CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN 1.1 Lý luận chung về Thu nhập và thuế Thu nhập cá nhân.1 Hoàn cảnh ra đời. Ở miền Nam Việt Nam, năm 1962 chính quyền Sài Gòn đã áp dụng thuế TNCN nhưng với tên gọi là thuế lợi tức lương bổng và sau đó được cải cách vào năm 1972. Ngày 27/12/1990, Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao (Income Tax on high - Income earner) đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua. Ðể phù hợp với tình hình thực tế của từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, từ đó đến nay đã có 06 lần sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao: lần thứ nhất vào ngày 10/3/1992, lần thứ hai vào ngày 1/6/1994, lần thứ ba vào ngày 6/2/1997, lần thứ 4 vào ngày 30/6/1999, lần thứ năm vào ngày 13/6/2001 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2001 và lần thứ 6 là Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung số 14/2004/PL-UBTVQH11 ban hành năm 2004 có hiệu lực từ ngày 01/07/2004 đến khi có Luật thuế TNCN được ban hành và có hiệu lực.2 Khái niệm thu nhập và thuế TNCN.1 Khái niệm thu nhập.
Một vài điểm chính về thu nhập: - Thu nhập luôn gắn với một chủ thể nhất định trong nền kinh tế, xã hội thể hiện tính sở hữu của thu nhập. - Việc xác định thu nhập của các chủ thể khác nhau trong một thời gian nhất định được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ – là hình thức thông qua đó biết được tổng thu nhập các nguồn khác nhau của một cá nhân hay một pháp nhân. - Thu nhập được hình thành thông qua quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân, do thị trường và Nhà nước thực hiện. 6 Từ các đặc điểm trên khái niệm về thu nhập được tổng hợp như sau: Thu nhập là tổng các giá trị tài sản và của cải được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ do một chủ thể trong nền kinh tế - xã hội tạo ra và nhận được từ các nguồn lao động, tài sản hay đầu tư thông qua quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).2 Khái niệm về thuế TNCN.
Thuế TNCN là một trong các sắc thuế xuất hiện khá sớm trong lịch sử phát triển thuế khoá của hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là những nước có nền kinh tế thị trường phát triển. Lần đầu tiên xuất hiện ở Anh vào năm 1799 thuế TNCN đã được áp dụng như một hình thức thu tạm thời nhằm mục đích trang trải cho cuộc chiến tranh chống Pháp và được chính thức ban hành vào năm 1842. Sau đó thuế thu nhập cá nhân đã nhanh chóng được nghiên cứu, ban hành và áp dụng ở các nước khác như: Nhật (1887), Mỹ (1913), Pháp (1914), Liên Xô (1922), Trung Quốc (1936). Về nguyên tắc, bất kỳ một thể nhân hay pháp nhân nào khi nhận được thu nhập dưới bất cứ hình thái nào (hiện vật hay giá trị) và bất kể từ nguồn nào (do lao động, hay đầu tư…) đều phải trích một phần từ thu nhập đó để nộp cho Nhà nước dưới dạng thuế thu nhập.
Thuế TNCN là thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế có được của cá nhân trong kỳ tính thuế (thường là một năm).3 Các yếu tố cơ bản của thuế TNCN. * Đối tượng nộp thuế. Cá nhân cư trú nộp thuế đối với mọi khoản thu nhập phát sinh trong và ngoài phạm vi lãnh thổViệt Nam và cá nhân không cư trú chỉ phải nộp thuế đối với khoản thu nhập phát sinh trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam. * Thu nhập chịu thuế.
Thu nhập chịu thuế của một cá nhân trong kỳ tính thuế là toàn bộ thu nhập cá nhân nhận được. Do đó, tổng thu nhập của một đối tượng sẽ không 7 bao gồm những khoản miễn thuế. Để xác định tổng thu nhập cần phải xác định từng khoản cấu thành tổng thu nhập theo từng loại thu nhập cụ thể, tức là xem xét tổng thu nhập được hình thành từ những nguồn nào. Tuy nhiên, không phải mọi khoản thu nhập của người nộp thuế đều đưa vào thu nhập chịu thuế.
Tùy theo mục đích đánh thuế mà có khoản thu nhập không thuộc diện chịu thuế. Hiện nay thuế TNCN có 10 khoản thu nhập chịu thuế. + Thu nhập từ kinh doanh. + Thu nhập từ tiền lương, tiền công.
+ Thu nhập từ đầu tư vốn. + Thu nhập từ chuyển nhượng vốn. + Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản. + Thu nhập từ trúng thưởng.
+ Thu nhập từ bản quyền bao gồm: thu nhập từ chuyển quyền sở hữu trí tuệ và thu nhập từ chuyển giao công nghệ. + Thu nhập từ nhượng quyền thương mại. + Thu nhập từ nhận thừa kế. + Thu nhập từ nhận quà tặng.
* Thu nhập miễn thuế. Thu nhập miễn thuế là phần thu nhập không phải tiến hành nộp thuế TNCN. Hiện nay theo Luật thuế TNCN quy định có 14 khoản thu nhập được miễn thuế vì đây là phần thu nhập Nhà nước chưa thu thuế, đồng thời là phần thu nhập nhằm mục đích khuyến khích hoặc vì mục đích từ thiện, nhân đạo… * Căn cứ và phương pháp tính thuế. - Căn cứ tính thuế: Thu nhập tính thuế và thuế suất.
