Luận văn nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn trichocephalus spp gây ra ở lợn tại huyện phổ yên tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun tròn Trichocephalus spp ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, giúp nâng cao sức khỏe vật nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ngân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Trị Bệnh Giun Tròn Trichocephalus Spp. Ở Lợn Tại Huyện Phổ Yên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Đặc điểm sinh học của giun T.
• 2.1.2. Vị trí của giun T. suis trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.1.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T.
• 2.1.4. Vòng đời của giun T.
• 2.1.5. Sự phát triển, sức đề kháng của trứng giun T. suis lợn ở ngoại cảnh
• 2.1.6. Đặc điểm dịch tễ bệnh giun T.
• 2.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Tình hình nhiễm giun T. suis ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.2. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun T. suis cho lợn. Xác định hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy giun T. suis cho lợn
• 3.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng bệnh giun T. suis lợn ở huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh T. suis cho lợn
• 3.4.2. Xác định hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy T. suis cho lợn
• 3.4.3. Bố trí thí nghiệm xác định công thức ủ phân có khả năng sinh nhiệt tốt để diệt trứng T.
• 3.4.4. Phương pháp thử nghiệm các biện pháp phòng bệnh T. suis trên thực địa
• 3.4.5. Đề xuất quy trình phòng trị bệnh T. suis cho lợn
• 3.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN T. SUIS Ở LỢN TẠI HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.2. NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH GIUN T. SUIS CHO LỢN
• 4.2.1. Hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.2.2. Hiệu lực và độ an toàn của một số thuốc tẩy trong điều trị bệnh giun T. suis cho lợn thí nghiệm
• 4.2.3. Hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun T. suis cho lợn trên thực địa
• 4.2.4. Nghiên cứu công thức ủ phân để tăng khả năng sinh nhiệt diệt trứng giun T. suis của 3 công thức ủ
• 4.2.5. Nghiên cứu thử nghiệm biện pháp phòng bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.2.6. Thử nghiệm quy trình phòng trị bệnh giun T. suis cho lợn
• 4.2.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T. suis ở lợn sau 2 tháng thử nghiệm
• 4.2.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun T. suis ở lợn sau 3 tháng thử nghiệm
• 4.2.9. ĐỀ XUẤT VÀ ỨNG DỤNG QUY TRÌNH PHÒNG TRỊ BỆNH GIUN T.
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Giun Tròn Trichocephalus spp

Bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra là một vấn đề phổ biến trong chăn nuôi lợn, đặc biệt ở các vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm như Việt Nam. Bệnh thường diễn ra âm thầm, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả kinh tế của người chăn nuôi. Giun tròn ký sinh trong ruột già của lợn, gây viêm nhiễm, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng khác. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trị hiệu quả là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn lợn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Theo Trịnh Văn Thịnh và cs (1978), bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa ở lợn thường diễn ra ở thể mạn tính, làm lợn chậm lớn và tăng chi phí điều trị.

1.1. Đặc điểm sinh học của giun Trichocephalus suis

Trichocephalus suis là một loài giun tròn ký sinh phổ biến ở lợn. Giun trưởng thành có hình dạng đặc trưng với phần đầu mảnh như sợi tóc và phần thân sau phình to. Vòng đời của giun không cần vật chủ trung gian, trứng theo phân ra ngoài và phát triển thành dạng cảm nhiễm trong môi trường. Thời gian hoàn thành vòng đời khoảng 30-52 ngày. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009), giun T. suis có màu trắng đục và thân chia làm hai phần rõ rệt.

1.2. Vòng đời và sự phát triển của ấu trùng giun tròn

Vòng đời của giun tròn diễn ra qua hai giai đoạn chính: giai đoạn phát triển trong môi trường và giai đoạn ký sinh trong cơ thể lợn. Trứng giun sau khi thải ra ngoài cần một thời gian nhất định để phát triển thành dạng ấu trùng cảm nhiễm. Điều kiện môi trường như nhiệt độ và độ ẩm ảnh hưởng lớn đến tốc độ phát triển của trứng. Khi lợn nuốt phải trứng cảm nhiễm, ấu trùng sẽ nở ra và ký sinh trong ruột già. Theo Lương Văn Huấn và cs (1990), giun T. suis có thể sống trong cơ thể lợn khoảng 114 ngày.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Giun Tóc ở Lợn tại Phổ Yên

Tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, bệnh do giun tóc ở lợn gây ra là một vấn đề đáng quan tâm. Do điều kiện chăn nuôi còn nhiều hạn chế, vệ sinh chuồng trại chưa đảm bảo, tỷ lệ nhiễm giun ở lợn còn khá cao. Việc sử dụng thuốc tẩy giun không đúng cách, dẫn đến tình trạng kháng thuốc trị giun, cũng là một thách thức lớn trong công tác phòng trị bệnh. Bên cạnh đó, kiến thức của người chăn nuôi về bệnh giun và các biện pháp phòng ngừa còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai các chương trình phòng bệnh hiệu quả. Cần có những nghiên cứu cụ thể để đánh giá tình hình nhiễm giun và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

2.1. Tình hình nhiễm giun tròn ở lợn tại huyện Phổ Yên

Tình hình nhiễm giun tròn ký sinh ở lợn tại huyện Phổ Yên còn diễn biến phức tạp. Các yếu tố như mật độ chăn nuôi cao, điều kiện vệ sinh kém và tập quán chăn nuôi truyền thống tạo điều kiện thuận lợi cho giun phát triển và lây lan. Việc khảo sát và đánh giá tỷ lệ nhiễm giun ở các hộ chăn nuôi là cần thiết để có cái nhìn tổng quan về tình hình dịch bệnh và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

2.2. Kháng thuốc trị giun Nguy cơ tiềm ẩn trong chăn nuôi lợn

Tình trạng kháng thuốc trị giun đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn. Việc sử dụng thuốc tẩy giun không đúng liều lượng, không đúng thời điểm hoặc sử dụng các loại thuốc kém chất lượng có thể dẫn đến sự phát triển của các chủng giun kháng thuốc. Điều này làm giảm hiệu quả của việc điều trị và gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Cần có các biện pháp kiểm soát và quản lý việc sử dụng thuốc tẩy giun một cách chặt chẽ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Biện Pháp Phòng Trị Bệnh Giun Tròn

Nghiên cứu các biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn đòi hỏi một phương pháp tiếp cận toàn diện, bao gồm việc đánh giá tình hình nhiễm giun, thử nghiệm các loại thuốc tẩy giun khác nhau, và nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Việc xác định hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh gây tác dụng phụ cho lợn. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh như cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý chất thải và sử dụng các loại thảo dược có tác dụng tẩy giun cũng cần được chú trọng. Các nghiên cứu cần được thực hiện trên cả quy mô thí nghiệm và thực địa để đảm bảo tính ứng dụng cao.

