Nghiên cứu bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc ngân kiều tán gia giảm xuyên tâm liên và ngải cứu

Nghiên cứu bào chế cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc Ngân Kiều Tán gia giảm Xuyên Tâm Liên, Ngải Cứu. Hỗ trợ điều trị bệnh hiệu quả, tiện dụng.

• Tác giả: Đỗ Thị Quỳnh Như
• Người hướng dẫn: Huỳnh Văn Hóa
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ dược phẩm và bào chế thuốc
• Đề tài: Nghiên cứu bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc Ngân kiều tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan dịch bệnh
• 1.2. Tổng quan các bài thuốc dược liệu trong, ngoài nước hỗ trợ điều trị COVID-19 và cúm mùa
• 1.3. Tổng quan về bài thuốc Ngân kiều tán
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nguyên vật liệu và trang thiết bị
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Xây dựng quy trình định lượng và thẩm định quy trình định lượng cao Ngân kiều tán gia giảm
• 3.2. Chiết xuất và tiêu chuẩn hoá cao khô từ bài thuốc Ngân kiều tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu
• 3.3. Xây dựng công thức, quy trình bào chế và tiêu chuẩn chất lượng cốm NKT gia giảm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu Nghiên cứu bào chế cốm Ngân Kiều Tán 55 ký tự

Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm diễn biến phức tạp, đặc biệt là đại dịch COVID-19 và cúm mùa, việc tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ điều trị hiệu quả và an toàn là vô cùng quan trọng. Bài thuốc cổ truyền Ngân Kiều Tán, với lịch sử lâu đời và được Bộ Y tế công nhận, đã chứng minh tiềm năng trong việc điều trị các bệnh viêm đường hô hấp cấp. Nghiên cứu này tập trung vào việc bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ Ngân Kiều Tán gia giảm thêm Xuyên tâm liên và Ngải cứu, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, tính tiện dụng và khả năng tiếp cận của bài thuốc. Sự kết hợp này không chỉ kế thừa tinh hoa của y học cổ truyền mà còn ứng dụng các bằng chứng khoa học hiện đại về tác dụng của Xuyên tâm liên và Ngải cứu trong việc kháng virus và tăng cường hệ miễn dịch.

1.1. Tổng quan bài thuốc Ngân Kiều Tán cổ truyền

Ngân Kiều Tán là một bài thuốc y học cổ truyền nổi tiếng, được sử dụng rộng rãi trong điều trị ôn dịch (bệnh truyền nhiễm có tính chất lây lan nhanh). Bài thuốc này có công dụng thanh nhiệt giải độc, sơ phong thanh nhiệt, và thường được chỉ định trong các trường hợp bệnh nhân có các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, ho, viêm họng. Theo công văn số 1306/BYT-YDCT năm 2020 của Bộ Y tế, Ngân Kiều Tán được đưa vào danh mục các bài thuốc cổ truyền hỗ trợ điều trị viêm đường hô hấp cấp, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Bài thuốc bao gồm các vị thuốc như Kim ngân hoa, Liên kiều, Cát cánh, Bạc hà, Kinh giới tuệ, Đạm đậu xị, Đạm trúc diệp, Ngưu bàng tử, Cam thảo...

1.2. Vai trò của Xuyên tâm liên và Ngải cứu gia giảm

Nghiên cứu này đã gia giảm thêm Xuyên tâm liên và Ngải cứu vào bài thuốc Ngân Kiều Tán. Xuyên tâm liên được biết đến với hoạt chất andrographolide có tác dụng kháng virus, kháng viêm và tăng cường hệ miễn dịch. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của Xuyên tâm liên trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, kể cả COVID-19. Ngải cứu, một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam, cũng có tác dụng kháng viêm, giảm đau và hỗ trợ điều trị các bệnh về đường hô hấp. Theo nghiên cứu, Ngải cứu chứa các hoạt chất có khả năng ức chế sự phát triển của một số loại virus.

II. Thách thức Bào chế Ngân Kiều Tán dạng cốm tối ưu 59 ký tự

Việc sử dụng bài thuốc Ngân Kiều Tán dưới dạng thuốc sắc truyền thống còn gặp nhiều hạn chế. Quá trình sắc thuốc tốn thời gian, công sức, và chất lượng dịch sắc có thể không đồng đều do sự khác biệt trong quá trình sắc của mỗi người. Hơn nữa, vị đắng của thuốc sắc cũng gây khó khăn cho việc sử dụng, đặc biệt là đối với trẻ em và người lớn tuổi. Do đó, việc bào chế Ngân Kiều Tán sang dạng cốm pha hỗn dịch uống là một giải pháp tối ưu, giúp khắc phục các nhược điểm trên, đồng thời tăng tính tiện lợi và khả năng tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Tuy nhiên, quá trình bào chế cốm cũng đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng về công thức, quy trình và tiêu chuẩn chất lượng.

2.1. Khó khăn trong kiểm soát chất lượng thuốc sắc

Thuốc sắc là dạng bào chế truyền thống của y học cổ truyền, tuy nhiên, việc kiểm soát chất lượng của thuốc sắc gặp nhiều khó khăn. Hàm lượng hoạt chất trong dịch sắc có thể thay đổi tùy thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chất lượng dược liệu đầu vào, thời gian sắc, nhiệt độ sắc, và lượng nước sắc. Sự khác biệt này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị của thuốc. Do đó, cần có các giải pháp để chuẩn hóa quy trình sắc thuốc và đảm bảo chất lượng dịch sắc.

2.2. Vấn đề về sinh khả dụng và độ ổn định của dược liệu

Một số hoạt chất trong dược liệu có thể có sinh khả dụng thấp hoặc dễ bị phân hủy trong quá trình bảo quản. Điều này có thể làm giảm hiệu quả điều trị của thuốc. Do đó, cần lựa chọn các tá dược phù hợp và áp dụng các kỹ thuật bào chế tiên tiến để tăng cường sinh khả dụng và độ ổn định của dược liệu. Ví dụ, sử dụng các chất tạo phức hoặc kỹ thuật bao vi nang có thể giúp bảo vệ hoạt chất khỏi sự phân hủy và tăng cường khả năng hấp thu của cơ thể.

III. Phương pháp Bào chế cốm Ngân Kiều Tán gia giảm 60 ký tự

Nghiên cứu này đã áp dụng một quy trình bào chế cốm hiện đại, bao gồm các bước: chiết xuất dược liệu, cô đặc dịch chiết, tạo hạt cốm và đóng gói. Quá trình chiết xuất được thực hiện bằng phương pháp thích hợp để đảm bảo thu được tối đa các hoạt chất có lợi từ dược liệu. Dịch chiết sau đó được cô đặc để loại bỏ dung môi và tăng nồng độ hoạt chất. Quá trình tạo hạt cốm được thực hiện bằng phương pháp xát hạt hoặc phun sấy, tùy thuộc vào đặc tính của dược liệu và tá dược. Cuối cùng, cốm được đóng gói trong bao bì kín để bảo vệ khỏi ánh sáng, độ ẩm và oxy, giúp duy trì chất lượng sản phẩm.

3.1. Xây dựng quy trình chiết xuất tiêu chuẩn hóa

Quy trình chiết xuất được xây dựng dựa trên các nghiên cứu về đặc tính của dược liệu và các hoạt chất có trong đó. Các yếu tố như dung môi chiết, thời gian chiết, nhiệt độ chiết và tỷ lệ dược liệu/dung môi được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu suất chiết cao và chất lượng dịch chiết tốt. Dịch chiết sau đó được tiêu chuẩn hóa bằng cách định lượng các hoạt chất chính, như andrographolide trong Xuyên tâm liên và các flavonoid trong Ngải cứu, để đảm bảo tính đồng nhất giữa các lô sản xuất. Theo tác giả luận văn, "Xây dựng quy trình định lượng và thẩm định quy trình định lượng cao Ngân kiều tán gia giảm".

3.2. Lựa chọn tá dược và kỹ thuật tạo hạt phù hợp

Việc lựa chọn tá dược đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng và hiệu quả của cốm. Các tá dược độn, tá dược dính, tá dược rã và tá dược trơn được lựa chọn dựa trên các tiêu chí như tính tương thích với dược liệu, khả năng hòa tan, khả năng trơn chảy và độ ổn định. Kỹ thuật tạo hạt cũng được lựa chọn cẩn thận để đảm bảo hạt cốm có kích thước đồng đều, độ xốp vừa phải và khả năng hòa tan tốt. Có thể sử dụng các phương pháp như xát hạt, phun sấy hoặc tạo hạt tầng sôi.

IV. Kết quả Cốm Ngân Kiều Tán gia giảm hiệu quả 56 ký tự

Nghiên cứu đã thành công trong việc bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc Ngân Kiều Tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy cốm đạt tiêu chuẩn chất lượng về độ đồng đều khối lượng, độ hòa tan, độ ẩm và hàm lượng hoạt chất. Thử nghiệm độ ổn định cho thấy cốm giữ được chất lượng trong thời gian bảo quản quy định. Nghiên cứu cũng bước đầu đánh giá tác dụng hỗ trợ điều trị của cốm trên mô hình thực nghiệm, cho thấy tiềm năng trong việc giảm các triệu chứng viêm đường hô hấp.

4.1. Đánh giá chất lượng cốm theo tiêu chuẩn dược điển

Chất lượng cốm được đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn quy định trong dược điển Việt Nam và các tiêu chuẩn cơ sở do nhà sản xuất xây dựng. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm độ đồng đều khối lượng, độ hòa tan, độ ẩm, hàm lượng hoạt chất, độ nhiễm khuẩn và độ ổn định. Các thử nghiệm được thực hiện theo quy trình chuẩn và sử dụng các thiết bị kiểm nghiệm hiện đại để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

4.2. Nghiên cứu độ ổn định và khả năng bảo quản của cốm

Độ ổn định của cốm được đánh giá bằng cách theo dõi sự thay đổi của các chỉ tiêu chất lượng trong quá trình bảo quản ở các điều kiện khác nhau (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng). Kết quả nghiên cứu cho thấy cốm có độ ổn định tốt trong điều kiện bảo quản quy định (nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp). Thời gian bảo quản được xác định dựa trên kết quả thử nghiệm độ ổn định.

V. Ứng dụng Tiềm năng ứng dụng cốm Ngân Kiều Tán 55 ký tự

Dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc Ngân Kiều Tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu có nhiều tiềm năng ứng dụng trong thực tế. Cốm có thể được sử dụng để hỗ trợ điều trị các bệnh viêm đường hô hấp cấp, như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản. Ngoài ra, cốm cũng có thể được sử dụng để tăng cường hệ miễn dịch và phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng. Với tính tiện lợi và dễ sử dụng, cốm phù hợp với nhiều đối tượng, đặc biệt là trẻ em và người lớn tuổi. Việc sản xuất cốm theo quy trình GMP cũng đảm bảo chất lượng và an toàn của sản phẩm.

5.1. Hỗ trợ điều trị bệnh viêm đường hô hấp cấp

Cốm có thể được sử dụng như một liệu pháp hỗ trợ trong điều trị các bệnh viêm đường hô hấp cấp, như cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản. Các hoạt chất trong Ngân Kiều Tán, Xuyên tâm liên và Ngải cứu có tác dụng kháng virus, kháng viêm, giảm đau và hạ sốt, giúp làm giảm các triệu chứng của bệnh và rút ngắn thời gian hồi phục. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cốm chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị và không thể thay thế các thuốc điều trị đặc hiệu.

5.2. Tăng cường hệ miễn dịch và phòng ngừa bệnh

Các hoạt chất trong Xuyên tâm liên và Ngải cứu có tác dụng tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Do đó, cốm có thể được sử dụng để phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là trong mùa dịch bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng cốm để phòng ngừa bệnh cần được thực hiện theo hướng dẫn của thầy thuốc hoặc chuyên gia y tế.

VI. Kết luận Hướng phát triển nghiên cứu cốm 52 ký tự

Nghiên cứu bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc Ngân Kiều Tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu đã đạt được những kết quả ban đầu đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về tác dụng dược lý, dược động học và thử nghiệm lâm sàng để đánh giá đầy đủ hiệu quả và an toàn của sản phẩm. Trong tương lai, nghiên cứu có thể được mở rộng để bào chế các dạng bào chế khác, như viên nang hoặc viên nén, nhằm đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng bệnh nhân.

6.1. Cần thiết nghiên cứu sâu hơn về dược lý và lâm sàng

Để khẳng định hiệu quả và an toàn của sản phẩm, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về dược lý, dược động học và thử nghiệm lâm sàng. Các nghiên cứu dược lý sẽ giúp làm sáng tỏ cơ chế tác dụng của các hoạt chất trong cốm. Các nghiên cứu dược động học sẽ giúp xác định khả năng hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ của các hoạt chất trong cơ thể. Thử nghiệm lâm sàng sẽ giúp đánh giá hiệu quả điều trị của cốm trên người bệnh.

6.2. Mở rộng nghiên cứu sang các dạng bào chế khác

Để đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng bệnh nhân, nghiên cứu có thể được mở rộng để bào chế các dạng bào chế khác, như viên nang, viên nén hoặc siro. Mỗi dạng bào chế có những ưu nhược điểm riêng, và việc lựa chọn dạng bào chế phù hợp sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và tính tiện lợi cho người sử dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm gia tăng và diễn biến phức tạp trên toàn cầu, Việt Nam cũng không nằm ngoài ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 và bệnh cúm mùa. Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 1-1,8 triệu người mắc cúm mùa, trong khi đại dịch COVID-19 do virus SARS-CoV-2 gây ra đã làm thay đổi sâu sắc các hoạt động kinh tế, xã hội và sức khỏe cộng đồng. Các triệu chứng của COVID-19 và cúm mùa có nhiều điểm tương đồng như sốt, ho, khó thở, gây khó khăn trong chẩn đoán và điều trị. Do đó, việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị an toàn, hiệu quả từ dược liệu truyền thống là rất cần thiết.

Luận văn tập trung nghiên cứu bào chế dạng cốm pha hỗn dịch uống từ bài thuốc cổ truyền Ngân kiều tán gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu nhằm hỗ trợ điều trị cúm mùa và COVID-19. Mục tiêu chính là xây dựng quy trình chiết xuất, tiêu chuẩn hóa cao chiết và phát triển công thức bào chế cốm với chất lượng đồng nhất, tiện lợi cho người sử dụng. Nghiên cứu được thực hiện tại thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2023, với phạm vi bao gồm các bước từ định lượng hoạt chất chính acid chlorogenic và andrographolid đến đánh giá tính chất vật lý, hóa học của sản phẩm cốm.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần phát triển sản phẩm y học cổ truyền hiện đại, đáp ứng nhu cầu phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận và tuân thủ điều trị của người bệnh. Sản phẩm cốm bào chế từ bài thuốc truyền thống có thể giúp giảm chi phí, chủ động nguồn nguyên liệu và đảm bảo chất lượng ổn định theo tiêu chuẩn GMP.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Y học cổ truyền (YHCT): Bài thuốc Ngân kiều tán có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, điều trị ôn dịch với các vị thuốc như Liên kiều, Kim ngân hoa, Xuyên tâm liên và Ngải cứu. Các dược liệu này được chứng minh có hoạt tính kháng virus, kháng viêm và tăng cường miễn dịch.
• Hóa phân tích định lượng: Sử dụng phương pháp quang phổ UV-Vis để định lượng acid chlorogenic và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để định lượng andrographolid, đảm bảo độ chính xác, độ lặp lại và tính đặc hiệu của quy trình phân tích.
• Công nghệ bào chế dược phẩm: Phát triển dạng cốm pha hỗn dịch uống từ cao khô chiết xuất bài thuốc, áp dụng các kỹ thuật xát hạt qua rây, sử dụng tá dược phù hợp để đảm bảo tính ổn định, độ ẩm, độ trơn chảy và đồng đều hàm lượng hoạt chất.

Các khái niệm chính bao gồm: cao thuốc (cao lỏng, cao đặc, cao khô), acid chlorogenic, andrographolid, tá dược độn, tá dược trơn chảy, chỉ số Carr, tỷ số Hausner, góc nghỉ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dược liệu chuẩn được kiểm nghiệm chất lượng theo Dược điển Việt Nam (DĐVN V), các hóa chất chuẩn và thiết bị phân tích hiện đại được sử dụng trong phòng thí nghiệm của Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
• Phương pháp phân tích: Xây dựng và thẩm định quy trình định lượng acid chlorogenic bằng UV-Vis và andrographolid bằng HPLC theo các tiêu chuẩn về tính đặc hiệu, tính tuyến tính, độ lặp lại, độ chính xác trung gian và độ đúng.
• Quy trình chiết xuất cao thuốc: Sắc thuốc với tỷ lệ nước 1:20, chiết xuất bằng phương pháp sắc thuốc truyền thống, cô đặc dịch chiết đến độ ẩm 24-30%, sau đó sấy khô để thu cao khô với độ ẩm ≤ 5%.
• Bào chế cốm: Thăm dò công thức với các tá dược như lactose, cellulose vi tinh thể (Avicel), Aerosil; trộn khô, trộn ướt bằng ethanol tuyệt đối, xát hạt qua rây 1,2 mm để tạo hạt cốm đồng đều.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu thực hiện trong năm 2023, bao gồm các giai đoạn chuẩn bị nguyên liệu, xây dựng quy trình chiết xuất, thẩm định phương pháp phân tích, bào chế và đánh giá chất lượng sản phẩm cốm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xây dựng quy trình định lượng acid chlorogenic: Phương pháp UV-Vis đạt độ tuyến tính cao với hệ số tương quan R² ≥ 0,999 trong khoảng nồng độ 6,25-75 µg/ml. Độ lặp lại và độ chính xác trung gian đều có RSD ≤ 2%, tỷ lệ phục hồi đạt 98-102%, đảm bảo độ tin cậy của phương pháp.

2. Xây dựng quy trình định lượng andrographolid: Phương pháp HPLC cho kết quả sắc ký sắc nét, thời gian lưu phù hợp, hệ số đối xứng từ 0,8 đến 1,5. Độ tuyến tính R² ≥ 0,999 trong khoảng 7,5-120 µg/ml. Độ lặp lại và độ chính xác trung gian có RSD ≤ 3,7%, tỷ lệ phục hồi 95-105%.

3. Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa cao khô: Hiệu suất chiết đạt khoảng 24-30% độ ẩm, hàm lượng acid chlorogenic ≥ 0,6%, andrographolid ≥ 0,3%. Cao khô có màu nâu đồng nhất, không vón cục, mùi thơm đặc trưng, độ ẩm ≤ 5%, chỉ số Carr và tỷ số Hausner cho thấy tính trơn chảy tốt (chỉ số Carr khoảng 15, tỷ số Hausner dưới 1,18).

4. Bào chế cốm Ngân kiều tán gia giảm: Công thức cốm với tá dược lactose, Avicel và Aerosil tạo hạt cốm đồng đều, độ ẩm dưới 5%, độ trơn chảy tốt với góc nghỉ từ 25-30°, phù hợp cho dạng pha hỗn dịch uống. Hàm lượng hoạt chất trong cốm ổn định, tương đương với cao khô.

Thảo luận kết quả

Kết quả định lượng acid chlorogenic và andrographolid cho thấy quy trình phân tích được xây dựng có độ chính xác và độ tin cậy cao, phù hợp để kiểm soát chất lượng cao chiết và sản phẩm cốm. Việc chiết xuất cao khô đạt tiêu chuẩn về độ ẩm và hàm lượng hoạt chất giúp bảo đảm hiệu quả dược lý của bài thuốc.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, việc gia giảm Xuyên tâm liên và Ngải cứu vào bài thuốc Ngân kiều tán không chỉ giữ nguyên tác dụng thanh nhiệt, giải độc mà còn tăng cường khả năng kháng virus SARS-CoV-2 và các tác nhân gây bệnh đường hô hấp. Dạng bào chế cốm pha hỗn dịch uống giúp cải thiện tính tiện dụng, tăng khả năng tuân thủ điều trị so với thuốc thang sắc truyền thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường chuẩn định lượng, bảng so sánh chỉ số Carr, tỷ số Hausner và góc nghỉ để minh họa tính chất vật lý của cao khô và cốm. Bảng phân tích hàm lượng hoạt chất giữa các lô sản xuất cũng giúp đánh giá tính đồng nhất sản phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai sản xuất cốm Ngân kiều tán gia giảm quy mô pilot trong vòng 6 tháng, áp dụng quy trình chiết xuất và bào chế đã xây dựng, nhằm đánh giá tính ổn định và khả năng mở rộng sản xuất.

2. Đào tạo nhân viên kỹ thuật và kiểm soát chất lượng về quy trình phân tích định lượng acid chlorogenic và andrographolid, đảm bảo kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt trong sản xuất.

3. Phối hợp với các cơ sở y tế và nhà thuốc để khảo sát hiệu quả lâm sàng và mức độ hài lòng của người bệnh khi sử dụng cốm, thu thập dữ liệu phản hồi trong 12 tháng.

4. Nghiên cứu bổ sung về tính ổn định sản phẩm cốm dưới các điều kiện bảo quản khác nhau, đề xuất hướng dẫn bảo quản phù hợp nhằm duy trì chất lượng và hiệu quả điều trị.

5. Khuyến khích phát triển các dạng bào chế khác từ bài thuốc Ngân kiều tán gia giảm như viên nang, siro để đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu người dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Dược học, Công nghệ dược: Nghiên cứu cung cấp quy trình chiết xuất, phân tích và bào chế dạng cốm từ dược liệu truyền thống, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài tương tự.

2. Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm y học cổ truyền: Áp dụng quy trình bào chế và tiêu chuẩn chất lượng để phát triển sản phẩm hỗ trợ điều trị cúm mùa và COVID-19, nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về dược phẩm và y học cổ truyền: Tham khảo để xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn kiểm soát chất lượng sản phẩm dược liệu và thuốc cổ truyền hiện đại.

4. Bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế: Hiểu rõ về thành phần, công dụng và dạng bào chế mới của bài thuốc Ngân kiều tán gia giảm, hỗ trợ tư vấn và điều trị cho bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn dạng cốm pha hỗn dịch uống thay vì thuốc thang sắc truyền thống?
   Dạng cốm tiện lợi, dễ sử dụng, đặc biệt phù hợp với trẻ em và người lớn tuổi khó nuốt thuốc thang. Cốm cũng giúp bảo quản hoạt chất ổn định, đồng đều giữa các lô sản xuất, tăng khả năng tuân thủ điều trị.

2. Acid chlorogenic và andrographolid có vai trò gì trong bài thuốc?
   Acid chlorogenic có tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm và điều hòa miễn dịch. Andrographolid là hoạt chất kháng virus mạnh, đặc biệt hiệu quả với SARS-CoV-2, đồng thời có tác dụng bảo vệ gan và giảm viêm.

3. Quy trình chiết xuất cao thuốc được thực hiện như thế nào?
   Dược liệu được sắc với nước theo tỷ lệ 1:20, chiết xuất trong 90 phút ở 100°C, sau đó cô đặc dịch chiết và sấy khô để thu cao khô với độ ẩm ≤ 5%, đảm bảo giữ nguyên hoạt chất và chất lượng.

4. Các chỉ số Carr và Hausner phản ánh điều gì về sản phẩm?
   Chỉ số Carr và tỷ số Hausner đánh giá tính trơn chảy và khả năng nén của bột cao khô, ảnh hưởng đến quá trình bào chế và chất lượng cốm. Giá trị thấp cho thấy sản phẩm có tính trơn chảy tốt, dễ bào chế.

5. Sản phẩm cốm này có thể sử dụng cho đối tượng nào?
   Phù hợp với người mắc cúm mùa, COVID-19 ở giai đoạn nhẹ đến trung bình, đặc biệt là trẻ em, người già và những người khó sử dụng thuốc dạng thang sắc. Sản phẩm hỗ trợ điều trị, không thay thế thuốc chính.

Kết luận

• Đã xây dựng và thẩm định thành công quy trình định lượng acid chlorogenic và andrographolid trong cao chiết Ngân kiều tán gia giảm bằng UV-Vis và HPLC với độ chính xác cao.
• Chiết xuất và tiêu chuẩn hóa cao khô đạt các chỉ tiêu về độ ẩm, hàm lượng hoạt chất và tính chất vật lý phù hợp tiêu chuẩn DĐVN V.
• Phát triển công thức và quy trình bào chế cốm pha hỗn dịch uống từ cao khô với tính đồng đều, độ ẩm và độ trơn chảy tốt, thuận tiện cho người sử dụng.
• Sản phẩm cốm có tiềm năng ứng dụng hỗ trợ điều trị cúm mùa và COVID-19, góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm.
• Đề xuất triển khai sản xuất pilot, nghiên cứu ổn định và khảo sát hiệu quả lâm sàng trong thời gian tới để hoàn thiện sản phẩm và đưa ra thị trường.

Khuyến khích các đơn vị sản xuất và nghiên cứu phối hợp để phát triển sản phẩm, đồng thời mở rộng nghiên cứu ứng dụng các bài thuốc cổ truyền trong điều trị các bệnh truyền nhiễm hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan dịch bệnh 1.1 Đại dịch COVID-19 Vi rút Corona (CoV) là một họ vi rút lây truyền từ động vật sang người và gây bệnh cho người từ cảm lạnh thông thường đến các tình trạng bệnh nặng, đe dọa tính mạng của người bệnh như Hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS-CoV) năm 2002 và Hội chứng hô hấp Trung Đông (MERS-CoV) năm 2012. Từ tháng 12 năm 2019, một chủng vi rút corona mới (SARS-CoV-2) đã được xác định là căn nguyên gây dịch Viêm đường hô hấp cấp tính (COVID-19) tại thành phố Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc), sau đó lan rộng ra toàn thế giới gây đại dịch toàn cầu. 9 Bệnh nhân nhiễm SARS-CoV-2 có thể biểu hiện các triệu chứng khác nhau, từ nhẹ đến nặng với một phần lớn dân số là người mang mầm bệnh không có triệu chứng. Các triệu chứng phổ biến nhất được báo cáo bao gồm sốt (83%), ho (82%) và khó thở (31%).

Ở những bệnh nhân bị viêm phổi, chụp X-quang phổi thường cho thấy nhiều đốm và độ mờ kính nền. 9,33 Các triệu chứng tiêu hóa như nôn mửa, tiêu chảy và đau bụng được mô tả ở 2– 10% bệnh nhân mắc COVID-19, và ở 10% bệnh nhân, tiêu chảy và buồn nôn trước khi phát triển sốt và các triệu chứng hô hấp. 9 Việc điều trị cho bệnh nhân bị COVID-19 từ nhẹ đến trung bình là hết sức quan trọng vì khoảng 14% bệnh nhân có thể tiến triển thành COVID-19 nặng chỉ trong một tuần thời gian trung bình đến khi xuất hiện COVID-19 quan trọng có thể sớm nhất là 8 ngày kể từ khi bắt đầu có triệu chứng, thời gian trung bình đến khi tử vong kể từ khi xuất hiện triệu chứng là 16 ngày. Do đó, cần phải điều trị bằng dược lý cho những bệnh nhân bị COVID-19 từ nhẹ đến trung bình có nguy cơ cao tiến triển thành bệnh nặng hoặc nguy kịch.

9 Một số thuốc điều trị COVID-19 mới đã được phê duyệt mà vẫn chưa có các bằng chứng lâm sàng đầy đủ.2 Cúm mùa Vi rút cúm (Influenza virus) chính là nguyên nhân gây bệnh cúm ở người, vi rút cúm tấn công vào hệ hô hấp của người bệnh, bao gồm mũi, cổ họng và phổi. Được gây ra bởi một loại vi rút RNA trong họ Orthomyxoviridae. Vi rút được chia thành bốn loại chính (A, B, C và D), được phân biệt bởi sự khác biệt ở hai loại protein chính bên trong. Tại Việt Nam, bệnh cúm thường gây ra bởi ba chủng vi rút cúm A, B và C.

