Luận án tiến sĩ giáo dục học nghiên cứu lựa chọn bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở thành phố hồ chí minh

Luận án tiến sĩ giáo dục học nghiên cứu bài tập thể chất giúp nâng cao khả năng chú ý có chủ định cho trẻ 6-9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại TP.HCM.

• Chuyên ngành: Giáo dục thể chất
• Đề tài: Nghiên cứu bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý cho trẻ 6-9 tuổi chậm phát triển trí tuệ nhẹ tại TP.HCM
• Loại tài liệu: nghiên cứu
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm Đảng và Nhà nước về người khuyết tật
• 1.2. Cơ sở lý luận về nghiên cứu lựa chọn bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ
• 1.2.1. Lý luận về khả năng chú ý có chủ định
• 1.2.1.1. Khái niệm về khả năng chú ý có chủ định

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào việc sử dụng bài tập thể chất để nâng cao khả năng chú ý cho trẻ em 6-9 tuổi bị chậm phát triển trí tuệ nhẹ tại TP.HCM. Theo thống kê của WHO, số lượng trẻ khuyết tật trí tuệ chiếm 27% trong tổng số trẻ khuyết tật tại Việt Nam. Những trẻ này gặp nhiều khó khăn trong nhận thức, hành vi thích ứng và hòa nhập xã hội. Giáo dục thể chất được xem là một phương pháp hiệu quả để cải thiện khả năng chú ý có chủ định, góp phần phát triển toàn diện cho trẻ.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là lựa chọn và đánh giá hiệu quả của bài tập thể chất trong việc nâng cao khả năng chú ý có chủ định và thể lực cho trẻ. Nghiên cứu cũng nhằm xác định các tiêu chí đánh giá và thực trạng khả năng chú ý của trẻ tại các trường chuyên biệt ở TP.HCM. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần vào việc thiết kế các chương trình giáo dục phù hợp, hỗ trợ phát triển nhận thức và kỹ năng xã hội cho trẻ.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm và đối chứng để đánh giá hiệu quả của bài tập thể chất. Các bài tập được lựa chọn dựa trên ý kiến của giáo viên và các tiêu chí đánh giá khả năng chú ý có chủ định. Quá trình nghiên cứu bao gồm việc đo lường sự tập trung, bền vững, phân phối và di chuyển chú ý của trẻ trước và sau khi thực hiện các bài tập. Dữ liệu được thu thập từ 146 trẻ tại các trường chuyên biệt ở TP.HCM.

2.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế với hai nhóm: nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng. Nhóm thực nghiệm tham gia các bài tập thể chất được thiết kế đặc biệt, trong khi nhóm đối chứng không tham gia. Kết quả được so sánh để đánh giá hiệu quả của các bài tập. Các chỉ số đo lường bao gồm khả năng chú ý có chủ định, thể lực, và sự phát triển nhận thức của trẻ.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài tập thể chất có tác động tích cực đến khả năng chú ý có chủ định của trẻ. Nhóm thực nghiệm cải thiện đáng kể về sự tập trung, bền vững và phân phối chú ý so với nhóm đối chứng. Ngoài ra, thể lực của trẻ cũng được cải thiện rõ rệt. Những phát hiện này khẳng định vai trò của giáo dục thể chất trong việc hỗ trợ phát triển toàn diện cho trẻ chậm phát triển trí tuệ nhẹ.

3.1. Ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đề xuất việc tích hợp các bài tập thể chất vào chương trình giáo dục tại các trường chuyên biệt. Điều này không chỉ giúp cải thiện khả năng chú ý mà còn hỗ trợ phát triển nhận thức và kỹ năng xã hội cho trẻ. Can thiệp sớm thông qua giáo dục thể chất là một phương pháp hiệu quả để giúp trẻ hòa nhập cộng đồng và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người khuyết tật chiếm khoảng 10% dân số thế giới. Tại Việt Nam, hiện có hơn 7 triệu người khuyết tật, trong đó có khoảng 3 triệu trẻ em khuyết tật. Nhóm trẻ khuyết tật trí tuệ chiếm tỷ lệ cao nhất (ước tính khoảng 27%), là đối tượng gặp nhiều khó khăn trong nhận thức, hành vi thích ứng và khả năng hòa nhập xã hội. Về mặt phân loại y học và tâm lý học, trẻ chậm phát triển trí tuệ (CPTTT) dạng nhẹ chiếm khoảng 85% tổng số trẻ CPTTT, với chỉ số thông minh (IQ) dao động từ 50-55 đến xấp xỉ 70.

Ở lứa tuổi 6 - 9 tuổi (giai đoạn thao tác cụ thể theo phân kỳ phát triển của Jean Piaget), trẻ CPTTT dạng nhẹ gặp hiện tượng chậm nhớ, chóng quên, khó khăn trong việc xác định các dấu hiệu cơ bản của sự vật và hiện tượng trong hoạt động học tập. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự hạn chế sâu sắc về khả năng chú ý, đặc biệt là chú ý có chủ định (CYCCĐ).

