Nghiên Cứu Chữa Ngoài Tử Cung Tại Bệnh Viện Sản Nhi Bắc Giang (2015-2016)

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và xử trí chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang năm 2015-2016, cung cấp thông tin hữu ích cho y học.

• Người hướng dẫn: BSCKII. Nguyễn Thị Bình
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sản phụ khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Chữa Ngoài Tử Cung Tại Bệnh Viện Sản Nhi Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về chửa ngoài tử cung
• 1.2. Triệu chứng lâm sàng của chửa ngoài tử cung
• 1.3. Triệu chứng cận lâm sàng của chửa ngoài tử cung
• 1.4. Phân loại chửa ngoài tử cung
• 1.5. Điều trị chửa ngoài tử cung
• 1.6. Một số nghiên cứu về chửa ngoài tử cung trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.6. Một số tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu
• 2.7. Kỹ thuật và phương tiện thu thập số liệu
• 2.8. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang
• 3.2. Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung
• 4.2. Kết quả điều trị phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU NGHIÊN CỨU CHỬA NGOÀI TỬ CUNG TẠI BỆNH VIỆN SẢN NHI BẮC GIANG
• DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chửa Ngoài Tử Cung Tại Bắc Giang

Chửa ngoài tử cung (CNTC) là tình trạng trứng thụ tinh làm tổ bên ngoài buồng tử cung. Đây là một cấp cứu sản khoa nguy hiểm, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ. CNTC là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ trong giai đoạn sớm của thai nghén. Nghiên cứu cho thấy CNTC chiếm 4-10% tổng số ca tử vong mẹ liên quan đến thai nghén và làm tăng nguy cơ tái phát ở lần mang thai sau. Tỷ lệ mắc CNTC dao động tùy khu vực, ước tính 1-2% tổng số thai nghén. Tại Việt Nam, tỷ lệ này là 0.25-1.3% và có xu hướng tăng. Sự gia tăng CNTC liên quan đến viêm vòi trứng, tiền sử nạo hút thai, sử dụng dụng cụ tử cung và các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Việc chẩn đoán sớm và chính xác CNTC là yếu tố then chốt để điều trị kịp thời, bảo tồn tính mạng người mẹ và khả năng sinh sản.

1.1. Định Nghĩa và Vị Trí Thường Gặp Của Thai Ngoài Tử Cung

Chửa ngoài tử cung (CNTC) xảy ra khi trứng thụ tinh làm tổ bên ngoài buồng tử cung. Vị trí thường gặp nhất là ở vòi trứng (hơn 95% trường hợp), tiếp đến là ổ bụng, buồng trứng và hiếm gặp ở ống cổ tử cung. Vòi trứng được chia thành bốn đoạn: kẽ, eo, bóng và loa. Đoạn bóng là nơi thường xảy ra CNTC nhất (khoảng 80%).

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung

Nghiên cứu về điều trị thai ngoài tử cung có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm tỷ lệ tử vong mẹ và bảo tồn khả năng sinh sản cho phụ nữ. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như vỡ vòi trứng, chảy máu trong ổ bụng và sốc mất máu. Các phương pháp điều trị hiện đại, bao gồm điều trị nội khoa và phẫu thuật nội soi, giúp bảo tồn vòi trứng và tăng cơ hội mang thai thành công trong tương lai.

II. Thách Thức Chẩn Đoán Thai Ngoài Tử Cung Tại Bệnh Viện

Chẩn đoán CNTC gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Các triệu chứng thường gặp bao gồm chậm kinh, ra máu âm đạo và đau bụng, nhưng sự xuất hiện và mức độ của chúng có thể khác nhau. Nhiều trường hợp cần thăm khám nhiều lần, theo dõi và sử dụng các biện pháp thăm dò hiện đại như định lượng β hCG và siêu âm đầu dò âm đạo để chẩn đoán chính xác. Việc chẩn đoán muộn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của phụ nữ.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Điển Hình và Không Điển Hình

Các triệu chứng cơ năng của thai ngoài tử cung bao gồm chậm kinh, ra máu âm đạo và đau bụng. Tuy nhiên, các triệu chứng này có thể không điển hình hoặc không xuất hiện đầy đủ. Một số bệnh nhân có thể không có dấu hiệu chậm kinh hoặc chỉ ra máu âm đạo ít một. Mức độ đau bụng cũng có thể khác nhau, từ đau âm ỉ đến đau dữ dội. Các triệu chứng thực thể bao gồm đau khi nắn bụng, đau khi di động tử cung và có thể sờ thấy khối cạnh tử cung.

2.2. Các Phương Pháp Chẩn Đoán Phân Biệt Thai Ngoài Tử Cung

Chẩn đoán phân biệt thai ngoài tử cung cần loại trừ các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự, như sảy thai tự nhiên, viêm vùng chậu và u nang buồng trứng. Các xét nghiệm như định lượng β hCG và siêu âm đầu dò âm đạo đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán xác định CNTC. Chọc dò túi cùng Douglas có thể được sử dụng để phát hiện máu trong ổ bụng.

2.3. Tỷ Lệ Chẩn Đoán Sớm và Chẩn Đoán Muộn Thai Ngoài Tử Cung

Tỷ lệ chẩn đoán sớm và chẩn đoán muộn thai ngoài tử cung phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của bác sĩ và trang thiết bị của cơ sở y tế. Chẩn đoán sớm giúp điều trị bảo tồn vòi trứng và giảm nguy cơ biến chứng. Chẩn đoán muộn có thể dẫn đến vỡ vòi trứng, chảy máu trong ổ bụng và sốc mất máu, đe dọa tính mạng người bệnh.