Phương pháp tính thuế: Số thuế TNCN phái nộp = Thu nhập tính thuế * Thuế suất - Thu nhập tính thuế được xác định khác nhau cho cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú. 8 - Thu nhập tính thuế là phần thu nhập còn lại của thu nhập chịu thuế sau khi đã trừ đi một số khoản chi phí để tạo ra thu nhập đó. Luật thuế TNCN áp dụng 2 loại thuế suất: + Đối với thu nhập từ kinh doanh và tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng theo biểu thuế luỹ tiến từng phần. + Đối với mọi khoản thu nhập khác còn lại của cá nhân cư trú và các khoản thu nhập của cá nhân không cư trú thì áp dụng mức thuế suất toàn phần.
* Chế độ giảm thuế. Giảm thuế được áp dụng trong trường hợp đối tượng nộp thuế gặp khó khăn do thiên tai, hoả hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế và được xét giảm thuế tương ứng với mức độ thiệt hại nhưng không vượt quá số thuế phải nộp. * Đăng ký thuế, khấu trừ thuế, khai thuế, quyết toán thuế và hoàn thuế. Việc đăng ký thuế, kê khai, khấu trừ thuế, nộp thuế, quyết toán thuế và hoàn thuế, xử lý vi phạm về pháp luật thuế và các biện pháp quản lý thuế được thực hiện theo quy định của pháp luật về Quản lý thuế.4 Đặc điểm của thuế TNCN.
- Thuế TNCN là một loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập của mỗi cá nhân. Do là thuế trực thu nên nó phản ánh sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế theo luật và đối tượng chịu thuế theo ý nghĩa kinh tế. Người chịu thuế thu nhập cá nhân không có khả năng chuyển giao gánh nặng của thuế sang cho các đối tượng khác tại thời điểm đánh thuế. - Thuế TNCN có diện đánh thuế rộng, thể hiện trên hai khía cạnh: một là đối tượng đánh thuế TNCN là toàn bộ các khoản thu nhập của cá nhân thuộc diện đánh thuế, không phân biệt thu nhập đó có nguồn gốc phát sinh trong nước hay ở nước ngoài; hai là đối tượng phải kê khai nộp thuế TNCN là 9 toàn bộ những người có thu nhập, bao gồm tất cả công dân của nước sở tại và những người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên nhưng có số ngày có mặt, làm việc, có thu nhập theo mức độ quy định của pháp luật thuế TNCN.
- Thuế TNCN và thuế TNDN đều là thuế trực thu nhưng thuế TNCN khác với thuế TNDN ở chỗ khi tính thu nhập tính thuế sẽ được trừ đi khoản chi cần thiết cho cuộc sống cá nhân, gia đình người nộp thuế, khoản chi mang tính nhân đạo xã hội… - Thuế TNCN có góc độ kỹ thuật tính thuế khá phức tạp bởi diện đánh thuế rộng, liên quan chặt chẽ với hoàn cảnh cá nhân, chính sách xã hội cụ thể, có áp dụng phương pháp luỹ tiến. Có như vậy mới đảm bảo công bằng xã hội, người có thu nhập cao hơn thì trước và sau khi nộp thuế họ vẫn còn một khoản thu nhập cao hơn so với người có thu nhập thấp khi chưa nộp thuế.5 Mục đích, ý nghĩa và vai trò của thuế TNCN trong nền kinh tế.1 Mục đích, ý nghĩa của thuế TNCN. - Phân phối lại thu nhập, góp phần hạn chế khoảng cách về thu nhập tạo công bằng, thu hẹp chênh lệch giàu nghèo; tạo sự công bằng giữa các công dân. - Tăng nguồn thu cho ngân sách quốc gia.
- Hạn chế những hoạt động mà nhà nước không muốn phát triển, chẳng hạn như đầu cơ vào thị trường bất động sản. - Bảo đảm tăng trưởng kinh tế, khuyến khích tiết kiệm, đầu tư và tiêu dùng trong nước, bảo đảm khuyến khích động lực sản xuất, lao động, bảo đảm sự cạnh tranh của Việt Nam đối với các nước trong khu vực. - Thúc đẩy sự phát triển của một số hoạt động có đóng góp dài lâu cho sự tăng trưởng về giá trị kinh tế của quốc gia. Ví dụ, đầu tư vào chứng khoán lâu dài nên được ưu tiên vì nó thu hút vốn của người dân vào thị trường vốn và góp phần phát triển kinh tế.
Hỗ trợ cho sự phát triển của nền kinh tế. - Luật thuế TNCN có ý nghĩa rất quan trọng, nguồn thu thuế thu nhập cá nhân gia tăng cùng với sự phát triển kinh tế nói chung và sự gia tăng số lượng lao động của mỗi quốc gia là một trong những nguồn thu chính của mỗi quốc gia. - Luật thuế TNCN còn có ý nghĩa đối với các hộ kinh doanh nhỏ ở nước ta, vì theo quy định trước đây họ phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp với thuế suất chung bằng với các doanh nghiệp (thông thường là những đơn vị kinh doanh có quy mô lớn). Việc áp dụng thuế suất như với các doanh nghiệp là quá cao đối với hộ cá nhân kinh doanh.
Hơn nữa, quy định này cũng đảm bảo tính thông lệ quốc tế, vì hầu hết các nước đều đưa cá nhận kinh doanh vào diện nộp thuế TNCN. - Luật thuế TNCN có nhiều điểm phù hợp với tiến trình đổi mới quản lý kinh tế của nhà nước, với quá trình hội nhập kinh tế của đất nước và phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay.