Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Thoát Nghèo Và Tái Nghèo Của Các Hộ Dân Tại Huyện Krông Nô

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự thoát nghèo và tái nghèo tại huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình kinh tế.

• Tác giả: Trương Văn Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Lê Đức Niêm
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Thoát Nghèo Tại Huyện Krông Nô
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.5. Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGHÈO
• 1.1. Khái niệm nghèo đói
• 1.2. Khái niệm và vai trò của xoá đói giảm nghèo
• 1.2.1. Khái niệm xoá đói giảm nghèo
• 1.2.2. Vai trò của xoá đói giảm nghèo
• 1.3. Đo lường mức độ nghèo và các chỉ tiêu đo lường mức độ nghèo
• 1.4. Mô hình xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thoát nghèo
• 1.5. Kinh nghiệm giảm nghèo
• 1.5.1. Kinh nghiệm giảm nghèo trên thế giới
• 1.5.2. Kinh nghiệm giảm nghèo ở Việt Nam
• 1.6. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế chọn điểm nghiên cứu và quy mô mẫu
• 2.2. Thiết kế bảng câu hỏi điều tra
• 2.3. Khung phân tích
• 2.3.1. Phân tích định tính và thống kê mô tả
• 2.3.2. Phân tích định lượng
• 2.4. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN SỰ GIẢM NGHÈO Ở HUYỆN KRÔNG NÔ
• 3.1. Thực trạng về đặc điểm tự nhiên, kinh tế-xã hội của huyện Krông Nô
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2. Thực trạng nghèo đói trên địa bàn huyện Krông Nô
• 3.3. Các chương trình, chính sách hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn huyện Krông Nô
• 3.3.1. Các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ và các chương trình mục tiêu quốc gia
• 3.3.2. Các chính sách hỗ trợ từ địa phương
• 3.3.3. Các chính sách hỗ trợ từ các dự án phát triển
• 3.4. Phân loại hộ và phân phối thu nhập
• 3.5. Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói ở huyện Krông Nô
• 3.5.1. Thành phần dân tộc
• 3.5.2. Đặc điểm của hộ
• 3.5.3. Khả năng tiếp cận nguồn lực
• 3.5.4. Tình hình thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm của hộ
• 3.6. Mô hình xác định yếu tố ảnh hưởng đến sự giảm nghèo tại huyện Krông Nô
• 3.6.1. Kiểm định về độ phù hợp tổng quát của mô hình
• 3.6.2. Kết quả phân tích mô hình hồi quy
• 3.6.3. Thảo luận kết quả hồi quy
• 3.7. Nhận xét chung về thực trạng nghèo của các hộ dân ở huyện Krông Nô
• 3.7.1. Nguyên nhân và yếu tố tác động đến tình trạng nghèo đói của các hộ dân tại huyện Krông Nô
• 3.7.2. Những hạn chế, bất cập và vấn đề đặt ra cho tình trạng nghèo của huyện
• 3.8. Kết luận
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Định hướng cho mục tiêu giảm nghèo huyện Krông Nô đến năm 2020
• 4.2. Hàm ý chính sách
• 4.2.1. Cần có chính sách về đất sản xuất cho hộ nghèo
• 4.2.2. Mở rộng hoạt động tín dụng và tăng quy mô vốn vay cho người nghèo
• 4.2.3. Cần có chính sách hỗ trợ PTSX cho người nghèo
• 4.2.4. Cần quan tâm phát triển và sử dụng nguồn nhân lực. Nâng cao trình độ của chủ hộ thông qua đào tạo
• 4.3. Kết luận
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Thoát Nghèo ở Krông Nô Đăk Nông

Nghèo đói là một vấn đề kinh tế - xã hội toàn cầu, đặc biệt khi sự phát triển kinh tế trì trệ. Việt Nam đã có thời gian dài tăng trưởng, nhưng một bộ phận dân cư, nhất là ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vẫn sống dưới chuẩn nghèo. Các chương trình xóa đói giảm nghèo của trung ương và địa phương là trọng tâm của chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Đăk Nông là một tỉnh nghèo của Tây Nguyên. Tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh có xu hướng giảm, nhưng vẫn còn cao so với bình quân chung cả nước. Huyện Krông Nô có nhiều cố gắng, nỗ lực thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo vẫn còn cao. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng đói nghèo tại Krông Nô và các nhân tố ảnh hưởng đến vấn đề này.

1.1. Tính Cấp Thiết của Nghiên Cứu Thoát Nghèo Bền Vững

Nghiên cứu này cấp thiết vì giảm nghèo tạo điều kiện cho mức sống tốt hơn, tiêu dùng xã hội cao hơn và sản xuất nhiều hơn, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đăk Nông, một tỉnh nghèo, cần các giải pháp hiệu quả để cải thiện đời sống người dân. Tình hình kinh tế - xã hội huyện Krông Nô đã có sự chuyển biến, đời sống đại bộ phận nhân dân đã được cải thiện nhưng tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo của huyện vẫn còn cao chiếm tới 28,12% năm 2013 (trong đó tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoảng 15,88%, tỷ lệ hộ cận nghèo chiếm 12,24%) [13].