3.1. Xác định hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun

Việc xác định hiệu lực của thuốc trị giun tròn cho lợn là bước quan trọng để lựa chọn loại thuốc phù hợp. Các thí nghiệm được thực hiện bằng cách so sánh số lượng trứng giun trong phân trước và sau khi điều trị. Độ an toàn của thuốc cũng cần được đánh giá để đảm bảo không gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của lợn. Các chỉ tiêu như cân nặng, tình trạng sức khỏe và các chỉ số sinh hóa máu được theo dõi trong quá trình thí nghiệm.

3.2. Nghiên cứu biện pháp phòng bệnh giun tròn bằng thảo dược

Sử dụng phòng bệnh giun tròn bằng thảo dược là một hướng đi tiềm năng trong chăn nuôi lợn an toàn sinh học. Nhiều loại thảo dược có chứa các hoạt chất có tác dụng tẩy giun tự nhiên, giúp giảm sự phụ thuộc vào thuốc hóa học. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định loại thảo dược, liều lượng và cách sử dụng hiệu quả để phòng bệnh giun cho lợn.

3.3. Đánh giá hiệu quả của việc ủ phân diệt trứng giun

Ủ phân là một biện pháp quan trọng để tiêu diệt trứng giun trong chất thải chăn nuôi. Quá trình ủ phân sinh nhiệt có thể đạt đến nhiệt độ đủ cao để tiêu diệt trứng giun. Nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định công thức ủ phân tối ưu để đạt được hiệu quả diệt trứng giun cao nhất. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996), trứng giun T. suis bị diệt dưới tác dụng của ủ phân nhiệt sinh học.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn tại Phổ Yên

Các kết quả nghiên cứu về biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên đã cung cấp những thông tin hữu ích cho người chăn nuôi. Việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun đúng cách, cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải, đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm giun ở lợn. Bên cạnh đó, việc sử dụng các loại thảo dược có tác dụng tẩy giun cũng mang lại hiệu quả tích cực. Các kết quả này là cơ sở để xây dựng quy trình phòng trị bệnh giun hiệu quả và bền vững cho lợn tại địa phương.

4.1. Hiệu quả của quy trình phòng trị bệnh giun tròn tổng hợp

Quy trình phòng trị bệnh giun tổng hợp bao gồm nhiều biện pháp kết hợp như tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại, quản lý chất thải và sử dụng thảo dược. Việc áp dụng quy trình này đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm giun và cải thiện sức khỏe đàn lợn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy quy trình này có tính khả thi và hiệu quả cao trong điều kiện chăn nuôi thực tế.

4.2. Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun tròn cho lợn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một quy trình phòng trị bệnh giun tròn hiệu quả đã được đề xuất. Quy trình này bao gồm các bước cụ thể như tẩy giun định kỳ bằng thuốc phù hợp, vệ sinh chuồng trại thường xuyên, quản lý chất thải đúng cách và bổ sung thảo dược vào thức ăn. Quy trình này có thể được áp dụng rộng rãi cho các hộ chăn nuôi lợn tại huyện Phổ Yên và các vùng lân cận.

V. Đề Xuất Quy Trình Phòng Trị Bệnh Giun Tóc Hiệu Quả Cho Lợn

Để kiểm soát hiệu quả bệnh do giun tóc ở lợn gây ra, cần có một quy trình phòng trị bệnh toàn diện và dễ áp dụng. Quy trình này nên bao gồm các biện pháp phòng bệnh chủ động, như tẩy giun định kỳ và cải thiện vệ sinh chuồng trại, cũng như các biện pháp điều trị kịp thời khi phát hiện lợn bị nhiễm giun. Việc lựa chọn thuốc tẩy giun phù hợp và sử dụng đúng liều lượng là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và tránh gây kháng thuốc. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh giun và các biện pháp phòng ngừa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh.

5.1. Lịch trình tẩy giun định kỳ cho lợn con và lợn trưởng thành

Việc tẩy giun định kỳ là một biện pháp quan trọng để phòng bệnh giun cho lợn. Lịch trình tẩy giun cần được xây dựng phù hợp với từng giai đoạn phát triển của lợn. Lợn con cần được tẩy giun sớm để đảm bảo tăng trưởng tốt, trong khi lợn trưởng thành cần được tẩy giun định kỳ để duy trì sức khỏe và năng suất.

5.2. Hướng dẫn vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải

Vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải là những biện pháp quan trọng để ngăn ngừa sự lây lan của giun. Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, chất thải cần được thu gom và xử lý đúng cách để tiêu diệt trứng giun. Việc sử dụng các chất sát trùng phù hợp cũng giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm giun.

VI. Tương Lai Của Nghiên Cứu Phòng Trị Bệnh Giun Tròn ở Lợn

Nghiên cứu về phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn cần tiếp tục được đẩy mạnh để tìm ra các giải pháp hiệu quả và bền vững hơn. Các hướng nghiên cứu tiềm năng bao gồm phát triển các loại thuốc tẩy giun mới có hiệu lực cao và ít gây kháng thuốc, nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh sinh học dựa trên việc sử dụng các vi sinh vật có lợi, và tìm hiểu sâu hơn về cơ chế lây nhiễm và gây bệnh của giun để có thể can thiệp một cách hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, việc hợp tác giữa các nhà khoa học, các cơ quan quản lý và người chăn nuôi là rất quan trọng để đảm bảo các kết quả nghiên cứu được ứng dụng rộng rãi và mang lại lợi ích thiết thực cho ngành chăn nuôi.

6.1. Phát triển thuốc tẩy giun mới và giảm kháng thuốc

Phát triển các loại thuốc trị giun mới là một ưu tiên hàng đầu trong nghiên cứu về phòng trị bệnh giun. Các loại thuốc mới cần có hiệu lực cao, ít gây tác dụng phụ và ít gây kháng thuốc. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc tìm hiểu cơ chế kháng thuốc của giun để có thể phát triển các biện pháp ngăn chặn sự phát triển của các chủng giun kháng thuốc.

6.2. Nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh sinh học

Sử dụng các biện pháp phòng bệnh sinh học là một hướng đi đầy hứa hẹn trong phòng trị bệnh giun. Các biện pháp này có thể bao gồm việc sử dụng các vi sinh vật có lợi để cạnh tranh với giun, hoặc sử dụng các loại cây trồng có tác dụng tẩy giun tự nhiên. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc xác định các biện pháp phòng bệnh sinh học hiệu quả và an toàn cho lợn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vai trò trụ cột trong ngành nông nghiệp, đóng góp hơn 60% tổng sản lượng thịt tiêu thụ nội địa. Tuy nhiên, mô hình chăn nuôi nông hộ và trang trại quy mô vừa tại các địa bàn trung du - bán sơn địa như huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên thường xuyên đối mặt với các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa mãn tính. Trong đó, giun tóc (Trichocephalus suis hay T. suis, thuộc lớp Nematoda, bộ Trichocephalida) là một trong những tác nhân nguy hiểm hàng đầu nhưng thường bị xem nhẹ do diễn biến âm thầm. Khảo sát dịch tễ cho thấy tỷ lệ nhiễm giun tròn đường tiêu hóa tại khu vực trung du miền núi Bắc Bộ dao động từ 27,8% đến 29,8%, gây suy giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), làm tăng chi phí thú y và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát.

Thực trạng lâm sàng ghi nhận nhiều ca bệnh do T. suis bị chẩn đoán nhầm với hội chứng hồng lỵ do xoắn khuẩn (Brachyspira hyodysenteriae) hoặc vi khuẩn đường ruột, dẫn đến việc lạm dụng kháng sinh không hiệu quả, gây tốn kém và tăng nguy cơ kháng thuốc. Đầu giun cắm sâu vào niêm mạc manh tràng và kết tràng làm tổn thương tổ chức biểu mô, gây viêm xuất huyết mãn tính, giảm hấp thu nước và sắt, làm lợn còi cọc và có tỷ lệ chết rải rác ở lợn con sau cai sữa (2–4 tháng tuổi).

Đề tài “Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên” được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu cụ thể:

1. Xác định chính xác tỷ lệ và cường độ nhiễm giun Trichocephalus suis trên đàn lợn tại 3 xã trọng điểm (Hồng Tiến, Đồng Tiến, Nam Tiến) thuộc huyện Phổ Yên.
2. Đánh giá thực nghiệm hiệu lực điều trị và độ an toàn của 3 nhóm hoạt chất tẩy giun phổ biến: Ivermectin (biệt dược Ziquan-mectin), Fenbendazole (biệt dược Bendazol) và Levamisole (biệt dược Levasol 7,5%).
3. Khảo sát động học nhiệt độ của 3 công thức ủ phân nhiệt sinh học nhằm tối ưu hóa quá trình diệt trừ mầm bệnh trứng giun ở ngoại cảnh.
4. Xây dựng và chuẩn hóa quy trình phòng trị tích hợp (Integrated Parasite Management - IPM), đánh giá hiệu quả can thiệp trên thực địa sau chu kỳ 2–3 tháng.

Giải pháp tích hợp được lựa chọn dựa trên cơ chế vòng đời trực tiếp không qua vật chủ trung gian của T. suis, kết hợp đồng thời giữa "cắt nguồn lây ngoại cảnh" (xử lý chất thải nhiệt sinh học, sát trùng) và "triệt tiêu căn bệnh trong cơ thể" (dược lý trị liệu có định kỳ). Kết quả kỳ vọng mang lại quy trình có khả năng làm giảm tỷ lệ nhiễm tự nhiên từ 28,40% xuống dưới 5%, đạt hiệu lực tẩy trừ ký sinh trùng >95% và hoàn toàn an toàn cho đàn gia súc. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giống lợn nuôi nông hộ và trang trại tại huyện Phổ Yên, không áp dụng cho các cơ sở công nghiệp khép kín vô trùng hoàn toàn.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại thực địa huyện Phổ Yên, các giải pháp kiểm soát giun tròn đường ruột còn mang tính chắp vá. Bảng so sánh dưới đây phản ánh rõ nét ưu và nhược điểm của các phương pháp hiện hành:

Phương pháp	Cơ chế tác động	Ưu điểm	Hạn chế / Rủi ro
Dùng kháng sinh điều trị triệu chứng	Kìm khuẩn/diệt khuẩn cơ hội (E. coli, Salmonella)	Giảm tạm thời triệu chứng tiêu chảy do bội nhiễm	Không diệt được giun T. suis, tốn kém, gây loạn khuẩn đường ruột
Tẩy giun đơn lẻ bằng Piperazin	Gây liệt cơ vân của giun qua cơ chế phân cực màng	Chi phí rẻ, dễ mua	Phổ hẹp, hiệu lực kém ổn định với T. suis, giun có khả năng hồi phục
Ủ phân truyền thống không ủ kín	Lên men tự nhiên kỵ khí yếu	Không tốn công phối trộn phụ gia	Nhiệt độ hố ủ thấp (<38°C vào mùa đông), trứng giun sống sót phát tán ra môi trường
Quy trình IPM tích hợp (Đề tài đề xuất)	Hóa trị liệu trúng đích + Ủ phân nhiệt sinh học >50°C	Diệt tận gốc giun trong ruột và trứng ngoài môi trường	Đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật ủ và lịch dùng thuốc

Yêu cầu triển khai hệ thống giải pháp được lượng hóa theo chuẩn ma trận MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Chẩn đoán định lượng số trứng/gam phân (EPG) qua buồng đếm McMaster; phác đồ thuốc đạt hiệu lực tẩy sạch >90%; nhiệt độ hố ủ phân đạt tối thiểu 45–50°C để làm biến tính vỏ protein 2 lớp của trứng.
• Should have (Nên có): Định lượng thể trọng chính xác qua công thức đo vòng ngực/dài thân; ứng dụng phụ gia tro bếp và vôi bột để đẩy nhanh pha sinh nhiệt.
• Could have (Có thể có): Phun sát trùng định kỳ bằng hóa chất chuyên dụng (dung dịch NaOH 2%, Cresyl 3%, nước vôi 10%).
• Won't have (Chưa áp dụng): Xét nghiệm sinh học phân tử PCR định danh chủng ký sinh trùng do điều kiện thực địa hạn chế.

Thiết kế hệ thống

Quy trình kỹ thuật phòng trị tích hợp được mô hình hóa theo sơ đồ chu trình khép kín:

flowchart TD
    A["Đàn lợn nghi nhiễm / Định kỳ kiểm tra"] --> B["Thu thập mẫu phân tươi"]
    B --> C["Xét nghiệm Fülleborn & Đếm McMaster"]
    C --> D{"Tỷ lệ nhiễm & EPG"}
    D -->|"Dương tính / EPG > 0"| E["Phân loại đàn & Tính liều dược phẩm"]
    E --> F["Dùng thuốc tẩy đặc hiệu (Ziquan-mectin / Bendazol / Levasol)"]
    F --> G["Thu gom toàn bộ phân trong 5 ngày sau tẩy"]
    G --> H["Ủ nhiệt sinh học: Phân + Lá xanh + Tro bếp + Vôi bột"]
    H --> I["Kiểm soát nhiệt độ hố ủ >48-53°C trong 30-40 ngày"]
    I --> J["Trứng giun bị tiêu diệt hoàn toàn / Phân hữu cơ an toàn"]
    D -->|"Âm tính"| K["Duy trì vệ sinh, sát trùng chuồng trại NaOH 2%"]
    J --> L["Đánh giá tái nhiễm sau 60-90 ngày"]
    K --> L

Công nghệ, hóa dược và vật tư chuyên dụng:

• Hóa dược trị liệu:
  • Ziquan-mectin (Ivermectin 1%): Nhóm Macrolid, liều dùng $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng (TT) tiêm dưới da.
  • Bendazol (Fenbendazole powder): Nhóm Benzimidazol, cơ chế ức chế enzyme Fumarate reductase và sự trùng hợp tubulin của giun, liều $1\text{ g}/10\text{ kg}$ TT trộn thức ăn.
  • Levasol 7,5% (Levamisole HCl): Nhóm Imidazothiazol, tác động ức chế hạch thần kinh và kích thích co cứng cơ giun, liều $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT tiêm hoặc uống.
• Thiết bị & Dung dịch chẩn đoán: Buồng đếm McMaster kép ($0,15\text{ ml/ngăn}$), kính hiển vi quang học độ phóng đại 100X–400X, máy ly tâm điện 3000 vòng/phút, dung dịch bão hòa $\text{NaCl}$ (tỷ trọng $D = 1,18 - 1,20$) và dung dịch bảo quản Barbagallo.

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp dịch tễ học thú y thực nghiệm kết hợp can thiệp cộng đồng:

• Tiến độ thực hiện: Kéo dài từ tháng 06/2013 đến tháng 11/2013, phân kỳ thành 3 giai đoạn: Điều tra dịch tễ cơ bản (Tháng 6–7) $\rightarrow$ Thử nghiệm lâm sàng & Động học ủ phân (Tháng 8–9) $\rightarrow$ Can thiệp diện rộng & Đánh giá kiểm soát dịch (Tháng 10–11).
• Quản trị rủi ro sinh học: Rủi ro thất thoát nhiệt hố ủ trong mùa mưa bão được kiểm soát bằng kỹ thuật phủ bùn kín dày 5–7 cm và che bạt nilon cách ẩm; rủi ro quá liều thuốc được triệt tiêu bằng công thức tính tải lượng trọng lượng chuẩn xác trước khi cấp phát thuốc.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai được chuẩn hóa qua các thuật toán và công thức định lượng nghiêm ngặt:

Thuật toán 1: Ước tính thể trọng lợn phục vụ chia liều dược chất: Áp dụng công thức hồi quy tương quan sinh trắc học để xác định khối lượng sống ($P$) khi không có cân cơ học: $$P\text{ (kg)} = 87,5 \times VN^2 \times DT$$ Trong đó:

• $VN$: Vòng ngực sau khớp bả vai đo bằng thước dây $(\text{m})$.
• $DT$: Chiều dài thân từ gốc tai/điểm giữa hai tai đến gốc đuôi $(\text{m})$.

Thuật toán 2: Tính mật độ trứng giun trong một gam phân (EPG - Eggs Per Gram): Sử dụng phương pháp McMaster cải tiến: $$EPG = \frac{N}{V_{chamber}} \times \frac{V_{total}}{m_{faeces}} = \frac{N}{0,3} \times \frac{60}{4} = N \times 50$$ Trong đó:

• $N$: Tổng số trứng đếm được trong 2 ngăn buồng đếm McMaster ($0,3\text{ ml}$).
• $m_{faeces}$: Khối lượng mẫu phân ($4\text{ g}$).
• $V_{total}$: Thể tích dung dịch nước muối bão hòa hòa tan mẫu ($60\text{ ml}$).

Thiết kế công thức ủ phân nhiệt sinh học (quy mô hố ủ tiêu chuẩn):

• Công thức I: $200\text{ kg}$ phân chuồng + $40\text{ kg}$ lá xanh băm nhỏ + $12\text{ kg}$ tro bếp.
• Công thức II: $200\text{ kg}$ phân chuồng + $40\text{ kg}$ lá xanh băm nhỏ + $10\text{ kg}$ vôi bột.
• Công thức III (Hỗn hợp tối ưu): $200\text{ kg}$ phân chuồng + $40\text{ kg}$ lá xanh + $12\text{ kg}$ tro bếp + $10\text{ kg}$ vôi bột.

+-------------------------------------------------------------+
|  Cấu trúc lớp ủ:                                            |
|  [ Lớp bùn trát ngoài & bạt phủ nilon giữ nhiệt: 5-7 cm ]   |
|  [ Lớp hỗn hợp vi sinh: Phân + Lá xanh + Tro bếp + Vôi bột] |
|  [ Túi chứa mẫu bệnh phẩm kiểm tra (10-15g) đặt tại tâm hố ]|
+-------------------------------------------------------------+

Testing và validation

Khảo sát dịch tễ trên 514 mẫu phân lợn tại 3 xã thuộc huyện Phổ Yên ghi nhận kết quả nhiễm tự nhiên ban đầu:

Địa phương (Xã)	Số lợn điều tra (con)	Số lợn nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ $\le 500$ trứng/g (%)	Cường độ $500 - 1000$ trứng/g (%)	Cường độ $> 1000$ trứng/g (%)
Hồng Tiến	172	56	32,56	57,14	30,36	12,50
Đồng Tiến	164	49	29,88	61,22	28,57	10,20
Nam Tiến	178	41	23,03	63,41	26,83	7,32
Tính chung	514	146	28,40	60,96	28,77	10,27

Thử nghiệm lâm sàng đánh giá hiệu lực 3 loại thuốc trên 118 lợn nhiễm thực địa mang lại dữ liệu định lượng:

Thuốc sử dụng	Liều dùng	Số ca điều trị	Cường độ trước tẩy (EPG)	Cường độ sau 15 ngày (EPG)	Hiệu lực sạch trứng (%)	Tỷ lệ an toàn (%)
Levasol 7,5%	$1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT	38	$529,74 \pm 13,26$	$60 \pm 8,49$ (còn 2 con)	94,73%	100% (0/38 phản ứng)
Bendazol	$1\text{ g}/10\text{ kg}$ TT	41	$518,78 \pm 37,47$	$40 \pm 12,25$ (còn 1 con)	97,56%	100% (0/41 phản ứng)
Ziquan-mectin	$1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT	39	$535,38 \pm 39,37$	$0,00 \pm 0,00$ (0 con)	100,00%	100% (0/39 phản ứng)
Tổng hợp	--	118	--	--	97,46%	100%

Động học sinh nhiệt và khả năng tiêu diệt trứng giun T. suis của Công thức ủ I (theo dõi liên tục 55 ngày):

Ngày ủ	Nhiệt độ môi trường / Ẩm độ	Nhiệt độ khối ủ ($^\circ\text{C}$)	Số trứng sống/vi trường	Số trứng chết/vi trường	Tỷ lệ trứng chết (%)
1	$26^\circ\text{C}, 75%$	$30,67 \pm 0,41$	$28,33 \pm 5,02$	0	0,00%
10	$28^\circ\text{C}, 76%$	$39,25 \pm 0,75$	$19,33 \pm 4,60$	0	0,00%
20	$27^\circ\text{C}, 72%$	$46,17 \pm 0,89$	$22,33 \pm 2,86$	$1,67 \pm 0,41$	8,50%
30	$29^\circ\text{C}, 71%$	$53,17 \pm 0,54$	$12,67 \pm 1,47$	$6,67 \pm 0,41$	54,00%
40	$28^\circ\text{C}, 67%$	$48,83 \pm 0,54$	0	$17,67 \pm 2,48$	100,00%
55	$27^\circ\text{C}, 71%$	$32,33 \pm 0,41$	0	$14,00 \pm 1,87$	100,00%

Kết quả đạt được

• Tỷ lệ nhiễm bệnh tự nhiên được kiểm soát triệt để: Sau 3 tháng áp dụng đồng bộ quy trình phòng trị tích hợp, tỷ lệ nhiễm giun T. suis ở lô thí nghiệm giảm từ 28,40% xuống còn dưới 4,5%, trong khi lô đối chứng không can thiệp duy trì tỷ lệ nhiễm cao ở mức 29,15–31,20%.
• Hiệu suất loại bỏ mầm bệnh: 100% trứng giun trong chất thải chăn nuôi bị tiêu hủy sinh học hoàn toàn sau 40 ngày ủ nhiệt, ngăn chặn triệt để nguy cơ tái nhiễm qua đường phân - miệng.
• Tốc độ tăng trọng bình quân của đàn lợn can thiệp cải thiện từ 12% đến 18% so với đàn đối chứng nhiễm giun mạn tính nhờ niêm mạc ruột già hồi phục, tối ưu hóa quá trình tái hấp thu nước và chất điện giải.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa kỹ thuật ủ phân sinh nhiệt diệt ký sinh trùng: Đề tài đã xác lập chính xác ngưỡng nhiệt độ gây chết của trứng giun Trichocephalus suis ở điều kiện ngoại cảnh ($46^\circ\text{C}$ bắt đầu gây chết, $\ge 50^\circ\text{C}$ diệt hoàn toàn sau 10 ngày duy trì liên tục). Việc bổ sung lá xanh băm nhỏ và tro bếp/vôi bột đóng vai trò chất xúc tác thúc đẩy vi sinh vật hiếu khí và yếm khí phân giải chất hữu cơ, tạo đỉnh nhiệt $53,17^\circ\text{C}$.
2. Khắc phục tình trạng kháng thuốc và điều trị sai mục tiêu: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định Ziquan-mectin (Ivermectin) đạt hiệu lực tuyệt đối (100%) và Bendazol đạt 97,56%, chấm dứt tình trạng điều trị nhầm lẫn với bệnh lỵ vi khuẩn bằng kháng sinh đắt tiền.
3. Đóng góp dữ liệu dịch tễ học thực địa: Hoàn thiện bộ cơ sở dữ liệu dịch tễ học ký sinh trùng thú y cấp huyện cho Phổ Yên, làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Thái Nguyên.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

Quy trình kỹ thuật được thiết kế để chuyển giao trực tiếp cho hai mô hình chăn nuôi chính:

• Mô hình kinh tế nông hộ ($10 - 30$ lợn thịt/lứa): Áp dụng hố ủ phân sinh học cải tiến có trát bùn phủ bạt nilon tận dụng góc vườn; tẩy giun định kỳ 2 lần vào lúc 2 tháng tuổi (sau cai sữa) và 4 tháng tuổi bằng thuốc bột Bendazol trộn thức ăn hoặc Levasol tiêm.
• Mô hình gia trại/trang trại bán công nghiệp ($50 - 200$ lợn): Sử dụng phác đồ tiêm Ziquan-mectin đồng loạt cho toàn đàn lợn hậu bị, lợn nái trước khi phối/đẻ 2 tuần; kết hợp hệ thống ủ phân compost bán cơ giới hóa.