Mặc dù hệ thống pháp lý của Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ như Quyết định số 23/2006/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Thể dục, Thể thao năm 2006 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2007), Nghị định số 136/2013/NĐ-CP, Quyết định số 1438/QĐ-TTg và Quyết định số 1190/QĐ-TTg, thực tiễn công tác giáo dục thể chất (GDTC) cho trẻ khuyết tật tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) vẫn đối mặt với nhiều bất cập. Năm học 2018 - 2019, toàn thành phố có 21 trường chuyên biệt, 12 trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập và 725 trường phổ thông có học sinh học hòa nhập. Hoạt động GDTC tại các cơ sở này chủ yếu do giáo viên chuyên ngành giáo dục đặc biệt (GDĐB) hoặc giáo dục tiểu học (GDTH) phụ trách, thiếu giáo viên chuyên trách GDTC, cơ sở vật chất sân bãi hạn chế và chưa có chương trình tập luyện chuẩn hóa sử dụng bài tập thể chất (BTTC) như một phương tiện phát triển các chức năng tâm lý. Đến nay, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tác động trực tiếp của BTTC lên khả năng CYCCĐ của trẻ CPTTT tại Việt Nam còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở một số trường chuyên biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh.
   • Xác định các thuộc tính, tiêu chí đánh giá khả năng chú ý và các test đánh giá thể lực phù hợp với đối tượng nghiên cứu.
   • Khảo sát, đánh giá thực trạng mức độ chú ý có chủ định và thể lực của trẻ trước khi can thiệp.
2. Mục tiêu 2: Nghiên cứu lựa chọn bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại Thành phố Hồ Chí Minh.
   • Lựa chọn hệ thống BTTC đáp ứng yêu cầu nâng cao các thuộc tính chú ý.
   • Xây dựng kế hoạch và tiến trình áp dụng hệ thống bài tập vào hoạt động thực tiễn.
3. Mục tiêu 3: Đánh giá hiệu quả của bài tập thể chất đã lựa chọn trong việc nâng cao khả năng chú ý có chủ định và sự phát triển thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ tại Thành phố Hồ Chí Minh.
   • Đánh giá mức độ cải thiện 4 thuộc tính của CYCCĐ ở nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng.
   • Đánh giá sự phát triển các chỉ tiêu thể lực và nhịp độ tăng trưởng thể lực theo giới tính sau quá trình thực nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình tác động của các bài tập thể chất nhằm phát triển khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ CPTTT dạng nhẹ.
• Khách thể nghiên cứu: Trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ có chỉ số IQ từ 50-55 đến xấp xỉ 70 theo tiêu chuẩn DSM-IV.
• Phạm vi nội dung: Luận án chỉ tập trung nghiên cứu khả năng chú ý có chủ định và thể lực; việc sàng lọc trẻ dựa trên chỉ số IQ, không mở rộng sang các dạng đa tật hoặc khuyết tật giác quan khác.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại 02 trường chuyên biệt trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Giả thuyết khoa học

Trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ chịu nhiều khiếm khuyết về chức năng nhận thức và chú ý. Nếu xây dựng và ứng dụng hệ thống bài tập thể chất phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi thì bên cạnh việc tăng cường thể lực và kỹ năng vận động, hoạt động tập luyện sẽ kích thích hệ thần kinh trung ương, nâng cao khả năng tập trung, duy trì, phân phối và di chuyển chú ý, từ đó cải thiện rõ rệt khả năng chú ý có chủ định của trẻ.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trên thế giới

1. Hướng nghiên cứu về bản chất tâm lý của chú ý và trẻ CPTTT:
   • N. Đabrưnhin và A. Liublinxcaia đã phân cấp các mức độ tích cực của chú ý từ thụ động (do kích thích bên ngoài hoặc xung động nội tại) đến mức độ tích cực cao nhất do ý chí và ý thức tự điều khiển (CYCCĐ).
   • A. Daparogiet phát triển quan điểm chú ý là hoạt động định hướng ban đầu dựa trên học thuyết phản xạ có điều kiện của I. P. Pavlov. P. Ganperin xem chú ý là khía cạnh định hướng đi kèm mọi quá trình tâm lý.
   • Về đặc điểm trẻ CPTTT, Howard (2004) và Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (2002) chỉ ra sự thiếu hụt hành vi thích ứng trong các lĩnh vực giao tiếp, tự định hướng và kỹ năng học đường ở người có chỉ số IQ dưới 70-75.
2. Hướng nghiên cứu về vai trò của hoạt động thể chất đối với chức năng tâm lý và điều hành:
   • Kirkendall (1986) tổng kết mối quan hệ giữa thể chất và năng lực trí tuệ. Các nghiên cứu hiện đại chỉ ra vận động thể chất tác động trực tiếp đến chức năng điều hành (lập kế hoạch, ức chế phản ứng, kiểm soát sự chú ý).
   • Golubović, Maksimović, Golubović, và Glumbić (2012) khảo sát 42 trẻ CPTTT và 45 trẻ phát triển bình thường bằng bộ công cụ Eurofit Test Battery, chỉ ra mối tương quan thuận giữa mức độ hoạt động trí tuệ và kết quả các bài kiểm tra thể lực.
   • Javan, Framarzi, Abedi, và Nattaj (2014) can thiệp chuyển động nhịp nhàng (8 động tác, 2 buổi/tuần, 45 phút/buổi trong 3 tháng) trên 20 học sinh CPTTT (9 - 16 tuổi), sử dụng test Raven màu, xét nghiệm Canners và thang đo Vineland, ghi nhận sự cải thiện rõ nét về khả năng tập trung và trí nhớ.
3. Hướng can thiệp bài tập thể chất chuyên biệt trên trẻ CPTTT:
   • Corder W. (1966) can thiệp thể dục trị liệu và chạy cự ly trên 24 trẻ CPTTT, chứng minh sự tăng trưởng điểm số trên thang đo trí tuệ WISC (chỉ số hiệu ứng can thiệp ES = 0,92 so với ES = 0,30 ở nhóm không tập thể dục).
   • Brown B.J (1967) can thiệp 12 bài tập duy trì vị trí cơ thể trong 6 tuần trên 40 trẻ 12 tuổi, ghi nhận sự tiến bộ về chỉ số IQ (ES = 0,54) và thang đo xã hội Vineland (ES = 0,86).
   • Lotan, Isakov, Kessel, và Merrick (2004) áp dụng bài tập máy chạy bộ trong 2 tháng cho 15 trẻ CPTTT, ghi nhận nhịp tim lúc nghỉ giảm có ý nghĩa thống kê ($p < 0,005$) và nâng cao năng lực chức năng ($r = 0,5$, $p < 0,05$).
   • Chiviacowsky, Wulf, và Ávila (2013) nghiên cứu bài tập ném túi đậu trên 24 trẻ CPTTT (tuổi trung bình 12,2; IQ 51 - 69), chỉ ra việc hướng dẫn tập trung chú ý ngoại vi giúp tăng độ chuẩn xác vận động.
   • Khalili và Elkins (2009) thực hiện can thiệp bài tập aerobic (30 phút/ngày, 5 ngày/tuần trong 8 tuần) trên 44 trẻ 12 tuổi có chỉ số IQ trung bình là 42 ($SD = 8$), ghi nhận dung tích sống FEV1 tăng 160 ml qua phế dung kế.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tiếp cận vấn đề giáo dục chú ý gắn liền với các môn học văn hóa hoặc can thiệp tâm lý chung. Các công trình nước ngoài tuy đã chứng minh mối liên hệ giữa vận động và nhận thức nhưng cỡ mẫu can thiệp thường nhỏ (15 - 44 trẻ) và chủ yếu thực hiện trên lứa tuổi thiếu niên (12 - 16 tuổi). Luận án định vị khoảng trống cần giải quyết là: Xây dựng quy trình lựa chọn và tiến trình áp dụng bài tập thể chất chuyên biệt dành riêng cho trẻ 6 - 9 tuổi CPTTT dạng nhẹ tại TPHCM, đồng thời kiểm chứng thực nghiệm đa chiều trên cả 4 thuộc tính của CYCCĐ và các chỉ tiêu phát triển thể lực.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và hệ thống khái niệm công cụ

• Khái niệm Khả năng: Tiếp cận theo quan điểm của Lê Thị Bừng, khả năng là tổ hợp các quá trình, các thuộc tính tâm lý của cá nhân, làm cơ sở để năng lực được hình thành và phát triển; nhờ đó con người có thể giải quyết các yêu cầu đặt ra trong hoạt động.
• Khái niệm Chú ý: Sử dụng định nghĩa của Huỳnh Văn Sơn, coi chú ý là sự tập trung của ý thức vào một hay một nhóm sự vật hiện tượng để định hướng hoạt động, đảm bảo điều kiện thần kinh - tâm lý cần thiết cho hoạt động tiến hành có hiệu quả.
• Khái niệm Chú ý có chủ định (CYCCĐ) của trẻ CPTTT dạng nhẹ: Là sự chú ý có mục đích, có kế hoạch, có sự nỗ lực của ý thức nhằm thực hiện tốt một hoạt động đã định trước, không phụ thuộc vào tính mới lạ hay cường độ của kích thích, ở trẻ có chỉ số IQ từ 50-55 đến xấp xỉ 70.
• Khung phân tích 4 thuộc tính CYCCĐ:
  1. Sự tập trung chú ý: Giới hạn phạm vi chú ý vào đối tượng cần thiết;
  2. Sự bền vững chú ý: Khả năng duy trì chú ý liên tục theo thời gian, chống lại sự phân tán và dao động;
  3. Sự phân phối chú ý: Khả năng cùng lúc chú ý đến nhiều đối tượng hoặc hoạt động;
  4. Sự di chuyển chú ý: Khả năng chuyển hướng chú ý có ý thức từ đối tượng này sang đối tượng khác theo yêu cầu hoạt động.
• Khái niệm và phân loại Bài tập thể chất (BTTC): Là những vận động cơ bản được tổ chức theo phương pháp và hình thức sư phạm. Luận án chia BTTC thành 02 nhóm chính: Nhóm bài tập thể dục (kỹ năng vận động cơ bản, tư thế đầu, tay, thân, chân, mô phỏng hình ảnh đời sống) và Nhóm bài tập dạng trò chơi (trò chơi vận động mô phỏng các môn thể thao).

Thuộc tính của CYCCĐ	Hướng tiếp cận phân loại BTTC	Định hướng lựa chọn nội dung bài tập
Sự tập trung của chú ý	Bài tập thể dục tiếp cận để phát triển sự tập trung và sự bền vững của chú ý	Kỹ năng vận động cơ bản; Động tác mô phỏng hình ảnh thường gặp trong cuộc sống
Sự bền vững của chú ý	Bài tập thể dục tiếp cận để phát triển sự tập trung và sự bền vững của chú ý	Kỹ năng vận động cơ bản; Động tác mô phỏng hình ảnh thường gặp trong cuộc sống
Sự phân phối của chú ý	Bài tập dạng trò chơi tiếp cận để phát triển sự phân phối và sự di chuyển của chú ý	Trò chơi vận động từ đơn giản đến phức tạp
Sự di chuyển của chú ý	Bài tập dạng trò chơi tiếp cận để phát triển sự phân phối và sự di chuyển của chú ý	Trò chơi vận động khắc phục các hạn chế vận động của trẻ

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Hệ thống hóa các văn bản pháp quy, tài liệu tâm lý học, giáo dục học và giáo dục thể chất.
• Phương pháp phỏng vấn, tọa đàm chuyên gia:
  • Khảo sát ý kiến của 80 giáo viên ($n = 80$) để xác định các thuộc tính và tiêu chí đánh giá khả năng CYCCĐ (Bảng 3.1).
  • Phỏng vấn 30 giáo viên ($n = 30$) để lựa chọn danh mục BTTC phù hợp (Bảng 3.11).
  • Phỏng vấn chuyên gia qua 2 lần lấy ý kiến để sàng lọc hệ thống test thể lực.
• Phương pháp quan sát sư phạm và kiểm tra tâm lý - thể lực: Đánh giá trực tiếp 4 thuộc tính chú ý và kiểm tra các chỉ số thể lực trên đối tượng trẻ.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế nghiên cứu so sánh đối chứng song song trên mẫu gồm 146 trẻ chia thành nhóm thực nghiệm ($n_{TN} = 75$) và nhóm đối chứng ($n_{ĐC} = 71$).
• Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$), tính điểm trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($SD$), so sánh giá trị trung bình giữa các nhóm và tính nhịp độ tăng trưởng thể lực $W (%)$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ

Chương 1 tập trung làm rõ hệ thống lý luận về tâm lý học và giáo dục thể chất cho trẻ CPTTT.

Tác giả phân tích các tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM-IV, AAMR, các mức phân loại của cố Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện và Kistler (1964), khẳng định việc lựa chọn đối tượng CPTTT nhẹ (IQ 50-55 đến xấp xỉ 70) là phù hợp với khả năng tiếp nhận can thiệp sư phạm.

Nội dung chương phân tích sâu cơ chế tác động của vận động đối với chức năng não bộ: hoạt động thể chất giúp tăng cường tuần hoàn máu não, cân bằng trạng thái hưng phấn - ức chế của vỏ não và hỗ trợ quá trình nhận thức. Tác giả xây dựng ma trận định hướng (Bảng 1.1), phân định rõ vai trò của bài tập thể dục trong việc rèn luyện tính tập trung, độ bền vững và vai trò của bài tập trò chơi trong việc phát triển tính phân phối, di chuyển chú ý. Chương 1 cũng phân tích thực trạng giáo dục chuyên biệt tại TPHCM năm học 2018 - 2019, chỉ ra sự thiếu hụt nghiêm trọng về giáo viên chuyên trách GDTC và giáo trình chuẩn.

Chương 2: Phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình tổ chức thực nghiệm và các công cụ đo lường:

• Phân bổ mẫu nghiên cứu: Thống kê số lượng khách thể theo độ tuổi (Bảng 2.1) và theo nhóm thực nghiệm - đối chứng (Bảng 2.2) với tổng số 146 học sinh tại 02 trường chuyên biệt ở TPHCM.
• Tiêu chí đánh giá khả năng CYCCĐ (Bảng 2.3): Thiết lập hệ thống thang điểm và tiêu chí định lượng cụ thể cho từng thuộc tính chú ý (tập trung, bền vững, phân phối, di chuyển).
• Kế hoạch và tiến trình nghiên cứu (Bảng 2.4): Phân định các giai đoạn từ khảo sát thực trạng, lấy ý kiến chuyên gia, triển khai thực nghiệm sư phạm đến thu thập và xử lý số liệu sau can thiệp.

Bảng danh mục	Tên bảng trong văn bản	Vị trí trang
Bảng 2.1	Bảng thống kê số lượng khách thể theo lứa tuổi	Trang 54
Bảng 2.2	Bảng thống kê số lượng khách thể theo nhóm TN và nhóm ĐC	Trang 54
Bảng 2.3	Tiêu chí đánh giá khả năng CYCCĐ của trẻ CPTTT dạng nhẹ	Sau trang 62
Bảng 2.4	Kế hoạch nghiên cứu	Trang 69

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu khảo sát thực trạng, quy trình lựa chọn bài tập và kết quả thực nghiệm sư phạm thông qua hệ thống 34 bảng số liệu và 7 biểu đồ:

1. Thực trạng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi CPTTT dạng nhẹ:

   • Khảo sát $n = 80$ giáo viên xác định các mức độ thuộc tính CYCCĐ (Bảng 3.1, Bảng 3.2).
   • Đánh giá thực trạng trên 146 trẻ cho thấy mức độ CYCCĐ ban đầu rất thấp ở cả 4 thuộc tính: sự tập trung chú ý (Bảng 3.3), sự bền vững chú ý (Bảng 3.4), sự phân phối chú ý (Bảng 3.5) và sự di chuyển chú ý (Bảng 3.6).
   • Lựa chọn hệ thống test thể lực thông qua kiểm định $\chi^2$ qua 2 lần phỏng vấn chuyên gia (Bảng 3.7).
   • Đánh giá thực trạng thể lực ban đầu của trẻ nữ (Bảng 3.8) và trẻ nam (Bảng 3.9) tại các trường chuyên biệt TPHCM.

2. Quy trình lựa chọn và xây dựng bài tập thể chất:

   • Tổng hợp hệ thống BTTC theo quy trình chuẩn hóa (Bảng 3.10).
   • Phỏng vấn 30 giáo viên ($n = 30$) để sàng lọc các bài tập có độ tin cậy và tính khả thi cao nhất (Bảng 3.11).
   • Xây dựng tiến trình hướng dẫn chi tiết các nhóm bài tập thể chất (Bảng 3.12).

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm về khả năng chú ý có chủ định:

   • Ở nhóm thực nghiệm ($n_{TN} = 75$), sau can thiệp ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt ở cả 4 thuộc tính: sự tập trung (Bảng 3.13), sự bền vững (Bảng 3.14), sự phân phối (Bảng 3.15) và sự di chuyển chú ý (Bảng 3.16), thể hiện trực quan qua Biểu đồ 3.1.
   • Ở nhóm đối chứng ($n_{ĐC} = 71$), mức độ cải thiện qua các Bảng 3.17, 3.18, 3.19, 3.20 và Biểu đồ 3.2 diễn ra chậm và không đồng đều.
   • So sánh điểm trung bình CYCCĐ trước thực nghiệm giữa nhóm TN và ĐC không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (Bảng 3.21). Sau thực nghiệm, điểm trung bình CYCCĐ của nhóm TN vượt trội so với nhóm ĐC (Bảng 3.22, Biểu đồ 3.3).

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm về sự phát triển thể lực:

   • Kiểm tra thực trạng thể lực sau thực nghiệm ở nhóm nữ thực nghiệm (Bảng 3.23), nữ đối chứng (Bảng 3.24), nam thực nghiệm (Bảng 3.25) và nam đối chứng (Bảng 3.26).
   • Thể lực ban đầu giữa nhóm TN và ĐC tương đương nhau ở cả đối tượng nữ (Bảng 3.27) và đối tượng nam (Bảng 3.28).
   • Sau can thiệp, nhóm TN nữ (Bảng 3.29, Biểu đồ 3.4) và nhóm TN nam (Bảng 3.31, Biểu đồ 3.6) đạt mức tăng trưởng các chỉ số thể lực cao hơn hẳn so với nhóm ĐC nữ (Bảng 3.30, Biểu đồ 3.5) và nhóm ĐC nam (Bảng 3.32, Biểu đồ 3.7).
   • So sánh nhịp độ tăng trưởng thể lực khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm TN và nhóm ĐC ở cả học sinh nữ (Bảng 3.33) và học sinh nam (Bảng 3.34).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và xác lập khung lý thuyết chuyên biệt về mối quan hệ giữa bài tập thể chất và sự phát triển các thuộc tính của chú ý có chủ định (tập trung, bền vững, phân phối, di chuyển) ở trẻ 6 - 9 tuổi CPTTT dạng nhẹ.
• Xây dựng ma trận định hướng khoa học giúp phân loại và ghép nối các dạng bài tập vận động cơ bản, bài tập mô phỏng và trò chơi vận động tương ứng với từng thuộc tính tâm lý cần can thiệp.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Xây dựng bộ tiêu chí và thang đo định lượng đánh giá khả năng CYCCĐ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ CPTTT dạng nhẹ tại các trường chuyên biệt.
• Tuyển chọn và chuẩn hóa hệ thống bài tập thể chất cùng tiến trình giảng dạy chi tiết, cung cấp tài liệu chuyên môn trực tiếp cho giáo viên giáo dục đặc biệt và giáo viên thể chất.
• Chứng minh bằng thực nghiệm sư phạm quy mô lớn ($n = 146$) rằng việc tập luyện BTTC có hệ thống mang lại hiệu quả kép: vừa nâng cao thể lực, vừa phát triển rõ rệt năng lực chú ý có chủ định ở trẻ CPTTT.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đưa chương trình bài tập thể chất đã được kiểm nghiệm vào thời khóa biểu chính khóa tại các trường chuyên biệt và trung tâm hỗ trợ giáo dục hòa nhập.
• Bồi dưỡng chuyên môn liên ngành giữa giáo dục đặc biệt và giáo dục thể chất cho đội ngũ giáo viên đứng lớp.
• Đầu tư cơ sở vật chất, sân chơi và dụng cụ vận động phù hợp với học sinh khuyết tật trí tuệ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Địa bàn nghiên cứu mới chỉ thực hiện tại 02 trường chuyên biệt trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra các tỉnh thành khác.
• Khách thể nghiên cứu giới hạn ở nhóm trẻ CPTTT dạng nhẹ có chỉ số IQ từ 50-55 đến xấp xỉ 70 trong độ tuổi 6 - 9 tuổi, chưa khảo sát các nhóm CPTTT mức độ trung bình, nặng hoặc các nhóm tuổi khác.
• Đề tài tập trung vào đối tượng trẻ khuyết tật trí tuệ đơn thuần, loại trừ các trường hợp đa tật hoặc có tổn thương giác quan kết hợp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm trên các nhóm trẻ học hòa nhập tại các trường tiểu học công lập thông thường.
• Nghiên cứu ứng dụng bài tập thể chất để hỗ trợ các quá trình nhận thức khác như trí nhớ, tư duy trực quan hành động và hành vi thích ứng xã hội.
• Khảo sát sự duy trì bền vững của các thuộc tính chú ý sau các khoảng thời gian ngừng can thiệp tập luyện.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phương pháp luận, ma trận lựa chọn bài tập, hệ thống test thể lực và bộ tiêu chí đánh giá các thuộc tính chú ý có chủ định bằng phương pháp thực nghiệm sư phạm đối chứng.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo: Làm tài liệu giảng dạy chuyên đề về Giáo dục thể chất thích ứng, Tâm lý học trẻ khuyết tật và Giáo dục đặc biệt trong các trường đại học sư phạm và thể dục thể thao.
• Đối với cán bộ quản lý và giáo viên trường chuyên biệt: Cung cấp danh mục bài tập cụ thể, tiến trình tổ chức hoạt động vận động và thang đo đánh giá học sinh trong thực tiễn dạy học hàng ngày.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng tiêu chuẩn nào để phân loại và lựa chọn trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ?

Luận án căn cứ vào Sổ tay chẩn đoán và thống kê rối loạn tâm thần DSM-IV. Theo tiêu chuẩn này, trẻ CPTTT dạng nhẹ là những trẻ có chỉ số thông minh (IQ) đo được trong khoảng từ 50-55 đến xấp xỉ 70, chiếm khoảng 85% tổng số trẻ CPTTT.

2. Bốn thuộc tính của chú ý có chủ định được đánh giá trong luận án là gì?

Bốn thuộc tính bao gồm:

1. Sự tập trung của chú ý (phạm vi đối tượng hẹp cần thiết cho hoạt động);
2. Sự bền vững của chú ý (khả năng duy trì chú ý lâu dài, hạn chế phân tán);
3. Sự phân phối của chú ý (khả năng cùng lúc chú ý đến nhiều đối tượng/hoạt động);
4. Sự di chuyển của chú ý (khả năng chuyển hướng chú ý có ý thức theo yêu cầu hoạt động).

3. Hệ thống bài tập thể chất trong luận án được phân chia thành những nhóm nào?

Hệ thống bài tập gồm 02 nhóm chính:

• Nhóm 1: Các bài tập thể dục (kỹ năng vận động cơ bản: đi, chạy, nhảy; bài tập thể dục tư thế cơ bản; động tác mô phỏng hình ảnh con vật, dụng cụ lao động) nhằm phát triển sự tập trung và sự bền vững của chú ý.
• Nhóm 2: Các bài tập dạng trò chơi (trò chơi vận động mô phỏng các môn thể thao như bóng đá, bóng ném, bóng chuyền) nhằm rèn luyện sự phân phối và di chuyển của chú ý.

4. Quy mô mẫu và phương pháp tổ chức thực nghiệm sư phạm của luận án như thế nào?

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên 146 trẻ 6 - 9 tuổi CPTTT dạng nhẹ tại 02 trường chuyên biệt ở TPHCM, chia thành:

• Nhóm thực nghiệm ($n_{TN} = 75$);
• Nhóm đối chứng ($n_{ĐC} = 71$). Bên cạnh đó, đề tài phỏng vấn 80 giáo viên ($n = 80$) để xác định thuộc tính đánh giá CYCCĐ và 30 giáo viên ($n = 30$) để lựa chọn danh mục bài tập thể chất.

---

Kết luận

Luận án đã giải quyết hoàn chỉnh mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xác lập cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và thực nghiệm hệ thống bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định cho trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại TPHCM. Kết quả thực nghiệm đối chứng trên 146 học sinh khẳng định các bài tập thể dục và trò chơi vận động được lựa chọn có tác động tích cực, làm tăng trưởng rõ rệt cả 4 thuộc tính chú ý có chủ định và các chỉ số thể lực. Công trình là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác giáo dục đặc biệt và giáo dục thể chất thích ứng tại các trường chuyên biệt hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), số lượng người khuyết tật hiện nay chiếm 10% dân số thế giới và phân thành nhiều loại khác nhau. Ở Việt Nam, có hơn 7 triệu người khuyết tật, trong đó có khoảng 3 triệu trẻ em khuyết tật. Theo đó, số trẻ khuyết tật trí tuệ chiếm đông nhất (ước tính 27%). Đây cũng là nhóm trẻ gặp nhiều khó khăn nhất về nhận thức, hành vi thích ứng và khả năng hòa nhập xã hội [3].

Đảng và Nhà nước luôn có những chính sách phù hợp để giáo dục, trang bị cho trẻ khuyết tật những kĩ năng sống giúp các em hồi phục chức năng, hòa nhập cộng đồng và có thể chất khỏe mạnh. Năm 2006, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 23/2006/QĐ-BGDĐT ngày 22 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc giáo dục dành cho người khuyết tật và tàn tật với mục tiêu “Giúp người khuyết tật được hưởng quyền học tập bình đẳng như những người khác. Tạo điều kiện và cơ hội cho người khuyết tật học tập văn hoá, học nghề, phục hồi chức năng và phát triển khả năng của bản thân để hoà nhập cộng đồng”. Đây là cơ sở pháp lý trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục, chăm sóc đối với các em khuyết tật, trong đó có trẻ chậm phát triển trí tuệ.

Từ ngày 01 tháng 07 năm 2007, Luật Thể dục, thể thao nước ta bắt đầu có hiệu lực. Về TDTT người khuyết tật, Luật quy định: “Nhà nước tạo điều kiện cho người khuyết tật tham gia hoạt động thể dục, thể thao nhằm nâng cao sức khỏe, hòa nhập cộng đồng; đảm bảo cơ sở vật chất và chế độ, chính sách cho vận động viên thể thao khuyết tật tập luyện và thi đấu các giải thể thao quốc gia, quốc tế. Trong các mức độ của trẻ chậm phát triển trí tuệ thì trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ chiếm đa số. Khoảng 85% các em ở loại này.

Trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ có thể đạt IQ từ 50-55 đến khoảng 70 [41]. Theo Jean Piaget, nhà Tâm lý học Thuỵ Sĩ, đây là giai đoạn thao tác cụ thể: trẻ có thể hiểu được thế giới theo cách lý luận hơn là tri giác đơn giản thông qua các ý niệm về đối tượng bên ngoài [23]. Tuy vậy, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhận xét chung là trẻ chậm phát triển trí tuệ thường rất khó khăn trong việc ghi 2 nhớ tài liệu học tập, nếu không có sự luyện tập thường xuyên thì trẻ sẽ quên kiến thức đã học. Đó là hiện tượng chậm nhớ, chóng quên ở những trẻ này.

Cũng do hạn chế về tư duy nên trẻ chậm phát triển trí tuệ có sự hạn chế về khả năng tìm ra những dấu hiệu cơ bản nhất của các sự vật và hiện tượng cần nhớ, đặc biệt là trong hoạt động học tập. Một trong những nguyên nhân dẫn đến trạng thái trên, là do khả năng chú ý đặc biệt là chú ý có chủ định của trẻ chậm phát triển trí tuệ rất hạn chế. Tuy nhiên, vẫn chưa có những biện pháp phát triển chuyên biệt chú ý của trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ, trong khi để giáo dục hòa nhập đối tượng này thì việc phát triển khả năng chú ý, nhất là phát triển khả năng chú ý có chủ định trở nên rất quan trọng và cần thiết. Giáo dục sự phát triển chú ý cho trẻ chậm phát triển trí tuệ hiện nay chỉ được xem là một hoạt động gắn liền với hoạt động giáo dục phát triển các quá trình nhận thức khác như cảm giác - tri giác, tư duy… Khả năng chú ý có chủ định không hình thành sớm từ những năm tháng đầu đời của một đứa trẻ.