Trong đó, chủng A và B là 2 chủng phổ biến nhất ở người. Cúm có khả năng lây nhiễm cao, được xếp vào một trong những bệnh truyền nhiễm đáng sợ nhất thế giới khi bùng phát thành đại dịch.31,33 - Vi rút cúm A được phân loại thành các loại phụ theo sự kết hợp của hemagglutinin (HA) và neuraminidase (NA), các protein trên bề mặt của vi-rút. Hiện đang lưu hành ở người là vi-rút cúm phụ A (H1N1) và A (H3N2).32 - Vi rút cúm B không được phân loại thành các loại phụ, nhưng có thể được chia thành các dòng. Vi-rút cúm loại B đang lưu hành hiện nay thuộc dòng B/Yamagata hoặc B/Victoria.32 - Vi rút cúm C được phát hiện ít thường xuyên hơn và thường gây nhiễm trùng nhẹ, do đó không có tầm quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng.32 - Vi rút cúm D chủ yếu ảnh hưởng đến gia súc và không được biết là lây nhiễm hoặc gây bệnh cho người.32 Cúm theo mùa được đặc trưng bởi sốt khởi phát đột ngột, ho (thường là ho khan), nhức đầu, đau cơ và khớp, khó chịu nghiêm trọng (cảm thấy không khỏe), đau họng và sổ mũi.

Ho có thể nghiêm trọng và có thể kéo dài từ 2 tuần trở lên. Hầu hết mọi người khỏi sốt và các triệu chứng khác trong vòng một tuần mà không cần chăm sóc y tế. Nhưng bệnh cúm có thể gây bệnh nặng hoặc tử vong, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao.31 Tại Việt Nam, mỗi năm theo thống kê của Bộ Y tế ghi nhận được 1-1,8 triệu người nhiễm cúm. Song song với nỗi lo lắng về đại dịch Covid-19, bệnh cúm cũng xuất hiện quanh năm, đặc biệt khi thời tiết trở lạnh và có thể gây ra những ổ dịch rải rác tại các địa phương nếu không có các biện pháp phòng ngừa kịp thời.2 Tổng quan các bài thuốc dược liệu trong, ngoài nước hỗ trợ điều trị COVID- 19 và cúm mùa 1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài Bên cạnh các thuốc hóa dược, nhiều dược liệu, các bài thuốc từ dược liệu cũng đã được nghiên cứu về khả năng tác động trên SARS-CoV-2 và tiềm năng ứng dụng trong điều trị COVID-19.

Tháng 3 năm 2021, Kai Huang, Pan Zhang và cộng sự đã công bố thành phần sáu bài thuốc cổ truyền có hiệu quả trên SARS-CoV-2 như sau.1: Thành phần sáu bài thuốc cổ truyền được công bố Bài thuốc Kim hoa Viên Hoá thấp Huyết Thanh Thành phần Liên hoa thanh tuyên phế bại độc tất phế bại thanh ôn cảm bại độc khoả lạp tịnh độc thang Cam thảo x x x x x Ma hoàng x x x x x Xạ đen và x x x x x Thạch cao Khổ hạnh nhân x x x x x Đại hoàng x x Kim ngân x x Liên kiều x x Tinh dầu x x Hoắc hương Bạch thược x x Hoàng cầm x x Thanh hao x x hoa vàng Rẻ quạt x x. 6 Bài thuốc Kim hoa Viên Hoá thấp Huyết Thanh Thành phần Liên hoa thanh tuyên phế bại độc tất phế bại thanh ôn cảm bại độc khoả lạp tịnh độc thang Hoắc hương x x Hạt Đình lịch x x Lô căn x Mã tiên thảo x Thương truật x x Ý dĩ x Mộc lan x Thảo quả x Hoàng kỳ x Xích thược x x Triết bối mẫu x Tri mẫu x Ngưu bàng tử x Bạc hà x x Bản lam căn x Dương xỉ đực x Diếp cá x Hồng hoa x Đan sâm x Đương quy x Nấm phục linh x Tháng 9 năm 2021, Ming Lyu, Guanwei Fan, Guangxu Xiao và công sự đã công bố nhiều dược liệu có tác dụng trong quá trình điều trị SARS-CoV-2. Một số dược liệu tiêu biểu như sau.2: Các dược liệu có tác dụng điều trị SARS-CoV-2 Thành phần STT Dược liệu Cơ chế tác dụng có tác dụng Đại hoàng (Rheum 1 Rhein Ức chế hoạt động ACE2 palmatum) Liên kiều (Forsythia 2 Forsythosid A Ức chế hoạt động ACE2 suspensa) Kim ngân (Lonicera 3 Neochlorogenic acid Ức chế hoạt động ACE2 japonica) 4 Bạch quả (Ginkgo biloba) Quercetin Ức chế hoạt động ACE2 5 Ma hoàng (Ephedra sinica) Ephedrin Ức chế hoạt động ACE2 Cam chua (Citrus Chặn tương tác tăng đột 6 Hesperidin aurantium) biến – ACE2 Dành dành (Gardenia Ức chế hoạt động 7 Geniposid jasminoides) TMPRSS2 Ngăn chặn quá trình Hoàng cầm (Scutellaria -Baicalin và Baicalein nhân đôi của virus 8 baicalensis) -Scutellarein Ức chế hoạt động 3CLpro Tử thảo (Lithospermum Ức chế hoạt động 9 Shikonin erythrorhizon) 3CLpro Trà xanh (Camellia Ức chế hoạt động 10 EGCG sinensis) 3CLpro Ức chế hoạt động 11 Thanh mai (Myrica rubra) Myricetin 3CLpro Ức chế hoạt động 12 Cần sa (Cannabis sativa) Cannabidiol 3CLpro Dương địa hoàng (Digitalis 13 Digitoxin Kháng virus purpurea) Phòng kỷ (Stephania 14 Tetrandrin Kháng virus tetrandra) Cam thảo (Glycyrrhiza 15 Glycyrrhizin Kháng virus uralensis). 8 Thành phần STT Dược liệu Cơ chế tác dụng có tác dụng Cốt khí (Polygonum 16 Resveratrol Kháng virus cuspidatum) Tiểu diệp (Pterocarpus 17 Pterostilben Kháng virus santalinus) Thanh hao hoa vàng Ngăn chặn quá trình 18 Artemisinin (Artemisia annua) nhân đôi của virus Thiên kim đằng (Stephania Ngăn chặn quá trình 19 Cepharanthin japonica) nhân đôi của virus Xuyên tâm liên 20 Andrographolid Kháng virus (Andrographis paniculata) 1.2 Các nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, đại dịch Covid 19 cũng đã ảnh hưởng to lớn đến các hoạt động kinh tế, xã hội và sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên đến thời điểm hiện tại chưa có công trình nghiên cứu thuốc hóa dược mới điều trị Covid-19 nào được công bố. Trong bối cảnh đó, ngày 17 tháng 3 năm 2020 Bộ Y tế ban hành công văn 1306/BYT-YDCT “Về việc tăng cường phòng, chống bệnh viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2 bằng thuốc và các phương pháp y học cổ truyền” ban hành danh mục một số bài thuốc cổ truyền để phòng chống và hỗ trợ điều trị viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV- 2. 3 Trong số các bài thuốc có bài thuốc Ngân kiều tán gia gồm các vị: Liên kiều, Cát cánh, Đạm trúc diệp, Kinh giới tuệ, Đạm đậu xị, Ngưu bàng tử, Kim ngân hoa, Bạc Hà, Cam thảo, gia Xuyên tâm liên và Thanh hao hoa vàng với công dụng thanh ôn giải độc, thăng dương ích khí nhằm điều trị các triệu chứng của bệnh ở giai đoạn khởi phát. Đây là bài thuốc cổ truyền phổ biến chữa ôn dịch, đồng thời các vị thuốc có thể dễ trồng ở Việt Nam nên bài thuốc này có nhiều tiềm năng phát triển thành các dạng bào chế khác nhau.

