Luận văn thạc sĩ về biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn - Phú Yên

Nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà, Phú Yên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động môi trường và phát triển bền vững khu vực.

• Tác giả: Đỗ Huy Toàn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thọ Sáo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hải dương học
• Đề tài: Nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn – Phú Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.1.4. Đặc điểm thủy văn
• 1.1.5. Đặc điểm hải văn
• 1.2. TÁC ĐỘNG NHÂN SINH ĐẾN SÔNG BA VÀ KHU VỰC CỬA ĐÀ DIỄN
• 1.2.1. Các công trình thủy lợi, thủy điện trên lưu vực sông Ba
• 1.2.2. Tình hình biến đổi thảm phủ lưu vực sông Ba
• 1.2.3. Các hoạt động kinh tế tác động vào vùng cửa Đà Diễn
• 1.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU DIỄN BIẾN CỬA SÔNG
• 1.3.1. Các phương pháp nghiên cứu diễn biến cửa sông
• 1.3.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.4. TÌNH HÌNH DIỄN BIẾN XÓI LỞ BỒI TỤ KHU VỰC CỬA ĐÀ DIỄN
• 1.4.1. Thực trạng xói lở bồi tụ khu vực cửa Đà Diễn
• 1.4.2. Nguyên nhân gây sạt lở, bồi lắng cửa Đà Diễn
• 1.5. TỔNG QUAN VÀ LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 1.5.1. Tổng quan các mô hình
• 1.5.2. Lựa chọn mô hình toán
• 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ SỐ LIỆU
• 2.1. CÁC BƯỚC NGHIÊN CỨU
• 2.2. GIỚI THIỆU MÔ HÌNH MIKE21/3 FM COUPLE
• 2.2.1. Cơ sở lý thuyết mô đun ng chảy D
• 2.2.2. Cơ sở lý thuyết mô đun sóng (SW)
• 2.2.3. Cơ sở lý thuyết mô đun bùn cát (ST)
• 2.3. SỐ LIỆU PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Số liệu địa hình
• 2.3.2. Số liệu thủy, hải văn
• 2.3.3. Số liệu trầm tích
• 2.3.4. Số liệu sóng, gió
• 3. KẾT QUẢ TÍNH TOÁN BIẾN ĐỔI ĐỊA HÌNH ĐÁY KHU VỰC CỬA ĐÀ DIỄN
• 3.1. THIẾT LẬP MÔ HÌNH
• 3.1.1. Miền tính và lưới tính
• 3.1.2. Điều kiện biên
• 3.2. HIỆU CHỈNH VÀ KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH
• 3.2.1. Hiệu chỉnh mô hình
• 3.2.2. Kiểm định mô hình
• 3.3. KẾT QUẢ TÍNH TOÁN
• 3.3.1. Kịch bản tính toán
• 3.3.2. Kết quả tính toán
• 3.3.3. Biến động địa hình đáy trung bình từ tháng 10/2015 đến 8/2016
• 3.3.4. Mô phỏng trong thời kỳ mùa lũ
• 3.3.5. Mô phỏng trong thời kỳ mùa khô
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn

Cửa Đà Diễn, nằm ở hạ lưu sông Ba, là một trong những khu vực quan trọng về mặt địa lý và kinh tế tại tỉnh Phú Yên. Nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố tự nhiên tác động đến khu vực này mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc quản lý và phát triển bền vững. Biến động địa hình đáy cửa sông ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh tế, đặc biệt là nghề cá và giao thông đường thủy.

1.1. Đặc điểm địa lý và tự nhiên của cửa Đà Diễn

Cửa Đà Diễn nằm ở vị trí chiến lược, với diện tích lưu vực sông Ba lên tới 13.900 km2. Đặc điểm địa hình nơi đây rất đa dạng, từ vùng núi cao đến đồng bằng, tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi và thách thức cho việc nghiên cứu biến động địa hình. Đặc biệt, sự tác động của các yếu tố khí hậu và thủy văn là rất lớn.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu địa hình đáy cửa sông

Nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá tác động của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh. Việc hiểu rõ các biến động này giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững cho khu vực.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu biến động địa hình

Biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm xói lở, bồi lấp và tác động của các hoạt động kinh tế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến đời sống của người dân địa phương. Việc nghiên cứu và đánh giá tình hình biến động địa hình là cần thiết để tìm ra các giải pháp khắc phục.

