Luận văn nghiên cứu bảo tồn các loài cây thuộc ngành thông pinophyta tại khu bảo tồn thiên nhiên pù huống tỉnh nghệ an

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu bảo tồn các loài cây thuộc ngành thông pinophyta tại khu bảo tồn thiên nhiên pù, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Đức Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Bảo Tồn Các Loài Cây Thuộc Ngành Thông Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Pù Huống, Tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.3. Nghiên cứu tại Khu BTTN Pù Huống
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.2. Phương pháp ngoại nghiệp
• 2.4.3. Phương pháp nội nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên Khu BTTN Pù Huống
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Địa hình, địa mạo
• 3.4. Địa chất, thổ nhưỡng
• 3.5. Khí hậu, thủy văn
• 3.6. Tài nguyên rừng và đất rừng
• 3.7. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.8. Dân số, dân tộc
• 3.9. Lao động và tập quán
• 3.10. Tình hình giao thông và cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu thành phần và xác định sự phân bố của các loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) theo đai cao tại Khu BTTN Pù Huống
• 4.2. Thành phần các loài thuộc ngành Thông tại Khu BTTN Pù Huống
• 4.3. Xác định sự phân bố của các loài theo đai cao
• 4.4. Hiện trạng bảo tồn các loài thuộc ngành Thông tại Khu BTTN Pù Huống
• 4.5. Kết quả nghiên cứu đặc điểm phân bố, sinh thái, khả năng tái sinh và hiện trạng của các loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) điều tra tại Khu BTTN Pù Huống
• 4.5.1. Dẻ tùng Vân Nam
• 4.5.2. Thông tre lá dài
• 4.5.3. Kim giao núi đất
• 4.5.4. Sa mộc dầu
• 4.6. Đề xuất các giải pháp bảo tồn các loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) tại Khu BTTN Pù Huống
• 4.6.1. Giải pháp kỹ thuật
• 4.6.2. Giải pháp về kinh tế - xã hội
• 4.6.3. Giải pháp về cơ chế, chính sách và thu hút nguồn vốn đầu tư
• 4.6.4. Hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật
• KẾT LUẬN TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bảo Tồn Cây Ngành Thông Pù Huống

Thế giới thực vật vô cùng phong phú, nhưng ngành Thông chỉ chiếm một phần nhỏ. Tuy nhiên, các loài cây này có nguồn gốc cổ xưa, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái và kinh tế. Các khu rừng cây ngành Thông tự nhiên nổi tiếng có mặt ở Châu Âu, Bắc Mỹ, và Đông Á, mỗi nơi có những loài đặc trưng. Các loài này đóng góp vào nền kinh tế của nhiều quốc gia. Cây ngành Thông có vai trò quan trọng trong việc lọc khí cacbon, điều hòa khí hậu, điều hòa nước và cung cấp gỗ cho xây dựng và công nghiệp giấy. Nhiều loài còn là nguồn cung cấp nhựa, hạt và hoạt chất sinh hoá. Trên thế giới, có trên 200 loài cây ngành Thông đang bị đe dọa tuyệt chủng do khai thác quá mức, phá rừng, và cháy rừng. Bảo tồn chúng đòi hỏi sự hợp tác của nhiều bên và các chiến lược bảo tồn và sử dụng bền vững.

1.1. Tầm quan trọng của cây lá kim Pù Huống

Cây lá kim đóng vai trò thiết yếu trong hệ sinh thái Pù Huống, góp phần vào sự đa dạng sinh học và cân bằng môi trường. Chúng cung cấp môi trường sống cho nhiều loài động vật, đồng thời bảo vệ đất khỏi xói mòn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá và bảo tồn các loài này để duy trì sự ổn định của khu bảo tồn. Sự tồn tại của chúng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của hệ sinh thái và cộng đồng địa phương.

1.2. Đa dạng sinh học Pù Huống và ngành Thông

Pù Huống là một trong những khu vực đa dạng sinh học cao ở Việt Nam, với sự hiện diện của nhiều loài thực vật và động vật quý hiếm. Ngành Thông đóng góp đáng kể vào sự đa dạng này. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định thành phần loài, đánh giá tình trạng bảo tồn và đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả để bảo vệ đa dạng sinh học Pù Huống.

II. Thực Trạng Nguy Cấp Cây Ngành Thông Pù Huống Nghệ An

Việt Nam có khoảng 29 loài cây thuộc ngành Thông. Mặc dù số lượng không lớn so với thế giới, nhưng ngành Thông Việt Nam lại chiếm tỷ lệ cao về số chi và họ. Các loài cây này có ý nghĩa lớn về kinh tế và sinh thái. Chi Bách vàng mới được phát hiện gần đây, trong khi loài Thuỷ tùng chỉ còn số lượng rất ít. Nhiều loài khác cũng đang bị đe dọa do khai thác gỗ, chuyển đổi đất rừng, và chia cắt rừng. Sự ổn định địa chất và khí hậu của Việt Nam, cùng với địa mạo đa dạng, tạo điều kiện cho sự tồn tại của nhiều loài cây ngành Thông. Tuy nhiên, các hoạt động khai thác và chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã gây ra nhiều tác động tiêu cực, đe dọa sự tồn tại của các loài này.

2.1. Khai thác quá mức và nguy cơ tuyệt chủng cây thông

Nhu cầu sử dụng gỗ và các sản phẩm từ cây ngành Thông đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể và sự tái sinh của các loài. Nhiều loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn khẩn cấp và hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm tăng cường kiểm soát khai thác, phục hồi rừng, và nâng cao nhận thức cộng đồng.

