mở đầu cho các nghiên cứu về Thảo quả sau này cũng như mở ra một triển vọng mới trong việc gây trồng, sản xuất và sử dụng Thảo quả trong y học của nước ta. Vào những năm 1960 đến năm 1980, các nhà khoa học khi ngiên cứu về các cây thuốc ở Việt Nam đã đề cập đến cây Thảo quả. Do Thảo quả là cây “truyền thống” có đặc thù riêng khác với cây lâm sản ngoài gỗ là có phạm vi phân bố hẹp, chúng chỉ được trồng dưới tán rừng ở các tỉnh miền núi phía bắc như Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lai Châu nên các nhà khoa học còn ít quan tâm, một số công trình nghên cứu liên quan còn tản mạn. Năm 1982, Đoàn Thị Nhu đã nghiên cứu và khẳng định Thảo quả là cây dược liệu quý, thích nghi tốt với điều kiện dưới tán rừng.
Tuy nhiên đây là loài cây chưa được nghiên cứu về đặc điểm sinh thái xem nó có thể đưa về trồng dưới tán rừng như thế nào là phù hợp cho năng suất cao. Năm 1990, Nguyễn Tập đã nghiên cứu xác định loài và tên Thảo quả trồng ở nước ta, tác giả cho rằng Việt Nam có hai loài Thảo quả đó là Thảo quả to và Thảo quả nhỏ. Theo tác giả, Thảo quả là cây dược liệu quý được sử dụng rộng rãi trong nước cũng như xuật khẩu. Tuy nhiên, diện tích cây Thảo quả ngày càng giảm mà nguyên nhân là do khai thác quá nhiều nhưng lại không chú trọng đến việc gây trồng và phát triển, nạn phá rừng, đốt rừng làm nương rẫy của đồng bào nơi có Thảo quả sinh sống làm cho vùng phân bố ngày càng bị thu hẹp.
Năm 1994, nhận thức được tiềm năng nâng cao đời sống người dân vùng núi từ nghề rừng, tỉnh Lào Cai đã xác định cây Thảo quả là loài có giá trị cần phát triển. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tình Lào Cai đã phối hợp với các nhà khoa học tại trung tâm nghiên cứu lâm đặc sản tiến hành 8 tổng kết các kinh nghiệm gây trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến Thảo quả trong nhân dân. Năm 1996, khi nghiên cứu về kỹ thuật trồng cây Thảo quả trong công trình “Nghiên cứu về kỹ thuật trồng Thảo quả dưới tán rừng” của tác giả Trần Văn Cảnh, tác giả đã đưa ra một số các biện pháp kỹ thuật để gieo ươm và gây trồng Thảo quả. Năm 2001, khi nghiên cứu về giá trị của LSNG đối với đời sống nhân dân ở SaPa, tác giả Nguyễn Tập đã kết luận: Nhờ Thảo quả mà hầu hết các gia đình ở các thôn Seo Mi Tỷ, xã Tả Van huyện SaPa đã trở nên giàu có.
Trước đây khi trồng lúa thì mỗi gia đình chỉ thu được một tấn lúa/1 năm, giá trị khoảng 2 triệu đồng. Nay trồng Thảo quả thì trung bình hàng năm mỗi gia đình thu được từ 2-3 tạ Thảo quả, tương đương 20 - 40 triệu đồng gấp 10-20 lần trồng lúa trước đây. Năm 2002, Phan Văn Thắng đã tiến hành đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố hoàn cảnh đến sinh trưởng của Thảo quả tại xã San Sả Hồ - SaPa - Lào Cai” tác giả đã tập trung nghiên cứu độ cao, đất, cấu trúc rừng, độ ẩm, khí hậu, độ xốp, lớp mùn trong đất nơi có Thảo quả sinh sống. Năm 2002, Cục phát triển Lâm Nghiệp - Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam đã biên soạn cuốn sách “kỹ thuật gây trồng một số đặc sản rừng” trong đó cũng đề cập đến kỹ thuật trồng Thảo quả dưới tán rừng.