Đánh giá hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

Tính toán trên quy mô đàn 100 lợn thịt thương phẩm nuôi trong chu kỳ 5 tháng:

Chi phí đầu tư giải pháp:
- Thuốc tẩy Ziquan-mectin / Bendazol:       350.000 VNĐ (2 đợt tẩy)
- Vôi bột, tro bếp và bạt nilon ủ phân:    250.000 VNĐ
- Công lao động kỹ thuật:                  200.000 VNĐ
------------------------------------------------------------------
Tổng chi phí can thiệp:                    800.000 VNĐ (8.000 VNĐ/con)

Lợi ích kinh tế thu về:
- Tiết kiệm thức ăn do FCR cải thiện 0,15: 100 con x 4,5 kg cám = 450 kg cám = 5.400.000 VNĐ
- Giảm chi phí kháng sinh điều trị ỉa chảy: 1.200.000 VNĐ
- Tăng trọng lượng thịt xuất bán (+2 kg/con): 200 kg x 55.000 VNĐ/kg = 11.000.000 VNĐ
------------------------------------------------------------------
Tổng giá trị thặng dư tạo ra:             17.600.000 VNĐ

Tỷ suất hoàn vốn đầu tư (ROI):
ROI = (17.600.000 - 800.000) / 800.000 x 100% = 2.100% (Gấp 21 lần chi phí)

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật: Phương pháp chẩn đoán tuyển nổi Fülleborn và đếm trứng McMaster phụ thuộc vào kỹ năng thao tác vi thể của kỹ thuật viên; trong giai đoạn giun non chưa thành thục (trước 30 ngày), phân chưa xuất hiện trứng nên có thể cho kết quả âm tính giả.
• Ràng buộc ngoại cảnh: Nhiệt độ hố ủ phân bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ môi trường; trong những đợt rét đậm mùa đông tại miền Bắc ($<10^\circ\text{C}$), thời gian đạt đỉnh nhiệt $>45^\circ\text{C}$ có thể kéo dài trên 35 ngày.
• Hướng phát triển: Tích hợp chế phẩm men vi sinh sinh nhiệt nhanh (EM/Trichoderma) để rút ngắn thời gian ủ phân xuống còn 20–25 ngày; phát triển bộ kit xét nghiệm kháng nguyên nhanh tại chuồng.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên ngành Thú y - Chăn nuôi: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học thực địa, kỹ thuật soi nổi Fülleborn, buồng đếm McMaster và cách bố trí thí nghiệm động học nhiệt sinh học.
• Bác sĩ thú y cơ sở & Dẫn tinh viên: Sở hữu phác đồ điều trị phân biệt chính xác giữa giun tóc T. suis và bệnh hồng lỵ, nắm rõ liều lượng tối ưu của Ivermectin ($1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT), Levamisole và Fenbendazole.
• Chủ trang trại & Nông hộ chăn nuôi: Giảm thiểu triệt để chi phí cám và thuốc thú y vô ích, nắm vững công thức ủ phân tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp (lá xanh, tro bếp, vôi) để sản xuất phân bón sạch mầm bệnh.
• Nhà nghiên cứu ký sinh trùng học: Bộ số liệu thực chứng về tỷ lệ, cường độ nhiễm và ngưỡng nhiệt sinh học diệt trứng T. suis làm tiền đề cho các mô hình dịch tễ mở rộng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để triển khai quy trình phòng trị giun tóc tại nông hộ là gì?

Cần trang bị thước dây đo thể trọng ($VN, DT$), xi-lanh tiêm thú y vô trùng, hố ủ phân có mái che cách ly nước mưa, phụ gia ủ (vôi bột, tro bếp, lá cây) và thuốc tẩy đặc hiệu có nguồn gốc rõ ràng (Ivermectin hoặc Fenbendazole).

2. Vì sao trứng giun T. suis có sức đề kháng rất cao ở môi trường tự nhiên?

Trứng giun T. suis có cấu tạo vỏ dày 2 lớp protein và lipid chiết quang cao, hình quả chanh với 2 nút nhầy đặc trưng ở hai đầu cực. Vỏ này bảo vệ ấu trùng bên trong chống lại các hóa chất sát trùng thông thường và sự khô hạn nhẹ; chỉ bị phá hủy bởi tia cực tím cường độ cao hoặc nhiệt độ sinh học $\ge 45 - 50^\circ\text{C}$.

3. Có thể kết hợp tẩy giun T. suis đồng thời với lịch tiêm phòng vaccine dịch tả hoặc tai xanh không?

Không nên dùng đồng thời trong cùng một ngày. Nên tẩy giun trước khi tiêm phòng vaccine từ 7 đến 10 ngày để giải phóng cơ thể lợn khỏi độc tố giun tóc, giúp hệ miễn dịch phục hồi và đáp ứng sinh kháng thể vaccine tối ưu nhất.

4. Tại sao thuốc Levasol 7,5% có hiệu lực tẩy sạch thực địa (94,73%) thấp hơn Ziquan-mectin (100%)?

Levamisole chủ yếu gây liệt cơ giun nhanh và được đào thải nhanh qua đường tiêu hóa; một số ít giun tóc bám rất sâu trong hốc niêm mạc manh tràng có thể không tiếp xúc đủ nồng độ thuốc ức chế. Trong khi đó, Ivermectin có thời gian bán thải kéo dài và phân bố sâu trong tổ chức niêm mạc ruột già.

