong ruồi giấm và xác định xem liệu nó có liên quan đến các hành vi liên quan đến rối loạn tự kỷ hay không.

2.1. Gen ABCC4 Chức Năng Sinh Học Tiềm Năng Trong Não Bộ

Gen ABCC4 mã hóa một protein vận chuyển màng thuộc họ ABC. Protein này được biểu hiện rộng rãi trong nhiều mô khác nhau, bao gồm cả não bộ. Người ta cho rằng ABCC4 tham gia vào việc vận chuyển nhiều loại chất khác nhau qua màng tế bào, bao gồm các chất chuyển hóa, thuốc và các phân tử tín hiệu. Trong não, ABCC4 có thể đóng vai trò trong việc duy trì cân bằng nội môi của các chất dẫn truyền thần kinh, điều chỉnh tín hiệu synap và bảo vệ tế bào thần kinh khỏi các chất độc. Tuy nhiên, chức năng chính xác của ABCC4 trong não bộ và tác động của nó đối với phát triển thần kinh vẫn còn là một chủ đề cần nghiên cứu thêm.

2.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Liên Kết Gen ABCC4 Triệu Chứng ASD

Mặc dù một số nghiên cứu đã gợi ý mối liên hệ tiềm năng giữa các gen thuộc họ ABC và rối loạn tự kỷ, nhưng chưa có nghiên cứu nào kiểm tra trực tiếp vai trò của gen ABCC4 trong ASD. Các nghiên cứu trước đây đã tập trung vào các gen khác trong họ ABC, chẳng hạn như ABCA13, và đã tìm thấy mối liên hệ giữa các biến thể di truyền của các gen này và nguy cơ mắc ASD. Tuy nhiên, không rõ liệu ABCC4 có đóng vai trò tương tự trong ASD hay không. Việc nghiên cứu chức năng của ABCC4 trong mô hình động vật có thể cung cấp thông tin chi tiết quan trọng về vai trò tiềm năng của nó trong cơ chế bệnh sinh của ASD.

2.3. Đột Biến Gen ABCC4 Ảnh Hưởng Đến Synapse Như Thế Nào

Một trong những hướng nghiên cứu quan trọng là tìm hiểu xem liệu đột biến gen ABCC4 có ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của synapse hay không. Synapse là các cấu trúc chuyên biệt cho phép các tế bào thần kinh giao tiếp với nhau. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những bất thường trong chức năng synap có thể góp phần vào sự phát triển của ASD. Nếu đột biến gen ABCC4 gây ra những thay đổi trong tín hiệu synap hoặc cấu trúc synapse, điều này có thể giúp giải thích mối liên hệ tiềm năng giữa gen này và ASD.

III. Nghiên Cứu Ruồi Giấm Phương Pháp Knockdown Gen ABCC4

Để nghiên cứu chức năng gen của ABCC4, nhóm nghiên cứu sử dụng mô hình ruồi giấm. Phương pháp chính là knockdown gen ABCC4 trong ruồi giấm bằng kỹ thuật RNAi. RNAi là một quá trình trong đó các phân tử RNA can thiệp vào biểu hiện gen, dẫn đến giảm mức protein do gen đó mã hóa. Bằng cách knockdown gen ABCC4 ở ruồi giấm, các nhà nghiên cứu có thể quan sát những ảnh hưởng của việc mất chức năng ABCC4 đối với hành vi và phát triển thần kinh của ruồi giấm. Sau khi knockdown gen ABCC4, các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành một loạt các thí nghiệm để đánh giá hành vi và cấu trúc thần kinh của ruồi giấm.

