Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình gà mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị tại huyện văn lãng tỉnh lạng sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình gà mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nông Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu tình hình gà mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa và trao đổi chất ở gia cầm
• 2.1.2. Đặc tính chung của bệnh cầu trùng ở gia súc, gia cầm
• 2.1.3. Tác nhân gây bệnh cầu trùng ở gà
• 2.1.4. Vòng đời của cầu trùng gây bệnh cho gà
• 2.1.5. Sự nhiễm bệnh của cầu trùng ở gia cầm
• 2.1.6. Quá trình sinh bệnh ở gà
• 2.1.7. Sự miễn dịch của gà đối với bệnh cầu trùng
• 2.1.8. Triệu chứng bệnh cầu trùng gà
• 2.1.9. Một số thuốc phòng và điều trị bệnh cầu trùng ở gà
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp lấy mẫu
• 3.4.2. Phương pháp xác định các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.4. Phương pháp sử lý số liệu
• 3.4.5. Phương pháp mổ khám bệnh tích gà mắc bệnh cầu trùng
• 3.4.6. Phương pháp điều trị bệnh cầu trùng
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Điều tra cơ bản
• 4.3. Nội dung, phương pháp thực hiện công tác phục vụ sản xuất
• 4.4. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.5. Kết luận và đề nghị
• 4.6. Kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng ở gà thuộc huyện Văn Lãng – tỉnh Lạng Sơn
• 4.6.2. Kết quả xác định tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng gà theo tuổi tại một số xã thuộc huyện Văn Lãng – tỉnh Lạng Sơn
• 4.6.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà theo tuổi
• 4.6.4. Tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng theo các tháng điều tra
• 4.6.5. Kết quả kiểm tra tỷ lệ gà mắc bệnh cầu trùng chết theo độ tuổi
• 4.6.6. Triệu chứng của gà mắc bệnh cầu trùng ở một số xã thuộc huyện Văn Lãng – tỉnh Lạng Sơn
• 4.6.7. Bệnh tích đại thể của gà nghi mắc bệnh cầu trùng ở một số xã thuộc huyện Văn Lang – tỉnh Lạng Sơn
• 4.6.8. Kết quả điều trị bệnh cầu trùng gà
• 5. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Nghiên cứu tình hình bệnh cầu trùng ở gà tại huyện Văn Lãng Lạng Sơn

Nghiên cứu tình hình bệnh cầu trùng ở gà tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn tập trung vào việc xác định tỷ lệ mắc bệnh, nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cho thấy, bệnh cầu trùng là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm. Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở gà con từ 10-60 ngày tuổi, đặc biệt trong điều kiện chuồng trại ẩm thấp, kém vệ sinh. Dịch tễ học chỉ ra rằng, bệnh lây lan nhanh qua đường tiêu hóa, với các triệu chứng như tiêu chảy, còi cọc và tỷ lệ chết cao. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả để giảm thiểu thiệt hại.

1.1. Tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng ở gà tại huyện Văn Lãng dao động từ 30-50%, tùy thuộc vào điều kiện chăn nuôi và mùa vụ. Gà con từ 10-60 ngày tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, đặc biệt trong mùa mưa khi độ ẩm cao. Nguyên nhân bệnh chủ yếu do ký sinh trùng Eimeria spp. xâm nhập vào đường tiêu hóa, gây tổn thương niêm mạc ruột. Các yếu tố như mật độ nuôi cao, vệ sinh chuồng trại kém và thức ăn không đảm bảo cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

1.2. Triệu chứng và bệnh tích

Triệu chứng bệnh cầu trùng ở gà bao gồm tiêu chảy phân có máu, gà còi cọc, chậm lớn và tỷ lệ chết cao, đặc biệt ở gà con. Bệnh tích đại thể cho thấy niêm mạc ruột bị viêm loét, xuất huyết và có các ổ hoại tử. Các tổn thương này làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của gà. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc phát hiện sớm các triệu chứng và bệnh tích là yếu tố quan trọng trong việc điều trị và kiểm soát bệnh.

II. Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng ở gà

Biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng ở gà bao gồm các giải pháp về quản lý chuồng trại, vệ sinh và sử dụng thuốc đặc hiệu. Việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến, đảm bảo vệ sinh chuồng trại và thức ăn là yếu tố then chốt trong phòng bệnh. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề xuất sử dụng các loại thuốc như Sulfamid, Amprolium và Toltrazuril để điều trị bệnh cầu trùng. Các phương pháp điều trị này đã cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở gà.

2.1. Phòng bệnh

Phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất trong kiểm soát bệnh cầu trùng. Các giải pháp bao gồm duy trì vệ sinh chuồng trại, thường xuyên khử trùng và quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn, nước uống. Nghiên cứu cũng khuyến nghị sử dụng các loại thuốc phòng bệnh như Coccidiostat trong thức ăn để ngăn ngừa sự phát triển của ký sinh trùng. Việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại, như nuôi gà trên sàn lưới, cũng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

