NGHIÊN CỨU SỰ BIẾN ĐỐI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CỦA TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1978 ĐẾN NAY

Nghiên cứu sự biến đổi hệ thống chính trị Trung Quốc từ 1978 đến nay. Đề tài khoa học cấp trường phân tích sâu sắc, cung cấp cái nhìn toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hồng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Chính trị
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Biến Đổi Hệ Thống Chính Trị Của Trung Quốc Từ Năm 1978 Đến Nay
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: THÔNG TIN CHUNG
• 1.1. Tên đề tài
• 1.2. Danh sách chủ trì, thành viên tham gia thực hiện đề tài
• 1.3. Đơn vị chủ trì
• 1.4. Thời gian thực hiện
• 1.5. Những thay đổi so với thuyết minh ban đầu
• 1.6. Tổng kinh phí được phê duyệt của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặt vấn đề
• 2.2. Mục tiêu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Tổng kết kết quả nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ VÀ CUỘC CẢI CÁCH HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CỦA TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1978
• 3.1. Đặc điểm của hệ thống chính trị Trung Quốc
• 3.1.1. Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 3.1.2. Chế độ Đại hội đại biểu nhân dân
• 3.1.3. Chế độ hợp tác đa đảng phái và hiệp thương chính trị
• 3.2. Hệ thống chính trị Trung Quốc hiện nay
• 3.2.1. Đảng Cộng sản Trung Quốc và các đảng phái chính trị Trung Quốc
• 3.2.2. Cơ quan nhà nước
• 3.2.2.1. Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc
• 3.2.2.2. Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 3.2.2.3. Quốc vụ viện nước CHND Trung Hoa

Tóm tắt

I. Tổng Quan Biến Đổi Hệ Thống Chính Trị Trung Quốc 1978 Nay

Trung Quốc trỗi dậy như một nền kinh tế phát triển nhanh chóng, thúc đẩy bởi hai công cuộc cải cách và mở cửa toàn diện. Song song với cải cách kinh tế, văn hóa, xã hội, Trung Quốc không ngừng cải cách thể chế chính trị, hướng tới xây dựng nền chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc có nhiều điểm khác biệt so với các nước xã hội chủ nghĩa khác, thể hiện qua chế độ “nghị hành hợp nhất”, hợp tác đa đảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc, và nhất thể hóa chức danh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Ủy ban quân sự quốc gia. Thể chế chính trị Trung Quốc đã đạt nhiều thành tựu trong lãnh đạo, đưa quốc gia phát triển. Theo tài liệu gốc, mục tiêu là xây dựng Trung Quốc thành xã hội phát triển và trở thành quốc gia hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, văn minh, dân chủ, giàu mạnh, thực hiện giấc mộng Trung Hoa. Kinh nghiệm cải cách của Trung Quốc có ý nghĩa tham khảo quan trọng cho Việt Nam, đặc biệt khi cả hai nước đều theo chế độ xã hội chủ nghĩa và có nhiều điểm tương đồng.

1.1. Bối cảnh Cải cách Mở cửa và Biến đổi Chính trị Trung Quốc

Bắt đầu từ năm 1978, cải cách mở cửa đã tạo tiền đề cho những thay đổi sâu rộng trong hệ thống chính trị Trung Quốc. Phát triển kinh tế Trung Quốc đã đặt ra yêu cầu tất yếu về việc điều chỉnh và hoàn thiện thể chế chính trị, nhằm đáp ứng những đòi hỏi mới của xã hội. Quá trình này diễn ra từng bước, thận trọng, vừa đảm bảo ổn định chính trị, vừa thúc đẩy sự phát triển kinh tế. 'Tổng tập văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc' khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc.

1.2. Mục tiêu Nghiên cứu Sự biến đổi của Hệ Thống Chính trị

Nghiên cứu này nhằm phân tích thực trạng hệ thống chính trị Trung Quốc từ năm 1978, làm rõ những biến đổi về triết lý nền tảng, tư duy lãnh đạo, tổ chức bộ máy nhà nước, cơ chế giám sát, cơ chế ban hành quyết sách, chế độ nhân sự cán bộ và chế độ bầu cử. Đồng thời, đánh giá thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Các phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp, logic-lịch sử, so sánh được sử dụng để làm rõ các nội dung trên.

1.3. Ý nghĩa Lý luận và Thực tiễn của Nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa sâu sắc về mặt lý luận và thực tiễn, cung cấp những thông tin giá trị cho việc nghiên cứu về cải cách chính trị Trung Quốc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Việc tìm hiểu về hệ thống chính trị của một quốc gia láng giềng có nhiều điểm tương đồng là rất cần thiết, đặc biệt khi Việt Nam cũng đang trên con đường đổi mới phương thức tổ chức và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng.

II. Phương Pháp Nghiên Cứu Biến Đổi Thể Chế Chính Trị Trung Quốc

Nghiên cứu sự biến đổi hệ thống chính trị Trung Quốc từ năm 1978 đến nay sử dụng một loạt các phương pháp nghiên cứu khoa học để phân tích, đánh giá và rút ra kết luận. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu phân tích, tổng hợp để làm rõ sự biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc trên các nội dung chính, như triết lý nền tảng, tư duy lãnh đạo, tổ chức bộ máy Nhà nước, cơ chế giám sát, vận hành quyền lực, cơ chế ban hành quyết sách và chế độ nhân sự cán bộ, chế độ bầu cử. Bên cạnh đó, phương pháp nghiên cứu logic-lịch sử được sử dụng để làm rõ quá trình cải cách thể chế chính trị Trung Quốc qua các giai đoạn, tập trung vào cải cách và hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, hoàn thiện chế độ Đại hội đại biểu nhân dân (Quốc hội), cải cách bộ máy hành chính, cải cách thể chế tư pháp, và hoàn thiện chế độ Hiệp thương chính trị và hợp tác nhiều đảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Cuối cùng, phương pháp nghiên cứu so sánh, đối chiếu được sử dụng để phân tích, lý giải kinh nghiệm của Trung Quốc có thể áp dụng cho Việt Nam.

2.1. Phân tích và Tổng hợp dữ liệu về Cải cách Thể chế

Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng để hệ thống hóa các tài liệu, báo cáo, công trình nghiên cứu về cải cách thể chế chính trị Trung Quốc. Việc này giúp làm rõ các giai đoạn phát triển, các nội dung cải cách, và những kết quả đạt được. Đồng thời, phân tích các yếu tố tác động đến quá trình cải cách, như bối cảnh kinh tế - xã hội, vai trò của Đảng Cộng sản, và sự tham gia của người dân.

2.2. Logic Lịch sử về Quá trình Cải cách Chính trị Trung Quốc

Phương pháp logic-lịch sử giúp tái hiện quá trình cải cách thể chế chính trị Trung Quốc từ năm 1978 đến nay một cách có hệ thống. Nghiên cứu này xem xét các giai đoạn phát triển khác nhau, từ giai đoạn đầu với những cải cách kinh tế ban đầu, đến giai đoạn hiện nay với những cải cách toàn diện và sâu sắc hơn. Phương pháp này cũng giúp nhận diện những bài học kinh nghiệm và những thách thức đặt ra trong quá trình cải cách.

2.3. So sánh và Đối chiếu Kinh nghiệm Việt Nam và Trung Quốc

Phương pháp so sánh và đối chiếu được sử dụng để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa quá trình cải cách thể chế chính trị ở Việt Nam và Trung Quốc. Việc này giúp Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm từ Trung Quốc, đồng thời tránh lặp lại những sai lầm. Nghiên cứu tập trung vào so sánh các yếu tố như bối cảnh lịch sử, vai trò của Đảng Cộng sản, phương pháp tiếp cận cải cách, và kết quả đạt được.

III. Thực trạng Cải Cách Hệ Thống Chính Trị Trung Quốc 1978 Đến Nay

Hệ thống chính trị Trung Quốc hiện nay bao gồm các thành tố: Đảng Cộng sản Trung Quốc, các cơ quan nhà nước Trung Quốc và Hội nghị hiệp thương chính trị nhân dân. Đảng Cộng sản Trung Quốc đóng vai trò lãnh đạo, đại diện cho giai cấp công nhân và dân tộc Trung Hoa. Các cơ quan nhà nước bao gồm Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc (Quốc hội), Chủ tịch nước, Quốc vụ viện, Ủy ban Quân sự Trung ương, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân. Chế độ hợp tác đa đảng phái và Hiệp thương chính trị do Đảng cộng sản Trung Quốc lãnh đạo là chế độ chính trị cơ bản của Trung Quốc.

3.1. Hiến pháp Nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Hiến pháp hiện hành, được thông qua năm 1982, kế thừa và phát triển nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp năm 1954, rút kinh nghiệm phát triển chủ nghĩa xã hội Trung Quốc và thu hút kinh nghiệm quốc tế. Hiến pháp quy định rõ ràng chế độ chính trị, chế độ kinh tế, quyền và nghĩa vụ của công dân, tổ chức và phạm vi quyền hạn của các cơ quan nhà nước. Đặc điểm căn bản là quy định chế độ căn bản và nhiệm vụ căn bản của Trung Quốc, xác định 4 nguyên tắc cơ bản và phương châm cơ bản của công cuộc cải cách mở cửa.

3.2. Chế độ Đại hội Đại biểu Nhân dân Quốc hội

Chế độ đại hội đại biểu nhân dân là chế độ chính trị căn bản của Trung Quốc, là hình thức tổ chức chính trị của nền chuyên chính dân chủ nhân dân Trung Quốc, là quốc thể của Trung Quốc. Quốc hội là cơ quan quyền lợi nhà nước tối cao được Hiến pháp Trung Quốc xác lập. Phàm là công dân Trung Quốc tròn 18 tuổi, đều có quyền bầu cử và được bầu cử làm đại biểu quốc hội.

3.3. Chế độ Hợp tác Đa đảng Phái và Hiệp thương Chính trị

Chế độ hợp tác đa đảng phái và Hiệp thương chính trị do Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo là chế độ chính trị cơ bản của Trung Quốc. Ngoài Đảng Cộng sản Trung Quốc năm quyền ra, còn có 8 đảng phái dân chủ. Những đảng phái dân chủ này ủng hộ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đây là sự lựa chọn lịch sử trong quá trình hợp tác lâu dài. Phương châm cơ bản hợp tác giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc với các đảng phái dân chủ là “ Trường kỳ cùng tôn, giám sát lan nhau, đối xử chân thành với nhau, vinh nhục có nhau`.

IV. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Cải Cách Chính Trị Trung Quốc Cho Việt Nam

Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm từ Trung Quốc, những giá trị tham khảo cho công cuộc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam thể hiện ở một số điểm: Thứ nhất, cần kiên định sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đây là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của cải cách thể chế chính trị; Thứ hai, xây dựng cơ chế giám sát đặc thù trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng: Thứ ba, kiên trì quan điểm “lấy nhân dân làm trung tâm” trong quá trình cải cách thể chế chính trị.

4.1. Kiên Định Sự Lãnh Đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam

Bài học quan trọng nhất là kiên định sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy sự lãnh đạo vững vàng của Đảng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định chính trị và định hướng đúng đắn cho quá trình cải cách. Việt Nam cần tiếp tục củng cố và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, đồng thời đổi mới phương thức lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

4.2. Xây Dựng Cơ Chế Giám Sát và Phòng Chống Tham nhũng

Tham nhũng là một trong những thách thức lớn nhất đối với quá trình phát triển của cả Trung Quốc và Việt Nam. Việt Nam cần xây dựng một cơ chế giám sát hiệu quả, với sự tham gia của toàn xã hội, để phòng chống tham nhũng. Kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc thành lập các cơ quan chống tham nhũng chuyên trách và tăng cường công khai, minh bạch là những bài học quý giá.

4.3. Lấy Nhân Dân Làm Trung Tâm của Cải Cách Chính trị

Mọi cải cách thể chế chính trị phải hướng tới mục tiêu phục vụ lợi ích của nhân dân. Việt Nam cần đảm bảo sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách và giám sát thực hiện. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và đáp ứng những nhu cầu chính đáng của họ là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận xã hội và đảm bảo sự thành công của công cuộc đổi mới.

V. Thách Thức và Xu Hướng Biến Đổi Chính Trị Trung Quốc Hiện Nay

Hệ thống chính trị Trung Quốc hiện nay đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm tình trạng mâu thuẫn xã hội ngày càng trầm trọng, quá trình thực thi hiệp thương dân chủ còn mang tính chủ quan của các nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng và chính quyền, bộ máy hành chính cồng kềnh, người nhiều hơn việc, chính phủ quản lý không sâu sát, hiệu quả tinh giản cơ cấu chưa cao. Tuy nhiên, cũng có nhiều xu hướng tích cực, như việc tăng cường chức năng giám sát của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc, tăng cường chức năng giải trình trước công chúng báo chí, và sự phát triển của các quyền và tự do cá nhân.

5.1. Mâu Thuẫn Xã Hội và Thách Thức Ổn định Chính trị

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Trung Quốc đã tạo ra những mâu thuẫn xã hội mới, như sự phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ công, và những vấn đề về môi trường. Giải quyết những mâu thuẫn này là một thách thức lớn đối với sự ổn định chính trị và sự phát triển bền vững của Trung Quốc.

5.2. Cải Cách Bộ Máy Hành Chính và Nâng Cao Hiệu quả Quản lý

Bộ máy hành chính cồng kềnh và kém hiệu quả là một trong những điểm yếu của hệ thống chính trị Trung Quốc. Cải cách bộ máy hành chính, tinh giản biên chế, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức là những nhiệm vụ cấp bách để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

5.3. Tăng Cường Giám Sát và Minh Bạch Hóa Hoạt động Chính trị

Việc tăng cường giám sát và minh bạch hóa hoạt động chính trị là yếu tố quan trọng để phòng chống tham nhũng và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước. Trung Quốc đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm để đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của hệ thống chính trị.

VI. Định Hướng và Gợi Ý Cho Việt Nam Về Nghiên Cứu Thể Chế

Việt Nam cần chủ động nghiên cứu, đánh giá kinh nghiệm của Trung Quốc một cách khách quan, toàn diện, và có chọn lọc. Đồng thời, cần kết hợp kinh nghiệm của Trung Quốc với những đặc điểm cụ thể của Việt Nam để xây dựng một mô hình phát triển phù hợp. Trong quá trình cải cách thể chế chính trị, Việt Nam cần kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đảm bảo sự ổn định chính trị, và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân.

6.1. Nghiên Cứu Kinh Nghiệm của Trung Quốc Một Cách Khách Quan

Việt Nam cần chủ động nghiên cứu, đánh giá kinh nghiệm của Trung Quốc một cách khách quan, toàn diện, và có chọn lọc. Không nên tuyệt đối hóa kinh nghiệm của Trung Quốc, mà cần xem xét những điều kiện cụ thể của Việt Nam để có thể áp dụng một cách phù hợp.

6.2. Xây Dựng Mô Hình Phát Triển Phù Hợp với Việt Nam

Việt Nam cần kết hợp kinh nghiệm của Trung Quốc với những đặc điểm cụ thể của Việt Nam để xây dựng một mô hình phát triển phù hợp. Mô hình này phải đảm bảo sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, giữa bảo tồn văn hóa và hội nhập quốc tế, giữa ổn định chính trị và dân chủ hóa.

6.3. Kiên Định Mục Tiêu Độc Lập Dân Tộc và Chủ Nghĩa Xã Hội

Trong quá trình cải cách thể chế chính trị, Việt Nam cần kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đảm bảo sự ổn định chính trị, và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân. Đây là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của công cuộc đổi mới và phát triển đất nước.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Sự Biến Đổi Hệ Thống Chính Trị Của Trung Quốc Từ Năm 1978 Đến Nay: Phân Tích Toàn Diện Và Bài Học Cho Việt Nam

Thông tin đề tài:

• Tên đề tài: Nghiên cứu sự biến đổi hệ thống chính trị của Trung Quốc từ năm 1978 đến nay
• Mã số: QG.29 (Đề tài KH&CN cấp Đại học Quốc gia Hà Nội)
• Chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Thu Hồng (Khoa Khoa học Chính trị, Trường ĐHKHXH&NV – ĐHQGHN)
• Đơn vị chủ trì: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
• Thời gian thực hiện: 04/2020 – 04/2024

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Công trình nghiên cứu mã số QG.29 do TS. Nguyễn Thu Hồng làm chủ nhiệm tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Tiến trình, đặc điểm và quy luật biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc từ mốc cải cách mở cửa năm 1978 đến nay diễn ra như thế nào; những thành tựu, hạn chế căn bản là gì và mang lại những giá trị tham khảo thiết thực nào cho sự nghiệp đổi mới hệ thống chính trị tại Việt Nam?

Sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành khoa học chính trị kết hợp phương pháp phân tích – tổng hợp, logic – lịch sử và phương pháp so sánh đối chiếu, nhóm nghiên cứu đã phục dựng toàn cảnh bức tranh chuyển đổi thể chế của Trung Quốc qua 4 giai đoạn lịch sử (1978–1989; 1989–2002; 2002–2012; 2012 đến nay). Nghiên cứu chỉ ra sự biến đổi sâu sắc trên 7 trục nội dung trọng yếu: triết lý nền tảng, tư duy lãnh đạo, văn hóa chính trị nội bộ Đảng, tổ chức bộ máy Nhà nước, cơ chế giám sát – vận hành quyền lực, cơ chế ban hành quyết sách – nhân sự cán bộ và chế độ bầu cử.