3.1. Kỹ Thuật RNAi Cách Giảm Biểu Hiện Gen ABCC4 Ở Ruồi

RNAi (RNA interference) là một kỹ thuật sinh học phân tử mạnh mẽ được sử dụng để giảm biểu hiện gen cụ thể. Trong nghiên cứu này, RNAi được sử dụng để knockdown gen ABCC4 ở ruồi giấm. Quá trình này bao gồm việc đưa một đoạn RNA mạch kép (dsRNA) tương ứng với trình tự của gen ABCC4 vào tế bào của ruồi giấm. dsRNA này sẽ được xử lý bởi các enzyme trong tế bào để tạo thành các đoạn RNA nhỏ hơn, được gọi là siRNA (small interfering RNA). siRNA sẽ liên kết với một phức hợp protein gọi là RISC (RNA-induced silencing complex), và phức hợp này sẽ nhắm mục tiêu và phá hủy các phân tử mRNA tương ứng với gen ABCC4, do đó làm giảm biểu hiện gen.

3.2. Hệ Thống GAL4 UAS Kiểm Soát Biểu Hiện Gen Có Mục Tiêu

Hệ thống GAL4/UAS là một hệ thống di truyền được sử dụng rộng rãi để kiểm soát biểu hiện gen trong ruồi giấm. Hệ thống này bao gồm hai thành phần chính: protein GAL4, là một yếu tố phiên mã từ nấm men, và UAS (Upstream Activation Sequence), là một trình tự DNA mà GAL4 liên kết vào. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu sử dụng một dòng ruồi giấm biểu hiện GAL4 trong các tế bào thần kinh cụ thể. Dòng ruồi giấm này được lai với một dòng ruồi giấm khác mang một gen mục tiêu (ví dụ, gen mã hóa cho dsRNA tương ứng với ABCC4) được điều khiển bởi UAS. Kết quả là, gen mục tiêu chỉ được biểu hiện trong các tế bào thần kinh mà GAL4 được biểu hiện.

3.3. Đánh Giá Mức Độ Knockdown Western Blotting qPCR

Sau khi thực hiện knockdown gen ABCC4, điều quan trọng là phải xác nhận rằng mức độ biểu hiện của ABCC4 đã giảm thành công. Có hai phương pháp chính có thể được sử dụng để đánh giá mức độ knockdown: Western blotting và qPCR (quantitative polymerase chain reaction). Western blotting là một kỹ thuật được sử dụng để phát hiện và định lượng protein. Trong trường hợp này, Western blotting có thể được sử dụng để đo mức protein ABCC4 trong não của ruồi giấm đã được knockdown gen ABCC4 so với ruồi giấm đối chứng. qPCR là một kỹ thuật được sử dụng để đo mức mRNA. qPCR có thể được sử dụng để đo mức mRNA của ABCC4 trong ruồi giấm đã được knockdown gen ABCC4 so với ruồi giấm đối chứng.

IV. Phân Tích Hành Vi Đánh Giá Ảnh Hưởng Của ABCC4 lên Ruồi

Sau khi knockdown gen ABCC4, các nhà nghiên cứu sẽ đánh giá tác động của việc này đối với hành vi của ruồi giấm. Các hành vi được đánh giá bao gồm khả năng vận động, tương tác xã hội và nhịp sinh học. Khả năng vận động được đánh giá bằng cách sử dụng xét nghiệm leo trèo, trong đó các nhà nghiên cứu đo tốc độ ruồi giấm có thể leo lên ống nghiệm. Tương tác xã hội được đánh giá bằng cách quan sát cách ruồi giấm tương tác với nhau trong một môi trường kiểm soát. Nhịp sinh học được đánh giá bằng cách đo hoạt động của ruồi giấm trong một khoảng thời gian 24 giờ. Bất kỳ thay đổi nào trong các hành vi này ở ruồi giấm đã được knockdown gen ABCC4 so với ruồi giấm đối chứng có thể cho thấy rằng ABCC4 đóng vai trò trong việc điều chỉnh các hành vi này.