2.2. Điều trị bệnh

Điều trị bệnh cầu trùng ở gà cần được thực hiện ngay khi phát hiện các triệu chứng. Các loại thuốc như Sulfamid, Amprolium và Toltrazuril đã được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc tiêu diệt ký sinh trùng và giảm tỷ lệ tử vong. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ liệu trình điều trị và kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như bổ sung vitamin và chất điện giải để tăng cường sức khỏe cho gà.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về bệnh cầu trùng ở gà tại huyện Văn Lãng, Lạng Sơn có ý nghĩa quan trọng cả về mặt khoa học và thực tiễn. Về mặt khoa học, nghiên cứu cung cấp thêm thông tin về đặc điểm dịch tễ, nguyên nhân và phương pháp điều trị bệnh cầu trùng. Về mặt thực tiễn, các biện pháp phòng trị được đề xuất có thể áp dụng rộng rãi trong ngành chăn nuôi gia cầm, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả sản xuất. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc phòng bệnh và quản lý dịch bệnh.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã bổ sung thêm kiến thức về bệnh cầu trùng ở gà, đặc biệt là các đặc điểm dịch tễ và phương pháp điều trị hiệu quả. Các kết quả nghiên cứu cũng góp phần vào việc phát triển các loại thuốc và kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến, giúp kiểm soát bệnh tốt hơn.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp phòng trị được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi trong thực tế chăn nuôi, giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh cầu trùng gây ra. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc phòng bệnh và quản lý dịch bệnh, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Chăn nuôi gia cầm đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu nông nghiệp tại Việt Nam, cung cấp nguồn thực phẩm giàu protein, thúc đẩy sinh kế và phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, theo các thống kê thú y dịch tễ học, các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa—đặc biệt là bệnh cầu trùng do các loài đơn bào thuộc giống Eimeria gây ra—vẫn là rào cản nghiêm trọng đối với năng suất chăn nuôi. Bệnh có thể gây suy giảm tốc độ sinh trưởng từ 12% đến 30%, làm giảm sản lượng trứng ở đàn gà đẻ từ 20% đến 40%, và dẫn đến tỷ lệ tử vong lên tới 70% - 80% (thậm chí 100% ở gà con không được can thiệp kịp thời).

Đề tài “Nghiên cứu tình hình gà mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn” được thực hiện bởi sinh viên Nông Thúy Hằng (ngành Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Văn Sửu. Dự án giải quyết trực tiếp bài toán dịch tễ học thực địa tại địa bàn miền núi có độ ẩm cao (bình quân 82%), nơi phương thức chăn nuôi quảng canh và bán thâm canh còn tiềm ẩn nhiều ổ dịch lưu cữu.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            VẤN ĐỀ CỐT LÕI (PROBLEM STATEMENT)                     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| - Độ ẩm cao (82%), tập quán nuôi thả vườn tạo điều kiện cho noãn nang tồn lưu 4-9 |
|   tháng trong đất và 15-18 tháng trong môi trường râm mát.                        |
| - Tỷ lệ nhiễm và tái nhiễm cao ở gà 15 - 45 ngày tuổi, gây tiêu chảy ra máu.      |
| - Tình trạng lạm dụng thuốc kháng cầu trùng tự phát gây hiện tượng nhờn thuốc.     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                             MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU                                   |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Khảo sát tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng tại 3 xã trọng điểm: An Hùng, Tân Lang,   |
|    Tân Tác (Huyện Văn Lãng).                                                      |
| 2. Đánh giá sự phân bố tỷ lệ và cường độ nhiễm theo các nhóm lứa tuổi (1-14 ngày, |
|    15-30 ngày, ≥30 ngày tuổi).                                                    |
| 3. Phân tích triệu chứng lâm sàng và giải phẫu bệnh tích đại thể ở các đoạn ruột.|
| 4. Đánh giá thực nghiệm hiệu quả điều trị của 2 phác đồ: VINACOC.ACB và           |
|    RTD-COCCISTOP.                                                                 |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Tiếp cận giải pháp (Solution Approach)

Dự án kết hợp phương pháp điều tra dịch tễ học mô tả cắt ngang với xét nghiệm ký sinh trùng học thực nghiệm (phương pháp tuyển nổi Fulleborn sử dụng dung dịch NaCl bão hòa tỷ trọng $D = 1{,}18 - 1{,}20$) và mổ khám bệnh tích đại thể. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tiến hành thử nghiệm lâm sàng có đối chứng để xác lập phác đồ trị liệu kết hợp Sulfamid đa thành phần nhằm triệt tiêu chu kỳ phân liệt nội sinh của cầu trùng.

Phạm vi và giới hạn (Scope & Limitations)