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Giảm Nghèo Đa Chiều

Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả giảm nghèo ở Krông Nô, làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách giảm nghèo. Nghiên cứu tập trung vào thực trạng nghèo đói và các yếu tố ảnh hưởng đến sự thoát nghèo của các hộ dân, bao gồm giới tính, nghề nghiệp, trình độ học vấn, thành phần dân tộc, số nhân khẩu, diện tích đất canh tác, và khả năng tiếp cận vốn. Phạm vi nghiên cứu là huyện Krông Nô, tỉnh Đăk Nông, với số liệu từ năm 2011-2013.

II. Lý Thuyết Về Nghèo Đói Khái Niệm và Đo Lường Chi Tiết

Các khái niệm về nghèo đói thường đề cập đến mức sống vật chất của người dân. Tuy nhiên, khái niệm này có thể mở rộng liên quan đến khả năng tiếp cận dịch vụ như giáo dục, văn hóa, y tế. Nghèo đói đôi khi còn được xem xét về thể chế kinh tế thị trường không hiệu quả hay thể chế nhà nước thiếu trách nhiệm giải trình. Mở rộng hơn nữa, nghèo đói còn là tình trạng đe dọa bị mất những phẩm chất quý giá, đó là lòng tin và lòng tự trọng. Theo Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2004, nghèo là tình trạng thiếu thốn ở nhiều phương diện, bao gồm thu nhập, cơ hội tạo thu nhập, tài sản, và khả năng tham gia vào quá trình ra quyết định.

2.1. Định Nghĩa Nghèo Đói và Các Khía Cạnh Quan Trọng

Người nghèo được định nghĩa là người có mức thu nhập hoặc mức sống dưới một ngưỡng tài chính nhất định. Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2004 định nghĩa nghèo là tình trạng thiếu thốn ở nhiều phương diện: Thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để bảo đảm tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn tới người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị sỉ nhục, không được người khác tôn trọng…”. Mặc dù có sự khác biệt trong cách nhìn nhận về vấn đề nghèo, tuy nhiên tập trung lại các khái niệm này đều phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của ngƣời nghèo là: 1)Người nghèo có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. 2) Người nghèo không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người 3) Người nghèo thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng.

2.2. Nghèo Tuyệt Đối và Nghèo Tương Đối Phân Biệt Rõ Ràng

Nghèo tuyệt đối thể hiện một mức thu nhập tối thiểu cần thiết để đảm bảo nhu cầu vật chất cơ bản. Nghèo tương đối là tình trạng sống dưới một mức tiêu chuẩn sống có thể chấp nhận được tại một địa điểm và thời gian xác định. Chuẩn mực để xem xét nghèo khổ tƣơng đối thƣờng khác nhau giữa các nƣớc, các quốc gia, hoặc các vùng lãnh thổ, và sẽ luôn hiện diện bất kể trình độ phát triển kinh tế xã hội nào.

2.3. Vai Trò của Xóa Đói Giảm Nghèo Trong Phát Triển Kinh Tế

Xóa đói giảm nghèo là tổng thể các biện pháp chính sách của nhà nước và xã hội nhằm tạo điều kiện để người nghèo tăng thu nhập. Quan tâm đến giảm nghèo nhằm tạo mức sống khá hơn cho tất cả mọi ngƣời, từ đó tiêu dùng xã hội sẽ cao hơn và sản xuất nhiều hơn, tạo điều kiện cho tăng trƣởng và phát triển kinh tế.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Tích Thoát Nghèo tại Krông Nô

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập thông tin thứ cấp và sơ cấp. Thông tin thứ cấp được lấy từ UBND các xã, Phòng Lao động - Thương binh Xã hội, Phòng Thống kê, Phòng Tài Nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn của huyện Krông Nô. Thông tin sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn hộ dân cư kết hợp với bảng câu hỏi. Phương pháp phân tích định tính kết hợp với phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để mô tả đặc điểm của hộ dân cư. Mô hình logistic được sử dụng nhằm xác định những nhân tố tác động đến xác suất nghèo đói của hộ.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Nghiên Cứu Nghèo Đói

Thông tin thứ cấp bao gồm tình hình kinh tế - xã hội từ các cơ quan chính quyền địa phương. Thông tin sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn hộ dân cư. Số liệu được xử lý với chương trình Excel 2007 và SPSS 18.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Định Tính và Thống Kê Mô Tả

Phương pháp phân tích định tính kết hợp với phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để mô tả đặc điểm của hộ dân cư, bao gồm đặc điểm về kinh tế, xã hội cũng như đời sống. Phƣơng pháp so sánh: Phƣơng pháp này đƣợc sử dụng để xác định xu hƣớng thay đổi của các chỉ tiêu theo thời gian, phân tích, so sánh giữa nhóm hộ nghèo với hộ không nghèo về các vấn đề nhƣ đầu tƣ sản xuất, thu nhập, chi tiêu, trình độ học vấn. Từ đó rút ra đƣợc thực trạng nghèo đói ở địa bàn nghiên cứu.

3.3. Ứng Dụng Mô Hình Logistic Trong Phân Tích Giảm Nghèo

Mô hình logistic được sử dụng nhằm xác định những nhân tố tác động đến xác suất nghèo đói của hộ. Số liệu đƣợc xử lý với chƣơng trình Excel 2007 và SPSS 18.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Yếu Tố Ảnh Hưởng Thoát Nghèo Krông Nô

Nghiên cứu xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói ở huyện Krông Nô, bao gồm thành phần dân tộc, đặc điểm của hộ, khả năng tiếp cận nguồn lực, và tình hình thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm của hộ. Mô hình hồi quy được sử dụng để phân tích các yếu tố này. Kết quả cho thấy một số yếu tố có tác động đáng kể đến khả năng thoát nghèo của các hộ dân.