2.1. Tình hình xói lở và bồi lấp tại cửa Đà Diễn

Xói lở và bồi lấp là hai hiện tượng chính ảnh hưởng đến địa hình đáy cửa sông. Các nghiên cứu cho thấy, tình trạng này diễn ra mạnh mẽ vào mùa mưa, khi dòng chảy lớn mang theo nhiều bùn cát từ thượng nguồn xuống. Điều này gây ra sự thay đổi đáng kể trong cấu trúc địa hình và ảnh hưởng đến hoạt động của tàu thuyền.

2.2. Tác động của hoạt động kinh tế đến biến động địa hình

Các hoạt động kinh tế như khai thác tài nguyên, xây dựng công trình thủy lợi và phát triển đô thị đã làm thay đổi chế độ dòng chảy và lượng bùn cát từ sông đổ ra biển. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến địa hình mà còn đến hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản tại khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn

Để nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn, nhiều phương pháp đã được áp dụng, bao gồm khảo sát thực địa, phân tích số liệu thủy văn và mô hình hóa địa hình. Những phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình biến động địa hình và các yếu tố tác động.

3.1. Khảo sát thực địa và thu thập số liệu

Khảo sát thực địa là bước đầu tiên trong nghiên cứu, giúp thu thập các số liệu cần thiết về địa hình, dòng chảy và các yếu tố môi trường khác. Việc này giúp xác định các khu vực bị xói lở và bồi lấp nghiêm trọng.

3.2. Mô hình hóa địa hình và phân tích số liệu

Mô hình hóa địa hình giúp dự đoán các biến động trong tương lai dựa trên các dữ liệu đã thu thập. Phân tích số liệu thủy văn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến biến động địa hình.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn đã chỉ ra những thay đổi đáng kể trong cấu trúc địa hình qua các mùa. Những thông tin này không chỉ có giá trị trong việc quản lý tài nguyên mà còn giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định đúng đắn nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

4.1. Biến động địa hình qua các mùa

Nghiên cứu cho thấy, địa hình đáy cửa Đà Diễn có sự biến động rõ rệt giữa mùa mưa và mùa khô. Trong mùa mưa, dòng chảy lớn mang theo nhiều bùn cát, trong khi mùa khô lại chứng kiến sự lắng đọng của bùn cát tại các khu vực nhất định.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý tài nguyên

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường. Các biện pháp như nạo vét luồng lạch và bảo vệ bờ sông cần được thực hiện để giảm thiểu tác động của xói lở và bồi lấp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn đã cung cấp những thông tin quý giá về tình hình địa hình và các yếu tố tác động. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho khu vực.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng, biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn là một vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên và nhân sinh. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tác động đến biến động địa hình, đồng thời phát triển các mô hình dự đoán chính xác hơn để hỗ trợ công tác quản lý và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Ba, với diện tích khoảng 13.900 km² và chiều dài dòng chính 388 km, là lưu vực sông lớn thứ hai trên lãnh thổ Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội khu vực Nam Trung Bộ. Cửa sông Đà Diễn, nơi sông Ba đổ ra Biển Đông, là khu vực có địa hình đáy biến động phức tạp do tác động của dòng chảy sông, thủy triều, sóng biển và các hoạt động nhân sinh. Theo số liệu quan trắc từ năm 1977 đến 2016, lưu lượng dòng chảy trung bình năm tại trạm Củng Sơn đạt khoảng 9,8 tỷ m³, trong đó lưu lượng mùa lũ chiếm tới 71,8%. Địa hình đáy cửa sông Đà Diễn biến động theo mùa, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động neo đậu của hơn 900 tàu khai thác hải sản và cảng cá lớn nhất duyên hải miền Trung tại thành phố Tuy Hòa.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn trong giai đoạn từ tháng 10/2015 đến tháng 8/2016, xác định các yếu tố thủy động lực ảnh hưởng, đồng thời đề xuất các giải pháp ổn định cửa sông nhằm giảm thiểu sạt lở, bồi lắng và bảo vệ hoạt động kinh tế xã hội tại khu vực. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại cửa sông Đà Diễn, tỉnh Phú Yên, với dữ liệu thủy văn, hải văn, địa hình và trầm tích được thu thập và xử lý trong khoảng thời gian nghiên cứu. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý, bảo vệ cửa sông, góp phần phát triển bền vững kinh tế biển và bảo vệ môi trường ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về thủy động lực học, vận chuyển trầm tích và biến động hình thái cửa sông. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết cân bằng ổn định hình thái cửa sông: Dựa trên các nghiên cứu của Le Conte (1905), Escoffier (1940) và Bruun & Gerritsen (1960), lý thuyết này xác định mối quan hệ giữa diện tích mặt cắt ngang cửa sông và đặc trưng dòng chảy, từ đó đánh giá trạng thái ổn định của cửa sông qua chỉ số tỷ số thể tích lăng trụ triều và lượng bùn cát vận chuyển dọc bờ.

• Lý thuyết vận chuyển bùn cát dưới tác động của sóng và dòng chảy: Các mô hình vận chuyển bùn cát như Engelund & Hansen, Meyer-Peter, và phương pháp Bijker được sử dụng để mô phỏng quá trình bồi tụ, xói lở và biến đổi địa hình đáy cửa sông.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: thủy triều nhật triều không đều, vận chuyển bùn cát không kết dính, mô hình thủy động lực học hai chiều, và mô hình số độ sâu (DEM).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu địa hình đáy biển, thủy văn, hải văn, trầm tích, sóng và gió được thu thập từ các trạm quan trắc tại khu vực cửa Đà Diễn và lưu vực sông Ba trong giai đoạn 2015-2016. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm chuỗi số liệu lưu lượng dòng chảy 40 năm tại trạm Củng Sơn, số liệu gió 20 năm tại trạm Tuy Hòa, và các khảo sát địa hình đáy theo từng tháng.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hóa thủy động lực và vận chuyển bùn cát sử dụng phần mềm MIKE 21/3 FM COUPLE, bao gồm các modul thủy động lực học (HD), phổ sóng (SW) và vận chuyển bùn cát (ST). Mô hình được thiết lập trên lưới phi cấu trúc tam giác, cho phép mô phỏng chi tiết các quá trình thủy lực và biến đổi địa hình đáy trong khu vực cửa sông phức tạp. Quá trình nghiên cứu gồm các bước: thu thập số liệu, thiết lập mô hình, hiệu chỉnh và kiểm định mô hình, chạy kịch bản tính toán biến động địa hình đáy trong mùa lũ và mùa khô.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2015 đến tháng 8/2016, tập trung phân tích biến động địa hình đáy theo mùa và đánh giá tác động của các yếu tố thủy động lực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động địa hình đáy theo mùa: Kết quả mô phỏng cho thấy địa hình đáy cửa Đà Diễn biến động mạnh mẽ theo mùa. Trong mùa lũ (tháng 10-12/2015), dòng chảy sông Ba chiếm ưu thế, gây xói lở mạnh ở bờ Bắc cửa sông với tốc độ biến động địa hình đáy trung bình lên đến khoảng 0,5 m/tháng. Trong khi đó, mùa khô (tháng 4-8/2016) yếu tố thủy động lực biển như sóng và triều chiếm ưu thế, gây bồi tụ cát và sạt lở bờ Nam cửa sông với tốc độ biến động tương tự.