• Phạm vi không gian: 3 xã đại diện (An Hùng, Tân Lang, Tân Tác) thuộc huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn.
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 05/01/2015 đến ngày 04/05/2015.
• Đối tượng khảo sát: Đàn gà ở 3 giai đoạn sinh trưởng (1 - 14 ngày tuổi, 15 - 30 ngày tuổi, và trên 30 ngày tuổi).
• Giới hạn kỹ thuật: Định danh loài cầu trùng dựa trên đặc điểm hình thái noãn nang (kích thước, hạt cực, hình dạng) và vị trí tổn thương đặc hiệu trên đường tiêu hóa; chưa áp dụng giải trình tự sinh học phân tử (PCR/Sequencing).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                 SO SÁNH CÁC GIẢI PHÁP HIỆN HÀNH                                   |
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+
| Giải pháp                | Ưu điểm                           | Nhược điểm                         |
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+
| Chữa trị theo kinh nghiệm| Chi phí ban đầu thấp, tiện lợi.   | Chẩn đoán sai bệnh tích, dễ kháng  |
| dân gian (thảo mộc thô)  |                                   | thuốc, tỷ lệ chết cao ở thể cấp.   |
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+
| Đơn trị liệu Sulfamid    | Dễ mua, hạ nhanh triệu chứng cấp  | Cầu trùng nhanh kháng thuốc sau    |
| thế hệ cũ                | tính ở manh tràng.                | 10-12 thế hệ, độc tính cao cho thận|
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+
| Kháng sinh Ionophore     | Hiệu quả trộn thức ăn phòng bệnh. | Không phù hợp can thiệp ổ dịch cấp,|
| (Monensin, Salinomycin)  |                                   | giá thành cao, khó hòa tan nước.   |
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+
| Phác đồ Sulfamid phối hợp| Phổ tác dụng rộng trên cả ruột non| Đòi hỏi tuân thủ đúng liều lượng,  |
| + Pyrimidine (Đề xuất)   | và manh tràng, ức chế hiệp đồng.  | cần thời gian ngưng thuốc hợp lý.  |
+--------------------------+-----------------------------------+------------------------------------+

Ma trận ưu tiên yêu cầu kỹ thuật (MoSCoW)

• Must have (Bắt buộc): Quy trình xét nghiệm phù nổi Fulleborn chuẩn hóa; quy trình mổ khám định khu tổn thương (tá tràng, không tràng, hồi tràng, manh tràng, trực tràng); phác đồ điều trị dứt điểm trong 3 - 5 ngày.
• Should have (Nên có): Quy trình phân loại cường độ nhiễm (+ đến ++++) dựa trên mật độ noãn nang trên vi trường soi kính hiển vi quang học.
• Could have (Có thể có): Hướng dẫn bổ sung vitamin K và vitamin nhóm B kết hợp điện giải để hỗ trợ cầm máu niêm mạc và tái tạo biểu mô ruột.
• Won't have (Không thực hiện): Xét nghiệm miễn dịch ELISA huỳnh quang hoặc PCR khuếch đại gen đơn bào trong điều kiện thực địa.

Thiết kế hệ thống chẩn đoán và thử nghiệm trị liệu

Danh mục hoạt chất và thông số kỹ thuật (Technology/Pharmacological Stack)

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                               THÔNG SỐ HOẠT CHẤT VÀ HÓA CHẤT XÉT NGHIỆM                           |
+-----------------------+---------------------------------------+-----------------------------------+
| Tên chế phẩm / Hóa chất| Thành phần định lượng                 | Thông số kỹ thuật / Liều dùng    |
+-----------------------+---------------------------------------+-----------------------------------+
| Dung dịch Fulleborn   | Dung dịch Natri Clorid (NaCl) bão hòa | Tỷ trọng D = 1,18 - 1,20 g/ml     |
| VINACOC.ACB           | Sulphaclopyrazine sodium salt (30g),  | Phòng: 1g/L nước; Trị: 2g/L nước; |
|                       | Tá dược Lactose vừa đủ 100g           | Liệu trình: 3 - 4 ngày liên tục   |
| RTD-COCCISTOP         | Sulfadimedine (20g), Sulfadimethoxine | Trị: 1,5 - 2g/L nước;             |
|                       | (2g), Diaveridin (3g), Trimethoprim   | Liệu trình: 3 - 5 ngày liên tục   |
|                       | (8g), Tá dược vđ 100g                 |                                   |
| Hóa chất tiêu độc     | Formol 1,5%, NaOH 2%, Crezin 5%       | Ngâm rửa dụng cụ 2-5h, quét vôi   |
+-----------------------+---------------------------------------+-----------------------------------+

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp dịch tễ học thực địa kết hợp kiểm nghiệm lâm sàng theo chu trình chuẩn:

1. Khảo sát dịch tễ ngẫu nhiên: Thu thập mẫu phân trực tràng độc lập tại các nông hộ ở 3 xã (An Hùng, Tân Lang, Tân Tác) đại diện cho các phương thức nuôi nhốt, thả vườn.
2. Xét nghiệm ký sinh trùng học chuẩn hóa: Khai thác chênh lệch tỷ trọng giữa noãn nang cầu trùng ($D = 1{,}01 - 1{,}02$) và dung dịch nước muối bão hòa ($D = 1{,}18 - 1{,}20$) để tập trung noãn nang lên phiến kính trong thời gian lắng tĩnh 30 phút.
3. Giải phẫu bệnh lý định khu: Phân tích tổn thương đại thể tại 5 phân đoạn giải phẫu đường ruột nhằm định danh sơ bộ các loài gây bệnh chủ đạo (E. tenella, E. necatrix, E. acervulina, E. maxima, E. brunetti).
4. Đánh giá rủi ro và kiểm soát biến số: Giám sát chặt chẽ các bệnh bội nhiễm thường gặp (bạch lỵ do Salmonella pullorum, tiêu chảy do E. coli, bệnh Gumboro) để loại trừ sai số chẩn đoán.

---

Implementation và kết quả

Development Process & Clinical Algorithms

Quy trình tính toán các chỉ số dịch tễ học và hiệu quả điều trị được số hóa và chuẩn hóa theo thuật toán thống kê sinh học:

$$\text{Tỷ lệ nhiễm } (%) = \left( \frac{\text{Số mẫu dương tính}}{\text{Tổng số mẫu kiểm tra}} \right) \times 100$$

$$\text{Tỷ lệ sạch noãn nang } (%) = \left( \frac{\text{Số gà âm tính sau điều trị}}{\text{Tổng số gà đưa vào điều trị}} \right) \times 100$$

def evaluate_coccidiosis_severity(oocysts_per_field: int) -> dict:
    """
    Phân loại mức độ nhiễm cầu trùng gà dựa trên số lượng noãn nang
    quan sát trên một vi trường quang học (độ phóng đại 100x).
    """
    if oocysts_per_field == 0:
        intensity_code = "NEGATIVE"
        action = "Duy trì an toàn sinh học và sát trùng định kỳ."
    elif 1 <= oocysts_per_field <= 3:
        intensity_code = "+"  # Nhẹ
        action = "Dùng phác đồ phòng ngừa: VINACOC.ACB 1g/L nước trong 3 ngày."
    elif 4 <= oocysts_per_field <= 6:
        intensity_code = "++" # Trung bình
        action = "Trị liệu can thiệp: RTD-COCCISTOP 1.5g/L + B.complex 3g/L."
    elif 7 <= oocysts_per_field <= 8:
        intensity_code = "+++" # Nặng
        action = "Trị liệu cấp tính: VINACOC.ACB 2g/L + Vitamin K 0.02g/L liên tục 4 ngày."
    else:
        intensity_code = "++++" # Rất nặng
        action = "Cách ly nghiêm ngặt, can thiệp liều cao phối hợp kháng sinh chống bội nhiễm E. coli."

    return {
        "oocysts_count": oocysts_per_field,
        "intensity": intensity_code,
        "clinical_protocol": action
    }

# Ví dụ chạy thực nghiệm
sample_result = evaluate_coccidiosis_severity(oocysts_per_field=5)
# Output: {'oocysts_count': 5, 'intensity': '++', 'clinical_protocol': '...'}

Testing và validation

Kết quả khảo sát dịch tễ tại thực địa

• Tỷ lệ nhiễm chung toàn vùng: Bệnh cầu trùng xuất hiện phổ biến ở tất cả các xã điều tra thuộc huyện Văn Lãng với tỷ lệ nhiễm trung bình giao động từ 38,5% đến 46,2%.
• Phân bố theo nhóm tuổi:
  • Giai đoạn 1 - 14 ngày tuổi: Tỷ lệ nhiễm thấp nhất (khoảng 15,2% - 18,4%), do gà con còn mang miễn dịch thụ động và thời gian tiếp xúc môi trường nuôi nhốt chưa đủ dài.
  • Giai đoạn 15 - 30 ngày tuổi: Tỷ lệ nhiễm cao nhất (lên tới 62,5% - 68,8%), cường độ nhiễm chủ yếu ở mức (+++) và (++++). Đây là giai đoạn chuyển tiếp sinh lý nhạy cảm, sức đề kháng giảm, lượng thức ăn tiêu thụ tăng dẫn đến khả năng nuốt phải noãn nang cao.
  • Giai đoạn ≥ 30 ngày tuổi: Tỷ lệ nhiễm duy trì ở mức 35,0% - 41,2%, phần lớn ở thể mang trùng mãn tính hoặc cường độ nhiễm nhẹ (+).

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                            ĐẶC ĐIỂM BỆNH TÍCH ĐẠI THỂ THEO VỊ TRÍ GIẢI PHẪU                       |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+
| Loài cầu trùng    | Vị trí tổn thương chủ yếu                 | Bệnh tích đại thể ghi nhận        |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+
| Eimeria tenella   | Manh tràng (túi mù)                       | Manh tràng sưng to gấp 2-3 lần,   |
|                   |                                           | xuất huyết, chứa đầy cục máu đông |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+
| Eimeria necatrix  | Đoạn giữa ruột non                        | Thành ruột dày, giãn rộng, chứa   |
|                   |                                           | dịch nhầy lẫn máu màu hồng nhạt   |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+
| Eimeria acervulina| Tá tràng và phần trên không tràng         | Niêm mạc tá tràng sung huyết đỏ,  |
|                   |                                           | xuất hiện các vệt trắng xám ngang |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+
| Eimeria brunetti  | Phần cuối ruột non, trực tràng, lỗ huyệt  | Viêm hoại tử hóa sợi, niêm mạc    |
|                   |                                           | xuất huyết dải rác                |
+-------------------+-------------------------------------------+-----------------------------------+

Đánh giá hiệu lực điều trị lâm sàng

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                SO SÁNH HIỆU QUẢ TRỊ LIỆU THỰC NGHIỆM                              |
+---------------------+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------+
| Phác đồ thuốc       | Số gà thí nghiệm  | Tỷ lệ khỏi lâm    | Tỷ lệ sạch noãn   | Thời gian hồi   |
|                     | (con)             | sàng (%)          | nang Oocyst (%)   | phục trung bình |
+---------------------+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------+
| Lô 1: VINACOC.ACB   | 30                | 93,33% (28/30)    | 90,00% (27/30)    | 3,5 ± 0,5 ngày  |
| (Sulphaclopyrazine) |                   |                   |                   |                 |
+---------------------+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------+
| Lô 2: RTD-COCCISTOP | 30                | 86,67% (26/30)    | 83,33% (25/30)    | 4,2 ± 0,6 ngày  |
| (Sulfadimedine +...) |                  |                   |                   |                 |
+---------------------+-------------------+-------------------+-------------------+-----------------+

Kết quả đạt được

• Đã xác lập được bản đồ phân bố dịch tễ học bệnh cầu trùng gà tại 3 xã trọng điểm của huyện Văn Lãng.
• Xác định lứa tuổi mẫn cảm nhất là 15 - 30 ngày tuổi, từ đó định hướng thời điểm phòng ngừa chủ động bắt đầu từ 7 - 10 ngày tuổi.
• Chứng minh phác đồ sử dụng VINACOC.ACB (Sulphaclopyrazine sodium salt 30%) đạt hiệu lực sạch noãn nang 90,00%, vượt trội hơn so với dạng phối hợp Sulfadimedine truyền thống (83,33%), giảm tỷ lệ chết ở đàn bệnh xuống dưới 7%.

---

Đổi mới và đóng góp

• Tối ưu hóa chẩn đoán kết hợp: Thay vì chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng phân sáp/phân máu (dễ nhầm lẫn với bệnh Viêm ruột hoại tử do Clostridium perfringens hoặc Salmonella), đề tài chuẩn hóa quy trình kết hợp xét nghiệm phù nổi Fulleborn và mổ khám bệnh tích định khu ruột, nâng cao độ chính xác chẩn đoán thực địa lên trên 95%.
• Chứng minh hiệu lực của dẫn xuất Sulfamid thế hệ mới: Khẳng định Sulphaclopyrazine sodium có ái lực diệt thể phân liệt (Schizonte) thế hệ I và II mạnh hơn, thời gian đào thải nhanh và ít gây độc cho thận gia cầm so với Sulfadimidine đơn thuần.
• Đóng góp cho địa phương: Xây dựng quy trình xử lý chuồng trại bằng hóa chất kết hợp (Formol 1,5% + NaOH 2% + quét vôi đặc) giúp tiêu diệt noãn nang có màng dày bền vững ngoài môi trường tự nhiên, giảm tỷ lệ tái nhiễm trên 40% cho các hộ chăn nuôi tại Văn Lãng.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực địa (Real-World Use Cases)

1. Ứng phó ổ dịch cấp tính tại nông hộ (Quy mô 100 - 500 con):
   • Triệu chứng: Gà 20 ngày tuổi ủ rũ, xõa cánh, ỉa phân màu nâu lẫn máu tươi, khát nước dữ dội.
   • Quy trình can thiệp: Cách ly toàn đàn; hòa VINACOC.ACB liều 2g/L nước uống liên tục 3 ngày; bổ sung Vitamin K (cầm máu mao mạch) và Vitamin B-complex; thay chất độn chuồng và phun sát trùng Formol 1,5%.
2. Quy trình phòng bệnh chủ động cho trang trại bán thâm canh:
   • Giai đoạn 7 - 10 ngày tuổi: Cho uống phòng đợt 1 bằng VINACOC.ACB liều 1g/L nước trong 2 ngày liên tục.
   • Giai đoạn 21 - 25 ngày tuổi: Dùng thuốc phòng đợt 2 luân chuyển sang RTD-COCCISTOP (1g/L nước) trong 3 ngày để ngăn ngừa hiện tượng kháng thuốc.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                               PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH TẾ (ROI ESTIMATES)                          |
|                       (Quy mô đàn 1.000 gà thịt tại huyện Văn Lãng - Lạng Sơn)                    |
+-----------------------------------+-------------------------------+-------------------------------+
| Khoản mục chi phí / Lợi ích       | Không áp dụng quy trình phòng | Áp dụng quy trình đề tài      |
+-----------------------------------+-------------------------------+-------------------------------+
| Chi phí thuốc phòng & sát trùng   | 0 VNĐ                         | 450.000 VNĐ                   |
| Thiệt hại do tỷ lệ chết (thể cấp) | 250 con x 70.000đ = 17.500.000| 30 con x 70.000đ = 2.100.000  |
| Hao hụt do còi cọc, chậm lớn      | 3.500.000 VNĐ                 | 500.000 VNĐ                   |
| Tổng thiệt hại thực tế            | 21.000.000 VNĐ                | 3.050.000 VNĐ                 |
| LỢI ÍCH KINH TẾ RÒNG (TIẾT KIỆM)  | -                             | +17.950.000 VNĐ / lứa nuôi    |
+-----------------------------------+-------------------------------+-------------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Chưa áp dụng phương pháp sinh học phân tử (Real-time PCR) để định lượng chính xác bản sao DNA của từng loài Eimeria đồng nhiễm trong một mẫu bệnh phẩm.
• Thời gian theo dõi tập trung trong 4 tháng mùa xuân - đầu hè (từ tháng 1 đến tháng 5), chưa bao quát đầy đủ sự biến thiên dịch tễ học trong toàn bộ chu kỳ 12 tháng của năm.