4.1. Thí Nghiệm Leo Trèo Đánh Giá Khả Năng Vận Động

Thí nghiệm leo trèo là một xét nghiệm hành vi đơn giản và được sử dụng rộng rãi để đánh giá khả năng vận động của ruồi giấm. Trong thí nghiệm này, một nhóm ruồi giấm được đặt vào một ống nghiệm và các nhà nghiên cứu đo tỷ lệ ruồi giấm có thể leo lên một khoảng cách nhất định trong một khoảng thời gian nhất định. Ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 sẽ được so sánh với ruồi giấm đối chứng để xem liệu có sự khác biệt nào về khả năng vận động hay không. Sự suy giảm khả năng leo trèo ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 có thể cho thấy rằng ABCC4 đóng vai trò trong chức năng vận động.

4.2. Đánh Giá Tương Tác Xã Hội Quan Sát Hành Vi Cộng Đồng

Tương tác xã hội là một khía cạnh quan trọng của hành vi ruồi giấm. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu sẽ sử dụng một loạt các xét nghiệm để đánh giá tương tác xã hội của ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4. Các xét nghiệm này có thể bao gồm việc quan sát cách ruồi giấm tập hợp lại với nhau, cách ruồi giấm giao tiếp với nhau và cách ruồi giấm cạnh tranh để giành nguồn lực. Bất kỳ sự khác biệt nào về tương tác xã hội ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 so với ruồi giấm đối chứng có thể cho thấy rằng ABCC4 đóng vai trò trong việc điều chỉnh hành vi xã hội.

4.3. Đo Nhịp Sinh Học Theo Dõi Hoạt Động Thức Ngủ

Nhịp sinh học là các chu kỳ sinh học kéo dài khoảng 24 giờ và điều chỉnh nhiều quá trình sinh lý, bao gồm cả giấc ngủ và sự tỉnh táo. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những bất thường trong nhịp sinh học có thể liên quan đến rối loạn tự kỷ. Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu sẽ sử dụng một hệ thống theo dõi hoạt động để đo hoạt động của ruồi giấm trong một khoảng thời gian 24 giờ. Ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 sẽ được so sánh với ruồi giấm đối chứng để xem liệu có sự khác biệt nào về nhịp sinh học hay không. Những thay đổi trong nhịp sinh học ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 có thể cho thấy rằng ABCC4 đóng vai trò trong việc điều chỉnh giấc ngủ và sự tỉnh táo.

V. Nghiên Cứu NMJ Tác Động Của ABCC4 Lên Cấu Trúc Thần Kinh

Ngoài việc phân tích hành vi, nghiên cứu cũng sẽ điều tra tác động của việc knockdown gen ABCC4 đối với cấu trúc của mối nối thần kinh cơ (NMJ) ở ruồi giấm. NMJ là synapse giữa tế bào thần kinh vận động và tế bào cơ, và nó đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát vận động. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những bất thường trong cấu trúc và chức năng của NMJ có thể liên quan đến các rối loạn thần kinh, bao gồm cả rối loạn tự kỷ. Các nhà nghiên cứu sẽ sử dụng kỹ thuật nhuộm miễn dịch huỳnh quang để hình dung và phân tích cấu trúc của NMJ ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4. Bất kỳ thay đổi nào trong cấu trúc của NMJ có thể cho thấy rằng ABCC4 đóng vai trò trong phát triển và duy trì của synapse.

5.1. Nhuộm Miễn Dịch Huỳnh Quang Quan Sát Cấu Trúc NMJ

Nhuộm miễn dịch huỳnh quang là một kỹ thuật được sử dụng để hình dung và phân tích các protein và các cấu trúc tế bào cụ thể bằng cách sử dụng kháng thể được gắn nhãn huỳnh quang. Trong nghiên cứu này, nhuộm miễn dịch huỳnh quang sẽ được sử dụng để hình dung cấu trúc của NMJ ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4. Các kháng thể sẽ được sử dụng để nhắm mục tiêu các protein cụ thể có mặt trong NMJ, chẳng hạn như protein synap và protein khung xương tế bào. Bằng cách sử dụng kính hiển vi huỳnh quang, các nhà nghiên cứu có thể quan sát cấu trúc của NMJ và xác định bất kỳ thay đổi nào do việc knockdown gen ABCC4.

5.2. Phân Tích Cấu Trúc NMJ Đếm Số Lượng Synapse Vùng Hoạt Động

Sau khi hình dung cấu trúc của NMJ bằng nhuộm miễn dịch huỳnh quang, các nhà nghiên cứu sẽ tiến hành phân tích định lượng để xác định bất kỳ thay đổi nào về cấu trúc của NMJ do việc knockdown gen ABCC4. Các phép đo có thể bao gồm số lượng synapse, kích thước của synapse và mật độ của các protein synap. Bằng cách so sánh các phép đo này ở ruồi giấm đã bị knockdown gen ABCC4 với ruồi giấm đối chứng, các nhà nghiên cứu có thể xác định liệu ABCC4 có đóng vai trò trong phát triển synap hay không.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Nghiên Cứu Gen ABCC4 Điều Trị Tự Kỷ

Nghiên cứu này về chức năng gen của ABCC4 trong ruồi giấm có thể cung cấp thông tin chi tiết quan trọng về vai trò tiềm năng của gen này trong rối loạn tự kỷ. Nếu việc knockdown gen ABCC4 ở ruồi giấm dẫn đến những thay đổi trong hành vi và cấu trúc của NMJ, điều này sẽ gợi ý rằng ABCC4 đóng vai trò trong phát triển thần kinh và chức năng não bộ. Những phát hiện này có thể mở đường cho các nghiên cứu trong tương lai về ABCC4 và rối loạn tự kỷ ở người, và cuối cùng có thể dẫn đến sự phát triển của các phương pháp điều trị mới cho rối loạn này. Việc hiểu rõ vai trò của các gen cụ thể, như ABCC4, trong cơ chế bệnh sinh của rối loạn tự kỷ là rất quan trọng để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Gen ABCC4 Ở Người

Kết quả từ nghiên cứu này trên ruồi giấm có thể được sử dụng để hướng dẫn các nghiên cứu trong tương lai về vai trò của gen ABCC4 ở người. Các nghiên cứu này có thể bao gồm việc kiểm tra các biến thể di truyền của ABCC4 ở những người mắc rối loạn tự kỷ và đánh giá tác động của các biến thể này đối với chức năng não bộ và hành vi. Ngoài ra, các nghiên cứu trong tương lai có thể khám phá cơ chế phân tử mà qua đó ABCC4 ảnh hưởng đến phát triển thần kinh và chức năng synap.

6.2. Ứng Dụng Trong Điều Trị Sàng Lọc Thuốc Liệu Pháp Gen

Hiểu rõ vai trò của gen ABCC4 trong rối loạn tự kỷ có thể mở đường cho sự phát triển của các phương pháp điều trị mới. Ví dụ, nếu ABCC4 được chứng minh là mục tiêu quan trọng cho các can thiệp dược lý, các nhà nghiên cứu có thể bắt đầu sàng lọc các loại thuốc có thể điều chỉnh hoạt động của ABCC4. Ngoài ra, các liệu pháp gen nhằm mục đích khôi phục chức năng của ABCC4 có thể được phát triển trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một bệnh lý phát triển thần kinh phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng tương tác xã hội, giao tiếp và hành vi của trẻ em. Theo số liệu năm 2012, tỷ lệ mắc ASD trên thế giới khoảng 62/10.000 người, với tỷ lệ bé trai mắc cao gấp 4-5 lần bé gái. Tại Việt Nam, số trẻ được chẩn đoán tự kỷ tăng nhanh, từ 450 trẻ năm 2008 lên 1792 trẻ năm 2010 tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Nghiên cứu năm 2019 tại miền Bắc Việt Nam ghi

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về hội chứng rối loạn phổ tự kỷ Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disoders – ASD) là một bệnh lý rối loạn về phát triển thần kinh phức tạp ở trẻ em được giả thuyết do sự phơi nhiễm với các chất độc hoặc do thay đổi về những yếu tố di truyền [5]. Bệnh được phân loại bao gồm: rối loạn Rett, rối loạn phân rã tuổi thơ, rối loạn Asperger, rối loạn phát triển lan toả không đặc hiệu và hội chứng nhiễm sắc thể X dễ gãy… [72].