Liublinxcaia cho rằng, ban đầu, chú ý xuất hiện ở trẻ trước hết như là phản ứng đối với cái mới, cái sáng, cái khác thường. Sau đó, chú ý được phát triển, phức tạp hóa và hoàn thiện thêm và dần trở thành một hành động có chủ định [26]. Do đó, để nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ và nhất là trẻ chậm phát triển trí tuệ cần có những hoạt động tích cực tác động đến đứa trẻ thông qua hoạt động giáo dục mà giáo dục thể chất có thể xem lại một phương thức tác động trực tiếp làm biến đổi căn bản hoạt động và các quá trình nhận thức của trẻ góp phần phát triển tư duy, duy trì sức khỏe. Quá trình đó giúp các em nhanh nhẹn trong ứng xử, giao tiếp, làm nền tảng cho các sự phát triển khác, góp phần bù đắp cho khiếm khuyết về các chức năng hoạt động sống của các em [13].

Đến nay, ở Việt Nam còn rất ít các công trình nghiên cứu chuyên biệt về tác động cụ thể của bài tập thể chất lên khả năng chú ý có chủ định của trẻ chậm phát triển trí tuệ. Xuất phát từ những lý do trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu lựa chọn bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định 3 của trẻ (6 - 9 tuổi) chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở thành phố Hồ Chí Minh” được tiến hành. Mục đích nghiên cứu Lựa chọn bài tập thể chất nhằm nâng cao khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở một số trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở một số trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh.

- Xác định một số thuộc tính và tiêu chí đánh giá khả năng chú ý và test đánh giá thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại các trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh. - Đánh giá thực trạng khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở một số trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu 2: Nghiên cứu lựa chọn bài tập thể chất nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại thành phố Hồ Chí Minh. - Lựa chọn các bài tập thể chất nhằm nâng cao khả năng chú ý của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại thành phố Hồ Chí Minh - Xây dựng kế hoạch và tiến trình áp dụng các bài tập thể chất nhằm nâng cao khả năng chú ý của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tại thành phố Hồ Chí Minh Mục tiêu 3: Đánh giá hiệu quả của bài tập thể chất đã lựa chọn trong việc nâng cao khả năng chú ý có chủ định và sự phát triển thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ tại thành phố Hồ Chí Minh.

4 - Đánh giá hiệu quả các bài tập thể chất đã được lựa chọn nhằm nâng cao khả năng chú ý của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở các trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh. - Đánh giá hiệu quả các bài tập thể chất đã được lựa chọn nhằm nâng cao thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ ở các trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: + Chỉ nghiên cứu khả năng chú ý có chủ định; + Chỉ nghiên cứu tác động các bài tập thể chất nhằm nâng cao khả năng chú ý có chủ định và thể lực của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ. Trong đó tập trung vào kết quả sàng lọc trẻ dựa trên chỉ số IQ chứ không quan tâm đến các khuyết tật hay đa tật; - Về địa bàn: 02 trường chuyên biệt tại thành phố Hồ Chí Minh.

Giả thuyết khoa học của đề tài Trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ là đối tượng khá đặc biệt, có nhiều hạn chế về kĩ năng, ngôn ngữ, giao tiếp và đặc biệt là sự tập trung chú ý. Do vậy, nếu sử dụng bài tập thể chất cho trẻ chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ tập luyện thì ngoài việc tăng cường sức khỏe, khả năng vận động còn giúp trẻ tập trung chú ý thông qua đó phát triển chú ý có chủ định. Vì vậy, có thể nói bài tập thể chất có thể nâng cao khả năng chú ý có chủ định của trẻ 6 - 9 tuổi chậm phát triển trí tuệ dạng nhẹ. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Quan điểm Đảng và Nhà nước về người khuyết tật Đảng và Nhà nước ta thường xuyên quan tâm đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm đẩy mạnh công tác này trong từng thời kỳ, hướng tới mục tiêu vì lợi ích tốt nhất cho sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức của trẻ em. Nhà nước đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chính sách, chiến lược, chương trình đào tạo, bồi dưỡng, giáo dục và đào tạo được một lớp người giàu lòng yêu nước, có sức khỏe, có văn hóa, hết lòng hết sức phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc (sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc và xây dựng Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa phồn vinh, tươi sáng). Trẻ em khuyết tật được trợ giúp trong việc điều trị, phục hồi chức năng, giáo dục văn hoá và dạy nghề dưới nhiều hình thức. Đến nay, cả nước có trên 100 cơ sở giáo dục chuyên biệt cho trẻ em bị khuyết tật về nghe, nói, nhìn với khoảng 4000 em, 67.000 trẻ em được trợ giúp trong việc phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, 32.000 trẻ em được trợ cấp học tập trong các lớp học và hàng chục nghìn lượt trẻ em được điều trị, chữa trị các khuyết tật và được học nghề, tạo việc làm phù hợp.

Đưa tỷ lệ trẻ em khuyết tật được trợ giúp trong việc điều trị, phục hồi chức năng, giáo dục, học nghề và tạo việc làm đạt khoảng 45-55% số trẻ em khuyết tật. Hiểu một cách chung nhất, người khuyết tật là những người có những khiếm khuyết lâu dài về thể chất, trí tuệ, thần kinh hoặc giác quan, vì vậy họ gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, trong lao động và trong các mối quan hệ xã hội.