III. Phương Pháp Điều Trị Nội Khoa Thai Ngoài Tử Cung Methotrexate

Điều trị nội khoa bằng Methotrexate là một phương pháp hiệu quả để điều trị CNTC chưa vỡ và có kích thước nhỏ. Methotrexate là một loại thuốc chống ung thư có tác dụng ức chế sự phát triển của tế bào thai. Phương pháp này giúp bảo tồn vòi trứng và giảm nguy cơ tái phát CNTC. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ của thuốc và đảm bảo bệnh nhân tuân thủ phác đồ điều trị.

3.1. Chỉ Định và Chống Chỉ Định Sử Dụng Methotrexate

Methotrexate được chỉ định cho bệnh nhân thai ngoài tử cung chưa vỡ, kích thước khối thai nhỏ hơn 3.5 cm, β hCG < 5000 mIU/mL và không có chống chỉ định như suy gan, suy thận, bệnh phổi mãn tính, loét dạ dày tá tràng hoặc mẫn cảm với thuốc. Chống chỉ định bao gồm vỡ vòi trứng, có dấu hiệu sốc, β hCG > 5000 mIU/mL, hoặc có các bệnh lý nội khoa nặng.

3.2. Phác Đồ Điều Trị Methotrexate và Theo Dõi Sau Điều Trị

Phác đồ điều trị Methotrexate thường bao gồm tiêm bắp Methotrexate liều duy nhất hoặc đa liều, tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và mức β hCG. Sau điều trị, cần theo dõi chặt chẽ mức β hCG hàng tuần cho đến khi về âm tính. Siêu âm cũng được thực hiện để đánh giá sự thoái triển của khối thai.

3.3. Ưu Điểm và Nhược Điểm Của Phương Pháp Điều Trị Nội Khoa

Ưu điểm của điều trị nội khoa bằng Methotrexate là bảo tồn vòi trứng, giảm nguy cơ biến chứng phẫu thuật và thời gian nằm viện ngắn. Nhược điểm là có thể gây ra các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, viêm miệng, rụng tóc và suy tủy. Ngoài ra, cần theo dõi chặt chẽ và có thể thất bại, phải chuyển sang phẫu thuật.

IV. Phẫu Thuật Nội Soi Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung Tại Bắc Giang

Phẫu thuật nội soi (PTNS) là phương pháp điều trị phổ biến cho CNTC, đặc biệt là tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang. PTNS có nhiều ưu điểm so với phẫu thuật mở, bao gồm ít xâm lấn, giảm đau, thời gian nằm viện ngắn và phục hồi nhanh hơn. PTNS có thể được thực hiện để cắt bỏ vòi trứng (salpingectomy) hoặc bảo tồn vòi trứng (salpingostomy), tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và mong muốn sinh sản.

4.1. Chỉ Định Phẫu Thuật Nội Soi Trong Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung

Phẫu thuật nội soi được chỉ định cho bệnh nhân thai ngoài tử cung có vỡ vòi trứng, có dấu hiệu sốc, điều trị nội khoa thất bại, hoặc có chống chỉ định với điều trị nội khoa. PTNS cũng được ưu tiên cho bệnh nhân mong muốn bảo tồn khả năng sinh sản.

4.2. Kỹ Thuật Phẫu Thuật Nội Soi Cắt Bỏ Hoặc Bảo Tồn Vòi Trứng

Phẫu thuật nội soi cắt bỏ vòi trứng (salpingectomy) được thực hiện khi vòi trứng bị tổn thương nặng hoặc bệnh nhân không mong muốn sinh con. Phẫu thuật nội soi bảo tồn vòi trứng (salpingostomy) được thực hiện khi vòi trứng còn nguyên vẹn và bệnh nhân mong muốn sinh con. Kỹ thuật này bao gồm rạch một đường trên vòi trứng để lấy khối thai ra và khâu cầm máu.

4.3. Ưu Điểm và Biến Chứng Của Phẫu Thuật Nội Soi

Ưu điểm của phẫu thuật nội soi là ít xâm lấn, giảm đau, thời gian nằm viện ngắn, phục hồi nhanh và sẹo nhỏ. Biến chứng có thể xảy ra bao gồm chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương các cơ quan lân cận và tái phát thai ngoài tử cung.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung Tại Bắc Giang

Nghiên cứu tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang (2015-2016) đánh giá đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị CNTC. Kết quả cho thấy tỷ lệ CNTC tăng so với các năm trước. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời giúp giảm tỷ lệ biến chứng và bảo tồn khả năng sinh sản cho phụ nữ. Nghiên cứu cũng chỉ ra vai trò quan trọng của siêu âm đầu dò âm đạo và định lượng β hCG trong chẩn đoán CNTC.

5.1. Đặc Điểm Lâm Sàng và Cận Lâm Sàng Của Bệnh Nhân

Nghiên cứu ghi nhận các đặc điểm lâm sàng như chậm kinh, ra máu âm đạo và đau bụng. Các xét nghiệm cận lâm sàng như định lượng β hCG và siêu âm đầu dò âm đạo đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán. Tỷ lệ bệnh nhân có sốc do mất máu cũng được ghi nhận.

5.2. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Phẫu Thuật Thai Ngoài Tử Cung

Kết quả điều trị phẫu thuật cho thấy tỷ lệ thành công cao, với ít biến chứng xảy ra. Thời gian nằm viện trung bình sau phẫu thuật là ngắn. Tỷ lệ bảo tồn vòi trứng cũng được ghi nhận, giúp tăng cơ hội mang thai trong tương lai.