4.1. Thành Phần Dân Tộc và Tác Động Đến Tình Trạng Nghèo Đói

Thành phần dân tộc là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tình trạng nghèo đói. Các hộ gia đình thuộc các dân tộc thiểu số thường gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các nguồn lực và cơ hội phát triển.

4.2. Khả Năng Tiếp Cận Nguồn Lực và Ảnh Hưởng Đến Giảm Nghèo

Khả năng tiếp cận nguồn lực, bao gồm đất đai, vốn vay, và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất, có vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo. Các hộ gia đình có khả năng tiếp cận tốt hơn với các nguồn lực này thường có cơ hội thoát nghèo cao hơn.

4.3. Tình Hình Thu Nhập Chi Tiêu và Tiết Kiệm Của Hộ Gia Đình

Tình hình thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm của hộ gia đình cũng là một yếu tố quan trọng. Các hộ gia đình có thu nhập ổn định và khả năng tiết kiệm thường có khả năng chống chịu tốt hơn trước các rủi ro và có cơ hội đầu tư vào sản xuất, từ đó thoát nghèo.

V. Hàm Ý Chính Sách Giải Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả Krông Nô

Nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách về công tác giảm nghèo, căn cứ vào các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng nghèo của hộ. Các chính sách cần tập trung vào việc cung cấp đất sản xuất cho hộ nghèo, mở rộng hoạt động tín dụng và tăng quy mô vốn vay, hỗ trợ sản xuất, và nâng cao trình độ của chủ hộ thông qua đào tạo. Những gợi ý chính sách này là cơ sở cho việc định hướng chính sách giảm nghèo không chỉ trên địa bàn huyện Krông Nô mà còn có thể ứng dụng cho các vùng có đặc điểm tương tự.

5.1. Chính Sách Về Đất Sản Xuất Cho Hộ Nghèo

Cần có chính sách về đất sản xuất cho hộ nghèo. Đất đai là một nguồn lực quan trọng để người nghèo có thể tự tạo thu nhập và cải thiện đời sống.

5.2. Mở Rộng Tín Dụng và Tăng Quy Mô Vốn Vay Ưu Đãi

Mở rộng hoạt động tín dụng và tăng quy mô vốn vay cho người nghèo. Vốn vay giúp người nghèo có thể đầu tư vào sản xuất và kinh doanh, từ đó tăng thu nhập.

5.3. Hỗ Trợ Sản Xuất và Nâng Cao Trình Độ Lao Động

Cần có chính sách hỗ trợ PTSX cho ngƣời nghèo. Cần quan tâm phát triển và sử dụng nguồn nhân lực. Nâng cao trình độ của chủ hộ thông qua đào tạo.

VI. Kết Luận Hướng Tới Thoát Nghèo Bền Vững Tại Krông Nô

Nghiên cứu đã xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thoát nghèo và tái nghèo của các hộ dân tại huyện Krông Nô, tỉnh Đăk Nông. Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và thực hiện các chính sách giảm nghèo hiệu quả hơn. Để đạt được mục tiêu thoát nghèo bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách kinh tế, xã hội, và môi trường, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng.

6.1. Tóm Tắt Các Yếu Tố Chính Ảnh Hưởng Đến Thoát Nghèo

Các yếu tố chính ảnh hưởng đến thoát nghèo bao gồm thành phần dân tộc, khả năng tiếp cận nguồn lực, và tình hình thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm của hộ gia đình.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Để Đạt Giảm Nghèo Bền Vững

Để đạt được giảm nghèo bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách kinh tế, xã hội, và môi trường, cũng như sự tham gia tích cực của cộng đồng.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Giảm Nghèo Tại Krông Nô

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách giảm nghèo hiện tại, cũng như tìm kiếm các mô hình giảm nghèo sáng tạo và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững và hạn chế tái nghèo là một trong những mục tiêu kinh tế - xã hội hàng đầu tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa của Việt Nam. Tại tỉnh Đắk Nông, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm liên tục từ 29,25% năm 2010 xuống 26,8% năm 2011, 17,55% năm 2012 và đạt mức 15,64% vào năm 2013. Mặc dù đạt được những bước tiến tích cực, con số này vẫn cao hơn đáng kể so với mức bình quân 9,9% của cả nước trong cùng giai đoạn. Là một huyện vùng cao nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Đắk Nông với 12 đơn vị hành chính gồm 11 xã và 01 thị trấn, 102 thôn buôn, quy mô dân số 68.990 người cùng mật độ 85 người/km², huyện Krông Nô phải đối mặt với nhiều khó khăn khi có tới 06 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc nhận diện thực trạng nghèo đói và phân tích các nhân tố cốt lõi tác động đến khả năng thoát nghèo cũng như nguy cơ tái nghèo của các hộ dân. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đo lường mức độ bất bình đẳng và lượng hóa tác động của các biến số kinh tế - xã hội đến xác suất nghèo, từ đó đề xuất các định hướng chính sách phù hợp. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao trùm địa bàn huyện Krông Nô, trọng tâm tại hai xã đại diện Đăk Drô và Đăk Sôr; phạm vi thời gian sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013 kết hợp dữ liệu sơ cấp thu thập năm 2013. Luận văn đóng góp giá trị khoa học quan trọng khi cung cấp bộ dữ liệu thực chứng đặc thù vùng Tây Nguyên, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc giúp địa phương xây dựng giải pháp nhằm hạ tỷ lệ hộ nghèo từ 15,88% năm 2013 xuống các mục tiêu thấp hơn trong những giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết về nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối để thiết lập cơ sở nhận diện đói nghèo. Nghèo tuyệt đối phản ánh tình trạng một bộ phận dân cư không đủ khả năng tài chính để đáp ứng các nhu cầu sinh tồn cơ bản như lương thực, nhà ở, quần áo, căn cứ theo ngưỡng nghèo dinh dưỡng 2100 kcal/người/ngày của Ngân hàng Thế giới hoặc chuẩn nghèo 1,25 USD/người/ngày. Trong khi đó, nghèo tương đối xem xét mức sống dưới chuẩn trung bình của cộng đồng trong một không gian và thời gian cụ thể. Nghiên cứu sử dụng chuẩn hộ nghèo theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015, quy định mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống đối với khu vực nông thôn và từ 500.000 đồng/người/tháng trở xuống đối với khu vực thành thị.

Để đo lường mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập và mức sống, nghiên cứu sử dụng đường cong Lorenz và hệ số Gini với biên độ dao động từ 0 đến 1, trong đó giá trị Gini càng gần 1 biểu thị mức độ bất bình đẳng càng cao. Bên cạnh đó, khung phân tích tích hợp lý thuyết bẫy nghèo đói và bài học kinh nghiệm giảm nghèo quốc tế từ Thái Lan về đa dạng hóa nông thôn, chương trình Kinh tế mới của Malaysia giai đoạn 1971 - 1990 giúp giảm tỷ lệ nghèo từ 52,4% xuống 17,1%, cùng các chương trình trọng điểm tại Việt Nam như Chương trình 135 theo Quyết định 135/1998/QĐ-TTg và Chương trình Xây dựng Nông thôn mới theo Quyết định 800/QĐ-TTg.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2011 - 2013 từ Ủy ban nhân dân huyện Krông Nô, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi cục Thống kê, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi cấu trúc trong năm 2013 với quy mô mẫu 200 hộ gia đình. Địa bàn khảo sát được chọn là 02 xã Đăk Drô (100 hộ, chiếm 50%) và Đăk Sôr (100 hộ, chiếm 50%) mang tính đại diện cao cho điều kiện tự nhiên, canh tác và dân sinh của toàn huyện. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật bốc thăm ngẫu nhiên đơn thuần từ danh sách hộ dân tại các xã, đáp ứng quy tắc ước lượng kích thước mẫu tối thiểu n lớn hơn 50 cộng 8 lần số biến độc lập theo Tabachnick và Fidell.

Phương pháp phân tích kết hợp thống kê mô tả, phương pháp so sánh định tính và mô hình định lượng hồi quy Binary Logistic. Mô hình hồi quy Binary Logistic được lựa chọn vì biến phụ thuộc là biến định tính nhị phân nhận giá trị bằng 1 nếu hộ thuộc diện nghèo và bằng 0 nếu là hộ không nghèo. Chín biến độc lập được đưa vào mô hình gồm: diện tích đất canh tác, số tiền vay vốn sản xuất, nguyên giá phương tiện sản xuất, giới tính chủ hộ, trình độ học vấn, nghề nghiệp phi nông nghiệp, thành phần dân tộc thiểu số, quy mô nhân khẩu và số người phụ thuộc. Toàn bộ dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 18 và Microsoft Excel 2007, thực hiện đầy đủ các kiểm định Wald, độ phù hợp tổng quát và mức độ chính xác của dự báo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng kinh tế huyện Krông Nô giai đoạn 2011 - 2013 cho thấy tốc độ tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao nhưng có sự biến động, đạt 18,44% năm 2011, 13,38% năm 2012 và tăng lên 16,65% năm 2013. Thu nhập bình quân đầu người cải thiện rõ rệt từ 12,439 triệu đồng năm 2009 lên 21,6 triệu đồng năm 2011, 22,8 triệu đồng năm 2012 và đạt 28,0 triệu đồng năm 2013, tăng hơn 2,25 lần sau 5 năm. Cơ cấu kinh tế huyện thuần nông với giá trị sản xuất ngành nông nghiệp năm 2013 đạt trên 3.000 tỷ đồng, chiếm tới 75% tổng giá trị sản xuất toàn địa bàn, trong khi khu vực thương mại - dịch vụ đạt 700 tỷ đồng (chiếm 17%) và công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chỉ đạt 300 tỷ đồng (chiếm 7%). Toàn huyện có gần 19.000 ha đất trồng cây lương thực với tổng sản lượng 123,4 ngàn tấn, trong đó diện tích ngô chiếm 15.000 ha đạt sản lượng 100.000 tấn và diện tích lúa 4.000 ha đạt 26.000 tấn.