5. Chi phí xử lý ủ phân nhiệt sinh học có làm tăng giá thành chăn nuôi không?

Hoàn toàn không. Nguyên liệu ủ chủ yếu là phế phụ phẩm có sẵn (lá xanh, tro bếp) và một lượng nhỏ vôi bột ($10\text{ kg}$ vôi cho $200\text{ kg}$ phân, tương đương khoảng 15.000–20.000 VNĐ). Nguồn phân hoai mục sau khi hết mầm bệnh trở thành phân bón hữu cơ chất lượng cao cho cây trồng, mang lại thêm nguồn thu phụ.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh đã giải quyết trọn vẹn bài toán dịch tễ học và lâm sàng của bệnh giun tóc (Trichocephalus suis) trên đàn lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Công trình đã lượng hóa chính xác tỷ lệ nhiễm tự nhiên ($28,40%$), khẳng định hiệu lực vượt trội của hoạt chất Ivermectin (Ziquan-mectin đạt $100%$) và xác lập công thức ủ phân nhiệt sinh học tối ưu (đạt đỉnh nhiệt $53,17^\circ\text{C}$, tiêu diệt $100%$ trứng giun sau 40 ngày).

Mô hình phòng trị tích hợp (IPM) đề xuất không chỉ có giá trị học thuật cao trong lĩnh vực Ký sinh trùng Thú y mà còn mang lại giá trị kinh tế trực tiếp cho người chăn nuôi, góp phần phát triển ngành chăn nuôi lợn an toàn sinh học và bền vững. Các cơ sở chăn nuôi và cán bộ kỹ thuật thú y địa phương được khuyến nghị áp dụng đồng bộ phác đồ và quy trình ủ phân này vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nghề chăn nuôi lợn đã trở nên phổ biến và phát triển mạnh mẽ ở nước ta với nhiều quy mô lớn nhỏ khác nhau, từ các hộ gia đình chăn nuôi nhỏ lẻ đến các trang trại chăn nuôi lớn. Sản phẩm từ con lợn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cần thiết cho con người, không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn in đậm trong đời sống xã hội bởi một nền văn hóa ẩm thực với cả yếu tố tâm linh, nó được sử dụng nhiều trong những ngày giỗ, ngày tết và lễ hội. Ngoài ra, chăn nuôi lợn còn tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề khác và đóng góp một phần rất lớn cho nền kinh tế quốc dân. Việt Nam là một nước nằm trong vùng Đông Nam Á, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm nên thuận lợi cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh và gây bệnh cho vật nuôi.

Theo Trịnh Văn Thịnh và cs (1978), bệnh ký sinh trùng ở gia súc, gia cầm nói chung và bệnh ký sinh trùng đường tiêu hoá lợn nói riêng không gây ra các ổ dịch lớn như những bệnh truyền nhiễm do virus, vi khuẩn. Song, bệnh ký sinh trùng thường diễn ra ở thể mạn tính, làm lợn sinh trưởng, phát triển chậm, tăng tiêu tốn thức ăn và các chi phí như thuốc điều trị, công chăm sóc nuôi dưỡng. Nguy hiểm hơn, ký sinh trùng ký sinh còn làm giảm sức đề kháng của lợn và là yếu tố mở đường cho nhiều loại vi khuẩn, vi rút xâm nhập gây bệnh. Ở huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên có số đông dân số làm nông nghiệp, chăn nuôi lợn chiếm một vị trí quan trọng trong cơ cấu vật nuôi.

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ 2 thống về biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh, nâng cao năng suất chăn nuôi lợn, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh do giun tròn Trichocephalus spp. gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”.

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh Trichocephalus spp. - Đề xuất quy trình phòng trị bệnh giun Trichocephalus spp. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về bệnh và quy trình phòng chống bệnh giun Trichocephalus spp.

cho lợn, có một số đóng góp mới cho khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh giun Trichocephalus spp. cho lợn, nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm giun ở lợn, hạn chế tác hại đối với lợn, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn phát triển. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2. Đặc điểm sinh học của giun T. Vị trí của giun T. suis trong hệ thống phân loại động vật học Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [33], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20] vị trí của giun tròn Trichocephalus suis (T.

suis) trong hệ thống phân loại động vật như sau: Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Enoplia Chitwood, 1933 Bộ Trichocephalida Skrjabin et Schulz, 1928 Phân bộ Trichocephalata Skrjabin et Schulz, 1928 Họ Trichocephalidae Baird, 1953 Phân họ Trichocephalinae Ransom, 1911 Giống Trichocephalus Schrank, 1788 Loài Trichocephalus suis Schrank, 1788 2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của giun T. suis lợn Theo Đỗ Dương Thái và cs (1975) [24], màu sắc trứng giun T. suis là một màu ổn định, thay đổi ít từ màu vàng nhạt đến màu vàng sẫm.

Hình dạng trứng giun T. suis không bất thường đáng kể nhưng chiều ngang của trứng có thể thay đổi chút ít, có những chiều ngang rộng hẹp khác nhau. suis có chu kỳ phát triển chậm, vì vậy hình dạng nhân bên trong ít có những thay đổi. Nhân bên trong thường thành một khối chưa phân chia.

suis có hình thái cấu tạo như sau: Con đực có chiều dài thân trung bình là 40,35 mm; tối thiểu 33,0 mm; tối đa là 48,0 mm. Chiều dài của phần trước trung bình là 25,3 mm (20 - 30 mm); 4 phần sau 15,1 mm (12 - 19 mm). Tỷ lệ chiều dài của phần trước với phần sau là 1,68 : 1. Thân con đực phủ lớp cutin được vạch bởi nhiều rãnh ngang, làm cho lớp cutin có nhiều mấp mô, hình răng nhỏ.

Thực quản kéo dài dọc theo phần mỏng trước thân và chuyển vào ruột ở chỗ ranh giới giữ phần mỏng và dày của thân. Chiều rộng của phần trước thực quản 0,035 - 0,44 mm; của chỗ chuyển vào ruột 0,074 - 0,092 mm. Thực quản được bao quanh bởi một hàng tế bào đơn nhân dạng móc xích. Ruột kết thúc bởi huyệt trên phần đuôi.

Hệ thống sinh dục của con đực gồm những ống dẫn tinh uốn khúc chiếm hầu hết phần sau thân. Đuôi con đực vòng xoắn ốc. Gai giao hợp kết thúc bằng một đỉnh nhọn. Chiều dài gai xê dịch từ 1,74 - 2,48 mm.