Năm 2004, Cục Lâm Nghiệp - Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam đã phê duyệt đề tài “xây dựng hướng dẫn kỹ thuật trồng Thảo quả ở các tỉnh miền Bắc” đề tài đã đánh giá được thực trạng gây trồng Thảo quả ở Lào Cai và khảo sát tình hình gây trồng ở các tỉnh lân cận, tập hợp kinh nghiệm gây trồng thực tế trong nhân dân. Năm 2008,Viện Khoa học Lâm Nghiệp Việt Nam đã biên soạn cuốn “sổ tay hướng dẫn canh tác bền vững Thảo quả” trong đó đã giới thiệu các đặc điểm chung, gây trồng, chăm sóc, thu hái, bảo quản Thảo quả. Chương trình hợp tác “phát triển chuỗi giá trị Thảo quả giai đoạn 2008-2010” đã được 9 trung tâm khuyến nông tỉnh Lào Cai phối hợp với tổ chức phát triển Hà Lan tại Việt Nam (SNV) triển khai trên địa bàn 3 huyện Bát Xát, Văn Bàn và SaPa. Năm 2009, Trung tâm khuyến nông tỉnh Lào Cai đã xuất bản cuốn “Sổ tay hướng dẫn cải tiến lò sấy Thảo quả” do tiến sĩ Cao Văn Hùng biên soạn.
Năm 2012, Trung tâm nghiên cứu lâm đặc sản Việt Nam đã phối hợp với trường Đại học Lâm Nghiệp Việt Nam biên soạn cuốn “ sổ tay hướng dẫn kỹ thuật khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và làm giàu rừng khu vực trồng Thảo quả”. Nội dung trong cuốn sổ tay đã hướng dẫn rất kỹ về kỹ thuật gây trồng, xúc tiến tái sinh và làm giàu rừng nơi trồng Thảo quả cho các cả nhân, cán bộ, các hộ gia đình. Nhìn chung các kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu đều cho thấy cây Thảo quả là loài cây LSNG có giá trị cao cần được phát triển như một yếu tố phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo và bảo vệ rừng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Tuy nhiên các kết quả nghiên cứu về cây Thảo quả thu được chủ yếu qua điều tra nhanh và mang tính chất của những tổng kết kinh nghiệm là chính, những đặc điểm hình thái, sinh thái, phân bố,.chủ yếu phát hiện ở mức định tính.
Vì vậy, các hướng dẫn kỹ thuật thường có tính chất gợi ý, không cụ thể, chưa đáp ứng được yêu cầu của sản xuất hiện nay. Nghiên cứu ở địa phƣơng Nghiên cứu về Thảo quả tại huyện Bát Xát cũng có một số đề tài sau: 1. Đánh giá thực trạng gây trồng Thảo quả tại xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai (2012), Lò Chòi Goạn, Trường Đại học Lâm Nghiệp. Đề tài này đã đánh giá được thực trạng gây trồng Thảo quả tại huyện Bát Xát, Lào Cai như giá trị, năng suất, mật độ gây trồng để từ đó đưa ra được biện pháp tác động.
Tuy nhiên, do đề tài trên chỉ nghiên cứu ở phạm vi nhỏ và thời gian ngắn nên kết quả chỉ mang tính định hướng, chưa nghiên cứu sâu và đánh giá tác động môi trường của việc trồng Thảo quả. Ảnh hưởng của trồng Thảo quả đến cấu trúc rừng tại xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai (2013), Lê Văn Lương, Trường Đại học Lâm Nghiệp. Đề tài này đã nêu được đặc điểm cấu trúc rừng khu vực trồng và không trồng Thảo quả, ảnh hưởng của hoạt động trồng Thảo quả đến cấu trúc rừng và đề tài cũng đã nghiên cứu được tình hình sinh trưởng cũng như năng suất của Thảo quả. Tuy nhiên, đề tài này điều tra năng suất chưa chính xác do quá trình nghiên cứu không trùng với thời kì Thảo quả cho năng suất.