Công tác giảm nghèo ghi nhận chuyển biến tích cực: tỷ lệ hộ nghèo giảm dần từ 24,73% năm 2010 xuống 23,00% năm 2011, 18,46% năm 2012 và còn 15,88% năm 2013. Tuy nhiên, tổng tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo năm 2013 vẫn chiếm tới 28,12%, bao gồm 15,88% hộ nghèo và 12,24% hộ cận nghèo. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy Binary Logistic từ 200 phiếu điều tra chỉ ra các yếu tố tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê làm giảm xác suất nghèo gồm: diện tích đất canh tác, quy mô vốn vay phục vụ sản xuất, tổng giá trị phương tiện sản xuất, trình độ học vấn của chủ hộ và việc tham gia ngành nghề phi nông nghiệp. Ngược lại, các biến số làm gia tăng đáng kể xác suất rơi vào cảnh nghèo và tái nghèo là số nhân khẩu trong hộ, tỷ lệ người sống phụ thuộc và chủ hộ là người đồng bào dân tộc thiểu số.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu mô tả rõ nét sự tương phản giữa nhóm hộ nghèo và hộ không nghèo khi được trình bày qua các bảng phân tích chéo và biểu đồ trực quan. Biểu đồ đường cong Lorenz và bảng tính hệ số Gini thể hiện sự chênh lệch đáng kể trong phân phối thu nhập giữa các tầng lớp dân cư tại Krông Nô. Nhóm hộ nghèo có quy mô đất sản xuất rất hạn chế, đất đai cằn cỗi và thiếu thốn trang thiết bị máy móc cơ giới, dẫn đến năng suất lao động thấp kéo dài.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng chậm thoát nghèo và nguy cơ tái nghèo bắt nguồn từ cấu trúc hộ gia đình đông con, tỷ lệ người phụ thuộc cao khiến gánh nặng chi tiêu y tế và giáo dục vượt quá năng lực tạo thu nhập. Hơn nữa, việc tiếp cận tín dụng chính thức từ Ngân hàng Chính sách Xã hội hoặc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn của người nghèo còn gặp rào cản do quy mô vốn vay nhỏ và thiếu kỹ năng quản trị dòng tiền. Các kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu trước đây tại Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực duyên hải miền Trung, khẳng định rằng tư liệu sản xuất, vốn tín dụng và năng lực chuyển dịch sang phi nông nghiệp là chìa khóa then chốt để các nông hộ vùng cao vượt qua bẫy nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả định lượng và mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện Krông Nô xuống dưới 10% đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm khuyến nghị chính sách trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách giao đất và hỗ trợ tư liệu sản xuất cho hộ nghèo. Ủy ban nhân dân huyện Krông Nô cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường cần rà soát quỹ đất nông nghiệp 73.500 ha, thực hiện nghiêm Quyết định số 132/2002/QĐ-TTg và Quyết định số 134/2004/QĐ-TTg nhằm đảm bảo hạn mức giao tối thiểu 1,0 ha đất nương rẫy hoặc 0,5 ha ruộng lúa nước cho mỗi hộ đồng bào dân tộc thiểu số thiếu đất canh tác. Mục tiêu đến năm 2018 hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 100% hộ dân để tạo điểm tựa sản xuất lâu dài.

Thứ hai, mở rộng quy mô tín dụng ưu đãi và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay. Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh huyện Krông Nô cần chủ trì nâng định mức vốn vay sản xuất từ mức hiện tại lên mức 30 đến 50 triệu đồng mỗi hộ nghèo trong giai đoạn 2016 - 2020. Quy trình giải ngân cần gắn liền với giám sát phương án kinh doanh, lồng ghép hướng dẫn quản lý tài chính hộ gia đình để hạn chế tối đa rủi ro tái nghèo do sử dụng vốn sai mục đích.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa nông nghiệp. Trạm Khuyến nông huyện Krông Nô phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Đăk Drô, Đăk Sôr và Buôn Chóah mở rộng các mô hình chuyên canh lúa và ngô ứng dụng công nghệ cao. Phấn đấu đến năm 2020 nâng tỷ lệ trang bị máy móc nông nghiệp cơ bản như máy cày mini, máy bơm nước đạt trên 60% số hộ sản xuất nông nghiệp.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đào tạo nghề chuyển đổi sinh kế. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì triển khai các lớp dạy nghề ngắn hạn theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo của huyện lên trên 40% vào năm 2020. Khuyến khích mỗi hộ nghèo có ít nhất 1 lao động tiếp cận kỹ năng nghề phi nông nghiệp nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách tại địa phương, bao gồm Ủy ban nhân dân huyện Krông Nô, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đắk Nông. Các nhà quản lý có thể sử dụng hệ thống số liệu thực chứng từ 12 xã thị trấn để xây dựng kế hoạch giảm nghèo trung hạn giai đoạn 2016 - 2020 sát với nhu cầu thực tế của từng thôn buôn.

Nhóm 2: Các tổ chức phát triển xã hội, ban quản lý dự án giảm nghèo như Dự án tăng cường năng lực kinh tế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số 3EM, Ngân hàng Thế giới và Oxfam. Luận văn cung cấp khung phân tích 9 biến số tác động để các tổ chức thiết kế gói tài trợ sinh kế, cấp phát phương tiện sản xuất và hỗ trợ kỹ thuật đúng nhóm đích nghèo.

Nhóm 3: Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Xã hội học nông thôn. Đây là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp ứng dụng mô hình Binary Logistic trên cỡ mẫu 200 quan sát, cách phân tích đường cong Lorenz và tính toán hệ số Gini trong đánh giá nghèo đa chiều.