Chỗ rộng nhất của gai là gốc gai dài 0,084 - 0,110 mm. Có bao gai bọc xung quanh và cùng với gai lồi ra khỏi lỗ huyệt. Bao gai được phủ bởi rất nhiều gai nhỏ, những gai này xếp theo thứ tự quân cờ. Số lượng hàng gai nhỏ gần nơi chuyển của bao vào thân là 24 - 42; ở đầu đối diện với nó số lượng hàng tăng tới 44 - 56.

Hình dạng bao gai tròn, căng, dài 0,044 mm. Chiều rộng chỗ gần huyệt là 0,057 - 0,092 mm; trong khi đó ở chỗ cuối gai là 0,079 - 0,159 mm. Tất cả con đực có một đầu bao gai gập hình cổ tay áo hay là hình bao tay, bao này một phần hay toàn bộ bao phủ phần bao gai lồi ra khỏi thân. Chiều dài của chỗ gập là 0,242 - 0,330 mm; chiều rộng là 0,290 - 0,352 mm.

Con cái: Chiều dài thân trung bình 45,55 mm; tối thiểu 38 mm và tối đa 53 mm. Chiều dài phần trước mỏng của thân trung bình là 30,55 mm (25 - 35 mm); chiều dài phần sau dày là 15 mm (13 - 18 mm). Như vậy tỷ lệ giữa phần trước và phần sau là 2,04 : 1. Trên ranh giới chỗ chuyển tiếp của phần thân trước và phần thân sau, hơi dịch về phía sau cách đầu cuối của thực quản có âm hộ.

Âm hộ này nhô ra ngoài, dạng hình trụ hơi cong về phía sau (0,037 - 0,61 mm) và hơi rộng ở chỗ cạnh tự do (0,050 - 0,075 mm). Chỗ này được phủ rất nhiều gai nhỏ hình lưới (3 - 4 µ m). Ngay trước âm 5 hộ, tử cung có hình ống thẳng hay hơi cong, dài 0,92 - 1,28 mm; trong tử cung có trứng xếp thành một hàng. Đuôi con cái tù.

Trứng dài 0,056 - 0,066 mm và rộng 0,025 - 0,030 mm. Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [20], con đực dài 37,52 - 40,63 mm; rộng nhất 0,634 - 0,713 mm. Phần trước cơ thể dài 23,48 - 25,75 mm; phần sau dài 14,00 - 15,00 mm; có dạng xoắn lò xo. Gai sinh dục dài 1,70 - 2,55 mm; rộng 0,07 - 0,10 mm; mút cuối gai nhọn.

Bao gai phủ đầy gai nhỏ. Lỗ huyệt nằm ở mút cuối đuôi. Con cái dài 37,89 - 50,60 mm; rộng 0,734 - 1,012 mm; phần trước cơ thể dài 23 - 33 mm. Ống sinh dục đơn.

Âm đạo có thành cơ dày, chứa đầy trứng. Kích thước trứng 0,024 - 0,027 x 0,056 - 0,061 mm. Trứng của giun T. suis có hình hạt chanh, màu vàng nhạt, kích thước 0,052 - 0,061 x 0,027 - 0,03 mm.

Hai cực có hai nút trong, vỏ dày gồm 2 lớp.1: Giun Trichocephalus suis a: Trứng giun; b: Giun cái; c: Giun đực (Nguồn: Phan Địch Lân và cs, 2005) [19] Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [18]: Giun T. suis có màu trắng đục. Thân chia ra làm hai phần rõ rệt: phần đầu nhỏ, trông giống như sợi tóc; phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực 6 đuôi hơi tù, cuộn tròn lại, có một gai giao hợp dài 1,70 - 2 mm, lỗ huyệt thông ra ngoài phần cuối của giun.

Giun cái đuôi thẳng, hậu môn ở đoạn cuối của thân. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [16] cho biết: Hình thể của giun T. suis giống như một sợi tóc màu trắng. Cơ thể chia thành hai phần rõ rệt.

Phần trước nhỏ như sợi tóc, dưới lớp biểu bì là thực quản, thực quản do các tế bào xếp nối tiếp như chuỗi hạt, phần này chiếm 2/3 chiều dài cơ thể. Phần sau ngắn và to, bên trong là ruột và cơ quan sinh sản. Giun đực dài 20 - 52 mm đuôi hơi tù, phần đuôi cuộn tròn lại chỉ có một gai giao hợp rất dài 5 - 7 mm, gai giao hợp được bọc trong một cái màng có nhiều gai nhỏ bao phủ. Giun cái dài 39 - 53 mm, đuôi thẳng, âm hộ ở đoạn cuối cùng của thực quản.

Vòng đời của giun T. suis Vòng đời phát triển của giun T. suis diễn ra theo sơ đồ sau: Trứng có sức gây bệnh Lợn nuốt Hình 2.2: Sơ đồ vòng đời của giun T. suis ở lợn Thời gian hoàn thành vòng đời của giun T.

suis là 30 - 52 ngày. (1979) [35] cho biết: Vòng đời của giun T. suis không cần vật chủ trung gian. Trứng được bài tiết cùng với phân lợn ra môi 7 trường ngoại cảnh.

Ở môi trường thuận lợi, thời gian để trứng phát triển thành dạng cảm nhiễm từ 3 đến 4 tuần. Trong thời gian này, có thể thấy ấu trùng đã hình thành hoàn toàn và chuyển động bên trong trứng. Theo Trịnh Văn Thịnh (1985) [30], Đào Trọng Đạt và cs (1996) [5], tuổi thọ của giun T. suis ở lợn từ 4 - 5 tháng.

Chu kỳ sinh học của giun T. suis gồm hai giai đoạn: Một giai đoạn ở ngoài ngoại cảnh, phát triển từ trứng đến ấu trùng cảm nhiễm; giai đoạn thứ hai ở ký chủ, trứng cảm nhiễm phát triển thành giun trưởng thành. Không có thời kỳ di hành trong cơ thể ký chủ. Theo Lương Văn Huấn và cs (1990) [7], giun T.

suis sống được trong cơ thể lợn 114 ngày. và cs (2000) [34] cho biết: Những ấu trùng này nằm sâu trong niêm mạc 2 tuần, nhô ra khỏi niêm mạc ở tuần thứ 3 và phát triển thành giun trưởng thành trong khi bám vào niêm mạc ruột già.