5.3. So Sánh Hiệu Quả Các Phương Pháp Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung

Nghiên cứu so sánh hiệu quả của điều trị nội khoa bằng Methotrexate và phẫu thuật nội soi. Kết quả cho thấy cả hai phương pháp đều có hiệu quả, tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và chỉ định điều trị. Điều trị nội khoa giúp bảo tồn vòi trứng, trong khi phẫu thuật nội soi được ưu tiên cho các trường hợp vỡ vòi trứng hoặc điều trị nội khoa thất bại.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Chữa Thai Ngoài Tử Cung

Nghiên cứu về chữa thai ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang (2015-2016) cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời đóng vai trò then chốt trong việc giảm tỷ lệ biến chứng và bảo tồn khả năng sinh sản. Cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện các phương pháp chẩn đoán và điều trị, nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Từ Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã xác định các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng quan trọng trong chẩn đoán thai ngoài tử cung. Kết quả điều trị phẫu thuật và nội khoa cho thấy hiệu quả cao, với ít biến chứng xảy ra. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của siêu âm đầu dò âm đạo và định lượng β hCG trong chẩn đoán sớm.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Điều Trị Thai Ngoài Tử Cung

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm và chính xác hơn, cải thiện phác đồ điều trị nội khoa và phẫu thuật, và đánh giá ảnh hưởng của thai ngoài tử cung đến khả năng sinh sản trong tương lai. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc phòng ngừa CNTC, bằng cách giảm tỷ lệ viêm vùng chậu và tư vấn cho phụ nữ về các yếu tố nguy cơ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chửa ngoài tử cung là một trong những tình trạng cấp cứu sản phụ khoa thường gặp và nguy hiểm nhất trong ba tháng đầu của thai kỳ. Theo các báo cáo y văn quốc tế, chửa ngoài tử cung chiếm khoảng 1% đến 2% tổng số thai nghén trên toàn cầu và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến 4% đến 10% các ca tử vong mẹ liên quan đến thai kỳ. Tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động trong khoảng từ 0,25% đến 1,3% và đang có xu hướng gia tăng tại nhiều cơ sở y tế tuyến chuyên khoa. Ghi nhận tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang trong giai đoạn 2015 - 2016 cho thấy, tỷ lệ bệnh nhân chửa ngoài tử cung chiếm 2,3% trên tổng số 7.710 sản phụ đến sinh tại viện, tăng đáng kể so với mức 2,42% vào năm 2010.

Bệnh lý chửa ngoài tử cung tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nội ồ ạt, sốc mất máu cấp tính và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm thế nào để nhận diện sớm các dấu hiệu lâm sàng, tận dụng tối đa các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại nhằm chẩn đoán chính xác trước khi khối chửa bị vỡ, từ đó bảo tồn tối đa chức năng sinh sản cho người phụ nữ.

Nghiên cứu được triển khai với hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, mô tả đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của các bệnh nhân chửa ngoài tử cung điều trị tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang trong thời gian từ ngày 01/10/2015 đến 31/05/2016. Thứ hai, đánh giá kết quả các phương pháp can thiệp phẫu thuật được áp dụng tại cơ sở. Với quy mô khảo sát trên 178 bệnh nhân, nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để nâng cao tỷ lệ chẩn đoán sớm lên trên 85%, giảm thiểu tỷ lệ sốc mất máu xuống dưới 5% và chuẩn hóa phác đồ điều trị ngoại khoa tại các bệnh viện chuyên khoa sản nhi tuyến tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết giải phẫu học, sinh lý sinh sản và bệnh học sản phụ khoa hiện đại:

• Lý thuyết giải phẫu và vị trí làm tổ của phôi: Vòi tử cung là một cấu trúc ống dẫn dài khoảng 10 đến 12 cm, bao gồm bốn đoạn giải phẫu chính: đoạn kẽ (chiếm khoảng 2% tỷ lệ chửa ngoài tử cung), đoạn eo (chiếm 12%), đoạn bóng (nơi thụ tinh tự nhiên, chiếm tỷ lệ cao nhất khoảng 80%) và đoạn loa (chiếm 11%). Hơn 95% các trường hợp thai ngoài tử cung xảy ra tại vòi tử cung, phần còn lại phân bố hiếm gặp ở buồng trứng (khoảng 3%), ống cổ tử cung hoặc trong ổ phúc mạc.
• Mô hình bệnh sinh và yếu tố cản trở cơ học - chức năng: Sự di chuyển của noãn đã thụ tinh từ 1/3 ngoài vòi trứng về buồng tử cung kéo dài từ 3 đến 4 ngày, chịu sự chi phối bởi nhu động lớp cơ vòng, hoạt động của hệ thống lông chuyển biểu mô niêm mạc và dòng dịch vòi trứng. Bất kỳ tổn thương thực thể nào (như viêm dính phần phụ, tiền sử phẫu thuật vòi trứng, nạo hút thai) hoặc rối loạn nội tiết tố estrogen - progesterone đều làm suy giảm vận động cơ học, khiến phôi ngừng di chuyển và làm tổ lạc chỗ.
• Các khái niệm then chốt: Khái niệm chửa ngoài tử cung (tình trạng trứng thụ tinh làm tổ ngoài buồng nội mạc tử cung), huyết tụ thành nang (khối máu đông đọng ở túi cùng Douglas do chảy máu rỉ rả kéo dài), túi ối giả trên siêu âm, và ngưỡng phân định beta human chorionic gonadotropin (β-hCG) huyết thanh kết hợp siêu âm đầu dò âm đạo nhằm xác định tình trạng hoạt động của tế bào nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế và nguồn dữ liệu: Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu. Nguồn dữ liệu được thu thập trực tiếp từ hồ sơ bệnh án chuẩn hóa của các bệnh nhân được chẩn đoán xác định và phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang trong mốc thời gian từ 01/10/2015 đến 31/05/2016.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu được xác định theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), sai số tuyệt đối mong muốn d = 0,05 và tính thêm 10% chống mất mẫu, cho ra cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 174 ca. Trong thực tế triển khai, nghiên cứu đã thu thập toàn bộ 178 bệnh nhân thỏa mãn các tiêu chuẩn lựa chọn thông qua phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích. Các trường hợp phẫu thuật từ tuyến khác chuyển đến được đưa vào tiêu chuẩn loại trừ nhằm loại bỏ sai số can thiệp.
• Kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu: Sử dụng máy siêu âm Aloka Prosound 6 với đầu dò âm đạo tần số 7,5 MHz để đánh giá chi tiết tình trạng niêm mạc tử cung, khối cạnh tử cung và dịch ổ bụng; kết hợp kit định lượng nồng độ β-hCG huyết thanh của hãng Abbott trên hệ thống máy IMx có độ nhạy 2 mUI/ml. Dữ liệu được mã hóa, quản lý bằng phần mềm EpiData 3.1 và xử lý thống kê y học bằng phần mềm SPSS 16.0. Các biến định tính được trình bày dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm, biến định lượng được biểu diễn qua giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn. Sự khác biệt giữa các nhóm được kiểm định bằng thuật toán Chi-square test với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm dịch tễ và nhóm tuổi nguy cơ: Tỷ lệ mắc chửa ngoài tử cung tập trung cao nhất ở nhóm phụ nữ trong độ tuổi sinh sản từ 25 đến 34 tuổi, chiếm 55,0% (98 bệnh nhân). Nhóm từ 35 tuổi trở lên chiếm 25,9% (46 bệnh nhân) và nhóm dưới 24 tuổi chiếm 19,1% (34 bệnh nhân). Xét theo nghề nghiệp, công nhân là đối tượng chiếm tỷ lệ lớn nhất với 39,3% (70 bệnh nhân), tiếp đến là nông dân với 25,3% (45 bệnh nhân) và cán bộ chiếm 20,2% (36 bệnh nhân). Về địa bàn sinh sống, bệnh nhân ở khu vực nông thôn chiếm ưu thế vượt trội với 65,7% (117 bệnh nhân), trong khi khu vực thành thị chiếm 34,3% (61 bệnh nhân).
• Đặc điểm lâm sàng và thực thể: Triệu chứng cơ năng đơn lẻ xuất hiện với tần suất rất cao: chậm kinh ghi nhận ở 94,9% (169 bệnh nhân), ra máu âm đạo bất thường chiếm 94,4% (168 bệnh nhân) và đau bụng hạ vị chiếm 92,1% (164 bệnh nhân). Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh nhân có biểu hiện đầy đủ cả ba triệu chứng kinh điển (tam chứng) lên tới 86,5% (154 bệnh nhân). Khi thăm khám thực thể, 69,7% bệnh nhân (124 ca) sờ thấy khối hoặc đám nề ở phần phụ, 54,0% có phản ứng đau nhói khi chạm vào cùng đồ Douglas, và 83,1% trường hợp giữ kích thước tử cung bình thường.
• Đặc điểm cận lâm sàng và phân tầng rủi ro: Xét nghiệm que thử thai nhanh (test hCG) cho kết quả dương tính đạt 92,7% (165 ca). Trong 30 trường hợp được định lượng β-hCG huyết thanh, nồng độ trung bình đo được là 1250 ± 682 mUI/ml, trong đó nhóm có nồng độ dưới 1000 mUI/ml chiếm 63,4%. Về hình ảnh siêu âm, 73,0% bệnh nhân có độ dày niêm mạc tử cung mỏng dưới 8 mm, 68,0% phát hiện khối âm vang bất thường tại phần phụ và 65,0% có dịch tự do ở túi cùng Douglas. Tình trạng sốc do mất máu trước phẫu thuật được ghi nhận ở 4,5% bệnh nhân (8 ca). Nồng độ huyết sắc tố trước mổ cho thấy 55,1% bệnh nhân không thiếu máu (Hb ≥ 125 g/l), 39,3% thiếu máu nhẹ, 3,9% thiếu máu trung bình và 1,7% thiếu máu nặng.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ xuất hiện đầy đủ tam chứng lâm sàng (chậm kinh, đau bụng, ra máu âm đạo) trong nghiên cứu đạt 86,5%, cao hơn đáng kể so với mức 55,7% trong một số nghiên cứu tại các bệnh viện tuyến trung ương. Điều này phản ánh thực tế bệnh nhân tại các tỉnh thường đến viện thăm khám muộn hơn, khi các dấu hiệu lâm sàng đã bộc lộ rõ nét. Việc phát hiện khối nề phần phụ đạt 69,7% và đau cùng đồ đạt 54,0% là những chỉ dấu thực thể đặc biệt quan trọng giúp định hướng chẩn đoán nhanh tại phòng khám cấp cứu.

Dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng có thể được trực quan hóa hiệu quả qua các cấu trúc bảng đối chiếu đa biến và biểu đồ phân bố:

• Biểu đồ hình cột so sánh triệu chứng lâm sàng: Minh họa rõ nét sự vượt trội của nhóm xuất hiện đồng thời cả ba triệu chứng (86,5%) so với các nhóm chỉ có hai triệu chứng đơn lẻ (dao động từ 90,4% đến 93,3%).
• Bảng phân tầng nồng độ huyết sắc tố và tình trạng sốc: Thể hiện mối tương quan thuận giữa mức độ tụt giảm huyết sắc tố dưới 70 g/l (1,7%) với 8 trường hợp rơi vào tình trạng sốc tuần hoàn (4,5%), đòi hỏi can thiệp truyền máu và mổ cấp cứu ngay lập tức.
• Biểu đồ tròn phân bố nồng độ β-hCG huyết thanh: Khắc họa tỷ lệ chiếm ưu thế của dải nồng độ dưới 1000 mUI/ml (63,4%), giải thích lý do tại sao hình ảnh túi thai rõ nét thường không xuất hiện trong buồng tử cung trên siêu âm.