Nhóm 4: Các tổ chức tín dụng nông thôn và ngân hàng chính sách như Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Cán bộ tín dụng có thể khai thác kết quả về mối tương quan giữa quy mô vốn vay và xác suất thoát nghèo để tối ưu hóa quy trình thẩm định hồ sơ vay vốn nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình kinh tế lượng nào được sử dụng trong luận văn và tại sao lại phù hợp? Luận văn sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic vì biến phụ thuộc là biến định tính nhị phân nhận giá trị 1 đối với hộ nghèo và 0 đối với hộ không nghèo. Phương pháp này xử lý tối ưu mối quan hệ phi tuyến, cho phép ước lượng chính xác xác suất nghèo đói dựa trên 9 biến độc lập từ 200 mẫu điều tra tại 2 xã Đăk Drô và Đăk Sôr.

Các yếu tố nào có tác động mạnh nhất đến khả năng thoát nghèo của hộ dân? Kết quả hồi quy chỉ ra 3 nhóm yếu tố mang tính quyết định nhất giúp giảm xác suất nghèo gồm diện tích đất canh tác, quy mô vốn vay sản xuất và tham gia ngành nghề phi nông nghiệp. Nông hộ sở hữu trên 1 ha đất sản xuất và tiếp cận nguồn vốn vay trên 20 triệu đồng mỗi năm có tỷ lệ thoát nghèo cao gấp 2,5 lần so với nhóm hộ thiếu đất và thiếu vốn.

Tỷ lệ nghèo tại huyện Krông Nô đã thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2010 - 2013? Tỷ lệ hộ nghèo của huyện Krông Nô đã giảm liên tục qua các năm, cụ thể từ 24,73% năm 2010 xuống còn 23,00% năm 2011, 18,46% năm 2012 và đạt mức 15,88% vào năm 2013. Mặc dù giảm bình quân gần 3% mỗi năm, tỷ lệ này vẫn cao hơn mức 9,9% của cả nước và tỷ lệ hộ cận nghèo năm 2013 vẫn ở mức 12,24%.

Quy mô mẫu 200 hộ tại 2 xã Đăk Sôr và Đăk Drô có đảm bảo tính đại diện cho huyện không? Quy mô mẫu 200 hộ được phân bổ đều 50% cho xã Đăk Drô và 50% cho xã Đăk Sôr, hoàn toàn đáp ứng công thức mẫu tối thiểu của Tabachnick và Fidell. Hai xã này đại diện tiêu biểu cho huyện Krông Nô về cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tỷ lệ dân tộc thiểu số và điều kiện thổ nhưỡng vùng sản xuất ngô hàng hóa trọng điểm.

Vì sao đồng bào dân tộc thiểu số tại Krông Nô có nguy cơ tái nghèo cao hơn? Đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện chiếm tỷ trọng lớn trong 6 xã đặc biệt khó khăn, trình độ học vấn chủ hộ phần lớn ở bậc tiểu học hoặc trung học cơ sở và canh tác dựa vào tự nhiên. Hơn nữa, quy mô nhân khẩu bình quân trên 5 người mỗi hộ cùng tỷ lệ phụ thuộc cao khiến nhóm đối tượng này dễ tổn thương trước các biến động giá nông sản và thời tiết.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nghèo đói, bất bình đẳng thu nhập và các mô hình giảm nghèo bền vững áp dụng cho địa bàn nông thôn miền núi.
• Thực trạng phát triển kinh tế huyện Krông Nô giai đoạn 2011 - 2013 ghi nhận thu nhập bình quân đầu người tăng từ 21,6 lên 28 triệu đồng, tỷ lệ hộ nghèo giảm ấn tượng từ 24,73% xuống 15,88%.
• Kết quả mô hình Binary Logistic từ 200 mẫu khảo sát xác định diện tích đất, vốn vay, phương tiện sản xuất và việc làm phi nông nghiệp là các nhân tố then chốt thúc đẩy thoát nghèo.
• Bốn nhóm khuyến nghị chính sách trọng tâm về giao đất sản xuất, mở rộng tín dụng ưu đãi 30 đến 50 triệu đồng mỗi hộ, ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao và dạy nghề tạo lộ trình khả thi cho giai đoạn 2016 - 2020.
• Đây là công trình tham khảo giá trị cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển đang tìm kiếm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao đời sống dân cư và giảm nghèo bền vững tại vùng Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lời mở đầu và Kết luận, luận văn đƣợc cấu trúc gồm bốn phần sau: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về nghèo. 5 Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến sự giảm nghèo ở huyện Krông Nô. Chƣơng 4: Hàm ý chính sách 7 - Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2000 “Tấn công nghèo đói” [28], là báo cáo chung của nhóm công tác các chuyên gia của Chính phủ Việt Nam và Nhà tài trợ.