Những rối loạn về hành vi thường phát triển trong những năm đầu tiên của cuộc đời. Đây là căn bệnh đang có xu hướng phát triển với một tốc độ đáng báo động không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới. Theo số liệu thống kê năm 2012, thế giới có khoảng 62/10 000 người bị mắc hội chứng rối loạn tự kỷ. Trước đó, nhiều nghiên cứu khảo sát toàn diện về tỷ lệ mắc bệnh từ khu vực Tây Thái Bình Dương đến Nhật Bản và Trung Quốc.

Năm 2000, tỷ lệ mắc tự kỷ dao động từ 2,8/10000 đến 94/10000 với giá trị trung bình là 11,6 /10 000. Chỉ có một nghiên cứu về hội chứng này ở khu vực Đông Nam Á, được thực hiện ở Indonesia vào năm 1992; ước tính tỷ lệ mắc tự kỷ là 11,7/10 000 [23]. Công bố năm 2014 của Trung tâm kiểm soát dịch bệnh Hoa kỳ- CDC khi điều tra trên 11 bang của Mỹ cho thấy trung bình cứ 59 trẻ ở độ tuổi 8 tuổi thì có 1 trẻ bị hội chứng tự kỷ. Tỷ lệ này có thể khác nhau giữa các bang (khoảng từ 13.000 trẻ em 8 tuổi) và thay đổi theo giới tính và chủng tộc/sắc tộc.

Bé trai có nguy cơ mắc tự kỷ cao gấp từ 4 -5 lần so với bé gái [72]. Tại Việt Nam, số trẻ được chẩn đoán tự kỷ ngày càng tăng lên. Cụ thể, tại Bệnh viện Nhi Trung ương, số trẻ được chẩn đoán tự kỷ trong năm 2008 là 450 trẻ, năm 2009 là 963 trẻ, con số này vào năm 2010 lên tới 1792 trẻ [2]. Nghiên cứu của Hoàng Văn Minh và cs năm 2019 về tỷ lệ mắc tự kỷ ở nhóm trẻ 18-30 tháng tuổi ở Miền Bắc Việt Nam là 75,2/10 000 trẻ, cao hơn so với thống kê giai đoạn 2013-2014.

Cũng trong nghiên cứu này, tác giả còn chỉ ra tỷ lệ mắc rối loạn tự kỷ cao hơn ở những trẻ em sống trong môi trường đô thị. Mức độ đô thị hoá ngày càng tăng dẫn đến trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn [29]. 3 Luận văn thạc sĩ khoa học Trần Quốc Đạt – K26 Sinh học thực nghiệm 1. Chẩn đoán Về mặt chẩn đoán, trong khoảng thời gian dài tranh luận và sửa đổi, các nhà tâm thần học đã đi đến thống nhất và mô tả hoàn chỉnh các tiêu chí trong hai bảng phân loại bệnh quốc tế là “The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – 5th Edition” (DSM-V) và “Autism Spectrum Diagnostic Observation Schedule” (ASD-OC) [27], [31].

Trẻ mắc hội chứng này thường biểu hiện sự thiếu hụt và bất thường ở ba yếu tố chẩn đoán cốt lõi là tương tác xã hội, khả năng giao tiếp và hành vi có tính lặp lại. Trong đó, tiêu chuẩn chẩn đoán bao gồm việc xuất hiện ít nhất ba dấu hiệu của sự giảm giao tiếp xã hội hoặc hai dấu hiệu của việc lặp đi lặp lại các hành vi và có phản ứng quá mức, hoặc dưới mức với các tác động từ môi trường [27]. Một số biểu hiện khác như động kinh, tăng động giảm chú ý, lo âu, trầm cảm cũng được sử dụng làm tiêu chuẩn chẩn đoán.