2. Ảnh hưởng của sóng và gió: Tần suất gió thịnh hành tại khu vực Phú Yên trong mùa đông là hướng Bắc và Đông Bắc với tần suất 50-60%, tạo ra sóng biển cao trung bình 0,9-1,0 m, cực đại lên đến 4,0 m, góp phần làm gia tăng sạt lở bờ biển phía Nam cửa sông. Mùa hè, gió Tây Nam chiếm ưu thế với tần suất 30-65%, sóng biển thấp hơn (0,5-0,7 m), làm giảm mức độ biến động địa hình đáy.

3. Tác động của hoạt động nhân sinh: Hoạt động nạo vét luồng lạch quá mức tại cửa Đà Diễn đã làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở nghiêm trọng ở bờ Bắc và bờ Nam. Tổng khối lượng khai thác cát được cấp phép lên đến 1,5 triệu tấn, tuy nhiên thực tế có thể lớn hơn nhiều, làm mất cân bằng thủy động lực và gia tăng biến động địa hình đáy.

4. Hiệu quả của các công trình bảo vệ bờ: Hệ thống kè mỏ hàn và kè lát mái xây dựng tại bờ Bắc và bờ Nam cửa sông từ năm 2006 đến 2017 đã góp phần giảm thiểu sạt lở cục bộ, tuy nhiên vẫn còn các vị trí bị sóng biển phá hủy, đặc biệt tại khu vực xóm Rớ phía Nam cửa sông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn là sự tương tác phức tạp giữa dòng chảy sông Ba, thủy triều, sóng biển và các hoạt động nhân sinh. Mùa lũ, dòng chảy mạnh từ thượng nguồn mang theo lượng bùn cát lớn (độ đục trung bình 228 g/m³, cao điểm tháng 10 đạt 294 g/m³) gây xói lở và phân bố lại trầm tích tại cửa sông. Mùa khô, khi lưu lượng sông giảm chỉ còn khoảng 29,2% tổng lượng năm, các yếu tố biển chiếm ưu thế, dẫn đến bồi tụ cát và sạt lở bờ do sóng và triều.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với mô hình cân bằng ổn định cửa sông của Bruun và Gerritsen, trong đó chỉ số ổn định P/Mtot của cửa Đà Diễn nằm trong trạng thái ổn định trung bình đến kém, giải thích cho hiện tượng biến động địa hình đáy phức tạp. Các công trình bảo vệ bờ đã giảm thiểu phần nào tác động xói lở nhưng chưa giải quyết triệt để do chưa đồng bộ và chưa tính đến toàn bộ yếu tố thủy động lực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động độ sâu đáy theo thời gian, bảng thống kê lưu lượng dòng chảy và độ đục, cũng như bản đồ phân bố biến động địa hình đáy theo mùa, giúp minh họa rõ ràng các xu hướng bồi tụ và xói lở.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và kiểm soát hoạt động nạo vét luồng lạch: Hạn chế khai thác cát quá mức, thiết lập quy định chặt chẽ về khối lượng và vị trí nạo vét nhằm giảm thiểu biến động dòng chảy và sạt lở bờ. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và duy trì liên tục. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Yên phối hợp với các cơ quan chức năng.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống công trình bảo vệ bờ đồng bộ: Mở rộng và nâng cấp kè mỏ hàn, kè lát mái tại các vị trí xói lở nghiêm trọng, áp dụng các vật liệu và kết cấu hiện đại như khối rakuna và geotextile để tăng khả năng chống chịu sóng. Thời gian thực hiện: 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Phú Yên.

3. Ứng dụng mô hình thủy động lực học để dự báo và giám sát biến động địa hình đáy: Thiết lập hệ thống quan trắc liên tục kết hợp mô hình MIKE 21 để theo dõi biến động, từ đó đưa ra cảnh báo sớm và điều chỉnh các biện pháp quản lý. Thời gian thực hiện: xây dựng trong 1 năm, vận hành liên tục. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khí tượng Thủy văn và Hải dương học.

4. Phục hồi và bảo vệ thảm phủ rừng lưu vực sông Ba: Tăng cường trồng rừng, bảo vệ rừng tự nhiên nhằm giảm xói mòn đất, duy trì cân bằng thủy văn và giảm lượng bùn cát vận chuyển không kiểm soát. Thời gian thực hiện: dài hạn, từ 5 năm trở lên. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tổ chức bảo vệ môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách vùng ven biển và lưu vực sông: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý tài nguyên nước, bảo vệ cửa sông và phát triển bền vững kinh tế biển.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thủy động lực học, hải dương học: Tài liệu chi tiết về mô hình hóa thủy động lực và vận chuyển trầm tích tại cửa sông phức tạp, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển mô hình.

3. Các đơn vị thi công và thiết kế công trình ven biển: Thông tin về biến động địa hình đáy và tác động của công trình bảo vệ bờ giúp thiết kế các công trình phù hợp, hiệu quả và bền vững.

4. Ngư dân và cộng đồng địa phương tại Phú Yên: Hiểu rõ về biến động cửa sông, nguyên nhân sạt lở và các giải pháp bảo vệ bờ biển, từ đó nâng cao nhận thức và tham gia bảo vệ môi trường sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn ảnh hưởng thế nào đến hoạt động đánh bắt hải sản?
   Biến động địa hình đáy gây bồi lắng và xói lở luồng lạch, làm cản trở tàu thuyền ra vào, đặc biệt trong mùa khô khi bãi bồi phát triển. Điều này làm giảm hiệu quả khai thác và tăng nguy cơ tai nạn, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế ngư dân.

2. Tại sao mùa lũ và mùa khô lại có tác động khác nhau đến cửa sông?
   Mùa lũ, dòng chảy sông Ba mạnh, mang theo lượng lớn bùn cát gây xói lở và phân bố lại trầm tích. Mùa khô, lưu lượng sông giảm, yếu tố biển như sóng và triều chiếm ưu thế, gây bồi tụ cát và sạt lở bờ do sóng biển.

3. Mô hình MIKE 21/3 FM COUPLE có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   Mô hình cho phép mô phỏng thủy động lực học hai chiều, phổ sóng và vận chuyển bùn cát trên lưới phi cấu trúc, phù hợp với địa hình phức tạp cửa sông Đà Diễn, giúp dự báo biến động địa hình đáy chính xác và chi tiết.

4. Hoạt động nạo vét luồng lạch có tác động như thế nào đến biến động cửa sông?
   Nạo vét quá mức làm thay đổi dòng chảy tự nhiên, gây mất cân bằng thủy động lực, dẫn đến sạt lở bờ nghiêm trọng và biến dạng địa hình đáy, ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định cửa sông và an toàn giao thông thủy.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để ổn định cửa sông Đà Diễn?
   Kết hợp quản lý chặt chẽ hoạt động nạo vét, xây dựng công trình bảo vệ bờ đồng bộ và ứng dụng mô hình thủy động lực để giám sát, dự báo biến động là giải pháp toàn diện và hiệu quả nhất.

Kết luận

• Cửa sông Đà Diễn có biến động địa hình đáy phức tạp theo mùa, chịu ảnh hưởng mạnh của dòng chảy sông Ba và yếu tố thủy động lực biển.
• Mùa lũ gây xói lở bờ Bắc, mùa khô gây bồi tụ và sạt lở bờ Nam, ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế và an ninh vùng ven biển.
• Hoạt động nạo vét luồng lạch quá mức là nguyên nhân nhân sinh chính làm gia tăng biến động địa hình đáy và sạt lở bờ.
• Mô hình MIKE 21/3 FM COUPLE là công cụ hiệu quả để mô phỏng và dự báo biến động thủy động lực và trầm tích tại cửa sông.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, công trình bảo vệ bờ và phục hồi thảm phủ lưu vực để ổn định cửa sông, bảo vệ phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Tiếp theo, cần xây dựng hệ thống quan trắc liên tục và cập nhật mô hình dự báo để điều chỉnh kịp thời các biện pháp quản lý. Mời các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng địa phương cùng phối hợp thực hiện các khuyến nghị nhằm bảo vệ và phát triển bền vững khu vực cửa sông Đà Diễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1. Tổng quan khu vực nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và số liệu. Kết quả tính toán biến động địa hình đáy cửa Đà Diễn – Phú Yên.

Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN 1. Vị trí địa l Lưu vực sông Ba (hình 1.1) là một trong những lưu vực lớn nhất khu vực miền Trung, với tổng diện tích lưu vực là 13.900 km2, có tọa độ địa lý lý từ 12o35' đến 14o38' vĩ độ Bắc và từ 108o00' đến 109o55' kinh độ Đông.

Phía Bắc giáp lưu vực sông Trà Khúc, phía Tây và Nam giáp lưu vực sông Cái (Nha Trang) và sông Srepk, phía Đông giáp lưu vực sông Kone, sông Kỳ Lộ và biển Đông. Diện tích tự nhiên toàn lưu vực nằm trên địa phận hành chính của 15 huyện, thị xã thuộc 4 tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk và Phú Yên. Tổng diện tích đất nông nghiệp trên 35000 ha và tổng dân số trên lưu vực khoảng 1,5 triệu người.1 Lưu vực sông Ba Sông Ba (phần thượng lưu gọi là Ia Pa, Ea Pa; phần hạ lưu gọi là Đà Rằng) dài 388 km, bắt nguồn từ dãy núi Ngọc Rô, Tây Bắc tỉnh Kon Tum, từ độ cao 1549 mét, chảy theo hướng Bắc – Nam, qua huyện Kon Plông của tỉnh Kon Tum và các 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] huyện KBang, Đắk Pơ, An Khê, Kông Chro, Ia Pa, Ayun Pa của tỉnh Gia Lai, chuyển sang hướng Tây Bắc – Đông Nam qua huyện Krông Pa (Gia Lai) rồi đi vào địa phận tỉnh Phú Yên theo hướng Tây – Đông làm thành ranh giới tự nhiên giữa Sơn Hòa và Sông Hinh, giữa Sơn Hòa và Tây Hòa, giữa Tây Hòa và Phú Hòa, giữa Tây Hòa và thành phố Tuy Hòa rồi đổ ra Biển Đông ở cửa biển Đà Diễn (hình 1. Sông Ba cung cấp nước quanh năm cho đồng bằng Tuy Hòa, với diện tích hơn 20000 ha, vựa lúa lớn nhất Duyên hải Nam Trung Bộ.

Vị trí cửa Đà Diễn (Ngu n: Google Earth) Tọa độ của cửa sông Đà Diễn là khoảng 13o5’23. V ng cửa sông nằm ở phía Nam thành phố Tuy Hòa, giáp với huyện Đông Hòa tỉnh Phú Yên. Đặc điểm địa h nh Địa hình lưu vực sông Ba khá phức tạp, bị chia cắt mạnh mẽ bởi sự chi phối của dãy Trường Sơn. Đường phân thuỷ của lưu vực có độ cao từ (500 – 2000 m) bao bọc 3 phía: Bắc, Đông, Nam và chỉ được mở rộng về phía Tây với cao nguyên Pleiku, Mưang Yang, Chư Sê.

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dưới tác động của các yếu tố địa hình phức tạp có thể chia lưu vực thành 5 v ng địa hình [2,3]: - Vùng núi cao: chiếm 60% diện tích lưu vực. Độ cao bình quân trong vùng này (600-800 m), địa hình có độ dốc từ thoải đến rất dốc. - V ng thung lũng: kéo dài từ An Khê đến Phú Túc. Cao độ phổ biến ở thung lũng An Khê (400 – 500 m), thung lũng Cheo Reo (150 – 200 m) và Phú Túc (100 – 150 m).

- V ng cao nguyên: có độ cao phổ biến từ (300 – 500 m). - V ng gò đồi: chủ yếu là v ng An Khê, Sơn Hoà, hạ lưu sông Hinh và lưu vực sông Krông H Năng. - V ng đồng bằng: tập trung ở hạ lưu sông Ba, Phú Yên. Phía Đông khu vực này là Biển Đông, ba mặt còn lại đều giáp núi (dãy Cù Mông ở phía Bắc, dãy Vọng Phu - Đèo Cả ở phía Nam, phía Tây là rìa Đông của dãy Trường Sơn).