Thủ thuật chọc dò túi cùng Douglas chỉ được thực hiện ở 39,9% bệnh nhân, trong đó tỷ lệ hút ra máu không đông chiếm 37,1% (tương đương 92,9% số ca có chọc dò). Xu hướng giảm thiểu thủ thuật xâm lấn này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn sản khoa hiện đại, khi siêu âm đầu dò âm đạo độ phân giải cao (phát hiện dịch cùng đồ ở 65,0% ca) và xét nghiệm định lượng β-hCG đã trở thành công cụ chẩn đoán không xâm lấn tiêu chuẩn vàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng chẩn đoán sớm và tối ưu hóa hiệu quả điều trị chửa ngoài tử cung tại các tuyến y tế, bốn nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

• Chuẩn hóa quy trình chẩn đoán sớm tại khoa cấp cứu và khám bệnh: Ban hành hướng dẫn lâm sàng phối hợp bắt buộc giữa siêu âm đầu dò âm đạo và định lượng β-hCG huyết thanh cho 100% bệnh nhân nữ trong độ tuổi sinh sản có dấu hiệu trễ kinh kèm ra máu âm đạo bất thường. Mục tiêu nâng tỷ lệ chẩn đoán xác định khi khối chửa chưa vỡ lên trên 85% trong giai đoạn 2026 - 2028. Chủ thể chịu trách nhiệm: Trưởng khoa Khám bệnh và Trưởng khoa Cấp cứu Sản phụ khoa.
• Đẩy mạnh ứng dụng phẫu thuật nội soi ít xâm lấn và bảo tồn: Đào tạo chuyên sâu kỹ thuật phẫu thuật nội soi bóc tách khối chửa, bảo tồn vòi tử cung cho đội ngũ bác sĩ phẫu thuật viên, hướng tới mục tiêu đạt tỷ lệ mổ nội soi trên 80% tổng số ca can thiệp ngoại khoa trong vòng 2 năm tới, giúp giảm thời gian nằm viện xuống dưới 3 ngày và hạn chế nguy cơ dính tắc vòi trứng sau mổ. Chủ thể chịu trách nhiệm: Ban Giám đốc và Khoa Phẫu thuật Sản phụ khoa.
• Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe sinh sản cộng đồng: Xây dựng các chiến dịch truyền thông y tế hướng mục tiêu vào nhóm nữ công nhân tại các khu công nghiệp (chiếm 39,3%) và phụ nữ vùng nông thôn (chiếm 65,7%). Đảm bảo tối thiểu 90% phụ nữ trong độ tuổi 25 - 34 tuổi nắm vững kiến thức nhận biết dấu hiệu mang thai bất thường để đến cơ sở y tế trong 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Chủ thể chịu trách nhiệm: Phòng Công tác xã hội phối hợp Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh.
• Thiết lập hệ thống số hóa quản lý và theo dõi bệnh nhân sau điều trị: Xây dựng phần mềm theo dõi ngoại trú định kỳ, giám sát sự suy giảm nồng độ β-hCG huyết thanh hàng tuần cho đến khi đạt mức âm tính hoàn toàn đối với các ca phẫu thuật bảo tồn hoặc điều trị nội khoa Methotrexate, duy trì tỷ lệ biến chứng và sót tế bào nuôi dưới mức 2%. Chủ thể chịu trách nhiệm: Phòng Kế hoạch tổng hợp và Bộ phận Công nghệ thông tin.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với các nhóm độc giả chuyên ngành:

• Bác sĩ chuyên khoa Sản phụ khoa và Cấp cứu: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về các biến thiên triệu chứng lâm sàng và giá trị chẩn đoán của từng phương tiện cận lâm sàng, giúp nâng cao kỹ năng xử trí các ca chửa ngoài tử cung thể phức tạp, thể rỉ máu hoặc có sốc mất máu.
• Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và sinh viên y khoa: Là nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học y học, cách thức thiết kế nghiên cứu mô tả tiến cứu, kỹ thuật thu thập số liệu lâm sàng và phương pháp phân tích thống kê chuyên sâu.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý y tế: Tham khảo số liệu thực tế về cơ cấu bệnh tật và phân tầng dịch tễ để hoạch định chiến lược đầu tư trang thiết bị (máy siêu âm đầu dò chuyên dụng, hệ thống xét nghiệm miễn dịch tự động), phân bổ nhân lực trực cấp cứu và xây dựng quy trình tiếp nhận liên khoa hiệu quả.
• Cán bộ y tế cơ sở và nhân viên dân số tuyến xã/phường: Nắm vững các yếu tố nguy cơ dịch tễ và tam chứng lâm sàng điển hình nhằm tư vấn, sàng lọc sớm và hướng dẫn người bệnh chuyển tuyến kịp thời, ngăn chặn các biến chứng đe dọa tính mạng.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ mắc chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang là bao nhiêu và nhóm đối tượng nào có nguy cơ cao nhất?
Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ chửa ngoài tử cung chiếm 2,3% trên tổng số 7.710 sản phụ đến sinh tại viện trong giai đoạn 2015 - 2016. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản từ 25 đến 34 tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất, chiếm 55,0%. Xét theo nghề nghiệp và khu vực, nữ công nhân chiếm 39,3% và người dân sinh sống tại vùng nông thôn chiếm 65,7% tổng số ca bệnh.