2.2. Biến đổi khí hậu tác động bảo tồn cây thông Pù Huống

Biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức lớn đối với bảo tồn cây thông Pù Huống. Sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phân bố của các loài. Nghiên cứu này xem xét các tác động của biến đổi khí hậu và đề xuất các giải pháp thích ứng để bảo vệ các loài cây này.

2.3. Tình trạng bảo tồn các loài cây thông quý hiếm Việt Nam

Hiện trạng bảo tồn của nhiều loài cây thông quý hiếm Việt Nam đang ở mức báo động. Các loài như Pơ mu, Bách vàng, và Thông tre đang đối mặt với nhiều thách thức. Nghiên cứu này cung cấp đánh giá chi tiết về tình trạng bảo tồn của từng loài và đề xuất các biện pháp ưu tiên bảo tồn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bảo Tồn Cây Thông Pù Huống Nghệ An

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá tình trạng bảo tồn và đề xuất giải pháp bảo tồn hiệu quả. Các phương pháp bao gồm kế thừa số liệu từ các nghiên cứu trước đó, khảo sát thực địa để thu thập thông tin về thành phần loài, phân bố, sinh thái, và tái sinh của các loài cây ngành Thông. Phân tích dữ liệu thu thập được để đánh giá tình trạng bảo tồn và đề xuất các giải pháp phù hợp. Phỏng vấn cộng đồng địa phương để tìm hiểu về vai trò của họ trong bảo tồn và thu thập thông tin về các mối đe dọa đối với các loài cây ngành Thông.

3.1. Phương pháp khảo sát thực địa và thu thập mẫu vật

Khảo sát thực địa là một phần quan trọng của nghiên cứu, cho phép thu thập thông tin trực tiếp về thành phần loài, phân bố, sinh thái, và tái sinh của các loài cây ngành Thông. Việc thu thập mẫu vật cũng rất quan trọng để xác định loài và thực hiện các phân tích di truyền. Các tuyến điều tra được thiết lập theo đai cao và phân bố của các loài cây, đảm bảo tính đại diện của dữ liệu.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá mức độ đe dọa

Dữ liệu thu thập được từ khảo sát thực địa và các nguồn khác được phân tích thống kê để đánh giá tình trạng bảo tồn của các loài cây ngành Thông. Các tiêu chí đánh giá bao gồm kích thước quần thể, diện tích phân bố, mức độ suy giảm, và các mối đe dọa. Mức độ đe dọa được xác định dựa trên các tiêu chuẩn của IUCN.

IV. Kết Quả Phân Bố Các Loài Cây Ngành Thông Tại Pù Huống

Nghiên cứu đã xác định được một số loài cây thuộc ngành Thông tại Khu BTTN Pù Huống, phân bố theo đai cao khác nhau. Hiện trạng bảo tồn của các loài này cũng được đánh giá. Đặc điểm phân bố, sinh thái, khả năng tái sinh và hiện trạng của một số loài cụ thể như Dẻ tùng Vân Nam, Thông tre lá dài, Kim giao núi đất, Sa mộc dầu cũng được nghiên cứu chi tiết. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp bảo tồn phù hợp.

4.1. Phân bố theo đai cao và điều kiện sinh thái

Các loài cây ngành Thông phân bố theo đai cao khác nhau, phản ánh sự thích nghi của chúng với các điều kiện sinh thái khác nhau. Ví dụ, một số loài thích nghi với điều kiện ẩm ướt ở độ cao thấp, trong khi các loài khác thích nghi với điều kiện khô ráo ở độ cao cao hơn. Nghiên cứu này mô tả chi tiết sự phân bố của từng loài và các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự phân bố đó.

4.2. Đặc điểm sinh học và khả năng tái sinh tự nhiên

Nghiên cứu đã ghi nhận và mô tả các đặc điểm sinh học của các loài cây thuộc ngành Thông tại Pù Huống. Khả năng tái sinh tự nhiên của các loài khác nhau, một số loài tái sinh tốt trong khi các loài khác tái sinh kém. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tái sinh bao gồm ánh sáng, độ ẩm, và sự cạnh tranh với các loài khác. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng cho việc phục hồi rừng và bảo tồn các loài cây này.

4.3. Xác định các loài thông quý hiếm cần ưu tiên bảo tồn

Dựa trên đánh giá tình trạng bảo tồn và giá trị sinh học, nghiên cứu đã xác định các loài thông quý hiếm cần ưu tiên bảo tồn. Các loài này bao gồm những loài có nguy cơ tuyệt chủng cao, có giá trị kinh tế hoặc văn hóa quan trọng, hoặc là loài đặc hữu của khu vực. Các biện pháp bảo tồn đặc biệt cần được áp dụng để bảo vệ các loài này.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Cây Ngành Thông Tại Khu BTTN Pù Huống

Để bảo tồn hiệu quả các loài cây ngành Thông tại Khu BTTN Pù Huống, cần kết hợp các giải pháp kỹ thuật, kinh tế - xã hội, và cơ chế chính sách. Giải pháp kỹ thuật bao gồm phục hồi rừng, trồng rừng, và quản lý rừng bền vững. Giải pháp kinh tế - xã hội bao gồm nâng cao nhận thức cộng đồng, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương, và thúc đẩy du lịch sinh thái. Giải pháp cơ chế chính sách bao gồm hoàn thiện thể chế, chính sách, và pháp luật về bảo tồn, và thu hút nguồn vốn đầu tư.