Do vị trí địa lý và ảnh hưởng của địa hình nên vùng hạ du lưu vực sông Ba thường xuyên chịu tác động mạnh của các yếu tố tự nhiên như mưa, gió, sóng, bão, áp thấp nhiệt đới, phân bố bồi tích không đều … gây nên lũ lụt, bồi lấp, xói lở khu vực cửa sông. Mặt khác, những hoạt động kinh tế như khai thác tài nguyên rừng, khoanh đắp các đầm nuôi hải sản, các công trình dân sinh, thủy lợi, thủy điện… làm thay đổi chế độ dòng chảy và lượng bùn cát từ sông đổ ra biển. Hiện nay, phía thượng nguồn rừng bị tàn phá làm suy thoái và cạn kiệt dòng chảy mùa vào khô ở hạ lưu dẫn đến suy thoái hệ sinh thái, giảm nguồn lợi thuỷ sản, thay đổi vận chuyển bùn cát của sông, nhiễm mặn và suy giảm chất lượng nước, … 1. Đặc điểm khí hậu a.

Chế độ gió: Chế độ gió ở Phú Yên thể hiện hai mùa rõ rệt, m a mưa là thời kỳ thịnh hành gió Bắc (Bắc, Đông Bắc và Đông); m a khô là thời kỳ thịnh hành gió hướng Tây, Tây Nam. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tần suất % và hư ng gió thịnh hành khu vực Phú Yên Tháng/Trạm Tuy Hoà Miền Tây Sơn Hoà I N - 63,3 NE - 60,4 E - 36,4 II N - 51,4 NE - 57,6 E - 43,4 III NE - 30,2 NE - 51,0 E - 42,3 IV E - 37,8 NE - 41,1 E - 35,3 V E - 32,3 W - 35,2 W - 31,1 VI W - 45,2 W - 48,4 W - 31,1 VII W - 44,6 W - 60,6 W - 64,0 VIII W - 58,5 W - 64,2 W - 63,7 IX W - 29,6 W - 51,4 W - 45,5 X NE - 44,7 NE - 52,8 E - 28,5 XI N - 50,5 NE - 69,1 NE - 31,2 XII N - 63,8 NE - 66,0 NE - 40,3 (Ngu n: rung tâm khí tượng thủy văn quốc gia) Nghiên cứu chuỗi số liệu quan trắc gió tại trạm Tuy Hoà, Miền Tây và Sơn Hòa (Phú Yên) trong 20 năm từ năm 1987 đến năm 2007 (bảng 1.1), cho thấy vào m a đông (từ tháng X, XI đến tháng III, IV năm sau) gió ở khu vực Phú Yên và cửa Đà Diễn có hướng thịnh hành nhất là hướng Bắc (tần suất 50 - 60%). Sau đó là gió Đông Bắc với tần suất 30 - 45%.

Vào cuối m a đông còn xuất hiện gió Đông với tần suất dưới 30%. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hoa gió tính từ số liệu gi đo tại trạm gió Tuy Hòa [3] Từ tháng VI đến tháng IX gió mùa mùa hạ phát triển mạnh, toàn lãnh thổ Phú Yên thịnh hành gió Tây với tần suất 30 - 65%, tháng VIII tần suất gió Tây lớn nhất trong năm. Từ cuối tháng IX, gió mùa mùa hạ bắt đầu bước vào thời kỳ suy thoái, đồng thời cũng là thời kỳ tranh chấp của hai thứ gió mùa (hình 1.

Tốc độ gió trung bình năm dao động trong khoảng 2 - 2,5 m/s. Nhìn chung các tháng mùa hè tốc độ gió trung bình lớn hơn m a đông. Tốc độ gió trong bình lớn nhất vào tháng V, VI và nhỏ nhất vào tháng XII hoặc tháng I. Chế độ mưa Mưa là một yếu tố chính của khí hậu, thủy văn, là một trong những thành phần của cán cân nước.