Kết quả nghiên cứu làm rõ các bước chuyển mang tính đột phá như: mô hình "Nhà nước nhỏ, xã hội lớn", cơ chế "nghị hành hợp nhất", thành lập Ủy ban Giám sát Quốc gia độc lập song song với Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Đảng, và quy chế bầu cử bình đẳng đô thị – nông thôn. Đồng thời, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ rõ các điểm nghẽn về mâu thuẫn xã hội, nạn tham nhũng "quan hệ" và tính hình thức trong hiệp thương dân chủ; từ đó kiến nghị 5 nhóm gợi mở chính sách chiến lược cho công cuộc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và kiểm soát quyền lực nhà nước tại Việt Nam hiện nay.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh thực tiễn

Kể từ Hội nghị Trung ương 3 khóa XI (tháng 12/1978), Trung Quốc đã vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu với tốc độ tăng trưởng kinh ngạc. Tuy nhiên, sự thành công vượt bậc về kinh tế không thể tách rời cuộc cải cách đồng bộ và sâu rộng trong thể chế chính trị. Mô hình chính trị của Trung Quốc mang những nét đặc thù chưa từng có tiền lệ: không áp dụng nguyên tắc "tam quyền phân lập" kiểu phương Tây mà thực thi chế độ "nghị hành hợp nhất"; không áp dụng đa đảng cạnh tranh cũng không thuần túy là độc đảng cứng nhắc mà duy trì chế độ hợp tác đa đảng và hiệp thương chính trị dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ); đồng thời thiết lập cơ chế nhất thể hóa chức danh người đứng đầu Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Mặc dù đã có nhiều công trình trong và ngoài nước bàn về sự trỗi dậy của Trung Quốc, phần lớn các nghiên cứu thường tập trung vào khía cạnh kinh tế, đối ngoại hoặc phân tích chính trị ở các lát cắt thời gian đơn lẻ. Còn thiếu vắng những công trình hệ thống hóa một cách bao quát, toàn diện quá trình biến đổi thể chế chính trị kéo dài hơn 4 thập kỷ (1978–2024), đặc biệt là giai đoạn sau Đại hội XVIII và XIX dưới thời Tổng Bí thư Tập Cận Bình với những cải tổ mang tính cấu trúc sâu sắc. Quan trọng hơn, việc đặt sự biến đổi đó vào lăng kính so sánh thực chứng để rút ra bài học cho Việt Nam – một quốc gia láng giềng có hệ tư tưởng, thể chế chính trị và bối cảnh đổi mới tương đồng (Việt Nam Đổi mới năm 1986, sau Trung Quốc 8 năm) – vẫn là một khoảng trống khoa học cần được luận giải thấu đáo.

3. Tính thời sự và tác động tiềm năng

Nghiên cứu được hoàn thành vào thời điểm cả hai quốc gia đang bước vào giai đoạn then chốt của công cuộc hiện đại hóa quản trị quốc gia, đối mặt với thách thức chống suy thoái tư tưởng, phòng chống tham nhũng "không vùng cấm" và chuyển đổi số bộ máy công quyền. Đề tài cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật vững chắc và hệ luận điểm lý luận sắc bén, hỗ trợ đắc lực cho các nhà hoạch định chính sách trong việc chọn lọc kinh nghiệm thành công cũng như phòng ngừa các hệ lụy thể chế từ thực tiễn Trung Quốc.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

Để giải quyết thấu đáo hệ thống câu hỏi nghiên cứu phức tạp, đề tài thiết lập khung thiết kế nghiên cứu chất lượng cao, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận chính trị học và phân tích thể chế so sánh:

1. Nguồn dữ liệu và thu thập cứ liệu

• Văn bản pháp quy và tài liệu gốc: Hệ thống 4 bản Hiến pháp của CHND Trung Hoa (1954, 1975, 1978, 1982 và các bản sửa đổi bổ sung), Luật Bầu cử Đại hội đại biểu nhân dân các cấp qua các mốc 1953, 1979, 1982, 1986, 2010, 2015, 2020; Luật Giám sát Quốc gia.
• Văn kiện chính trị: Toàn tập văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc của ĐCSTQ từ Đại hội VIII (1956) đến Đại hội XIX (2017) và Đại hội XX (2022); các bài phát biểu, tuyển tập của Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào và Tập Cận Bình.
• Tư liệu học thuật quốc tế: Dữ liệu nghiên cứu từ Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc (CASS), các ấn phẩm khoa học uy tín trong hệ thống ISI/Scopus, cùng các khảo sát xã hội học và số liệu thống kê tư pháp, hành chính tại Bắc Kinh và các địa phương.

2. Kỹ thuật và phương pháp phân tích

• Phương pháp Logic – Lịch sử: Tái hiện trung thực quá trình tiến hóa của hệ thống chính trị qua 4 thời kỳ; lý giải nguyên nhân dẫn đến sự chuyển hướng tư duy từ sai lầm của "Đại nhảy vọt", "Cách mạng Văn hóa" sang đường lối "Thực sự cầu thị, giải phóng tư tưởng" và "Hiện đại hóa XHCN".
• Phương pháp Phân tích – Tổng hợp: Bóc tách chi tiết cơ cấu vận hành theo chiều dọc (5 cấp hành chính: Trung ương, Tỉnh, Quận/Thành phố thuộc tỉnh, Huyện, Xã) và chiều ngang (4 hệ thống: Đảng, Đại hội đại biểu nhân dân, Hành chính - Quốc vụ viện, Hiệp thương chính trị - Chính hiệp).
• Phương pháp Nghiên cứu So sánh (Comparative Politics): Đối chiếu tương quan giữa mô hình cải cách thể chế của Trung Quốc và sự nghiệp Đổi mới của Việt Nam, nhận diện chính xác các giá trị tương đồng về thể chế đơn đảng cầm quyền và sự khác biệt về quy mô, văn hóa để xây dựng khuyến nghị phù hợp.

3. Độ tin cậy và giá trị học thuật (Validity & Reliability)

Công trình đảm bảo độ tin cậy khoa học cao thông qua việc đối chiếu chéo nhiều nguồn tư liệu chính thống. Đề tài đã được Hội đồng khoa học ĐHQGHN nghiệm thu và công bố thành công 01 bài báo quốc tế trên tạp chí Scopus: Przestrzen Społeczna (Social Space), Vol 23 Issue 03.2023 với tiêu đề "Analysing the Factors Impacting Political and Institutional Reforms in China: Examining the Moderating Role of Government Support".