Những dấu hiệu lâm sàng nào có giá trị cảnh báo sớm tình trạng chửa ngoài tử cung?
Ba dấu hiệu cơ năng phổ biến nhất là chậm kinh (94,9%), ra máu âm đạo màu nâu đen ít một (94,4%) và đau bụng hạ vị (92,1%). Đáng lưu ý, có tới 86,5% bệnh nhân biểu hiện đồng thời cả ba triệu chứng này. Thăm khám thực thể ghi nhận 69,7% có khối nề phần phụ và 54,0% có phản ứng đau khi chạm vào cùng đồ Douglas.

Xét nghiệm định lượng β-hCG và siêu âm đóng vai trò gì trong việc xác lập chẩn đoán?
Nồng độ β-hCG huyết thanh trung bình trong nghiên cứu đạt 1250 ± 682 mUI/ml, với 63,4% bệnh nhân có nồng độ dưới 1000 mUI/ml. Khi nồng độ β-hCG vượt ngưỡng 1000 đến 1500 mUI/ml kết hợp hình ảnh siêu âm buồng tử cung rỗng, niêm mạc mỏng dưới 8 mm (chiếm 73,0%) và khối âm vang phần phụ (chiếm 68,0%), độ nhạy và độ đặc hiệu chẩn đoán đạt trên 95%.

Khi nào thủ thuật chọc dò túi cùng Douglas được chỉ định trong thực tế?
Thủ thuật chọc dò túi cùng Douglas được thực hiện ở 39,9% bệnh nhân nghi ngờ có chảy máu trong ổ bụng, với tỷ lệ hút ra máu đen không đông đạt 37,1% trên toàn bộ mẫu nghiên cứu. Đây là phương pháp can thiệp nhanh, hỗ trợ chẩn đoán quyết định trong các trường hợp nghi ngờ chửa ngoài tử cung thể vỡ tại các cơ sở y tế chưa trang bị máy siêu âm cấp cứu.

Hiệu quả của việc chẩn đoán sớm đối với kết quả điều trị phẫu thuật thể hiện như thế nào?
Nhờ việc phát hiện và can thiệp kịp thời, tỷ lệ bệnh nhân bị sốc mất máu trước phẫu thuật được khống chế ở mức thấp 4,5% và tỷ lệ thiếu máu nặng chỉ chiếm 1,7%. Chẩn đoán sớm khi khối chửa chưa vỡ tạo điều kiện tối ưu để áp dụng phẫu thuật nội soi ít xâm lấn, giúp rút ngắn thời gian nằm viện dưới 3 ngày và nâng cao cơ hội bảo tồn vòi tử cung cho người bệnh.

Kết luận

• Tỷ lệ chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang giai đoạn 2015 - 2016 chiếm 2,3% tổng số sản phụ đẻ, tập trung chủ yếu ở nhóm tuổi 25 - 34 tuổi (55,0%), đối tượng công nhân (39,3%) và địa bàn nông thôn (65,7%).
• Tam chứng cơ năng gồm chậm kinh (94,9%), ra máu âm đạo (94,4%) và đau bụng (92,1%) xuất hiện đồng thời ở 86,5% ca bệnh, giữ vai trò định hướng chẩn đoán then chốt ngay từ khâu tiếp nhận.
• Siêu âm đầu dò âm đạo phát hiện khối bất thường ở 68,0% ca bệnh kết hợp định lượng β-hCG huyết thanh trung bình 1250 mUI/ml mang lại giá trị chẩn đoán xác định cao, giảm tỷ lệ chọc dò xâm lấn xuống còn 39,9%.
• Công tác chẩn đoán sớm giúp kiểm soát tỷ lệ sốc mất máu trước mổ ở mức 4,5%, tạo tiền đề vững chắc cho việc triển khai phẫu thuật nội soi an toàn và hiệu quả.
• Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu lâm sàng và dịch tễ học tin cậy, đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các cơ sở chuyên khoa tuyến tỉnh.

Trong giai đoạn 2026 - 2027, các cơ sở y tế cần tiếp tục mở rộng quy trình điều trị nội khoa bảo tồn bằng Methotrexate và nâng cao tỷ lệ phẫu thuật nội soi ít xâm lấn. Nếu bạn đang gặp phải tình trạng trễ kinh kèm theo đau bụng âm ỉ hoặc ra máu âm đạo bất thường, hãy đến ngay cơ sở sản phụ khoa uy tín để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và xử trí an toàn kịp thời!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Đại cƣơng về chửa ngoài tử cung. Triệu chứng lâm sàng của chửa ngoài tử cung. Triệu chứng cận lâm sàng của chửa ngoài tử cung.

Phân loại chửa ngoài tử cung. Điều trị chửa ngoài tử cung. Một số nghiên cứu về chửa ngoài tử cung trên thế giới và Việt Nam. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tƣợng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Chỉ tiêu nghiên cứu. Một số tiêu chuẩn áp dụng trong nghiên cứu. Kỹ thuật và phƣơng tiện thu thập số liệu. Xử lý số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang. Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung.

Kết quả điều trị phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang .60 vi KẾT LUẬN .70 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHIẾU NGHIÊN CỨU CHỬA NGOÀI TỬ CUNG TẠI BỆNH VIỆN SẢN NHI BẮC GIANG. DANH SÁCH BỆNH NHÂN. vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Tỉ lệ chửa ngoài tử cung trên tổng số sản phụ đẻ. Phân bố chửa ngoài tử cung theo nghề nghiệp của bệnh nhân. Phân bố chửa ngoài tử cung theo nơi sinh sống của bệnh nhân. Đặc điểm triệu chứng cơ năng bệnh nhân chửa ngoài tử cung.

