Luận văn nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện yên thế tỉnh bắc giang và thử nghiệm thuốc điều trị

Bệnh đầu đen ở gà do Histomonas meleagridis gây ra đang là một thách thức lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt… 82 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Dương Thị Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen Do Histomonas Meleagridis Ở Gà Tại Bắc Giang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh
• 2.2.2. Hình thái học loài Histomonas meleagridis
• 2.3. Phương thức truyền lây của Histomonas meleagridis
• 2.3.1. Truyền bệnh gián tiếp qua giun kim
• 2.3.1.1. Giun kim (Heterakis gallinarum)
• 2.3.1.1.1. Đặc điểm sinh học của Heterakis gallinarum
• 2.3.1.1.2. Vòng đời của Heterakis gallinarum
• 2.3.1.2. Bệnh giun kim (Heterakiosis)
• 2.3.2. Truyền bệnh gián tiếp qua giun kim (tiếp tục)
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 3.3.2. Nghiên cứu bệnh đầu đen do H. meleagridis gây ra ở gà
• 3.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng và trị bệnh
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen do H. meleagridis gây nên ở gà nuôi tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu bệnh đầu đen do H. meleagridis gây ra ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 3.4.3. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh đầu đen cho gà
• 3.4.4. Xác định hiệu lực và độ an toàn của thuốc điều trị bệnh đầu đen cho gà
• 3.4.5. Đề xuất quy trình phòng bệnh đầu đen
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do đơn bào H. meleagridis ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 4.2. Tình hình nhiễm H. meleagridis gây ra ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 4.2.1. Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis ở gà tại một số địa phương của huyện Yên Thế
• 4.2.2. Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và bệnh giun kim ở gà
• 4.3. Nghiên cứu bệnh đầu đen do H. meleagridis gây ra ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 4.3.1. Triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh đầu đen tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 4.3.2. Bệnh tích của gà bị bệnh đầu đen ở một số địa phương của huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang
• 4.4. Nghiên cứu hiệu quả của 2 phác đồ điều trị bệnh đơn bào H. meleagridis
• 4.4.1. Thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh đơn bào H. meleagridis trên diện hẹp
• 4.4.2. Thử nghiệm phác đồ điều trị trên diện rộng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh Đầu Đen ở Gà Bắc Giang Nghiên Cứu Mới

Bệnh đầu đen ở gà do Histomonas meleagridis gây ra đang là một thách thức lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt tại các tỉnh như Bắc Giang. Nghiên cứu này tập trung vào việc tìm hiểu tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm dịch tễ và các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả. Việc kiểm soát bệnh đầu đen không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế mà còn góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Theo thống kê năm 2011, đàn gia cầm cả nước đạt trên 322 triệu con, cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe đàn gia cầm.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh đầu đen ở gà ta

Nghiên cứu về bệnh đầu đen ở gà có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ đàn gà ta và gà thả vườn, vốn là những đối tượng dễ bị nhiễm bệnh do tiếp xúc với mầm bệnh trong môi trường tự nhiên. Việc hiểu rõ về dịch tễ học bệnh đầu đen giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu bệnh đầu đen tại Bắc Giang

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà Bắc Giang, phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đầu đen, và đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hộ chăn nuôi gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, nơi bệnh đầu đen gây ra nhiều thiệt hại kinh tế cho người dân. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho việc xây dựng các chương trình phòng chống bệnh đầu đen hiệu quả tại địa phương.

II. Thách Thức Vấn Đề Bệnh Đầu Đen ở Gà Hiện Nay

Bệnh đầu đen gây ra nhiều thách thức cho người chăn nuôi gà, đặc biệt là tình trạng gà bệnh chết rải rác và kéo dài, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu tỷ lệ chết và ngăn chặn sự lây lan của bệnh. Tuy nhiên, việc chẩn đoán bệnh đầu đen thường gặp khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Theo nghiên cứu, tỷ lệ chết có thể lên tới 85-95% nếu không được điều trị.

2.1. Ảnh hưởng kinh tế của bệnh đầu đen đến chăn nuôi gà

Bệnh đầu đen gây ra những ảnh hưởng kinh tế nghiêm trọng cho người chăn nuôi gà, bao gồm giảm năng suất, tăng chi phí điều trị và phòng bệnh, và đặc biệt là tỷ lệ chết cao. Thiệt hại kinh tế do bệnh đầu đen có thể ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi và sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi gia cầm. Việc kiểm soát bệnh đầu đen là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà.

2.2. Khó khăn trong chẩn đoán và điều trị bệnh đầu đen ở gà

Việc chẩn đoán bệnh đầu đen gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như bệnh cầu trùng ở gà hay bệnh E. coli ở gà. Việc điều trị bệnh đầu đen cũng gặp nhiều thách thức do thiếu các loại thuốc đặc hiệu và hiệu quả. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị bệnh đầu đen hiệu quả là rất cần thiết.

2.3. Tình hình bệnh đầu đen và các bệnh liên quan ở gà

Bệnh đầu đen thường xảy ra đồng thời với các bệnh khác như bệnh cầu trùng ở gà và bệnh giun kim ở gà, làm cho tình trạng bệnh trở nên phức tạp hơn và khó điều trị hơn. Việc kiểm soát các bệnh kế phát này là rất quan trọng để giảm thiểu tác động của bệnh đầu đen và nâng cao hiệu quả điều trị. Cần có các biện pháp phòng ngừa tổng hợp để bảo vệ sức khỏe đàn gà.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Đầu Đen ở Gà

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp nghiên cứu dịch tễ để xác định tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Các yếu tố như tuổi gà, phương thức chăn nuôi, điều kiện vệ sinh thú y và sự hiện diện của giun kim được phân tích để xác định vai trò của chúng trong sự lây lan của bệnh. Việc thu thập và phân tích mẫu bệnh phẩm được thực hiện theo quy trình chuẩn để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Theo tài liệu, Smith (1895) đã mổ khám 50 gà tây mắc bệnh đầu đen để tìm hiểu về tác nhân gây bệnh.

3.1. Thu thập và phân tích mẫu bệnh phẩm gà nhiễm Histomonas

Việc thu thập mẫu bệnh phẩm từ gan gà và manh tràng gà là bước quan trọng trong quá trình chẩn đoán bệnh đầu đen. Mẫu bệnh phẩm được xử lý và phân tích bằng các phương pháp như soi tươi, nhuộm màu và phân tích PCR Histomonas meleagridis để xác định sự hiện diện của Histomonas meleagridis. Kết quả phân tích mẫu bệnh phẩm cung cấp thông tin quan trọng về tình hình nhiễm bệnh và giúp đưa ra các quyết định điều trị phù hợp.

3.2. Đánh giá các yếu tố nguy cơ gây bệnh đầu đen ở gà

Nghiên cứu này đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đầu đen như tuổi gà, phương thức chăn nuôi (gà thả vườn so với nuôi nhốt), điều kiện vệ sinh chuồng trại và sự hiện diện của giun kim. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp người chăn nuôi tập trung vào việc cải thiện các điều kiện chăn nuôi để giảm thiểu rủi ro mắc bệnh. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sức đề kháng Histomonas meleagridis của gà.

3.3. Phương pháp xác định tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis

Tỷ lệ nhiễm Histomonas meleagridis được xác định bằng cách chia số lượng gà dương tính với Histomonas meleagridis cho tổng số gà được kiểm tra. Tỷ lệ này được tính toán cho từng địa phương, từng nhóm tuổi và từng phương thức chăn nuôi để so sánh và đánh giá tình hình nhiễm bệnh. Việc theo dõi tỷ lệ mắc bệnh đầu đen giúp người chăn nuôi và cơ quan thú y có cái nhìn tổng quan về tình hình dịch bệnh và đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.

IV. Triệu Chứng Bệnh Tích Bệnh Đầu Đen ở Gà Bắc Giang

Nghiên cứu này mô tả chi tiết các triệu chứng bệnh đầu đen ở gà và bệnh tích bệnh đầu đen được quan sát thấy tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm da vùng đầu thâm đen, mào tích nhợt nhạt, tiêu chảy và suy nhược. Bệnh tích đại thể bao gồm viêm hoại tử gan và manh tràng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng và bệnh tích giúp người chăn nuôi phát hiện bệnh kịp thời và có biện pháp can thiệp phù hợp. Theo Lê Văn Năm (2010), Histomonas meleagridis là một loại đơn bào đa hình thái.

4.1. Mô tả chi tiết triệu chứng lâm sàng bệnh đầu đen ở gà

Các triệu chứng bệnh đầu đen ở gà bao gồm da vùng đầu thâm đen (không phải lúc nào cũng rõ ràng), mào tích nhợt nhạt, xù lông, kém ăn, tiêu chảy phân vàng hoặc xanh và suy nhược. Gà bệnh thường chết rải rác và có thể có các biểu hiện thần kinh như run rẩy hoặc liệt. Việc quan sát kỹ các triệu chứng lâm sàng giúp người chăn nuôi phát hiện bệnh sớm và có biện pháp xử lý kịp thời.

4.2. Phân tích bệnh tích đại thể và vi thể của bệnh đầu đen

Bệnh tích đại thể của bệnh đầu đen bao gồm viêm hoại tử gan (có các ổ hoại tử màu trắng hoặc vàng) và viêm loét manh tràng. Mô bệnh học bệnh đầu đen cho thấy sự xâm nhập của Histomonas meleagridis vào các mô và gây ra các tổn thương viêm. Việc phân tích bệnh tích giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh và phân biệt với các bệnh khác.

4.3. So sánh triệu chứng và bệnh tích ở các lứa tuổi gà khác nhau

Triệu chứng và bệnh tích của bệnh đầu đen có thể khác nhau ở các lứa tuổi gà khác nhau. Gà con thường có triệu chứng nặng hơn và tỷ lệ chết cao hơn so với gà lớn. Việc so sánh triệu chứng và bệnh tích ở các lứa tuổi khác nhau giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của bệnh và đưa ra các biện pháp phòng trị phù hợp.

V. Thử Nghiệm Phác Đồ Điều Trị Bệnh Đầu Đen ở Gà

Nghiên cứu này thử nghiệm hai phác đồ điều trị bệnh đầu đen cho gà trên diện hẹp và diện rộng. Hiệu quả của các phác đồ được đánh giá dựa trên tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ chết và các chỉ số sinh lý. Kết quả thử nghiệm cung cấp thông tin quan trọng về hiệu quả của các loại thuốc điều trị bệnh đầu đen và giúp người chăn nuôi lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp. Theo tài liệu, Tyzzer và Fabyan (1922) đã chứng minh vai trò của Histomonas meleagridis và Heterakis gallinarum trong quá trình gây bệnh.

5.1. Đánh giá hiệu quả của các loại thuốc điều trị bệnh đầu đen

Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả của các loại thuốc điều trị bệnh đầu đen như metronidazole, dimetridazole và các loại thuốc khác. Hiệu quả của thuốc được đánh giá dựa trên tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ chết và các chỉ số sinh lý như cân nặng và lượng thức ăn tiêu thụ. Việc lựa chọn thuốc điều trị bệnh đầu đen phù hợp là rất quan trọng để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất.

5.2. So sánh hiệu quả của phác đồ điều trị trên diện hẹp và rộng

Phác đồ điều trị được thử nghiệm trên diện hẹp (trong phòng thí nghiệm) và diện rộng (trong điều kiện thực tế tại các trang trại). Việc so sánh hiệu quả của phác đồ điều trị trên hai điều kiện khác nhau giúp đánh giá tính khả thi và hiệu quả của phác đồ trong thực tế sản xuất. Kết quả so sánh giúp người chăn nuôi đưa ra quyết định về việc áp dụng phác đồ điều trị phù hợp.

5.3. Phác đồ điều trị bệnh đầu đen hiệu quả và an toàn cho gà

Nghiên cứu này đề xuất một phác đồ điều trị bệnh đầu đen hiệu quả và an toàn cho gà, dựa trên kết quả thử nghiệm và kinh nghiệm thực tế. Phác đồ điều trị bao gồm việc sử dụng các loại thuốc đặc hiệu, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như tăng cường dinh dưỡng và cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại. Việc áp dụng phác đồ điều trị đúng cách giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh đầu đen gây ra.

VI. Giải Pháp Phòng Bệnh Đầu Đen Hiệu Quả Cho Gà Bắc Giang

Nghiên cứu này đề xuất các giải pháp phòng bệnh đầu đen hiệu quả cho gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Các biện pháp phòng bệnh bao gồm vệ sinh chuồng trại, kiểm soát giun kim, sử dụng thức ăn và nước uống sạch, và tăng cường sức đề kháng cho gà. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Theo Springer, Johnson và Reid (1970), giun kim đực lấy từ manh tràng gà bệnh đều chứa Histomonas còn sống.

6.1. Quy trình chăn nuôi gà an toàn sinh học phòng bệnh đầu đen

Xây dựng quy trình chăn nuôi gà an toàn sinh học là biện pháp quan trọng để phòng bệnh đầu đen. Quy trình này bao gồm việc lựa chọn giống gà khỏe mạnh, đảm bảo mật độ nuôi phù hợp, vệ sinh chuồng trại thường xuyên, kiểm soát giun kim và các bệnh kế phát, và sử dụng thức ăn và nước uống sạch. Việc tuân thủ quy trình chăn nuôi an toàn sinh học giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và nâng cao năng suất chăn nuôi.

6.2. Biện pháp kiểm soát giun kim Heterakis gallinarum ở gà

Kiểm soát giun kim là biện pháp quan trọng để phòng bệnh đầu đen, vì giun kim là vật chủ trung gian truyền bệnh. Các biện pháp kiểm soát giun kim bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại thường xuyên để loại bỏ trứng giun, và tránh để gà tiếp xúc với phân. Việc kiểm soát giun kim giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm Histomonas meleagridis và phòng bệnh đầu đen hiệu quả.

6.3. Vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi gà

Vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi gà là yếu tố quan trọng để phòng bệnh đầu đen. Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, khử trùng định kỳ và đảm bảo thông thoáng. Môi trường chăn nuôi cần được giữ khô ráo, sạch sẽ và tránh để gà tiếp xúc với phân. Việc vệ sinh chuồng trại và môi trường chăn nuôi giúp giảm thiểu mầm bệnh và nâng cao sức đề kháng cho gà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp. Theo số liệu thống kê được tác giả trích dẫn, tính riêng năm 2011, tổng đàn gia cầm cả nước đạt trên 322 triệu con, sản lượng thịt đạt gần 700 nghìn tấn và sản lượng trứng đạt gần 7.000 tỷ quả, chiếm tỷ trọng gần 17% trong tổng sản phẩm ngành chăn nuôi. Tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, mô hình trang trại nuôi gà bán công nghiệp thả đồi, kết hợp vườn cây ăn quả và đất lâm nghiệp đã mang lại hiệu quả kinh tế lớn. Tuy nhiên, sự phát triển tập trung này cũng làm phát sinh nhiều áp lực dịch bệnh mới.

Bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra là một bệnh ký sinh trùng mới xuất hiện tại Việt Nam từ khoảng năm 2010, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các cơ sở chăn nuôi gà thả vườn và gà bán công nghiệp. Bệnh đặc trưng bởi hiện tượng viêm hoại tử manh tràng và gan, biến đổi sắc tố da vùng đầu chuyển sang xanh xám hoặc thâm đen. Gà mắc bệnh thường chết rải rác về ban đêm và kéo dài lê thê, dẫn đến tỷ lệ tích lũy tử vong toàn đàn lên tới 85% – 95% nếu không được can thiệp kịp thời. Trước thực trạng thiếu hụt các nghiên cứu thực địa về đặc điểm dịch tễ và biện pháp điều trị bệnh tại vùng trọng điểm Yên Thế, đề tài đã được triển khai.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 nội dung chính:

1. Nghiên cứu tình hình nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis ở gà nuôi tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.
2. Nghiên cứu các đặc điểm dịch tễ học của bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra ở gà theo địa bàn, lứa tuổi, phương thức chăn nuôi, tình trạng vệ sinh thú y và kiểu nền chuồng; xác định mối tương quan giữa bệnh đầu đen và giun kim (Heterakis gallinarum).
3. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể và vi thể của bệnh đầu đen; từ đó thử nghiệm hiệu lực và độ an toàn của 2 phác đồ điều trị, đề xuất quy trình phòng trị bệnh phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà ở các lứa tuổi, nuôi theo các phương thức khác nhau tại huyện Yên Thế; đơn bào Histomonas meleagridis và giun kim Heterakis gallinarum.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa và thu thập mẫu tại các nông hộ, trang trại chăn nuôi thuộc 4 xã (Đồng Kỳ, Hương Vỹ, Tân Sỏi, Đông Sơn) của huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Công tác phân tích, làm tiêu bản mô học và xét nghiệm mẫu được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ ngày 09/12/2013 đến ngày 31/05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và phân loại học

Theo hệ thống phân loại động vật nguyên sinh của Van der Heijden (2009), đơn bào gây bệnh đầu đen có vị trí phân loại như sau:

• Giới (Regnum): Protozoen
• Ngành (Phylum): Parabasalia
• Lớp (Class): Tritrichomonadea
• Bộ (Ordo): Tritrichomonadida
• Họ (Familia): Dientamoebidae
• Giống (Genus): Histomonas
• Loài (Species): Histomonas meleagridis

Đơn bào H. meleagridis là sinh vật kỵ khí không có ty thể, mang tính đa hình thái tùy theo giai đoạn và vị trí ký sinh:

• Thể amip: Kích thước 8 – 30 µm, di động bằng chân giả, ký sinh chủ yếu trong các tổ chức mô (thành manh tràng, nhu mô gan).
• Thể roi: Kích thước 20 – 30 µm, có 4 roi xuất phát từ nhân lớn, di động xoắn hoặc lượn sóng ngược chiều kim đồng hồ, thường tìm thấy trong lòng manh tràng và phân tươi.
• Thể lưới và thể hợp bào: Thể lưới có kích thước 5 – 10 µm, khi tập hợp thành thể hợp bào kích thước có thể đạt 60 – 80 µm, tồn tại bền vững trong trứng giun kim ngoài môi trường tự nhiên.

Phương thức truyền lây của mầm bệnh gồm:

• Truyền lây gián tiếp: Qua ký chủ trung gian là giun kim Heterakis gallinarum (đơn bào xâm nhập vào trứng giun kim và được vỏ trứng bảo vệ tồn tại 2 – 3 năm trong đất) hoặc qua giun đất Perionyx excavatus chứa ấu trùng giun kim mang mầm bệnh.
• Truyền lây trực tiếp: Qua đường tiêu hóa hoặc tiếp xúc qua lỗ huyệt (vent-drinking) với phân tươi chứa đơn bào tự do.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp lấy mẫu: Áp dụng phương pháp lấy mẫu phân tầng. Thu thập ngẫu nhiên 300 con gà mổ khám tại 4 xã (Đồng Kỳ, Hương Vỹ, Tân Sỏi, Đông Sơn), mỗi xã lấy 2 thôn, số lượng 75 con/xã.
• Phân nhóm điều tra dịch tễ:
  • Lứa tuổi: ≤ 1 tháng tuổi; > 1 – 3 tháng tuổi; > 3 – 5 tháng tuổi; > 5 tháng tuổi.
  • Phương thức chăn nuôi: Chăn thả hoàn toàn, bán chăn thả, nuôi nhốt hoàn toàn.
  • Điều kiện vệ sinh thú y (VSTY): Phân loại theo 3 mức (tốt, trung bình, kém) dựa trên tiêu chí vị trí chuồng, độ ẩm, chế độ tiêu độc khử trùng và xử lý phân rác.
  • Kiểu nền chuồng: Nền đất và nền lát gạch/xi măng.
• Phương pháp chẩn đoán lâm sàng và mổ khám bệnh tích: Thực hiện theo quy trình mổ khám toàn diện của Cục Thú y (2006). Ghi nhận triệu chứng lâm sàng (nhiệt độ thân nhiệt, trạng thái mào tích, da đầu, màu sắc và tính chất phân), quan sát biến đổi đại thể ở gan, manh tràng và các nội tạng khác.
• Phương pháp soi tươi: Dùng dao mổ nạo nhẹ niêm mạc manh tràng, hòa loãng với nước cất trên lam kính, đậy lamen, hơ ấm ở nhiệt độ 40°C trên ngọn lửa đèn cồn và soi dưới kính hiển vi quang học (độ phóng đại 10x, 20x, 40x) để quan sát chuyển động của thể roi.
• Phương pháp mô bệnh học: Lấy mẫu mô gan và manh tràng tổn thương, cố định trong dung dịch formon 5%, rửa nước chảy 12 – 24 giờ, khử nước qua cồn tăng nhiệt độ, làm trong bằng xylen, đúc khối paraffin ở 50°C. Cắt lát mỏng 3 – 4 µm trên máy Microtome, dán lát cắt bằng dung dịch albumin Mayer, nhuộm Hematoxylin – Eosin (HE), gắn lamen bằng Baume Canada và quan sát ở độ phóng đại 150 – 600 lần.
• Phương pháp thu thập và kiểm tra giun kim: Mổ khám đường tiêu hóa, lấy chất chứa manh tràng và ruột già thực hiện phương pháp lắng cặn Benedek (1943). Cường độ nhiễm được phân cấp: nhẹ (≤ 100 giun/con), trung bình (> 100 – 500 giun/con), nặng (> 500 giun/con).
• Phương pháp thử nghiệm điều trị: Thiết kế 2 phác đồ điều trị kết hợp thuốc diệt đơn bào, thuốc điều trị triệu chứng và thuốc trợ sức; đánh giá hiệu lực và độ an toàn trên diện hẹp và diện rộng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2003 và Minitab 14.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát dịch bệnh trên đàn gà nuôi theo mô hình bán công nghiệp thả đồi tại huyện Yên Thế. Nêu bật sự xuất hiện của bệnh đầu đen (Histomonosis) – một bệnh mới nổi có mức độ tàn phá nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong kéo dài lên đến 85% – 95%. Xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể và khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dịch tễ, cũng như ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng phác đồ điều trị và quy trình phòng chống bệnh tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh đầu đen:

• Lịch sử nghiên cứu: Từ phát hiện đầu tiên của Cushman (1893) tại Rhode Island, nghiên cứu định danh của Smith (1895), Tyzzer (1919 – 1926) cho đến các công trình về cơ chế lây truyền của McDougald (2005 – 2008), Hauck (2010). Tại Việt Nam, tổng hợp các ghi nhận của Phạm Văn Khuê (1996), Phạm Sỹ Lăng (2006), Nguyễn Thị Kim Lan và phát hiện bùng phát dịch của Lê Văn Năm (2010).
• Đặc điểm sinh học và dịch tễ học: Trình bày chi tiết vòng đời của đơn bào H. meleagridis, mối quan hệ cộng sinh truyền bệnh của giun kim Heterakis gallinarum và giun đất Perionyx excavatus. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng gồm lứa tuổi mẫn cảm (nặng nhất ở 1 – 2 tháng tuổi), mùa vụ (tháng 4 đến tháng 9), điều kiện nóng ẩm và mật độ nuôi.
• Cơ chế sinh bệnh và bệnh học: Đơn bào nhân lên ở niêm mạc manh tràng gây loét hoại tử, tạo kén bã đậu (cazein), sau đó theo tĩnh mạch cửa xâm nhập nhu mô gan tạo các ổ hoại tử hình hoa cúc đặc trưng lõm ở trung tâm. Đơn bào làm thay đổi công thức máu (bạch cầu tăng cao tới 70.000 – 92.000/mm³) và biến đổi nồng độ enzyme huyết tương (GOT, LDH tăng mạnh khi gan tổn thương).
• Chẩn đoán phân biệt: Thiết lập tiêu chí phân biệt bệnh đầu đen với bệnh Leucosis, bệnh Marek thể nội tạng, bệnh Cầu trùng manh tràng do Eimeria tenella, bệnh do Trichomonas và bệnh Lao gia cầm.
• Biện pháp phòng trị: Tổng quan các nhóm hóa dược điều trị trên thế giới (Dimetridazole, Ipronidazole, Nitarsone) và các phác đồ phối hợp kháng sinh đang áp dụng tại Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết cơ sở vật liệu gồm 300 mẫu gà khảo sát tại 4 xã của huyện Yên Thế; danh mục hóa chất (formon 5%, cồn 90°, xylen, paraffin, bộ nhuộm HE, dung dịch Mayer, dung dịch Barbagallo) và trang thiết bị (máy cắt Microtome, kính hiển vi quang học). Quy định chi tiết các tiêu chí phân nhóm lấy mẫu phân tầng theo địa bàn, tuổi gà, phương thức nuôi, tình trạng vệ sinh và kiểu nền chuồng. Mô tả chi tiết kỹ thuật mổ khám Cục Thú y (2006), soi tươi ở 40°C, tẩm đúc mô học paraffin và phương pháp lắng cặn Benedek tách giun kim.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ các dẫn liệu thực nghiệm thu được từ quá trình nghiên cứu:

• Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis chung và theo địa bàn: Trong 300 gà mổ khám, có 109 gà nhiễm đơn bào, chiếm tỷ lệ 36,33%. Tỷ lệ nhiễm có sự chênh lệch rõ rệt giữa các xã điều tra:

Địa phương (xã)	Số gà mổ khám (con)	Số gà nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Đồng Kỳ	75	43	57,33
Hương Vỹ	75	30	40,00
Tân Sỏi	75	14	18,67
Đông Sơn	75	22	29,33
Tính chung	300	109	36,33

Nguyên nhân tỷ lệ nhiễm cao tại xã Đồng Kỳ (57,33%) và Hương Vỹ (40,00%) được xác định do tập quán chăn nuôi gà đồi lâu năm với mật độ lớn, đất vườn bị tích lũy mầm bệnh và trứng giun kim; chăn nuôi gối vụ liên tục không có thời gian trống chuồng và phơi đất; địa hình đồi xen kẽ thung lũng trũng ẩm ướt tạo điều kiện cho giun đất và giun kim phát triển.

• Các đặc điểm dịch tễ liên quan: Phân tích tỷ lệ nhiễm theo các nhóm tuổi (gà non 1 – 3 tháng tuổi có tỷ lệ mắc cao), phương thức chăn thả và bán chăn thả có tỷ lệ nhiễm cao hơn hẳn nuôi nhốt kín; chuồng nền đất và điều kiện vệ sinh thú y kém làm tăng tỷ lệ nhiễm rõ rệt.
• Mối liên quan với giun kim: Xác định tỷ lệ gà nhiễm đơn bào trong nhóm có mang giun kim Heterakis gallinarum cao vượt trội so với nhóm không nhiễm giun kim.
• Bệnh lý và bệnh tích: Gà bệnh sốt cao 43 – 44°C, ủ rũ, tiêu chảy phân màu vàng lưu huỳnh, da mép và mào tích tím tái chuyển thâm đen. Bệnh tích đại thể ghi nhận gan sưng to gấp 2 – 3 lần, xuất hiện các ổ hoại tử màu trắng xám/vàng hình hoa cúc lõm ở giữa; manh tràng sưng to, thành dày, lòng manh tràng chứa đầy khối kén bã đậu màu trắng đục dạng phomat (casein).
• Thử nghiệm điều trị: Đánh giá hiệu lực can thiệp của 2 phác đồ điều trị thử nghiệm trên diện hẹp và diện rộng, ghi nhận khả năng hồi phục của đàn gà và giảm thiểu tỷ lệ chết.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng quát về thực trạng nhiễm bệnh đầu đen tại Yên Thế, khẳng định vai trò của các yếu tố dịch tễ học và hiệu quả của các giải pháp can thiệp; đồng thời nêu rõ các hạn chế về thời gian nghiên cứu và đề xuất khuyến nghị ứng dụng quy trình phòng trị vào sản xuất thực tế.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định tỷ lệ nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis trung bình trên đàn gà tại huyện Yên Thế là 36,33% (109/300 con). Tỷ lệ nhiễm cao nhất tại xã Đồng Kỳ (57,33%), tiếp đến là Hương Vỹ (40,00%), Đông Sơn (29,33%) và thấp nhất tại Tân Sỏi (18,67%).
• Chứng minh sự tương quan mật thiết giữa mức độ nhiễm giun kim Heterakis gallinarum, phương thức nuôi thả đồi, chuồng nền đất ẩm thấp và điều kiện vệ sinh thú y kém với tỷ lệ bùng phát bệnh đầu đen.
• Mô tả toàn diện bệnh học lâm sàng và bệnh tích đặc trưng của bệnh:
  • Triệu chứng lâm sàng: Sốt cao 43 – 44°C, ủ rũ, xù lông, cánh sã, giấu đầu dưới cánh, tiêu chảy phân màu vàng lưu huỳnh có lẫn mảnh niêm mạc hoại tử; giai đoạn cuối thân nhiệt hạ xuống 38 – 39°C, da đầu và mào tích chuyển màu xanh tím đến thâm đen.
  • Bệnh tích đại thể: Manh tràng sưng phồng, thành dày rắn chắc, lòng manh tràng đóng kén bã đậu dạng phomat màu trắng đục hoặc vàng xám; gan sưng to gấp 2 – 3 lần, bề mặt rải rác các ổ hoại tử hình tròn/hoa cúc lõm ở tâm với rìa răng cưa.
• Đánh giá và xác định được phác đồ điều trị có hiệu lực điều trị cao và an toàn cho gà qua 2 giai đoạn thử nghiệm diện hẹp và diện rộng.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Quy trình phòng bệnh:
  • Tuyệt đối không nuôi chung gà ta với gà tây trong cùng cơ sở chăn nuôi.
  • Không nuôi nhiều lứa gà gối đàn liên tục; thực hiện nguyên tắc “cùng vào – cùng ra”, định kỳ để trống chuồng và phơi đất vườn thả.
  • Vệ sinh cơ học chuồng trại, định kỳ cuốc xới đất vườn và rắc vôi bột, phun thuốc sát trùng tiêu độc để tiêu diệt trứng giun kim và ấu trùng giun đất.
  • Ưu tiên làm nền chuồng bằng xi măng hoặc lát gạch có đệm lót sinh học khô ráo thay cho nền đất.
  • Định kỳ tẩy giun kim cho đàn gà bằng thuốc tẩy giun chuyên dụng; bổ sung dung dịch CuSO4 hoặc thuốc tím KMnO4 (tỷ lệ 1/10.000, tức 1g pha trong 10 lít nước) cho gà uống định kỳ 1 – 2 giờ/ngày từ 20 ngày tuổi trở lên.
• Phác đồ can thiệp điều trị: Áp dụng phác đồ phối hợp đa bước gồm: tiêm/uống thuốc kháng nguyên sinh động vật đặc hiệu diệt Histomonas, kết hợp kháng sinh chống nhiễm trùng kế phát đường ruột, thuốc hạ sốt, bồi bổ chức năng gan thận (bổ sung vitamin, chất điện giải và men tiêu hóa).

Đóng góp mới của tác giả

• Là một trong những công trình nghiên cứu thực địa hệ thống đầu tiên về bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis trên gà tại vùng trọng điểm chăn nuôi gà đồi huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học chuẩn xác về đặc điểm dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể - vi thể của bệnh đầu đen ở gà tại miền Bắc Việt Nam.
• Đưa ra quy trình phòng trị bệnh có tính khả thi, giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát dịch bệnh, giảm thiểu tỷ lệ chết kéo dài từ 85% – 95% xuống mức thấp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thời gian nghiên cứu của đề tài tương đối ngắn (khoảng 6 tháng, từ tháng 12/2013 đến tháng 5/2014), chưa theo dõi liên tục được toàn bộ diễn biến dịch tễ qua các chu kỳ thời tiết trọn vẹn của nhiều năm.
• Phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại 4 xã của huyện Yên Thế, chưa mở rộng ra toàn bộ các huyện chăn nuôi gà trọng điểm khác của tỉnh Bắc Giang và các tỉnh lân cận.
• Công tác chẩn đoán trong nghiên cứu chủ yếu dựa vào triệu chứng, mổ khám, soi tươi và kỹ thuật mô bệnh học truyền thống; chưa áp dụng phương pháp sinh học phân tử chuyên sâu (như PCR định lượng, giải trình tự gen) để phân tích chi tiết kiểu gen (genotype) của các chủng đơn bào lưu hành.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ học theo mùa trên quy mô vùng sinh thái rộng hơn.
• Ứng dụng kỹ thuật PCR và Real-time PCR để giám sát sự hiện diện của ADN Histomonas meleagridis trong các cơ quan phủ tạng và vector truyền lây ngoài môi trường đất.
• Nghiên cứu sâu hơn về tính mẫn cảm, cơ chế miễn dịch và thử nghiệm các hợp chất thảo dược hoặc men vi sinh ức chế đơn bào nhằm thay thế kháng sinh trong phòng trị bệnh đầu đen.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận tốt nghiệp là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với:

• Sinh viên, học viên cao học và giảng viên các chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ Thú y, Dịch tễ học thú y và Bệnh học ký sinh trùng gia cầm.
• Cán bộ kỹ thuật tại các Trạm Thú y, Chi cục Thú y, Trung tâm Khuyến nông và các kỹ sư quản lý trang trại chăn nuôi gia cầm quy mô bán công nghiệp, nuôi thả đồi.
• Các nội dung có giá trị tham khảo cao nhất:
  • Quy trình và tiêu chí chẩn đoán phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng nguy hiểm khác ở gà (Leucosis, Marek, Cầu trùng manh tràng, Trichomonas, Lao gia cầm).
  • Kỹ thuật soi tươi nhận diện đơn bào chuyển động ở nhiệt độ 40°C và quy trình làm tiêu bản mô bệnh học nhuộm HE.
  • Dữ liệu thực nghiệm về mối liên quan dịch tễ giữa giun kim Heterakis gallinarum và tỷ lệ mắc bệnh đầu đen, làm cơ sở xây dựng biện pháp cắt đứt vector truyền lây.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm đơn bào Histomonas meleagridis ở đàn gà tại huyện Yên Thế được xác định là bao nhiêu và xã nào có tỷ lệ cao nhất?

Qua mổ khám và xét nghiệm 300 con gà tại 4 xã của huyện Yên Thế, tỷ lệ nhiễm H. meleagridis trung bình là 36,33% (109 con dương tính). Trong đó, xã Đồng Kỳ có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 57,33% (43/75 con), tiếp theo là xã Hương Vỹ đạt 40,00% (30/75 con), xã Đông Sơn đạt 29,33% (22/75 con) và thấp nhất là xã Tân Sỏi với 18,67% (14/75 con).

2. Yếu tố nào đóng vai trò là ký chủ trung gian chính truyền lây mầm bệnh H. meleagridis trong tự nhiên?

Ký chủ trung gian quan trọng nhất truyền lây bệnh đầu đen là giun kim Heterakis gallinarum. Đơn bào H. meleagridis ký sinh và được bảo vệ bên trong trứng giun kim, giúp mầm bệnh tồn tại ngoài môi trường đất từ 2 đến 3 năm. Ngoài ra, giun đất (Perionyx excavatus) đóng vai trò là vật chủ chứa, tích lũy ấu trùng giun kim mang đơn bào; khi gà ăn phải giun đất hoặc trứng giun kim có chứa mầm bệnh, đơn bào sẽ được giải phóng tại manh tràng và gây bệnh.

3. Triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể điển hình nhất của gà mắc bệnh đầu đen là gì?

• Triệu chứng lâm sàng: Gà đột ngột sốt cao 43 – 44°C, ủ rũ, sã cánh, mắt nhắm nghiền, giấu đầu dưới cánh, tiêu chảy phân màu vàng lưu huỳnh (đặc trưng nhất); giai đoạn cuối thân nhiệt hạ thấp (38 – 39°C), da vùng đầu, mép và mào tích biến đổi màu sắc từ xám xanh sang thâm đen.
• Bệnh tích đại thể: Manh tràng sưng phồng to, thành dày, bên trong tích tụ khối bã đậu rắn chắc màu trắng đục dạng phomat (bệnh kén ruột); gan sưng to gấp 2 – 3 lần với các ổ hoại tử màu trắng vàng hình hoa cúc đặc trưng, có tâm lõm xuống và bờ rìa mép hình răng cưa.

4. Phương pháp soi tươi phát hiện đơn bào H. meleagridis được tác giả tiến hành như thế nào?

Tác giả dùng dao mổ nạo nhẹ niêm mạc và chất chứa manh tràng gà nghi bệnh, hòa đều với một giọt nước cất trên phiến kính, đậy lamen tạo lớp dịch mỏng, sau đó hơ ấm ở nhiệt độ 40°C trên ngọn lửa đèn cồn để kích hoạt chuyển động của đơn bào. Tiêu bản được soi dưới kính hiển vi quang học (độ phóng đại 10x – 40x) để quan sát thể roi di chuyển lượn sóng hoặc xoay ngược chiều kim đồng hồ.

5. Vì sao tỷ lệ nhiễm bệnh đầu đen tại xã Đồng Kỳ và Hương Vỹ lại cao hơn rõ rệt so với xã Tân Sỏi?

Xã Đồng Kỳ và Hương Vỹ là những địa phương phát triển nghề nuôi gà đồi lâu năm với mật độ nuôi rất cao; người dân có thói quen nuôi liên tục, gối lứa mà không có thời gian trống chuồng hay phơi ải đất vườn, khiến đất bị nhiễm nặng trứng giun kim mang mầm bệnh. Bên cạnh đó, địa hình đồi xen kẽ các chân ruộng trũng ẩm ướt cùng hệ thống thoát nước kém tạo môi trường lý tưởng cho giun đất và trứng giun kim tồn tại lâu dài, làm tỷ lệ nhiễm tăng cao.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Thị Hiền đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu về tình hình nhiễm, đặc điểm dịch tễ học và bệnh lý lâm sàng của bệnh đầu đen do Histomonas meleagridis gây ra trên đàn gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Công trình đã cung cấp các số liệu thực chứng khẳng định tỷ lệ nhiễm trung bình 36,33%, làm rõ vai trò của vector truyền lây giun kim và điều kiện vệ sinh môi trường chăn nuôi thả đồi đối với sự phát tán mầm bệnh. Các kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị và hệ thống giải pháp phòng bệnh được đề xuất là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, giúp các cơ sở chăn nuôi gia cầm hạn chế thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngành chăn nuôi ở nước ta hiện nay đang rất phát triển. Đặc biệt là chăn nuôi gia cầm, để có cơ sở vững chắc hơn cho tương lai ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng phát triển ổn định, một trong những vấn đề đặc biệt quan tâm là vệ sinh và thú y. Nhằm đưa được những sản phẩm chăn nuôi sạch và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm ra ngoài thị trường.

Tính riêng trong năm 2011 đàn gia cầm trong cả nước đạt trên 322 triệu con, sản lượng thịt gần 700 nghìn tấn, sản lượng trứng đạt gần 7.000 tỷ quả, cao nhất từ trước đến nay; tỷ trọng chăn nuôi gia cầm trong tổng sản phẩm ngành chăn nuôi tăng dần qua các năm, năm 2011 đạt gần 17%. Với mô hình trang trại chăn nuôi gà bán công nghiệp với quy mô lớn tại các vườn cây ăn quả, đồi cây lâm nghiệp ở Yên Thế đã đem lại hiệu quả kinh tế cao. Nhưng người chăn nuôi ở đây gặp phải không ít những khó khăn nổi lên là vấn đề dịch bệnh. Ngoài những bệnh thường gặp ở gà, hiện nay còn có những bệnh mới gây ra những thiệt hại lớn cho người chăn nuôi.

Bệnh đầu đen do đơn bào H. meleagridis gây ra ở gà. Đây là bệnh mới xảy ra ở Việt Nam trong vài năm gần đây, cho đến nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào. Bệnh gây ra những biểu hiện bất thường ở da vùng đầu, ban đầu có màu xanh tím, sau đó chuyển sang thâm đen nên có tên là bệnh đầu đen.

Bệnh có những bệnh tích đặc trưng như: Viêm hoại tử tạo mủ ở ruột thừa và gan, thể trạng xấu, da vùng đầu và mào tích thâm đen. Gà bệnh chết rải rác và thường chết về ban đêm, mức độ chết không ồ ạt nhưng sự chết kéo dài, tỷ lệ chết lên tới 85 % - 95%. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh, nâng cao năng suất chăn nuôi gà, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào Histomonas meleagridis gây ra ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm thuốc điều trị”. Mục đích nghiên cứu - Nghiên cứu tình hình nhiễm đơn bào H.

meleagridis ở gà nuôi tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. - Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen do đơn bào H. meleagridis gây ra ở gà. - Nghiên cứu bệnh lý và lâm sàng bệnh đầu đen ở gà tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, về bệnh học và quy trình phòng chống bệnh đầu đen cho gà, có một số đóng góp mới cho khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh đầu đen cho gà nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm và thiệt hại do bệnh đầu đen gây ra; góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi gà phát triển. 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm 2. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh. Theo Van der Heijden H (2009) [45], vị trí của H.

meleagridis trong hệ thống phân loại nguyên sinh động vật như sau: Giới: Protozoen Ngành: Parabasalia Lớp: Tritrichomonadea Bộ: Tritrichomonadida Họ: Dientamoebidae Giống: Histomonas Loài: Histomonas meleagridis 2. Hình thái học loài Histomonas meleagridis Smith (1895) [38] đã mổ khám 50 gà tây mắc bệnh đầu đen.