Phú Yên có nền nhiệt độ cao nên mưa là nhân tố quan trọng 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chi phối thời vụ, cơ cấu cây trồng, năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là các vùng sản xuất còn lệ thuộc vào nước trời. Bản đ phân bố lượng mưa mùa mưa (trái) và mùa khô (phải) [4] Lượng mưa trung bình nhiều năm biến đổi từ 1300 mm đến 2200 mm, mưa ít nhất tại các vùng khuất gió như Cheo Reo, Phú Túc và mưa nhiều nhất là thượng nguồn sông Hinh và thượng nguồn sông Ba (hình 1. Lượng mưa trung nh nhiều năm các tháng mm Trạm Tháng I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Phú Lạc 48 21 43 33 80 48 36 49 245 637 517 258 Hòa Đồng 72 28 56 45 109 80 58 63 246 679 614 324 Sơn Thành 46 17 54 52 124 100 77 76 235 621 563 272 Sông Hinh 58 21 68 65 155 125 97 95 237 626 567 274 Miền Tây 22 10 34 36 125 106 80 107 213 447 409 155 Sơn Hòa 23 10 36 38 132 112 84 113 209 469 402 152 Củng Sơn 21 9 38 35 89 113 75 106 180 487 399 154 Hà Bằng 31 12 26 35 112 75 63 77 225 517 462 159 Xuân Lãnh 43 17 36 48 155 104 87 107 239 550 491 169 Cù Mông 59 26 34 31 96 74 44 81 269 594 607 315 Sông Cầu 26 11 13 30 83 81 34 66 244 534 487 193 Chí Thạnh 20 8 10 23 62 61 26 50 226 495 452 179 Tuy Hòa 47 18 35 30 94 60 42 56 288 656 549 215 Phú Lâm 40 19 32 30 89 56 39 51 267 612 498 200 (Ngu n: Đài K V Khu vực Nam Trung Bộ) 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] M a mưa trên lưu vực sông Ba giữa khu vực Tây và Đông Trường Sơn có khác nhau, ở Tây Trường Sơn m a mưa từ tháng V đến tháng X (bảng 1.2), còn Đông Trường Sơn là từ tháng IX đến tháng XII. Vì vậy dòng chảy mặt lưu vực sông Ba là phong phú, tính đến Tuy Hòa (diện tích 13900 km2) thì tổng lượng nước trung bình nhiều năm khoảng 9,8 tỷ m3.

Tuy nhiên lượng nước này phân bố không đều trong năm kết hợp với ảnh hưởng của địa hình tạo ra m a mưa lớn (dễ gây lũ lụt) và mùa khô thiếu nước. Bão và áp thấp nhiệt đới Bão và áp thấp nhiệt đới thường ảnh hưởng hoặc đổ bộ vào nước ta từ tháng 5 đến tháng 12, nhưng cũng có năm bão đổ bộ từ tháng 3 (năm 1982). M a bão ở Phú Yên tr ng với m a mưa (tháng 10 đến tháng 12) nhưng cũng có năm cuối tháng 6 đầu tháng 7 đã có bão đổ bộ vào khu vực này (năm 1978, 2004), cho nên vào giữa mùa gió Tây khô nóng cũng không loại trừ khả năng bão đổ bộ (http://weather. Có thể nói, Phú Yên tuy là một trong những tỉnh ven biển nằm trong khu vực đón bão, song bão không nhiều như Bắc Trung Bộ và miền Bắc, và xen kẽ có năm không có bão.

Địa hình của tỉnh Phú Yên đóng vai trò quan trọng trong chế độ mưa của bão. Lượng mưa do bão đem tới đã góp phần làm cho tổng lượng mưa toàn mùa thêm phong phú, nhưng mưa bão kết hợp địa hình dốc ngắn đã làm cho các trận lũ trở nên phức tạp hơn trong suốt cả m a. Đặc điểm thủy văn a.