Trên thị trường Việt Nam hiện đang lưu hành một số thuốc có thành phần tương tự bài thuốc Ngân kiều tán. Tiêu biểu như: .3: Các sản phẩm lưu hành trên thị trường có thành phần tương tự bài thuốc Ngân kiều tán Thành phần cho 1 đơn vị Dạng bào chế Nhà sản Tên sản phẩm thành phẩm Liều dùng xuất - Liên kiều 280 mg; Viên nang cứng Ngân kiều giải - Cao đặc dược liệu tương 2-3 viên x 3 lần/ TW3 độc TW3 đương: Kim ngân 1,5 g; Bồ ngày công anh 1,0 g; Liên kiều 0,44 g Cao đặc qui về khan 263 mg, tương ứng: Kim ngân hoa: 267 mg Liên kiều: 267 mg Bạc hà: 160 mg Viên nang cứng Ngân kiều giải Kinh giới: 107 mg 2-3 viên x 3 lần/ OPV độc FAVOMIN Đạm đậu xị:133 mg ngày Ngưu bàng tử: 160 mg Cát cánh: 160 mg Đạm trúc diệp: 107 mg Cam thảo 133 mg Cao khô dược liệu tương đương: Kim ngân hoa: 284 mg Liên kiều: 284 mg Cát cánh: 240 mg Đạm đậu xị: 200 mg Ngưu bàng tử: 180 mg Fito Kinh giới: 160 mg Viên nang cứng Ngân kiều Pharma - Đạm trúc diệp: 160 mg 2-3 viên x 3 lần/ giải độc VIỆT Cam thảo: 140 mg ngày NAM Bạc hà: 24 mg Bột mịn dược liêu: Kim ngân hoa 116 mg Liên kiều 116 mg Ngưu bàng tử 60 mg Cam thảo 60 mg .3 Tổng quan về bài thuốc Ngân kiều tán 1.1 Bài thuốc Ngân kiều tán Đây là bài thuốc y học cổ truyền có từ lâu đời của Danh y Ngô Cúc Thông và đã được ứng dụng rộng rãi trong điều trị ôn dịch với các triệu chứng điển hình như sốt cao, ho đờm, đau rát họng. 3,7 1 thang thuốc Liên kiều. 6-12 g Đạm trúc diệp.

6-8 g Kinh giới tuệ. 4-6 g Đạm đậu xị. 8-12 g Ngưu bàng tử. 8-12 g Kim ngân hoa .