Trong báo cáo này giảm nghèo đƣợc xem xét trên khuôn khổ gồm có 3 vấn đề: Một là nỗ lực giảm nghèo phải mở ra những cơ hội tạo việc làm và nâng cao năng suất lao động nhƣ là cách thức để từ đó góp phần tăng thu nhập và giúp ngƣời nghèo vƣợt ra khỏi nghèo đói thông qua đa dạng hoá các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp, tạo cơ hội tiếp cận các nguồn vốn chính thức và tạo cơ hội hay cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản nhƣ cung cấp nƣớc sạch, điện, vệ sinh, y tế hay phòng học. Hai là nỗ lực giảm nghèo phải đi cùng các biện pháp đảm bảo lợi ích của tăng trƣởng và khả năng tiếp cận các dịch vụ một cách khách quan và công bằng: công bằng trong phân phối thu nhập, công bằng trong tiếp cận thông tin và đảm bảo quyền phụ nữ. Ba là cần đặc biệt chú ý giảm bớt nguy cơ dễ bị tổn thƣơng của ngƣời nghèo thông qua sự trợ giúp của Hội chữ thập đỏ, Uỷ ban phòng chống lụt bão, tham gia Bảo hiểm y tế, chƣơng trình tiết kiệm của cộng đồng, xây dựng mạng lƣới An sinh xã hội, xoá đói giảm nghèo. Một số nghiên cứu về thực trạng đói nghèo và một số giải pháp XĐGN đối với dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên đã nêu lên các nguyên nhân nghèo đói của đồng bào DTTS gồm các nguyên nhân: Thiên tai, lũ lụt, hạn hán, đất đai xấu (khách quan); Kiến thức, thiếu vốn sản xuất, đông con, 6 thiếu lao động (bản thân ngƣời nghèo) và không đồng bộ về các chính sách đầu tƣ, khuyến nông – lâm – ngƣ, về tín dụng, giáo dục đào tạo, y tế, đất đai (chính sách).

[3] Báo cáo đánh giá nghèo của Việt Nam trong năm 2012, cho rằng dù tiến bộ đáng kể nhƣng nhiệm vụ giảm nghèo vẫn chƣa phải hoàn thành với những lý do sau: + Những hộ nghèo trƣớc kia vẫn dễ bị tái nghèo do: Các cú sốc về thời tiết, sức khỏe và rủi ro trƣớc các cú sốc về thu nhập khác vẫn phổ biến và ở một vài nơi thậm chí còn gia tăng. + Tốc độ phát triển nhanh chóng của Việt Nam đã làm nảy sinh những thách thức mới nhƣ: Những lao động ở độ tuổi 40, 50 chƣa đƣa ra những quyết định về học hành và nâng cao kỹ năng làm việc trong một nền kinh tế khác hoàn toàn, dựa vào một hệ thống khuyến khích hoàn toàn khác. Nhiều ngƣời lại không có kỹ năng hay trình độ để kiếm việc trong nền kinh tế đang đƣợc hiện đại hóa nhanh chóng. Thậm chí những lao động trẻ sau khi học xong thƣờng không đƣợc đào tạo đầy đủ để làm việc trong môi trƣờng đòi hỏi nhiều kỹ năng làm việc.

+ Hiện nay bất bình đẳng đã xuất hiện trở lại, nhiều ngƣời dân Việt Nam tỏ ra lo ngại về tình trạng bất bình đẳng có xu hƣớng gia tăng. + Phát triển con ngƣời không đồng đều cũng gây ra sự bất bình đẳng trong thu nhập. Mặc dù Việt Nam đã làm tốt việc đảm bảo sự bao phủ của các dịch vụ cơ bản song chất lƣợng không đồng nhất và có sự khác biệt lớn có thể nhận thấy rõ giữa các hộ và các vùng nghèo và khá giả. Với động thái hƣớng tới “xã hội hóa” các dịch vụ y tế và giáo dục, việc tiếp cận dịch vụ trở nên gắn kết chặt chẽ hơn với thu nhập và gánh nặng chi trả của ngƣời dân cho chi phí y tế và giáo dục đang gia tăng [10].

7 Hai tổ chức phi chính phủ Oxfam và ActionAid tại Việt Nam đã công bố báo cáo nghiên cứu về giảm nghèo đối với DTTS “Mô hình giảm nghèo tại một số cộng đồng dân tộc thiểu số điển hình ở Việt Nam”. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu những yếu tố dẫn đến những hộ gia đình và cộng đồng DTTS điển hình giảm nghèo có kết quả, cải thiện đời sống tốt hơn các hộ gia đình và cộng đồng khác trong cùng bối cảnh. Mỗi “mô hình giảm nghèo” đƣợc khảo sát trong nghiên cứu này đều dựa trên các yếu tố: tiên phong, lan tỏa, gắn kết cộng đồng, tận dụng lợi thế, thích ứng với điều kiện mới, đa dạng hóa sinh kế, phòng chống rủi ro và quản trị địa phƣơng [29]. D n phân tích hiện trạng nghèo đói ở đồng bằng sông Cửu Long, cho thấy ngƣời dân khu vực này dễ rơi vào tình trạng nghèo đói nếu không có đất hoặc có ít đất canh tác, sống trong vùng nông thôn, lệ thuộc vào công việc không ổn định, hoặc thuộc nhóm dân tộc Khmer hoặc nữ.

Qua đó, các chƣơng trình xóa đói giảm nghèo cần đƣợc thiết kế riêng cho phù hợp với tình hình đặc trƣng của vùng [1]. Đề tài nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến nghèo trên địa bàn Quận 9, TPHCM, đã phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến tình trạng nghèo của hộ theo giới tính, quy mô hộ, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng việc làm, khả năng tiếp cận tín dụng. Trong các nhóm yếu tố này, có 3 nguyên nhân chính gây nên tình trạng nghèo của hộ là: Thiếu lao động hoặc gia đình có ngƣời bệnh nan y, đông ngƣời ăn theo, trình độ học vấn thấp, không có tay nghề lao động [24]. Ở khu vực Nam Trung Bộ, đã có đề tài nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến nghèo của hộ gia đình ngƣ dân nghề khai thác thủy hải sản.