---

Phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

Nghiên cứu đã đúc kết 4 cụm phát hiện mang tính đột phá về sự biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc:

1. Sự biến chuyển liên tục của Triết lý nền tảng và Tư duy lãnh đạo qua 5 thế hệ

Hệ tư tưởng cầm quyền của ĐCSTQ không bất biến mà liên tục được bổ sung, phát triển phù hợp với từng giai đoạn phát triển:

• Thế hệ thứ nhất (Mao Trạch Đông): Đặt nền móng lập quốc nhưng mắc sai lầm giáo điều khi tuyệt đối hóa đấu tranh giai cấp, dẫn đến khủng hoảng kinh tế – xã hội trầm trọng.
• Thế hệ thứ hai (Đặng Tiểu Bình): Khởi xướng tư tưởng "Giải phóng tư tưởng, thực sự cầu thị", xác lập nguyên tắc "Lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm", "Bốn nguyên tắc cơ bản" và định hình khái niệm "Chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc".
• Thế hệ thứ ba (Giang Trạch Dân): Đưa ra thuyết "Ba đại diện", chính thức mở rộng cơ sở xã hội của Đảng bằng việc kết nạp các chủ doanh nghiệp tư nhân (từ thân phận "bị bóc lột" sang "người xây dựng CNXH").
• Thế hệ thứ tư (Hồ Cẩm Đào): Nhấn mạnh "Quan điểm phát triển khoa học", chuyển từ "lấy dân làm gốc" sang "lấy con người làm gốc" và xây dựng "Xã hội hài hòa XHCN".
• Thế hệ thứ năm (Tập Cận Bình): Định hình "Tư tưởng Tập Cận Bình về CNXH đặc sắc Trung Quốc thời đại mới", xác lập "8 xác định" về nhiệm vụ chiến lược, tăng cường tuyệt đối vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng và chuẩn mực hóa văn hóa chính trị nội bộ ("Ba nghiêm ba thực", "Bốn có", "Năm kiên trì").

2. Cải cách tổ chức bộ máy: Mô hình "Nhà nước nhỏ, xã hội lớn" và sự thâm nhập của Đảng vào cơ quan Nhà nước

• Tinh gọn Quốc vụ viện: Qua nhiều đợt cải cách lớn (đặc biệt là năm 1998 và đợt cải cách thể chế Đảng - Nhà nước tháng 3/2023), Quốc vụ viện chỉ còn 26 Bộ và cơ quan ngang Bộ; thực hiện triệt để phương châm "3 tối đa" trong cải cách thủ tục hành chính (giảm tối đa thời gian xử lý, phạm vi thẩm tra hồ sơ và các hoạt động kiểm tra doanh nghiệp); áp dụng cơ chế một cửa tại Trung tâm hành chính công cấp tỉnh.
• Mô hình "Đảng hóa thể chế": Thay vì phân tách rạch ròi, Trung Quốc tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bằng cách đặt Văn phòng của các Ban chỉ đạo/Ủy ban Trung ương Đảng ngay bên trong các Bộ chuyên trách (ví dụ: Ủy ban Quản lý đất nước theo pháp luật đặt tại Bộ Tư pháp; Ủy ban Thẩm kế Trung ương đặt tại Sở Thẩm kế; Ban Tổ chức Trung ương tiếp nhận Cục Công chức).

3. Tái cấu trúc cơ chế giám sát quyền lực và hoàn thiện chế độ bầu cử

• Hệ thống giám sát độc lập: Thành lập Ủy ban Giám sát Quốc gia (hoạt động từ cấp Trung ương đến địa phương), hợp nhất thẩm quyền của Bộ Giám sát, Cục Chống tham nhũng (Viện Kiểm sát) và Cơ quan Phòng ngừa tham nhũng. Cơ quan này làm việc chung trụ sở với Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng, thực thi quyền giám sát pháp luật đối với toàn bộ cán bộ, công chức (kể cả người ngoài Đảng).
• Phát triển chế độ bầu cử:
  • Thực hiện nguyên tắc bầu cử trực tiếp đến cấp huyện; chuyển từ bầu cử ngang số sang bầu cử khác biệt (số ứng viên nhiều hơn số đại biểu được bầu).
  • Năm 2010, chính thức bãi bỏ sự chênh lệch tỷ lệ đại diện giữa nông thôn và thành thị, áp dụng tỷ lệ 1:1 trên cơ sở bình đẳng dân số.
  • Luật Bầu cử năm 2020 tăng số lượng đại biểu HĐND cơ sở (cấp huyện tăng từ 120 lên 140; cấp xã tăng từ 40 lên 45 đại biểu).

4. Nhận diện các điểm nghẽn và hạn chế cấu trúc

• Tham nhũng có tính hệ thống: Sự phân hóa giàu nghèo và văn hóa "quan hệ" (Guanxi) tạo ra các mạng lưới lợi ích nhóm phức tạp; hàng loạt vụ đại án liên quan đến cán bộ cấp cao (Văn Cường, Diệp Thụ Dưỡng...), hàng ngàn quan chức bỏ trốn mang theo hàng tỷ USD tài sản công; tình trạng đơn thư khiếu kiện đất đai gia tăng mạnh (năm 2009 tại Bắc Kinh tăng 32,6%).
• Hiệp thương dân chủ còn hình thức: Hội nghị Hiệp thương chính trị (Chính hiệp) tuy được đề cao nhưng thực tế vẫn bị coi là "bình hoa chính trị", chưa có cơ sở quần chúng độc lập và phụ thuộc nặng nề vào ý chí chủ quan của cấp ủy Đảng cùng cấp.
• Rủi ro quyền lực tập trung tuyệt đối: Cơ chế nhất thể hóa chức danh tạo ra sự đồng thuận nhanh chóng trong ra quyết định nhưng tiềm ẩn nguy cơ chuyên quyền, sùng bái cá nhân và thiếu vắng cơ chế phản biện độc lập từ xã hội.

---

Đóng góp khoa học và Hàm ý chính sách (Scientific Contributions & Implications)

1. Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Lý luận thể chế chính trị XHCN: Công trình làm sâu sắc thêm lý luận về sự tương thích giữa kinh tế thị trường định hướng XHCN và hệ thống chính trị một đảng cầm quyền; minh chứng rằng cải cách thể chế chính trị là tất yếu để bảo vệ thành quả kinh tế nhưng phải tiến hành thận trọng, có trật tự và không sao chép rập khuôn mô hình phương Tây.
• Đóng góp phương pháp luận: Xây dựng khung đánh giá đa chiều tích hợp giữa quản trị công hiện đại (chính phủ điện tử, phân cấp phân quyền, một cửa) với các nguyên tắc tập trung dân chủ truyền thống.

2. Giá trị tham khảo và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Từ phân tích thực chứng tại Trung Quốc, đề tài đưa ra 5 gợi mở chính sách then chốt cho Việt Nam:

Lĩnh vực	Bài học từ Trung Quốc	Khuyến nghị ứng dụng cho Việt Nam
Giám sát quyền lực Nhà nước	Thành lập Ủy ban Giám sát Quốc gia độc lập; tăng quyền cho Đại hội đại biểu nhân dân.	Cải cách thực chất chức năng giám sát của Quốc hội; tăng quyền quyết định cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội; giảm các kỳ họp hình thức, nâng cao năng lực các Ủy ban chuyên trách.
Phòng chống tham nhũng	Xử lý "đả hổ diệt ruồi", kiểm soát cán bộ công quyền toàn diện, không có vùng cấm.	Tiếp tục kiên quyết xây dựng cơ chế "không dám, không thể, không muốn, không cần tham nhũng"; xây dựng quy chế thanh tra, kiểm tra tài sản công chức thực chất.
Phương thức lãnh đạo của Đảng	Tích hợp các ban Đảng vào cơ quan chuyên môn; chuẩn mực hóa tác phong cán bộ.	Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng tinh gọn, tránh bao biện làm thay; hoàn thiện mô hình kiêm nhiệm/nhất thể hóa đi kèm cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ để chống độc đoán, dân chủ hình thức.
Cải cách hành chính	Thực thi phương châm "3 tối đa", xây dựng "Nhà nước nhỏ, xã hội lớn", chuyển đổi số.	Đẩy mạnh phân cấp phân quyền Trung ương – Địa phương; hoàn thiện cơ chế một cửa điện tử quốc gia; tinh giản biên chế gắn liền với rà soát, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính gây phiền hà.
Nghiên cứu lý luận & Xây dựng Đảng	Hợp nhất các cơ quan nghiên cứu lịch sử Đảng, biên dịch và lý luận Trung ương.	Nghiên cứu khả năng hợp nhất, nâng tầm các viện nghiên cứu Lịch sử Đảng và Xây dựng Đảng trực thuộc Trung ương nhằm nâng cao tính dự báo, bảo vệ nền tảng tư tưởng trước các luận điệu xuyên tạc.

---

Đối tượng thụ hưởng và Giá trị ứng dụng (Target Audience & Value)

Báo cáo nghiên cứu khoa học QG.29 mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho các nhóm đối tượng:

1. Các nhà nghiên cứu và Giảng viên đại học:
   • Cung cấp nguồn tài liệu thứ cấp chuẩn xác, hệ thống hóa bài bản về thể chế chính trị Trung Quốc phục vụ công tác giảng dạy các môn Chính trị học so sánh, Lịch sử quan hệ quốc tế, Xây dựng Đảng và Nhà nước, Trung Quốc học.
2. Cơ quan hoạch định chiến lược và Tham mưu chính sách:
   • Ban Tổ chức Trung ương, Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Nội chính Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Nghiên cứu Lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong quá trình xây dựng các đề án đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và cải cách tư pháp.
3. Cán bộ quản lý hành chính công:
   • Cung cấp kinh nghiệm thực tiễn về triển khai mô hình hành chính "một cửa", giải pháp "3 tối đa" trong đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư và vận hành chính phủ điện tử.
4. Học viên cao học và Nghiên cứu sinh:
   • Đóng vai trò tài liệu nền tảng phục vụ thực hiện các luận văn, luận án chuyên ngành Khoa học Chính trị, Triết học, Luật học và Quản lý công (tiêu biểu như luận án tiến sĩ về cải cách thể chế Trung Quốc và luận văn thạc sĩ về chiến lược đối ngoại đã được đào tạo trực tiếp từ đề tài).

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện mang tính đột phá nhất của đề tài là gì?

Đó là việc chỉ ra Trung Quốc không đi theo con đường "tam quyền phân lập" mà hoàn thiện chế độ "nghị hành hợp nhất", đồng thời thực hiện cơ chế "Đảng hóa thể chế" – tức lồng ghép các cơ quan đầu não của Đảng trực tiếp vào bộ máy Chính phủ để tối ưu hóa quyền lực chỉ đạo, kết hợp với việc lập Ủy ban Giám sát Quốc gia độc lập để kiểm soát toàn diện đội ngũ công chức.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Điểm đặc biệt là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp lịch sử – logic (chia tách 4 giai đoạn gắn liền với 5 thế hệ lãnh đạo) và phương pháp phân tích so sánh chính trị học thể chế. Điều này giúp tránh được cái nhìn phiến diện, tách rời giữa lý luận học thuyết và thực tiễn vận hành bộ máy quyền lực.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các quốc gia khác không?

Các bài học về cải cách hành chính (mô hình 3 tối đa, chính phủ điện tử) có thể áp dụng rộng rãi cho các nền kinh tế đang phát triển. Riêng các bài học về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nhất thể hóa và kiểm soát quyền lực có giá trị khái quát hóa và tương thích cao nhất đối với Việt Nam nhờ sự đồng điệu về ý thức hệ XHCN và thể chế chính trị.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) từ đề tài này là gì?

Cần mở rộng nghiên cứu tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và xã hội thông tin hóa (không gian mạng được Trung Quốc coi là không gian lãnh thổ thứ tư) đối với khả năng giám sát xã hội và phương thức vận hành bộ máy chính quyền Trung Quốc trong giai đoạn 2025–2030.

5. Những ứng dụng thực tiễn trực tiếp nhất cho Việt Nam là gì?

Đề tài cung cấp luận cứ trực tiếp cho việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội (tăng cường giám sát chuyên đề), kiện toàn cơ chế giám sát cán bộ ngoài Đảng và hoàn thiện quy trình phân cấp, phân quyền giữa chính quyền Trung ương và địa phương.

---

Kết luận (Conclusion)

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp ĐHQGHN QG.29 do TS. Nguyễn Thu Hồng chủ nhiệm là một công trình học thuật nghiêm túc, công phu và có hàm lượng khoa học cao. Bằng việc giải mã thấu đáo quy luật biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc trong suốt hơn 40 năm qua, công trình không chỉ làm giàu thêm kho tàng lý luận về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm vô cùng quý báu cho Việt Nam.

Trong bối cảnh đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới hiện nay, việc tham khảo có chọn lọc các bước đi thể chế của Trung Quốc – từ kiên định vai trò lãnh đạo của Đảng, lấy người dân làm trung tâm, đến đổi mới bộ máy theo hướng phục vụ và kiên quyết phòng chống tham nhũng – sẽ là chìa khóa then chốt để Việt Nam giữ vững ổn định chính trị và bứt phá phát triển bền vững.

---

Tài liệu thuộc công trình NCKH cấp ĐHQGHN mã số QG.29. Quý độc giả, nhà nghiên cứu có nhu cầu trích dẫn hoặc trao đổi học thuật xin vui lòng liên hệ Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQGHN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trung Quốc hiện nay noi lên như là một nền kinh tế phát triển có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Để có được tăng trưởng như vậy, Trung Quốc đã và đang tiến hành 2 công cuộc cải cách, mở cửa toàn diện. Cùng với công cuộc cải cải cách sâu rộng về kinh tế, văn hóa, xã hội, Trung Quốc cũng không ngừng cải cách thé chế chính trị với mục tiêu xây dựng nền chính trị dân chủ xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Do đó, hiện tượng Trung Quốc đã thu hút được nhiều học giả quốc tế quan tâm nghiên cứu về Trung Quốc, nhất là nghiên cứu về cải cách thé chế chính trị.

Bởi chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc có những điểm đặc sắc mà ở các nước Chủ nghĩa Xã hội khác không có, thể hiện ở chỗ: Trung Quốc không áp dụng thé chế “tam quyền phân lập” giống như nhiều quốc gia thực hiện, mà thực hiện chế độ “nghị hành hợp nhất” tức chỉ sự thống nhất thực hiện quyền lực Nhà nước trong Quốc hội; nó không giống như nhiều nước trên thế giới hiện nay là thực thi chế độ đa đảng, cũng không như số ít quốc gia thực hiện chế độ một đảng, mà nó thực hiện chế độ hợp tác nhiều Đảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Một đặc sắc nữa của chế độ chính trị Trung Quốc, đó là chế độ nhất thể hóa chức danh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Ủy ban quân sự quốc gia, nhằm tạo sự đồng thuận cao nhất trong chỉ đạo và hoạt động của thé chế chính trị. Thực tế, thê chế chính trị Trung Quốc đã đạt được nhiều thành tựu trong lãnh đạo, đưa quốc gia phát triển ngày một phon vinh như hiện nay, đặc biệt mục tiêu hướng tới thực hiện xây dựng Trung Quốc trở thành xã hội phát triển và tới khi Trung Quốc kỷ niệm 100 năm thành lập, Trung Quốc sẽ trở thành quốc gia hiện đại hóa chủ nghĩa xã hội, văn minh dân chủ giàu mạnh và thực hiện giấc mộng Trung Hoa trở thành cường quốc.' Liên hệ với Việt Nam, cũng đang trên con đường đôi mới phương thức tổ chức và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, cần thiết phải có những tham khảo kinh nghiệm của các nước thực hiện cải cach di trước. Do vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu về cải cách thé chế chính trị ở Trung Quốc là rất cần thiết đối với Việt Nam, bởi Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia láng giềng, có mối quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, lịch sử lâu đời, nên cùng có tác động và ảnh hưởng lẫn nhau.

Hai nước lại có nhiều điểm tương đồng: đều là nước theo chế độ chính trị Xã hội Chủ nghĩa, kiên trì sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đặc biệt Việt Nam cũng tiến hành đổi mới sau Trung Quốc 8 năm (Trung Quốc bắt đầu tiến hành cải cách * Tổng tập văn kiện Đạihội đại biểu toàn quốc lần thữ 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc, Nxb Nhân dân, tr.22 (rh[El‡k7> RATAREARRASRAILM, ARM, 22 Wl. ) 3 năm 1978, Việt Nam bat đầu tiến hành đổi mới năm 1986). Do đó, đề tài “Nghiên cứu sự biến đổi hệ thông chính trị của Trung Quốc từ năm 1978 đến nay” có ý nghĩa sâu sắc về mặt lý luận và thực tiễn. Mục tiêu Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu trong nước và ngoài nước, đề tài nhằm làm rõ một số nội dung là: Thứ nhát, đề tài phân tích, làm rõ thực trạng hệ thống chính trị và cuộc cải cách hệ thống chính tri cua Trung Quốc từ năm 1978 thông qua một số nội dung, như: Đặc điểm của hệ thống chính trị Trung Quốc; Những thành tố của hệ thống chính trị Trung Quốc; Quá trình cải cách hệ thống chính tri.

Thứ hai, làm rõ những biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc về: Triết lý nền tảng; Tư duy lãnh đạo; Tổ chức bộ máy Nhà nước; Cơ chế giám sát; Cơ chế ban hành quyết sách và chế độ nhân sự cán bộ; Chế độ bầu cử. Thứ ba, đánh gia được những thành tựu, han chế của hệ thống chính trị của Trung Quốc hiện nay và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Dé nghiên cứu các nội dung trên, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu, như: Phương pháp nghiên cứu phân tích, tong hợp nhằm làm rõ sự biến đổi của hệ thống chính trị Trung Quốc trên các nội dung: triết lý nền tảng; tư duy lãnh đạo; tô chức bộ máy Nhà nước; cơ chế giám sát, vận hành quyền lực; cơ chế ban hành quyết sách và chế độ nhân sự cán bộ; chế độ bầu cử. Tác giả cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu logic-lịch sử đề làm rõ quá trình cải cách thể chế chính trị Trung Quốc trải qua 4 giai đoạn và chủ yếu thực hiện cải cách các nội dung cơ bản, như: cải cách và hoàn thiện sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản; hoàn thiện chế độ Đại hội đại biểu nhân dân (như Quốc hội); cải cách bộ máy hành chính; cải cách thê chế tư pháp; hoàn thiện chế độ Hiệp thương chính trị và hợp tác nhiều đảng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.

Trên cơ sở đó, đánh giá thành tựu đạt được: Một là, trong hoạt động vĩ mô của quyên lực chính trị, thâm quyền của hiến pháp đã được cải thiện, mức độ thể chế hóa quyền lực chính trị, nhất là hoạt động quyền lực của chính 4 quyền trung ương đã phát triển đáng kể; Hai là, chức năng giám sát của Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc đang từng bước được tăng cường, chức năng giải trình trước công chúng báo chí cũng đang được tăng cường, nhà nước pháp quyền hành chính không chỉ được nâng cao ở tầm giá trị mà cũng có một hệ thông đầy đủ hơn; Ba là, sự phát triển của các quyền và tự do cá nhân. Chỉ ra các điểm hạn ché, đó là: tình trạng mâu thuẫn xã hội ở Trung Quốc ngày càng trầm trọng: quá trình thực thi hiệp thương dân chủ còn mang tính chủ quan của các nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng và chính quyền; bộ máy hành chính céng kénh, người nhiều hơn việc, chính phủ quan lý không sâu sát, hiệu quả tinh giản cơ cau chưa cao. Ngoái ra, tác giả còn sử dụng phương pháp nghiên cứu so sánh, đối chiếu dé phân tích, lý giải Việt Nam có bối cảnh và điều kiện khá tương đồng so với Trung Quốc, nhất là Trung Quốc thực hiện cải cách trước Việt Nam, do đó Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm từ Trung Quốc, những giá trị thảm khảo cho công cuộc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam thể hiện ở một số điểm: Thứ nhất, cần kiên định sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đây là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của cải cách thê chế chính trị; Thứ hai, xây dựng cơ chế giám sát đặc thù trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng: Thứ ba, kiên trì quan điểm “lẫy nhân dân làm trung tâm” trong quá trình cải cách thê chế chính tri. Tống kết kết quả nghiên cứu 4.

Thực trạng hệ thống chính trị và cuộc cải cách hệ thống chính trị của Trung Quốc từ năm 1978 * Đặc điểm của hệ thống chính trị Trung Quốc - Một là, Hiến pháp nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Sau khi Nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa thành lập ngày 1 tháng 10 năm 1949, lần lượt soạn thảo va ban bố 4 bộ Hiến pháp Nước cộng hoà nhân dân Trung Hoa vào năm 1954 , năm 1975 , năm 1978 và năm 1982. Bộ Hiến pháp thứ 4 tức Hiến pháp hiện hành được thông qua và ban bố tại hội nghị lần thứ 5 Quốc hội khóa 5 diễn ra ngày 4 tháng 12 năm 1982. Bộ Hiến pháp này kế thừa và phát triển nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp năm 1954, rút kinh nghiệm phát triển chủ nghĩa xã hội Trung Quốc và thu hút kinh nghiệm quốc tế, là bộ pháp luật căn bản mang đặc sắc Trung Quốc và đáp ứng yêu cầu xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc. Bộ Hiến pháp này quy định rõ ràng chế độ chính trị, chế độ kinh tế, quyền và nghĩa vụ của công dân, tổ chức và phạm vi quyền hạn của các cơ quan nhà nước , nhiệm vụ căn bản của nhà nước sau này v v.

Đặc điểm căn bản là quy định chế độ căn bản và nhiệm vụ căn bản của Trung Quốc, xác định 4 nguyên tắc cơ bản (quyền dân chủ, nhân quyền cơ bản, chế ước của quyền lực, nguyên tắc pháp tri) và phương châm cơ bản của công cuộc cải cách mở cửa. Hiến pháp quy định, nhân dân các dân tộc và mọi tổ chức trong cả nước đều phải lấy Hiến pháp làm chuẩn tắc hoạt động căn bản, bat cứ tô chức hoặc cá nhân nao cũng không có đặc quyền Vượt qua Hiến pháp và các đạo luật khác. Hai là, chế độ Đại hội đại biểu nhân dân. Ché độ đại hội đại biéu nhân dân (quốc hội) là chế độ chính trị căn bản của Trung Quốc, là hình thức tô chức chính trị của nền chuyên chính dân chủ nhân dân Trung Quốc, là quốc thé của Trung Quốc.

Khác với nghị viện dưới thê chế Ba quyền đối lập, Quốc hội là cơ quan quyền lợi nhà nước tối cao được Hiến pháp Trung Quốc xác lập. Phàm là công dân Trung Quốc tròn 18 tuôi, đều có quyền bầu cử và được bầu cử làm đại biểu quốc hội. Ở Trung Quốc, đại biểu quốc hội cấp xã và huyện được nhân dân trực tiếp bầu ra, đại biểu quốc hội các cấp khác được nhân dân bầu cử gián tiếp, Quốc hội do đại biểu các tỉnh, khu tự trị và quân đội cau thành. Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 5 năm, mỗi năm tổ chức một cuộc họp đại biểu toàn thê.

Ba là, chế độ hợp tác đa đảng phái và hiệp thương chính trị Chế độ hợp tác đa đảng phái và Hiệp thương chính trị do Đảng cộng sản Trung Quốc lãnh đạo là chế độ chính trị cơ bản của Trung Quốc. Trung Quốc là một nước có nhiều đảng phái. Ngoài Dang cộng sản Trung Quốc năm quyên ra, còn có 8 đảng phái dân chủ. Những đảng phái dân chủ này được thành lập trước khi Nước cộng hoà nhân dân Trung Hoa thành lập, ho ủng hộ sự lãnh đạo của Đảng cộng san, đây là sự lựa chon lich sử trong quá trình hợp tác lâu dài va cùng 6 nhau phấn đấu với Đảng cộng sản Trung Quốc.

Đảng cộng sản Trung Quốc và các đảng phái dân chủ lấy Hiến pháp làm chuẩn tắc hoạt động căn bản.