5.1. Giải pháp kỹ thuật và quản lý rừng bền vững

Các giải pháp kỹ thuật tập trung vào việc phục hồi rừng bị suy thoái, trồng rừng mới, và áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững. Các phương pháp này bao gồm khai thác chọn lọc, tỉa thưa, và phòng chống cháy rừng. Quản lý rừng bền vững đảm bảo rằng rừng được sử dụng một cách có trách nhiệm, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của cây thông

Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của cây thông và tầm quan trọng của bảo tồn là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các nỗ lực bảo tồn. Các hoạt động nâng cao nhận thức bao gồm giáo dục môi trường, truyền thông, và tham gia cộng đồng vào các hoạt động bảo tồn. Khi người dân hiểu rõ giá trị của cây thông, họ sẽ có ý thức bảo vệ và tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

5.3. Cơ chế chính sách và thu hút nguồn vốn đầu tư bảo tồn

Hoàn thiện thể chế, chính sách, và pháp luật về bảo tồn, và thu hút nguồn vốn đầu tư là yếu tố quan trọng để đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động bảo tồn. Các chính sách cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào các hoạt động bảo tồn và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Thu hút nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức quốc tế, chính phủ, và tư nhân.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Nghiên Cứu Bảo Tồn Pù Huống

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần loài, phân bố, sinh thái, và hiện trạng bảo tồn của các loài cây ngành Thông tại Khu BTTN Pù Huống. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có những biện pháp bảo tồn khẩn cấp và hiệu quả để bảo vệ các loài cây này. Nghiên cứu cũng đề xuất một số kiến nghị cụ thể để cải thiện công tác bảo tồn tại khu vực.

6.1. Tăng cường quản lý và giám sát khai thác gỗ trái phép

Một trong những kiến nghị quan trọng là tăng cường quản lý và giám sát để ngăn chặn khai thác gỗ trái phép. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, sự tham gia của cộng đồng địa phương, và sử dụng các công nghệ hiện đại để giám sát và phát hiện các hoạt động khai thác trái phép. Các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc cần được áp dụng đối với các hành vi vi phạm.

6.2. Nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của biến đổi khí hậu đối với các loài cây ngành Thông để có thể xây dựng các kế hoạch thích ứng hiệu quả. Các nghiên cứu này cần tập trung vào việc dự đoán sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa, đánh giá tác động của các thay đổi này đối với khả năng sinh trưởng và phân bố của các loài, và phát triển các biện pháp giảm thiểu tác động.

6.3. Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn rừng

Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn rừng có thể tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Du lịch sinh thái cần được quản lý một cách bền vững để đảm bảo rằng nó không gây ra các tác động tiêu cực đối với môi trường. Cần có các quy định rõ ràng về số lượng khách du lịch, các hoạt động được phép thực hiện, và các biện pháp bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thế giới thực vật bậc cao hiện có khoảng 250.000 loài, trong đó ngành Thông (Pinophyta) chỉ chiếm khiêm tốn hơn 600 loài nhưng sở hữu lịch sử tiến hóa cổ xưa trên 300 triệu năm và giữ vai trò cốt lõi trong việc điều hòa khí hậu toàn cầu. Tại Việt Nam, ngành Thông ghi nhận khoảng 29 đến 30 loài thuộc 19 chi và 5 họ, chiếm tới 27% tổng số chi của thế giới, chứng minh vị thế trung tâm đa dạng sinh học lá kim quan trọng tại khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, hơn 200 loài cây ngành Thông trên toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do tình trạng khai thác gỗ thương mại quá mức, cháy rừng và sự thu hẹp sinh cảnh sống.

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống thuộc tỉnh Nghệ An được thành lập theo Quyết định 342 QĐ/UB ngày 25/01/2002 của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, sở hữu diện tích vùng lõi 40.127,7 ha trải dài trên địa bàn 5 huyện gồm Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Con Cuông và Tương Dương. Với tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên đạt trên 83,1%, nơi đây lưu giữ 1.122 loài thực vật bậc cao và là sinh cảnh cư trú của nhiều loài thực vật cổ thực vật học quý hiếm. Mặc dù vậy, áp lực sinh kế từ 322 hộ dân sinh sống trong vùng lõi (với 1.357 nhân khẩu) cùng tập quán canh tác nương rẫy và khai thác gỗ làm nhà đã làm suy giảm nghiêm trọng cấu trúc quần xã thực vật hạt trần.

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Trần Đức Dũng hướng tới mục tiêu cung cấp hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa toàn diện về thành phần loài, phân bố không gian theo đai cao, đặc điểm sinh thái, tổ thành tầng cây cao và khả năng tái sinh tự nhiên của các loài thuộc ngành Thông tại Pù Huống. Kết quả nghiên cứu là căn cứ khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ công tác quy hoạch bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp tại dải Bắc Trường Sơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng hệ thống lý thuyết sinh thái học quần xã rừng nhiệt đới, nguyên lý bảo tồn sinh học tại chỗ (In-situ conservation) kết hợp với bảo tồn chuyển vị (Ex-situ conservation) theo các tiêu chuẩn quốc tế. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm trọng tâm bao gồm: tổ thành loài cây gỗ, cấu trúc tầng tán, tái sinh tự nhiên dưới tán rừng, ổ sinh thái đai cao và chỉ số tương tác cạnh tranh giữa các cá thể lân cận. Nghiên cứu tích hợp mô hình tương tác không gian của Hegyi (1974) nhằm định lượng chỉ số cạnh tranh (CI) của 6 cây gỗ xung quanh tác động trực tiếp lên cây thông mục tiêu thông qua đường kính ngang ngực và khoảng cách không gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu ngoại nghiệp được thu thập từ 4 đợt khảo sát thực địa chuyên sâu trên 4 tuyến chính và 21 tuyến phụ cắt ngang qua toàn bộ các dạng sinh cảnh và kiểu phụ rừng của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống. Tuyến điều tra được số hóa tọa độ không gian và đo đạc độ cao bằng thiết bị định vị GPS Map 78 chuyên dụng.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thiết lập theo quy chuẩn lâm sinh:

• Đối với tầng cây cao: Điều tra toàn bộ các cá thể cây ngành Thông có đường kính ngang ngực D1.3 từ 6 cm trở lên; tiến hành đo đường kính ngang ngực bằng thước kẹp kính, đo chiều cao vút ngọn (Hvn) và chiều cao dưới cành (Hdc) bằng thước đo cao Blummleiss, đo đường kính tán (Dt) bằng thước dây theo 2 hướng Đông - Tây và Nam - Bắc. Đồng thời thiết lập các ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời diện tích 500 m2 để xác định cấu trúc tổ thành loài mọc cùng.
• Đối với cây tái sinh: Điều tra theo tuyến và thiết lập hệ thống ô dạng bản diện tích 4 m2 (kích thước 2m x 2m) phân bố đều theo 4 hướng quanh gốc cây mẹ, bao gồm 4 ô trong tán và 4 ô ngoài tán nhằm đánh giá chính xác mật độ nảy mầm (N cây/ha) và phân cấp chiều cao sinh trưởng.

Phương pháp điều tra xã hội học sử dụng công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và đánh giá nhanh nông thôn (RRA) thông qua phiếu phỏng vấn bán cấu trúc đối với cộng đồng dân cư bản địa, kiểm lâm viên và chính quyền địa phương. Cơ sở dữ liệu được thống kê bằng phần mềm Excel, phân tích không gian bằng MapInfo và ArcGIS. Tình trạng bảo tồn được thẩm định đối chiếu dựa trên Sách Đỏ Việt Nam 2007, Danh lục Đỏ thế giới IUCN 2012, Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ và danh mục CITES quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã phát hiện và ghi nhận 11 loài thực vật thuộc ngành Thông (Pinophyta) phân bố tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống, thuộc các họ Hoàng đàn, Thông đỏ, Kim giao, Đỉnh tùng, Bụt mọc, Tuế và Dây gắm. Sự phân bố của các loài có sự tập trung cục bộ rõ rệt: tuyến số 20 (Khe Ton – Giông Pù Huống) ghi nhận mật độ đa dạng cao nhất với 6 loài (chiếm 54,5% tổng số loài điều tra được với 52 cá thể); tuyến số 17 (Khe Ngân – Đỉnh Pù Lon) và tuyến số 2 (Khe Cô – Khe Bằng – Giông Pù Huống) ghi nhận 4 loài (chiếm 36,3% với 132 cá thể); trong khi có tới 13 tuyến chỉ ghi nhận duy nhất 1 loài phân bố (chiếm 9,09% với 41 cá thể).

Sự phân hóa theo đai cao diễn ra vô cùng mạnh mẽ:

• Đai cao từ 1.000m đến 1.534m là sinh cảnh tập trung đa dạng nhất với 7 loài (chiếm 63,6% tổng số loài), bao gồm Pơ mu, Sa mộc dầu, Đỉnh tùng, Thông nàng, Dẻ tùng Vân Nam, Thông tre lá dài và Kim giao núi đất.
• Đai cao từ 500m đến 1.000m ghi nhận 5 loài (chiếm 45,4%), bao gồm Thông tre lá dài, Dây gắm, Thông nàng, Dẻ tùng Vân Nam và Kim giao núi đá.
• Đai cao dưới 500m chỉ xuất hiện 2 loài (chiếm 18,2%) là Thiên tuế lược và Gắm chùm to.

Về giá trị bảo tồn, 100% (11/11 loài) đều được ghi nhận trong Danh lục Đỏ IUCN 2012, trong đó Dẻ tùng Vân Nam xếp cấp Nguy cấp (EN), 3 loài Sắp nguy cấp (VU) gồm Sa mộc dầu, Đỉnh tùng và Thiên tuế lược. Đối chiếu Sách Đỏ Việt Nam 2007, có 4 loài bị đe dọa nghiêm trọng gồm Pơ mu (cấp EN), Sa mộc dầu (cấp VU), Đỉnh tùng (cấp VU) và Thiên tuế lược (cấp VU). Đồng thời, 4 loài này cũng thuộc Danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIA theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Khảo sát chuyên sâu cấu trúc quần thể loài Pơ mu (Fokienia hodginsii) cho thấy: tại Khe Ngân (diện tích 7,2 ha), mật độ đạt 4,17 cây/ha với trữ lượng 3,87 m3/ha (D1.3 trung bình đạt 44,42 cm, Hvn trung bình đạt 20,77 m); tại Ngã 3 Pu Lon (diện tích 2,95 ha), mật độ đạt 9,15 cây/ha với trữ lượng 10,91 m3/ha (D1.3 trung bình đạt 46,42 cm, Hvn trung bình đạt 21,96 m). Tại ô tiêu chuẩn 500 m2, nhóm loài cây ưu thế chiếm 77,4% tổng số cá thể, trong đó Pơ mu giữ vai trò ưu thế sinh thái cao nhất với tỷ lệ tổ thành 29,03% (9 cây), tiếp đến là Dẻ chiếm 16,1% (5 cây), Re chiếm 12,9% (4 cây), Sa mộc dầu chiếm 6,4% (2 cây).

Thảo luận kết quả

Sự tập trung của 63,6% các loài lá kim quý hiếm ở đai cao trên 1.000m được giải thích bởi điều kiện vi khí hậu nhiệt đới á nhiệt đới núi cao mát ẩm đặc thù (nhiệt độ trung bình năm từ 13 đến 20 độ C, lượng mưa hàng năm vượt trên 1.800 mm). Điều này tạo nên ổ sinh thái lý tưởng cho các loài cổ thực vật hạt trần vốn nhạy cảm với nền nhiệt cao.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu phân vùng thực vật của Nguyễn Hoàng Nghĩa (2004) và Nguyễn Tiến Hiệp (2004) tại dải Trường Sơn, khẳng định tính toàn vẹn sinh thái của dông núi chính Pu Lon – Pù Huống. Khi đối chiếu với các quần thể Pơ mu tại Tây Bắc, trữ lượng 10,91 m3/ha tại Pu Lon cho thấy cấu trúc rừng nguyên sinh ở đây được bảo tồn tương đối tốt, tuy nhiên mật độ cây tái sinh mầm hạt lại suy giảm ở các khu vực có độ tàn che tầng tán trên 0,7 do thiếu ánh sáng tán xạ cục bộ.

Toàn bộ dữ liệu phân bố không gian, mật độ trữ lượng và tổ thành tầng cây cao có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng phân tầng đai cao, sơ đồ phân bố không gian GIS đa lớp và bảng ma trận tương quan chỉ số cạnh tranh Hegyi, giúp các nhà quản lý rừng dễ dàng nhận diện vùng sinh cảnh xung yếu cần ưu tiên bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả khảo sát thực địa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen thực vật ngành Thông tại Pù Huống:

1. Thực hiện giải pháp kỹ thuật lâm sinh: Khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên nghiêm ngặt trên 35.509,6 ha thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Ban Quản lý Khu bảo tồn cần phối hợp với các viện nghiên cứu thu hái hạt giống đạt chuẩn và triển khai kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom đối với các loài Pơ mu, Sa mộc dầu, Dẻ tùng Vân Nam; phấn đấu nâng tỷ lệ cây hom sống xuất vườn đạt trên 75% trong giai đoạn 2014-2020 nhằm phục vụ chương trình làm giàu rừng bản địa.

2. Triển khai giải pháp kinh tế - xã hội: Hỗ trợ chuyển đổi mô hình sinh kế nông lâm kết hợp, ổn định đời sống cho 322 hộ dân định cư trong vùng lõi; giải quyết dứt điểm tình trạng 86 hộ du canh du cư tại các tiểu khu 148, 150, 726 và 728. Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An và Sở Nông nghiệp cần đẩy mạnh thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (PFES), đảm bảo mức chi trả bình quân tối thiểu 400.000 VNĐ/ha/năm để tạo nguồn thu ổn định cho người dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng.

3. Tăng cường thể chế quản lý và tuần tra: Thiết lập các trạm kiểm soát cơ động liên xã tại các cửa rừng xung yếu thuộc huyện Quỳ Hợp, Quỳ Châu và Tương Dương; tăng tần suất tuần tra thực địa nhằm mục tiêu kéo giảm 80% số vụ khai thác gỗ lậu và đào bới đất rừng trái phép trong giai đoạn đến năm 2018.

4. Nâng cao nhận thức và thu hút nguồn lực: Tổ chức 100% các chiến dịch tuyên truyền pháp luật bảo vệ rừng bằng tiếng mẹ đẻ cho đồng bào dân tộc Thái; chủ động xây dựng hồ sơ thu hút các nguồn vốn viện trợ phi chính phủ từ Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) và các tổ chức bảo tồn quốc tế để hiện đại hóa trang thiết bị giám sát đa dạng sinh học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và cơ sở học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và lực lượng Kiểm lâm: Cung cấp bản đồ phân bố số hóa GIS và quy trình điều tra cây lá kim quý hiếm, giúp tối ưu hóa công tác tuần tra bảo vệ 35.509,6 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt tại các khu bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc.

2. Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tính toán tổ thành loài, mật độ trữ lượng lâm phần và ứng dụng mô hình cạnh tranh không gian Hegyi (1974) trong nghiên cứu thực vật hạt trần.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ bảo tồn quốc tế: Cung cấp số liệu kiểm kê đa dạng sinh học cập nhật về 11 loài nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN 2012, làm căn cứ thẩm định để phê duyệt và giải ngân các dự án tài trợ bảo tồn nguồn gen quý hiếm tại khu vực Đông Dương.

4. Doanh nghiệp và vườn ươm giống cây lâm nghiệp công nghệ cao: Tham khảo dẫn liệu sinh học vật hậu và kỹ thuật nhân giống phục hồi các loài cây gỗ quý nhóm IIA nhằm phát triển vườn ươm bảo tồn chuyển vị và cung ứng cây giống lâm đặc sản giá trị kinh tế cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành Thông tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống có bao nhiêu loài và loài nào đối diện nguy cơ đe dọa cao nhất? Nghiên cứu đã xác định được 11 loài thuộc ngành Thông phân bố tại Pù Huống. Trong đó, loài Dẻ tùng Vân Nam (Amentotaxus yunnanensis) bị đe dọa nghiêm trọng nhất ở cấp độ quốc tế khi được xếp vào hạng Nguy cấp (EN) theo Danh lục Đỏ IUCN 2012; ở cấp độ quốc gia, loài Pơ mu (Fokienia hodginsii) được xếp hạng Nguy cấp (EN) trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 do bị khai thác gỗ ráo riết.

2. Tại sao các loài cây ngành Thông tại Pù Huống lại phân bố tập trung chủ yếu ở đai cao trên 1.000m? Qua khảo sát, 63,6% số loài (7 loài) tập trung tại đai cao 1.000m - 1.534m vì đây là vùng rừng kín thường xanh á nhiệt đới có nền nhiệt độ mát mẻ (13 - 20 độ C), độ ẩm cao và lượng mưa trên 1.800 mm/năm. Các loài cây hạt trần cổ xưa có đặc tính sinh thái ưa ẩm mát, chỉ thích nghi hoàn hảo với điều kiện lập địa trên các dông núi cao hiểm trở.

3. Khả năng tái sinh tự nhiên của loài Pơ mu tại Pù Huống diễn ra như thế nào? Pơ mu tại Pù Huống tái sinh chủ yếu bằng hạt rụng tự nhiên quanh gốc cây mẹ. Tuy nhiên, hạt Pơ mu đòi hỏi điều kiện ánh sáng tán xạ vừa phải để nảy mầm. Tại các lâm phần có độ tàn che quá lớn hoặc thực bì dày đặc, tỷ lệ nảy mầm suy giảm rõ rệt, do đó cần áp dụng các biện pháp tỉa thưa cục bộ để hỗ trợ cây non sinh trưởng.

4. Hoạt động nhân sinh nào tác động tiêu cực nhất đến các loài Thông tại khu vực nghiên cứu? Áp lực lớn nhất xuất phát từ sinh kế của 322 hộ dân vùng lõi với tập quán đốt nương làm rẫy, cùng với hoạt động khai thác trộm gỗ quý (như Pơ mu, Sa mộc dầu) làm nhà ở và buôn bán thương mại. Ngoài ra, tình trạng đào đãi khoáng sản trái phép tại một số khe suối cũng làm xói mòn và hủy hoại sinh cảnh sống của các quần thể cây non.

5. Giải pháp lâm sinh nào được đánh giá mang lại hiệu quả cao nhất để nhân rộng các loài Thông quý? Phương pháp nhân giống vô tính bằng kỹ thuật giâm hom kết hợp xử lý chất điều hòa sinh trưởng thích hợp cho thấy hiệu quả vượt trội đối với các loài Pơ mu, Bách xanh và Sa mộc dầu. Biện pháp này giúp tạo nguồn cây giống đồng đều với tỷ lệ sống đạt trên 75%, khắc phục triệt để tình trạng khan hiếm nguồn hạt giống tự nhiên trong rừng nguyên sinh.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm kê và xác lập danh lục khoa học hoàn chỉnh gồm 11 loài thuộc ngành Thông (Pinophyta) hiện hữu tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Huống, tỉnh Nghệ An.
• Khẳng định tính đa dạng sinh học đặc biệt với 100% số loài thuộc Danh lục Đỏ IUCN 2012 và 4 loài nguy cấp nằm trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 cùng Nghị định 32/2006/NĐ-CP nhóm IIA.
• Làm sáng tỏ quy luật phân bố không gian theo đai cao khi ghi nhận 63,6% số loài tập trung ưu thế tại đai rừng á nhiệt đới từ 1.000m đến 1.534m.
• Định lượng chi tiết mật độ, trữ lượng và đặc tính tái sinh của quần thể Pơ mu ưu thế với trữ lượng đạt 10,91 m3/ha tại đỉnh Pu Lon.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp kỹ thuật lâm sinh, sinh kế cộng đồng và cơ chế chính sách giai đoạn 2014-2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu số hóa thực địa chuẩn xác, mở đường cho việc xây dựng các bản đồ sinh cảnh chuyên đề và phục vụ đắc lực cho công tác quản lý tài nguyên rừng bền vững. Hãy liên hệ và tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu lâm nghiệp giá trị này để ứng dụng hiệu quả vào các dự án bảo tồn đa dạng sinh học thực tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu trên thế giới Thế giới thực vâ ̣t thâ ̣t phong phú và đa da ̣ng với khoảng 250.000 loài thực vâ ̣t bâ ̣c cao, trong đó thực vâ ̣t ngành Thông chỉ chiế m có trên 600 loài, mô ̣t con số đáng khiêm tố n [7], [14]. Cây thuộc ngành Thông là những loài cây có nguồn gốc cổ xưa nhất, khoảng trên 300 triệu năm. Các vùng rừng cây ngành Thông tự nhiên nổi tiếng thường được nhắc tới ở Châu Âu với các loài Vân sam (Picea), Thông (Pinus); Bắc Mỹ với các loài Thông (Pinus), Cù tùng (Sequoia, Sequoiadendron) và Thiết sam (Pseudotsuga); Đông Á như Trung Quốc và Nhật Bản với các loài Tùng bách (Cupressus, Juniperus) và Liễu sam (Cryptomeria).

Các loài cây thuộc ngành Thông đã đóng góp một phần không nhỏ vào nền kinh tế của một số nước như Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan, New Zealand. Lịch sử lâu dài của Trung Quốc cũng đã ghi lại nguồn gốc các cây ngành Thông cổ thụ hiện còn tồn tại đến ngày nay mà có thể dựa vào nó để đoán tuổi của chúng. Chẳ ng hạn trên núi Thái Sơn (Sơn Đông) có cây Tùng ngũ đại phu do Tần Thủy Hoàng phong tặng tên; cây Bách Hán tướng quân ở thư viện Tùng Dương (Hà Nam), cây Bạch quả đời Hán trên núi Thanh Thành (Tứ Xuyên); cây Bách nước Liêu (còn gọi là Liêu bách) trong công viên Trung Sơn (Bắc Kinh). Đồng thời, nhiều nơi khác trên thế giới cũng có một số cây cổ thụ nổi tiếng như cây Cù tùng (Sequoia) có tên “cụ già thế giới” ở California (Mỹ) đã trên 3.000 năm tuổi, cây Tuyết tùng (Cedrus deodata) trên đảo Ryukyu (Nhật Bản) qua máy đo đã 7.

Tại Li Băng hiện còn một đám rừng gồm 400 cây Bách Libăng (Cedrus) nổi tiếng từ thời tiền sử, trong đó có 13 cây cổ địa có hàng nghìn năm tuổi [18]. 4 Cây trong ngành Thông là một trong những nhóm cây quan trọng nhất trên thế giới. Các khu rừng cây ngành Thông rộng lớn của Bắc bán cầu là nơi lọc khí cacbon, giúp làm điều hòa khí hậu thế giới. Rất nhiều dãy núi trên thế giới gồm rừng các loài cây ngành Thông chiếm ưu thế đóng một vai trò quyết định đối với việc điều hòa nước cho các hệ thống sông ngòi chính.

Những trận lụt lội khủng khiếp gần đây ở các vùng thấp như ở các nước Trung Quốc và Ấn Độ có quan hệ trực tiếp tới việc khai thác quá mức rừng cây ngành Thông phòng hộ đầu nguồn. Rất nhiều loài thực vật, động vật và nấm phụ thuộc vào cây ngành Thông để tồn tại, do đó không có cây ngành Thông thì những loài này sẽ bị tuyệt chủng. Ngành Thông cung cấp một phần chính gỗ cho xây dựng, ván ép, bột và các sản phẩ m giấy của thế giới. Nhiều loài còn cho gỗ quí với những công dụng đặc biệt như dùng đóng tàu hay làm đồ mỹ nghệ.

Phần lớn cây thuộc ngành Thông có gỗ dễ gia công, bền. Ở Chi Lê cây Fitzroya cupressoides là một loài cây ngành Thông rừng ôn đới có chiều cao đạt tới trên 50m và tuổi trên 3. Thân cây này được tìm thấy từ các đầm lầy nơi chúng đã bị chôn vùi từ trên 5.000 năm trước nhưng gỗ vẫn có giá trị sử dụng tốt. Loài cây được dùng trồng rừng nhiều nhất trên thế giới là Thông Pinus radiata, là nguyên liệu cơ bản cho công nghiệp rừng của châu Úc, Nam Mỹ và Nam Phi, với tổng diện tích lớn hơn cả diện tích Việt Nam.

Tại sinh cảnh nguyên sản của cây ở California loài chỉ có ở 5 đám nhỏ còn sót lại và đang bị đe do ̣a nghiêm trọng. Cây thuộc ngành Thông còn là nguồn cung cấp nhựa quan trọng trên toàn thế giới. Hạt của nhiều loài còn là nguồn thức ăn quan trọng cho dân địa phương ở các vùng xa như ở Chi Lê, Mexico, Úc và Trung Quốc. Phần lớn các cây thuộc ngành Thông có chứa các hoạt chất sinh hoá mà đang ngày càng được sử dụng làm thuốc chữa các căn bệnh 5 thế kỷ như ung thư hay HIV.

Cây thuộc ngành Thông còn có vai trò quan trọng trong các nền văn hoá cả ở phương Đông và phương Tây. Các dân tộc Xen-tơ và Bắc Âu ở châu Âu thờ cây Thông đỏ Taxus baccata như một biểu tượng của cuộc sống vĩnh hằng. Người Anh Điêng ở Pehuenche, Chi Lê tin rằng các cây đực và cây cái loài Bách tán (Araucaria araucana) mang các linh hồn tạo nên thế giới của họ [7], [18]. Hiện tại có trên 200 loài cây thuộc ngành Thông được xếp là bị đe dọa tuyệt chủng ở mức toàn thế giới [20].

Rất nhiều loài khác bị đe dọa trong một phần phân bố tự nhiên của loài. Những đe do ̣a hay gặp nhất là việc khai thác quá mức lấy gỗ hay các sản phẩm khác, phá rừng làm bãi chăn thả gia súc, trồng trọt và làm nơi sinh sống cho con người cùng với sự gia tăng tần suất của các đám cháy rừng. Tầm quan trọng đối với thế giới của cây thuộc ngành Thông làm cho việc bảo tồn chúng trở nên có ý nghĩa đặc biệt. Sự phức tạp trong các yếu tố đe dọa gặp phải đòi hỏi cần có một loạt các chiến lược được thực hành để bảo tồn và sử dụng bền vững các loài cây này.

Bảo tồn tại chỗ thông qua các cơ chế như hình thành các Vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên là một giải pháp tốt, có hiệu quả đối với những khu vực lớn còn rừng nguyên sinh. Công tác bảo tồn đòi hỏi sự cộng tác của mọi người từ các ngành nghề và tổ chức khác nhau. Những người làm công tác này đều phụ thuộc vào việc định danh chính xác loài cây mục tiêu hay các sinh vật khác có liên quan và vào các thông tin cập nhật ở các mức độ địa phương, khu vực, quốc gia và quốc tế. Nghiên cứu tại Việt Nam Hiện tại có khoảng 29 loài cây thuộc ngành Thông ở Việt Nam.

Mặc dù chỉ dưới 5% số loài cây trong ngành Thông đã biết trên thế giới được tìm thấy 6 ở Việt Nam nhưng ngành Thông Việt Nam lại chiếm đến 27% số các chi và 5 trong số 8 họ đã biết [18] (xem bảng 1. Cây thuộc ngành Thông ở Việt Nam trong so sánh với thế giới Số các chi / loài Số chi ở Số loài / loài đặc Họ trên thế giới Việt Nam hữu ở Việt Nam Bách tán (Araucariaceae) 3/ 41 0 0/0 Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae) 1/5-11 1 1/0 Hoàng đàn (Cupressaceae) 30/135 7 7/2 Phyllocladaceaae 1/4 0 0/0 Thông (Pinaceae) 11/225 5 10/1-2* Kim giao (Podocarpaceae) 18/190 4 6/1-3** Sciadopityaceae 1/1 0 0/0 Thông đỏ (Taxaceae) 5/23 2 6/2 Tổng số 70/635 19 29-30/5 * một loài Thông mới vừa mới phát hiện ở Việt Nam và có thể là loài đặc hữu; ** số lượng các loài Thông tre ở miền Bắc Việt Nam chưa được xác định chắc chắn – có thể có 2-3 loài chưa được mô tả và những loài này có thể là loài đặc hữu. Tất cả các loài cây ngành Thông ở Việt Nam đều có ý nghĩa lớn. Chi Bách vàng mới chỉ được phát hiện vào năm 1999 trong khi loài Thuỷ tùng chỉ còn 2 quần thể nhỏ với tổng số cây ít hơn 250 cây thuộc tỉnh Đắk Lắk.

Loài này là đại diện cuối cùng cho một dòng giống các loài cây cổ. Hoá thạch của những cây này đã được tìm thấy ở những nơi cách rất xa như ở nước Anh. Năm 2001 một quần thể nhỏ gồm hơn 100 cây của chi đơn loài Bách tán Đài Loan (Taiwania cryptomerioides) được tìm thấy ở tỉnh Lào Cai. Trước đây chi này chỉ được biết có ở Đài Loan, Vân Nam và Đông Bắc Myanma.

Những quần thể lớn loài Sa mộc dầu Cunninghamia konishii, một chi cổ khác chỉ gồm 2 loài, vừa được tìm thấy ở Nghệ An và các vùng phụ cận của Lào. Bốn trong số 6 loài Dẻ tùng (Amentotaxus) được biết (họ Thông đỏ - Taxaceae) đã thấy có ở Việt Nam. Hai 7 loài trong số đó là cây đặc hữu (Dẻ tùng pô lan A. poilanei và Dẻ tùng sọc nâu A.

hatuyenensis) và những quần thể chính của hai loài khác cũng nằm ở Việt Nam (Dẻ tùng sọc trắng A. argotaenia và Dẻ tùng Vân Nam A. Thậm chí những loài cây không phải là đặc hữu của Việt Nam nhưng vẫn có ý nghĩa lớn. Thông ba lá (Pinus kesiya) gặp từ Đông Bắc Ấn Độ qua Philippin nhưng các xuất xứ ở Việt Nam lại cho thấy có năng suất cao nhất trong các khảo nghiệm ở châu Phi và châu Úc.

Những thực tế này thể hiện tầm quan trọng của các loài thuộc ngành Thông Việt Nam đối với thế giới [7], [18]. Tầm quan trọng của ngành Thông Việt Nam được xác định bởi tính ổn định tương đối về địa chất và khí hậu của Việt Nam trong vòng hàng triệu năm, kết hợp với địa mạo đa dạng hiện tại của đất nước và nhiều kiểu dạng sinh cảnh kèm theo. Nhìn chung, khí hậu trái đất đã trở nên khô và lạnh hơn, nhiều loài cây trong ngành Thông vốn thích nghi với điều kiện ấm và ẩm bị tuyệt chủng. Tuy vậy, một số loài đã di cư được đến các vùng thích hợp hơn như ở Tây Nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam.

Sa mô ̣c (Cunninghamia), Bách tán Đài Loan (Taiwania) và Dẻ tùng (Amentotaxus) là những ví dụ của những chi trước đây có phân bố rất rộng trên thế giới. Phạm vi vĩ độ của Việt Nam (8o - 24o) gồm các nơi từ gần xích đạo cho đến vùng cận nhiệt đới cùng với phạm vi độ cao của các hệ núi chính có nghĩa là các sinh cảnh thích hợp vẫn còn tồn tại và các loài như vậy có khả năng sống sót. Các thay đổi khí hậu trên Bắc bán cầu có ảnh hưởng đến các nhóm cây ngành Thông rất khác nhau. Một số bị tuyệt chủng hay phải di cư tới các vùng mà còn có khí hậu thích hợp, trong khi đó một số loài khác tiến hoá và đã có thể sống được ở những sinh cảnh đã thay đổi trong điều kiện khí hậu mới.

Các loài Thông ở Việt Nam là ví dụ cho cả hai hình thức này. Loài Thông lá dẹt (Pinus krempfii) được coi là một loài cây cổ tàn dư còn lại mà không có loài nào có quan hệ gần gũi còn sống sót, trong khi đó Thông ba lá (P. kesiya) là loài mới tiế n hóa gầ n đây. Sự gần gũi của Việt Nam về địa lý với vùng nhiệt đới còn có nghĩa là những loài 8 phát tán hạt nhờ chim chóc của một số họ trong ngành Thông ở Nam bán cầu như họ Kim giao (Podocarpaceae) đã có khả năng di cư lên phía Bắc.