BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI ---------- TRẦN BÌNH TRỌNG NGHIÊN CỨU CẢI TIẾN HỆ THỐNG CÂY TRỒNG TẠI HUYỆN CẨM GIÀNG, TỈNH HẢI DƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP Chuyên ngành: Trồng trọt Mã số: 60 62 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. HÀ THỊ THANH BÌNH HÀ NỘI - 2011 LỜI CAM ĐOAN - Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. - Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận văn Trần Bình Trọng i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành bản luận văn này ngoài sự cố gắng của bản thân tụi cũn nhận được sự giúp đỡ tận tình của nhiều cá nhân và tập thể.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Hà Thị Thanh Bình, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô trong khoa Nông học, bộ môn Canh tác - trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Nông nghiệp, phòng Tài nguyên, phòng Thống kê và một số phòng ban khác của huyện Cẩm Giàng – Hải Dương. Xin cảm ơn gia đình, ban bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp.
Hà Nội, ngày 06 tháng 09 năm 2011 Tác giả Trần Bình Trọng ii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTvi DANH MỤC BẢNG BIỂU vii DANH MỤC CÁC HèNH ix 1.1 Tính cấp thiết của đề tài.2 Mục đích và yêu cầu. Ý nghĩa của đề tài.1 Ý nghĩa khoa học3 1.2 Ý nghĩa thực tiễn 3 2. TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU4 2.1 Lịch sử phát triển nông nghiệp.2 Cơ sở khoa học.1 Khái niệm về hệ thống cây trồng7 2.2 Khái niệm về cơ cấu cây trồng 8 2.3 Những yếu tố chi phối sự lựa chọn cơ cấu cây trồng 13 2.4 Các phương pháp tiếp cận trong nghiên cứu 22 2.3 Cơ sở thực tiễn.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới26 2.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 31 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU37 3.1 Địa điểm, thời gian và đối tượng nghiên cứu.2 Thời gian nghiên cứu 37 iii 3.3 Đối tượng nghiên cứu 37 3.4 Phạm vi nghiên cứu 37 3.2 Nội dung nghiên cứu.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Cẩm Giàng 37 3.2 Hiện trạng hệ thống cây trồng huyện Cẩm Giàng 38 3.3 Đánh giá hiệu quả hệ thống cây trồng hiện trạng 38 3.5 Lựa chọn các công thức luân canh cải tiến theo hướng sản xuất hàng hoá tại địa phương.6 Đề xuất giải pháp nhằm thực hiện hệ thống cây trồng thích hợp40 3.3 Phương pháp nghiên cứu.1 Thu thập thông tin thứ cấp từ các cơ quan hữu quan về các vấn đề sau: 40 3.2 Điều tra nông hộ 40 3.4 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 42 4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội chi phối hệ thống cây trồng huyện Cẩm Giàng.1 Điều kiện tự nhiên 42 4.3 Điều kiện xã hội 58 4.4 Đánh giá chung điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội huyện Cẩm Giàng 63 4.2 Thực trạng sản xuất trồng trọt huyện Cẩm Giàng.1 Cơ cấu cây trồng huyện Cẩm Giàng64 4.2 Cơ cấu giống cây trồng của huyện Cẩm Giàng66 4.3 Tình hình đầu tư phân bón cho cây trồng 71 4.4 Một số biện pháp kỹ thuật 72 4.5 Tình hình sử dụng thuốc BVTV73 4.6 Hiệu quả kinh tế của các công thức luân canh cây trồng 74 iv 4.3 Kết quả thử nghiệm một số giống cây trồng mới trên địa bàn huyện Cẩm Giàng.1 Kết quả thử nghiệm trồng giống lúa TBR45 trong vụ xuân trong công thức luân canh: Lúa xuân - Lúa mùa 79 4.2 Kết quả thử nghiệm một số giống dưa hấu mới trong vụ xuân hè năm 2011 trong công thức luân canh: Dưa hấu - Lúa mùa Sớm – Carot Đông xuân 82 4.3 Kết quả thử nghiệm trồng một số giống Carot vụ Đông năm 2010 trong công thức luân canh: Dưa hấu – lúa Mùa sớm – Cà Rốt 86 4.4 So sánh hiệu quả của một số công thức luân canh cũ và một số công thức luân canh mới trong mô hình thử nghiệm.1 So sánh hiệu quả giữa công thức luân canh cũ và mới trong công thức: Lúa xuân - Lúa mùa 89 4.2 So sánh hiệu quả giữa công thức luân canh cũ và mới trong công thức: Dưa hấu - Lúa mùa – Carot 90 4.3 So sánh hiệu quả giữa công thức luân canh cũ và mới trong công thức: Lúa xuân – Lúa mùa sớm – Carot 91 4.5 Đề xuất cơ câu cây trồng huyện Cẩm Giàng giai đoạn 2010 - 2015.2 Phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng năm 2010 - 2015 94 4.3 Một số giải pháp góp phần thực hiện phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng 95 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 99 5.100 TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC 105 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH - HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa CPVC Chi phí vật chất CT Công thức CCCT Cơ cấu cây trồng GD - ĐT Giáo dục - Đào tạo GTSX CN Giá trị sản xuất công nghiệp GTSX TM-DV Giá trị sản xuất thương mại - dịch vụ GTSX Giá trị sản xuất GTSXNN Giá trị sản xuất nông nghiệp FAO Food Agricultural Organnization Ha hộcta HQ Hiệu quả HQKT Hiệu quả kinh tế HQLĐ Hiệu quả lao động HTCT Hệ thống cây trồng IRRI International Rice Research Institute KD Khang dân Kg kilogam NXB Nhà xuất bản THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông Tr.đ Triệu đồng vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Trang Bảng 4.1: Đặc điểm khí hậu thời tiết huyện Cẩm Giàng.2: Hiện trạng sử dụng đất huyện Cẩm Giàng năm 2010.3: Giá trị và tỷ trọng các ngành trong 5 năm.4: Giá trị sản xuất và tỷ trọng các ngành nông nghiệp huyện Cẩm Giàng từ năm 2006 – 2010.5: Diện tích các loại cây trồng hàng năm huyện Cẩm Giàng giai đoạn 2006 – 2010.6: Tình hình dân số lao động huyện cẩm Giàng từ năm 2006 – 2010.7: Diện tích và năng suất một số loại cây trồng huyện Cẩm Giàng năm 2010.8: Cơ cấu giống lúa huyện Cẩm Giàng năm 2010.9: Cơ cấu giống cây trồng hàng năm huyện Cẩm Giàng năm 2010.10: Tình hình sử dụng phân bón của huyện Cẩm Giàng năm 2010.11: Hiệu quả kinh tế của một số công thức luân canh trên đất lúa.12: Hiệu quả kinh tế của một số công thức luân canh trên đất 2 vụ màu – 1 vụ lúa.13: Hiệu quả kinh tế của một sô công thức luân canh trên đất chuyên màu.14: Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống lúa.15: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả lao động và hiệu quả 1 đồng vốn của các giống lúa.16: Một số đặc điểm hình thái của các giống dưa hấu.17: Tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng của các giống dưa hấu.18: Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các giống dưa hấu.19: Hiệu quả kinh tế của các giống dưa hấu tham gia thử nghiệm vụ xuân – Hè năm 2011.20: Một số đặc điểm của 3 giống Carot trong thí nghiệm.21: Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của 3 giống Carot.22: Hiệu quả kinh tế của các giống Carot tham gia thử nghiệm vụ Đông xuân năm 2010.23: So sánh hiệu quả kinh tế giữa công thức luân canh cũ và mới trong công thức luân canh: Lúa xuân – Lúa mùa.24: So sánh hiệu quả kinh tế giữa công thức luân canh cũ và mới trong công thức luân canh: Dưa hấu – Lúa mùa – Carot.25: So sánh hiệu quả của công thức luân canh cũ và mới trong công thức Lúa xuân – Lúa mùa sớm – Carot.26: Chuyển đổi cơ cấu cây giai đoạn 2010 – 2015………….95 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 4.1: Diễn biến một số yếu tố khí hậu trung bình 5 năm ở huyện Cẩm Giàng.2: Cơ cấu sử dụng đất huyện Cẩm Giàng năm 2010.3: Giá trị sản xuất các ngành của huyện Cẩm Giàng từ năm 2006 - 2010.4: Tỷ trọng các ngành nông nghiệp huyện Cẩm Giàng từ năm 2006 - 2010.5: Cơ cấu cây trồng hàng năm của huyện Cẩm Giàng.6: Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế.7: Cơ cấu cây trồng huyện Cẩm Giàng năm 2010.8: Cơ cấu giống lúa huyện Cẩm Giàng năm 2010.1 Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là đất nước có lịch sử phát triển nông nghiệp lâu đời, với điều kiện tự nhiên có nhiều thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Hiện nay 70% dân số vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp vừa tạo ra lương thực, thực phẩm nuôi sống cho con người vừa cung cấp hàng hoá cho xuất khẩu và nguyên liệu cho công nghiệp. Tuy nhiên, trong những năm gần đây cùng với công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp.
Vì vậy, để đảm bảo lương thực, thực phẩm cho con người, con đường cấp thiết phải xây dựng được hệ thống cây trồng hợp lý cho từng vùng. Cẩm Giàng là một huyện thuần nông, thu nhập của người dân chủ yếu là từ nông nghiệp. Cây trồng và hệ thống cây trồng trong huyện tương đối đa dạng, phong phú từ các loại cây ăn quả lâu năm như: vải, nhãn, bưởi, na… cho đến các loại cây trồng ngắn ngày như: Cà Rốt, Dưa, lạc, đậu tương, ngô, cà chua, khoai tây, các loại rau và lúa nước vẫn là cây trồng chủ yếu. Năng suất lúa bình quân trong những năm gần đây tương đối cao.
Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của huyện đang bộc lộ nhiều hạn chế như: Sản xuất còn mang tính tự cung tự cấp, tự túc, tỷ suất hàng hoá thấp. Cơ cấu cây trồng còn đơn điệu vẫn chủ yếu là cây lúa, ngô, sản suất tự túc lương thực là chính. Vì vậy nên chưa khai thác tốt thế mạnh của thị trường tại chỗ. Bên cạnh đó, kỹ thuật canh tác của người dân địa phương còn lạc hậu, dẫn đến hiệu quả kinh tế chưa cao.
Để nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp góp phần xoỏ đúi, giảm nghèo, nâng cao đời sống nhân dân trong huyện hướng tới xuất khẩu các sản phẩm nông sản và bảo vệ môi trường, cần phải có sự thay đổi trong cơ cấu cây trồng, xác định trồng cây gì để có hiệu quả kinh tế cao.