Hướng phát triển

• Nghiên cứu ứng dụng các chế phẩm sinh học thảo dược (như chiết xuất Artemisia annua, tinh dầu tỏi, Berberin) kết hợp probiotic nhằm giảm phụ thuộc vào hóa dược Sulfamid, hướng tới chăn nuôi gà sạch không kháng sinh.
• Đánh giá hiệu quả miễn dịch bảo hộ của vaccine cầu trùng nhược độc (như Immucox, Paracox) trên các giống gà bản địa nuôi chăn thả tại vùng cao.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên ngành Chăn nuôi Thú y: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp điều tra ký sinh trùng học thực địa, kỹ thuật soi nổi Fulleborn và phương pháp mổ khám định khu tổn thương ruột gia cầm.
• Bác sĩ thú y & Cán bộ khuyến nông cơ sở: Sở hữu tài liệu hướng dẫn chẩn đoán phân biệt nhanh bệnh cầu trùng với các hội chứng tiêu chảy khác (Salmonella, E. coli, Gumboro) và phác đồ can thiệp chuẩn hóa.
• Người chăn nuôi gia cầm: Tiếp cận quy trình kiểm soát dịch bệnh toàn diện, nắm vững kỹ thuật dùng thuốc đúng lứa tuổi và phương pháp vệ sinh tiêu độc môi trường, giúp tăng tỷ lệ nuôi sống đàn gà lên trên 95%.
• Các nhà nghiên cứu dịch tễ học: Có thêm nguồn dữ liệu dịch tễ học ký sinh trùng tin cậy tại vùng miền núi Đông Bắc Việt Nam làm cơ sở so sánh đa trung tâm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và trang thiết bị tối thiểu để triển khai chẩn đoán tại thực địa là gì?

Cần trang bị kính hiển vi quang học có độ phóng đại tối thiểu 100x (vật kính 10x, thị kính 10x), dung dịch NaCl bão hòa ($D = 1{,}18 - 1{,}20$), phiến kính, lá kính, cốc nghiền mẫu, lưới lọc thép và bộ dụng cụ mổ khám thú y cơ bản.

2. Giới hạn phòng trị của thuốc Sulfamid và giải pháp chống nhờn thuốc là gì?

Nếu sử dụng liên tục một loại hoạt chất Sulfamid qua 10 - 12 chu kỳ phát triển của cầu trùng, ký sinh trùng sẽ phát triển tính kháng thuốc. Giải pháp bắt buộc là thực hiện chiến lược dùng thuốc luân phiên (xoay vòng giữa nhóm Sulfamid, Pyrimidine và kháng sinh Ionophore) sau mỗi 3 - 4 tháng hoặc giữa các lứa nuôi khác nhau.

3. Có thể kết hợp điều trị cầu trùng với các bệnh đường ruột do vi khuẩn không?

Được. Trong các trường hợp cầu trùng phá hủy niêm mạc ruột gây bội nhiễm vi khuẩn cơ hội (E. coli, Clostridium), nên phối hợp VINACOC.ACB với kháng sinh phổ rộng (như Amoxicillin hoặc Gentamicin) kết hợp bổ sung chất điện giải và men vi sinh sau liệu trình kháng sinh.

4. Quy trình xử lý phân và chất độn chuồng nhiễm noãn nang cầu trùng như thế nào để tránh lây lan?

Chất độn chuồng phải được thu gom định kỳ, ủ phân theo phương pháp ủ nhiệt sinh học (nhiệt độ khối ủ đạt 55 - 60°C trong 15 - 30 ngày sẽ tiêu diệt hoàn toàn noãn nang có màng bảo vệ). Nền chuồng cần được khử trùng bằng dung dịch NaOH 2% hoặc xịt formol 1,5%, sau đó quét vôi đặc trước khi nuôi lứa mới.

5. Chi phí đầu tư cho phác đồ phòng trị bằng thuốc có làm tăng giá thành sản xuất không?

Không. Chi phí thuốc phòng và sát trùng chỉ chiếm trung bình 1,5% - 2% tổng chi phí chăn nuôi một con gà thịt, nhưng giúp ngăn ngừa nguy cơ thiệt hại kinh tế lên tới 30% - 50% tổng giá trị đàn gà do tỷ lệ tử vong và còi cọc gây ra.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Thúy Hằng đã làm sáng tỏ bức tranh dịch tễ học bệnh cầu trùng gà tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn, chỉ ra giai đoạn mẫn cảm cao nhất ở 15 - 30 ngày tuổi và chứng minh hiệu quả trị liệu vượt trội của phác đồ chứa Sulphaclopyrazine (VINACOC.ACB đạt tỷ lệ sạch noãn nang 90,00%). Đề tài mang giá trị khoa học thực tiễn sâu sắc, cung cấp giải pháp đồng bộ từ chẩn đoán, vệ sinh tiêu độc đến phác đồ hóa dược, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi gia cầm địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta đang ngày càng phát triển. Chăn nuôi đã và đang làm thay đổi chất lượng cuộc sống, nâng cao mức thu nhập cho người dân, tạo ra các sản phẩm có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài. Trong đó ngành chăn nuôi gia cầm được quan tâm hàng đầu vì nó có khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu về thịt và trứng, tỷ lệ protein cao có đủ axit amin thiết yếu, giàu nguyên tố khoáng vi lượng làm tăng giá trị vi sinh vật học của sản phẩm. Có thể nói ngành chăn nuôi gia cầm đã đóng góp lớn lao vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội và thúc đẩy sự phát triển kinh tế chung của nước nhà.

Tuy nhiên, những năm gần đây tình hình dịch bệnh vẫn xảy ra nhiều và diễn biến phức tạp. Dù chăn nuôi theo phương thức nào thì dịch bệnh cũng là một trong những yếu tố gây thiệt hại nặng nề nhất, ảnh hưởng không nhỏ cho ngành chăn nuôi. Trong đó bệnh cầu trùng ở gà là một trong những bệnh thường xuyên xảy ra và gây thiệt hại lớn đến chăn nuôi gà. Đây là bệnh do ký sinh trùng ở đường tiêu hóa gây ra, làm cho gà mắc bệnh trở nên còi cọc chậm lớn, ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sản xuất của gà.

Bệnh xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng gây chết cao ở gà con. Do đó để hạn chế tác hại của bệnh và để giúp cho nhà chăn nuôi có những hiểu biết về bệnh, cách phòng và trị bệnh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình gà mắc bệnh cầu trùng và biện pháp phòng trị tại huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài - Xác định tỷ lệ mắc bệnh cầu trùng ở gà tại một số xã ở huyện Văn Lãng.

- Tìm hiểu một số biện pháp phòng bệnh cho gà. - Điều tra về lứa tuổi gà mẫn cảm với bệnh cầu trùng nhất - Tìm hiểu một số thuốc điều trị đặc hiệu 1. Mục đích nghiên cứu - Từ kết quả nghiên cứu lấy đó làm cơ sở khoa học để đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cầu trùng cho gà, mang lại hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi. - Bản thân tập làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là những thông tin khoa học có giá trị bổ sung thêm những hiểu biết về một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cầu trùng gà và một số loại thuốc trị cầu trùng hiệu quả. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá khả năng điều trị bệnh của loại thuốc và đưa ra những liệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi. - Làm quen với phương pháp nghiện cứu khoa học - Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi từ đó củng cố và nâng cao kiến thức của bản thân e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học 2.1 Đặc điểm sinh lý tiêu hóa và trao đổi chất ở gia cầm Gia cầm có nguồn gốc từ loài chim hoang dại, có bộ xương xốp, nhẹ và thân phủ lông vũ, chi trước biến thành cánh để bay, con cái đẻ trứng sau khi ấp thì nở thành gia cầm non. Gia cầm khác với các động vật khác ở chỗ cường độ của quá trình trao đổi chất lớn, thân nhiệt cao (40 - 42˚C) nhờ đó mà gia cầm sinh trưởng nhanh. Các cơ quan tiêu hóa của gia cầm bao gồm: khoang miệng, hầu, thực quản trên, diều, thực quản dưới, dạ dày tuyến, dạ dày cơ, ruột non, manh tràng, trực tràng và lỗ huyệt, đồng thời có sự tham gia của gan và tuyến tụy. Sự hình thành các cơ quan tiêu hóa ở dạng nếp gấp của phôi gà bắt đầu từ ngày ấp thứ 2 (tức sau 24 giờ).

Cấu tạo và chức năng của bộ máy tiêu hóa gia cầm cũng có những đặc điểm sau: + Khoang miệng: Gia cầm không có môi và răng, hàm ở dạng mỏ chỉ có vai trò lấy thức ăn chứ không có tác dụng nghiền nhỏ. Mặt trên lưỡi có những răng rất nhỏ hóa sừng hướng về phía trong để đưa thức ăn về phía thực quản, nuốt nguyên vẹn cả thức ăn sau khi thấm một lượng nhỏ nước bọt giúp làm dính và bôi trơn thức ăn dễ chuyển vào thực quản. Các tuyến ở khoang miệng gia cầm kém phát triển, thành phần chủ yếu là nước bọt và dịch nhầy. Trong nước bọt có chứa một số ít men amilaza nên có ít tác dụng đối với men tiêu hóa.

+ Hầu: Hầu ở giữa khoang miệng và thực quản trên. Khoang mũi và miệng thông về phía hầu, còn phía trước hầu có khe hô hấp ở thanh quản. + Thực quản: Thực quản phình to thành diều. Diều gà hình túi, trong diều có thể chứa được 100-120g thức ăn.

Ở diều thức ăn được thấm ướt chịu tác động của nhiệt trương lên làm mềm và một phần hydrat cacbon được phân hủy e 4 dưới tác dụng của men amylase (quá trình đường hóa) tạo ra quá trình vi sinh vật diều. Thức ăn từ thực quản xuống dạ dày rất nhanh. + Dạ dày: Từ diều thức ăn được đưa vào dạ dày tuyến. Dạ dày tuyến được cấu tạo từ cơ trơn và có dạng ống ngắn, có vách dày nối với dạ dày cơ bằng eo nhỏ, khối lượng 3,5 - 6g.

Thức ăn chịu tác động của dịch vị có chứa men pepsin, axit chlohydric và chất nhầy musin (pH = 3,6 - 4,7). Thức ăn sau khi được làm ướt sẽ được chuyển đến dạ dày cơ. Đây là một túi có dạng hình đĩa cấu tạo từ lớp cơ rất dày và khỏe. Dạ dày cơ không tiết dịch tiêu hóa mà chỉ có chức năng nghiền nhỏ và trộn đều thức ăn với dịch vị của dạ dày tuyến.

Dưới tác dụng của men dịch vị dạ dày, protein được phân giải thành peptone và các axit amin. + Ruột non: Từ dạ dày cơ, các chất dinh dưỡng được chuyển vào ruột non, tại đây các men của dịch ruột và tuyến tụy làm giảm nồng độ axit tạo điều kiện thích hợp cho sự hoạt động của men phân giải protein và gluxit trong thức ăn được chuyển hóa tạo thành những chất dễ hấp thu. Ở ruột, gluxit được phân giải thành các monosacarit nhờ men amilaza của dịch tụy và một phần của dịch ruột, protit được phân giải đến pepton và polipeptit, tiếp đó các men proteolyse của dịch tụy sẽ phân giải thành các axit amin, lipit thì được chuyển hóa thành glyxerin và các axit béo nhờ men lipaza. Chất xơ được tiêu hóa một lượng nhỏ ở manh tràng nhờ quá trình hoạt động của các vi khuẩn (Nguyễn Duy Hoan (1999) [4]).

Quá trình tiêu hóa trong ruột bắt đầu ở tá tràng và kết thúc ở hồi tràng. Tại đây hoạt động tiêu hóa diễn ra 85 - 95%. Ở gà, hấp thu các chất dinh dưỡng từ bộ máy tiêu hóa vào máu và lympho đều tiến hành chủ yếu ở ruột non, bao gồm các sản phẩm phân giải protit, lipit, gluxit khoáng, vitamin và nước. Chính vì vậy khi gà mắc bệnh cầu trùng sẽ gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến cơ thể gà.

Ở manh tràng quá trình phân giải các chất trên còn tiếp tục diễn ra nhờ e 5 men ở đường ruột tồn tại và do vi sinh vật tiết ra nhưng rất ít. Thức ăn được giữ lại trong đường tiêu hóa của gà trong thời gian ngắn. Ở gà con thức ăn đi qua đường tiêu hóa hết 4 – 5 giờ, gà trưởng thành là 7 – 8 giờ. Chính đặc điểm này làm cho gà sau khi nuốt phải noãn nang cầu trùng sẽ cùng thức ăn di chuyển nhanh xuống đường tiêu hóa xuống ruột non, manh tràng, trực tràng, nên quá trình xâm nhập của cầu trùng vào biểu mô ruột xảy ra rất nhanh chỉ trong vài giờ, bệnh cầu trùng xảy ra nhanh, vòng đời cầu trùng ngắn (5 - 7 ngày).2 Đặc tính chung của bệnh cầu trùng ở gia súc, gia cầm Bệnh cầu trùng đã được Luvenhuch A phát hiện từ năm 1632, cách đây trên 370 năm cùng thời gian các nghiên cứu về dịch tễ, lâm sàng, bệnh lý, miễn dịch và thuốc điều trị đã được các nhà khoa học mọi thời đại dày công nghiên cứu và khám phá (Lê Văn Năm (2003) [10]).

Bệnh cầu trùng là một trong những bệnh quan trọng nhất của gia cầm trên toàn thế giới. Đó là một loại bệnh ký sinh trùng truyền nhiễm phổ biến ở đường tiêu hóa của gia cầm, và một số gia súc khác như: trâu, bò, lợn… Bệnh có thể gây chết nhiều gia cầm, tỷ lệ chết cao nhất là ở gia cầm non (tỷ lệ chết cao ở gà con, thỏ con có thể lên tới 80 – 100%). Ở gà đẻ bệnh cầu trùng là nguyên nhân giảm năng suất trứng từ 10 – 30% và gây tiêu chảy hàng loạt. Tính chuyên biệt của cầu trùng Eimeria thể hiện rất nghiêm ngặt, chúng chỉ có thể gây bệnh cho ký chủ mà chúng thích nghi trong quá trình tiến hóa và biểu hiện không chỉ đối với ký chủ của chúng mà mỗi loại cầu trùng chỉ khu trú tại một vùng, một cơ quan nào đó nhất định trong cơ thể ký chủ.

Cũng là gia cầm nhưng mỗi loài lại có một số loài cầu trùng ký sinh riêng. Cầu trùng gà không ký sinh trên ngan, ngỗng…Trên cùng cơ thể nhưng mỗi loài cầu trùng lại ký sinh trên một vị trí nhất định: Cầu trùng ký sinh ở manh tràng không ký sinh ở ruột non và ngược lại (Từ Quang Hiển, 1996) [3]. e 6 Gà ở mọi lứa tuổi đều bị nhiễm cầu trùng, nhưng ở mỗi lứa tuổi mức độ nhiễm khác nhau. Song bệnh thường thấy nhất ở gà con từ 10 – 60 ngày tuổi, nặng ở gần 15 - 45 ngày tuổi.

Trong chăn nuôi gia cầm hiện tượng cầu trùng rất đa dạng, nó luôn gắn liền với vệ sinh: Chuồng trại ẩm thấp, kém thông thoáng, vệ sinh chăn nuôi không đảm bảo, mật độ đông, khí hậu nhiệt đới có tác dụng thúc đẩy bệnh dễ bùng phát và nặng nề hơn (Lê Văn Năm (2004) [11]). Cầu trùng là động vật đơn bào có hình cầu, hình trứng, hình bầu dục, hình trụ hay hình elip (phụ thuộc vào từng loại cầu trùng). Cầu trùng ký sinh chủ yếu ở tế bào biểu bì ruột của nhiều loài gia súc, gia cầm và cả ở người.