Kết quả xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến nghèo của hộ ngƣ dân khu vực Nam Trung Bộ bao gồm: Nhóm các yếu tố về đặc điểm của hộ gia đình và phân bố nguồn lực của Chính phủ; nhóm các yếu tố thuộc về điều kiện tự nhiên nhƣ: rủi ro thiên tai, thời tiết, khí hậu [12]. 8 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGHÈO 1. KHÁI NIỆM NGHÈO ĐÓI ểu về nghèo đói nhƣng hầu hết các khái niệm nghèo đói đều đề cập đến mức sống vật của ngƣời dân. Tuy nhiên, trong một số trƣờng hợp, khái niệm về nghèo đói đƣợc mở rộng liên quan đến khả năng tiếp cận dịch vụ nhƣ giáo dục, văn hóa, y tế - không chỉ liên quan đến kinh tế thuần túy.

Nghèo đói đôi khi còn đƣợc xem xét về chế kinh tế thị trƣờng không hiệu quả hay thể chế nhà nƣớc thiếu trách nhiệm giải trình và không vận hành trong khuôn khổ pháp lý minh bạch. Mở rộng hơn nữa, nghèo đói còn là tình trạng đe dọa bị mất những phẩm chất quý giá, đó là lòng tin và lòng tự trọng. Một số ợc định nghĩa cụ thể nhƣ sau: Ngƣời nghèo đƣợc các nhà kinh tế học định nghĩa: “Ngƣời nghèo là ngƣời có mức thu nhập hay mức sống dƣới một ngƣỡng tài chính nhất định” [16]. Nhƣ vậy, nghèo đƣợc định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân.

Với định nghĩa này, ngƣời nghèo đơn giản là ngƣời có mức thu nhập thấp và còn thiếu thốn về kinh tế. Định nghĩa về nghèo theo Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2004 nhƣ sau:“Nghèo là tình trạng thiếu thốn ở nhiều phương diện: Thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để bảo đảm tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn tới người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị sỉ nhục, không được người khác tôn trọng…”. Mặc dù có sự khác biệt trong cách nhìn nhận về vấn đề nghèo, tuy nhiên tập trung lại các khái niệm này đều phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của ngƣời nghèo là: 1)Người nghèo có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. 2) Người nghèo không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người 3) Người nghèo thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng.

Nghèo tuyệt đối (absolute poverty) nhằm thể hiện một mức thu nhập tối thiểu và cần thiết của mỗi ngƣời để đảm bảo những nhu cầu vật chất cơ bản nhƣ nhà ở, quần áo, lƣơng thực, là thƣớc đo những ngƣời dƣới một ngƣỡng nghèo nhất định, tính chung cho toàn thể nhân loại, không kể không gian hay thời gian. Nghèo tuyệt đối đƣợc xác định bằng số thu nhập cho 1 cá nhân đủ khả năng đáp ứng những nhu cầu cơ bản để tồn tại nhƣ: nhà ở, quần áo, lƣơng thực. Nghèo tuyệt đối là tình trạng không có khả năng thoả mãn các nhu cầu tối thiểu trong cuộc sống của một bộ phận dân cƣ. Tiêu chuẩn về mức thu nhập của Ngân hàng Thế giới đƣa ra đƣợc các quốc gia trên thế giới thƣờng dựa vào để phân tích tình trạng nghèo của quốc gia mình.

Trên cơ sở đó, mỗi quốc gia cũng xác định theo từng giai đoạn phát triển nhất định về mức thu 10 nhập tối thiểu riêng dựa vào điều kiện cụ thể về kinh tế trong nƣớc, từ đó mức thu nhập tối thiểu để xác định hộ nghèo đƣợc thay đổi và nâng dần lên [11]. Tình trạng sống dƣới một mức tiêu chuẩn sống có thể chấp nhận đƣợc tại một địa điểm và thời gian xác định đƣợc gọi là nghèo tƣơng đối. Tuy nhiên, nghèo tƣơng đối có sự khác biệt nhƣ về văn hóa - xã hội, đặc điểm kinh tế, quan niệm của từng quốc gia, từng khu vực, hay vùng miền khác nhau. Nghèo tƣơng đối là tình trạng mà một hộ gia đình hoặc một ngƣời thuộc về nhóm ngƣời có thu nhập thấp nhất trong xã hội theo những địa điểm cụ thể và thời gian nhất định [11].

Vì vậy, theo các yếu tố tƣơng quan xã hội, phụ thuộc địa điểm dân cƣ sinh sống và phƣơng thức tiêu thụ phổ biến từng nơi để xem xét nghèo tƣơng đối. Trong những địa điểm và thời gian xác định, sự nghèo khổ tƣơng đối đƣợc hiểu là những ngƣời sống dƣới mức tiêu chuẩn. Cho nên, chuẩn mực để xem xét nghèo khổ tƣơng đối thƣờng khác nhau giữa các nƣớc, các quốc gia, hoặc các vùng lãnh thổ, và sẽ luôn hiện diện bất kể trình độ phát triển kinh tế xã hội nào. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO 1.