Ngoài ra, đề tài cũng chưa nghiên cứu và đánh giá được những ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh đến sinh trưởng và năng suất của Thảo quả. Vì thế chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu về cấu trúc rừng Thảo quả tại xã Bản Qua nhằm mở rộng nội dung cũng như phạm vi nghiên cứu. 11 Chƣơng 2 MỤC TIÊU NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Thông qua đánh giá thực trạng gây trồng và nghiên cứu đặc điểm cấu trúc của khu vực trồng Thảo quả tại địa phương để đưa ra những giải pháp nhằm quản lý, kinh doanh rừng theo hướng bền vững.
Mục tiêu cụ thể - Phản ánh được diện tích, phạm vi, kỹ thuật gây trồng Thảo quả và thị trường tiêu thụ Thảo quả tại địa phương - Phản ánh được cấu trúc tổ thành, tầng thứ khu vực rừng trồng Thảo quả nhằm đánh giá những tác động, ảnh hưởng của Thảo quả tới cấu trúc rừng 2. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Căn cứ vào mục đích và yêu cầu của đề tài đối tượng của đề tài là loài Thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.) được trồng tại xã Bản Qua, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Khu vực trồng Thảo quả tại 3 thôn thuộc Xã Bản Qua – Huyện Bát Xát – Tỉnh Lào cai + Về thời gian: từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2015 2. Nội dung nghiên cứu - Đánh giá tình hình gây trồng, khai thác, bảo quản Thảo quả tại địa phương.
- Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng nơi trồng Thảo quả. - Đánh giá thị trường tiêu thụ Thảo quả tại địa phương. - Đề xuất giải pháp phát triển Thảo quả theo hướng bền vững tại khu vực nghiên cứu. Phƣơng pháp ngiên cứu 2.1 Phƣơng pháp ngoại nghiệp 2.
Chuẩn bị các dụng cụ cần thiết cho điều tra như: - Máy GPS định vị vị trí lập OTC, độ cao - La bàn xác định hướng ô điều tra - Thước đo chiều cao, thước dây lập ô, cuộn dây lập OTC 1000m2, dao - Sơn đánh dấu cây đã điều tra - Bảng biểu ghi kết quả điều tra - Bảng câu hỏi phỏng vấn người dân địa phương 2. Phương pháp kế thừa có chọn lọc các tài liệu liên quan - Kế thừa số liệu của các công trình nghiên cứu khoa học, các đề tài của các nhà nghiên cứu và các nhà khoa học. Các báo cáo của các cơ quan ban ngành liên quan đã được công bố tại địa phương. - Kế thừa, tham khảo các tài liệu từ internet, các bài báo, bài luận… 2.
Tiến hành điều tra - Điều tra sơ bộ: + Tiến hành điều tra sơ bộ và khảo sát sự sinh trưởng của Thảo quả dưới tán rừng. + Điều tra sơ bộ cấu trúc rừng, diện tích, phạm vi trồng Thảo quả. + Điều tra sơ bộ kỹ thuật gây trồng Thảo quả tại địa phương. - Điều tra tỉ mỉ: + Điều tra toàn bộ khu vực nghiên cứu để xác định các tuyến điều tra chính sao cho các tuyến điều tra vừa đại diện, điển hình vừa phù hợp thuận tiện cho công tác điều tra.
Tiến hành lập 2 tuyến điều tra, trên 2 khu vực có trồng Thảo quả và không trồng Thảo quả với các vị trí tương đối chân, sườn, đỉnh đồi. - Tuyến 1: Lập 3 OTC Bắt đầu từ chân đồi kết thúc tại đỉnh đồi. - Tuyến 2: Lập 3 OTC bắt đầu từ đỉnh đồi kết thúc tại chân đồi. 13 + Trên cơ sở các tuyến điều tra, tiến hành lựa chọn các vị trí thích hợp để lập các OTC, các OTC này sẽ phục vụ cho công tác đo đếm các chỉ tiêu nghiên cứu.