Đặc điểm triệu chứng thực thể bệnh nhân chửa ngoài tử cung. Đặc điểm tình trạng sốc của ngƣời bệnh trƣớc phẫu thuật. Đặc điểm huyết sắc tố của bệnh nhân trƣớc khi phẫu thuật. Đặc điểm kết quả xét nghiệm hCG bằng que thử thai nhanh.

Đặc điểm tỉ lệ bệnh nhân có xét nghiệm β hCG. Đặc điểm kết quả xét nghiệm định lƣợng β hCG huyết thanh. Đặc điểm kết quả siêu âm chửa ngoài tử cung trƣớc phẫu thuật. Đặc điểm kết quả chọc dò túi cùng Douglas.

Đặc điểm các phƣơng pháp chẩn đoán chửa ngoài tử cung đƣợc áp dụng. Phƣơng pháp phẫu thuật trong điều trị chửa ngoài tử cung. Đặc điểm lƣợng máu trong ổ bụng khi phẫu thuật. Đặc điểm vị trí khối chửa khi phẫu thuật.

Đặc điểm tình trạng khối chửa khi phẫu thuật. Đặc điểm cách thức xử trí khối chửa trong phẫu thuật. Đặc điểm truyền máu trong điều trị chửa ngoài tử cung. Đặc điểm thời gian phẫu thuật chửa ngoài tử cung.

Đặc điểm biến chứng sau phẫu thuật. Kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh chửa ngoài tử cung. Đặc điểm thời gian sử dụng kháng sinh sau phẫu thuật. Đặc điểm thời gian nằm viện sau phẫu thuật .48 viii DANH MỤC HÌNH, BIỂ Ồ Hình 1.

Các vị trí chửa ngoài tử cung. Phân bố chửa ngoài tử cung theo nhóm tuổi bệnh nhân. Tỷ lệ chẩn đoán sớm và chẩn đoán muộn chửa ngoài tử cung. Thời gian chờ phẫu thuật chửa ngoài tử cung.

43 1 Ặ ẤN Ề Chửa ngoài tử cung (CNTC) là trƣờng hợp trứng đƣợc thụ tinh và làm tổ ngoài buồng tử cung [6], [7]. Đây là một cấp cứu thƣờng gặp trong sản phụ khoa, đặc biệt trong 3 tháng đầu của thai kỳ. CNTC là một trong những nguyên nhân gây tử vong mẹ cao nhất trong thời kỳ đầu thai nghén [7], [61], [63]. Nghiên cứu của Marion L.L và cộng sự (2012) thấy CNTC là nguyên nhân của 4 - 10% tổng số tử vong mẹ liên quan đến thai nghén và làm tăng nguy cơ mắc CNTC ở lần mang thai tiếp theo [65].

Nghiên cứu của Lawani O. và cộng sự (2013) tỉ lệ tử vong mẹ do CNTC chiếm 1,4% [63]. CNTC có tỉ lệ mắc khác nhau tùy theo từng khu vực, ƣớc tính khoảng 1 - 2% tổng số thai nghén [7], [48], [72]. Nghiên cứu của Carr E.

và cộng sự (2000) tỉ lệ CNTC tại Mỹ xấp xỉ 2% tổng số phụ nữ mang thai và tỉ lệ này tăng gấp 6 lần trong vòng 25 năm [51]. Nghiên cứu của Goyaux N. và cộng sự (2003) tỉ lệ mắc CNTC ở các nƣớc châu Phi chiếm từ 0,5 - 2,3% [59]. Ở Việt Nam, CNTC chiếm tỉ lệ từ 0,25 - 1,3% [7], [9].

Theo thống kê tại một số trung tâm phụ sản lớn ở Việt Nam, tỉ lệ CNTC vẫn tiếp tục tăng lên. Nghiên cứu năm 1999 tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ƣơng tỉ lệ CNTC chiếm 6,4% trong tổng số đẻ, đến năm 2009 tăng lên 8,05% [3]. Kết quả nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới đều cho thấy tỉ lệ CNTC ngày một tăng [41], [53]. Tỉ lệ CNTC tăng có liên quan đến: tăng tỉ lệ viêm vòi tử cung (viêm nhiễm tiểu khung, tiền sử nạo hút thai, tiền sử mổ vùng tiểu khung.), tăng sử dụng các biện pháp kế hoạch hóa gia đình (dụng cụ tử cung), phát triển các kỹ thuật trong điều trị vô sinh và hỗ trợ sinh sản [7], [12], [33], [46].

Triệu chứng điển hình của CNTC bao gồm: chậm kinh, ra máu âm đạo, đau bụng [7], tuy nhiên, sự xuất hiện các triệu chứng thì lại khác nhau tùy thuộc từng nghiên cứu. Nghiên cứu của Lawani O.L và cộng sự (2013) cho tỉ lệ bệnh nhân có triệu chứng chậm kinh 79,0%, ra máu âm đạo 65,4% và đau bụng 80,0% [63]. Nghiên cứu của Đinh Thị Oanh (2015) thấy tỉ lệ chậm kinh 2 98,6%, ra máu 72,2% và đau bụng 93,1%. Tỉ lệ bệnh nhân có phản ứng thành bụng 1,4%, đau cùng đồ 60,9% và sờ thấy khối cạnh tử cung 68,3% [30].

Chính vì sự xuất hiện khác nhau của các triệu chứng làm cho việc chẩn đoán CNTC rất dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác; nhiều trƣờng hợp phải thăm khám nhiều lần, theo dõi và nhờ vào các biện pháp thăm dò hiện đại mới cho phép chẩn đoán chính xác đƣợc [7]. Trong những năm gần đây, việc chẩn đoán CNTC đƣợc thực hiện sớm hơn và chính xác hơn, do áp dụng những phƣơng pháp mới nhƣ: định lƣợng β hCG, định lƣợng progesteron, đặc biệt là sự phát triển của siêu âm đầu dò âm đạo, nội soi ổ bụng chẩn đoán. Do đó làm tăng khả năng điều trị bảo tồn vòi tử cung, giảm tỉ lệ tai biến và biến chứng sau xử trí CNTC [66]. Bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang (BVSNBG) là một bệnh viện đa khoa hạng I, có chức năng khám chữa bệnh trong lĩnh vực sản phụ khoa và nhi khoa trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và các vùng lân cận.

Theo số liệu thống kê của phòng kế hoạch tổng hợp BVSNBG, tỉ lệ chửa ngoài tử cung cũng không ngừng tăng lên: năm 2010 là 2,42%,[31] năm 2014 là 3,2% [32]. Nhu cầu cấp thiết đặt ra chính là việc chẩn đoán sớm CNTC, nhằm điều trị kịp thời, đảm bảo tính mạng ngƣời mẹ và tăng khả năng bảo tồn vòi trứng, duy trì khả năng sinh đẻ của ngƣời phụ nữ. Câu hỏi đặt ra là đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trong chẩn đoán CNTC tại BVSNBG nhƣ thế nào? Điều trị phẫu thuật CNTC đem lại kết quả ra sao? Đó là lý do chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và xử trí chửa ngoài tử cung tại bệnh viện Sản Nhi Bắc iang năm 2015 - 2016” với mục tiêu: 1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chửa ngoài tử cung tại bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang năm 2015 - 2016.

Đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật chửa ngoài tử cung tại bệnh viện Sản Nhi Bắc Giang năm 2015 - 2016. 3 hƣơng 1 ỔN Q AN 1. ặc điểm chung chửa ngoài tử cung 1. Định nghĩa chửa ngoài tử cung Chửa ngoài tử cung (CNTC) là trƣờng hợp noãn đƣợc thụ tinh và làm tổ ngoài buồng tử cung.

Noãn thƣờng đƣợc thụ tinh ở 1/3 ngoài của vòi trứng, rồi di chuyển về buồng tử cung. Nếu trứng không di chuyển hoặc di chuyển về hƣớng tử cung rồi dừng lại giữa đƣờng, hoặc bị đẩy ra ngoài vòi tử cung để làm tổ tại buồng trứng hay trong ổ bụng sẽ gây ra CNTC [6], [7]. Nhƣ vậy CNTC có thể gặp ở nhiều vị trí khác nhau, tuy nhiên có tới hơn 95% số trƣờng hợp CNTC xảy ra ở vòi tử cung. Ngoài ra có thể gặp chửa trong ổ bụng, chửa ở buồng trứng, chửa ở ống cổ tử cung [6], [7].

Giải phẫu vòi tử cung Vòi tử cung là ống dẫn trứng từ buồng trứng đến buồng tử cung, một đầu mở vào ổ bụng, một đầu thông với buồng tử cung. Vòi tử cung dài khoảng 10 - 12 cm, lỗ thông với buồng tử cung nhỏ 3 mm, lỗ thông ở phúc mạc tỏa rộng nhƣ một loa, kích thƣớc 7 - 8 mm [4], [10], [15]. Về giải phẫu, vòi tử cung đƣợc chia thành 4 đoạn: Đoạn kẽ: Nằm trong thành tử cung, chạy chếch lên trên và ra ngoài, dài khoảng 1 cm, khẩu kính rất hẹp, dƣới 1 mm. Tỉ lệ CNTC ở đoạn này chiếm khoảng 2% [9], [10].

Đoạn eo: Tiếp nối với đoạn kẽ, chạy ra ngoài, dài khoảng 2 - 4 cm, đây là phần cao nhất của vòi tử cung, thẳng nhƣ một sợi thừng, lòng ống hẹp, khẩu kính dƣới 1 mm. Tỉ lệ CNTC ở đoạn này chiếm khoảng 12% [7]. Đoạn bóng: Là đoạn tiếp nối giữa eo và loa vòi, dài khoảng 5 - 7 cm, chạy dọc bờ trƣớc của buồng trứng, lòng ống không đều và hẹp lại do những nếp gấp cao của lớp niêm mạc. Đoạn bóng là nơi noãn và tinh trùng gặp nhau để thụ tinh.

Tỉ lệ CNTC ở đoạn này chiếm cao nhất (khoảng 80%) 4 [7], [9]. Đoạn loa: Là đoạn tận cùng của vòi tử cung, dài khoảng 2 cm, tỏa ra hình phễu có từ 10 - 12 tua, mỗi tua dài khoảng 1,0 - 1,5 cm. Tua dài nhất là tua vòi trứng (hay tua Richard) dính vào dây chằng vòi – buồng trứng. Các tua có nhiệm vụ hứng noãn khi đƣợc phóng ra khỏi buồng trứng vào thẳng vòi tử cung.

Tỉ lệ CNTC ở đoạn này khoảng 11% [4], [6], [9]. Về cầu trúc mô học, thành vòi tử cung có 4 lớp: Lớp ngoài cùng là lớp thanh mạc nhẵn bóng, lớp này đƣợc tạo bởi lá tạng của phúc mạc. Lớp thứ 2 là lớp dƣới thanh mạc, đây là mô liên kết mỏng chứa mạch máu, mạch bạch huyết và thần kinh. Lớp thứ 3 là lớp cơ, lớp cơ gồm có hai lớp là lớp cơ dọc ở ngoài và lớp cơ vòng ở trong.

Cơ vòng ở trong làm nhu động vòi trứng hƣớng về tử cung hay hƣớng về buồng trứng tùy từng thời điểm thích hợp giúp vận chuyển noãn, phôi hoặc tinh trùng. Độ dày của lớp cơ mỏng dần từ phía tử cung ra đến loa vòi tử cung.