Khóa luận tốt nghiệp nông học ảnh hưởng của tỉ lệ phối trộn cơ chất đến khả năng nhân giống gốc cấp 3 và sự sinh trưởng năng suất nấm rơm volvariella volvacea tại tỉnh đồng nai

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp nông học ảnh hưởng của tỉ lệ phối trộn cơ chất đến khả năng nhân giống gốc cấp 3 và sự, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Sỹ Kin
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Trọng Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nông Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Tỉ Lệ Phối Trộn Cơ Chất Đến Năng Suất Nấm Rơm Tại Đồng Nai
• Loại tài liệu: Khoa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về nấm rơm
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ nấm rơm
• 1.3. Giá trị dinh dưỡng và giá trị dược liệu
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của nấm rơm
• 1.5. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM
• 2.1. Nội dung thí nghiệm
• 2.2. Thời gian và địa điểm
• 2.3. Điều kiện thí nghiệm
• 2.4. Vật liệu chính trong thí nghiệm
• 2.5. Phương pháp thí nghiệm
• 2.6. Bố trí thí nghiệm
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Ảnh hưởng môi trường nhân giống cấp 3 đến thời gian sinh trưởng và phát triển
• 3.1.1. Ảnh hưởng của môi trường nhân giống cấp 3 đến thời gian xuất hiện tơ và thời gian lan kín bịch của nấm rơm
• 3.1.2. Ảnh hưởng của môi trường nhân giống cấp 3 đến chiều dài sợi tơ nấm
• 3.2. Ảnh hưởng của công thức nuôi trồng kết hợp giữa rơm và thân chuối đến tăng trưởng và năng suất nấm rơm
• 3.2.1. Ảnh hưởng của công thức nuôi trồng kết hợp giữa rơm và thân chuối đến thời gian xuất hiện tơ nấm và thời gian xuất hiện quả thể
• 3.2.2. Ảnh hưởng của công thức nuôi trồng kết hợp giữa rơm và thân chuối đến thời gian bắt đầu thu hoạch và thời gian kết thúc thu hoạch
• 3.2.3. Ảnh hưởng của công thức nuôi trồng kết hợp giữa rơm và thân chuối đến kích thước quả thể
• 3.2.4. Ảnh hưởng của công thức nuôi trồng kết hợp giữa rơm và thân chuối đến năng suất lý thuyết và năng suất thực thu
• 3.3. Hiệu quả kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu ảnh hưởng của tỉ lệ phối trộn cơ chất

Nghiên cứu về tỉ lệ phối trộn cơ chất trong sản xuất nấm rơm tại Đồng Nai đã trở thành một chủ đề quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Nấm rơm, với tên khoa học là Volvariella volvacea, là một loại nấm có giá trị dinh dưỡng cao và được ưa chuộng trên thị trường. Việc xác định tỉ lệ phối trộn giữa rơm và thân chuối không chỉ giúp tối ưu hóa năng suất mà còn giảm chi phí sản xuất cho người nông dân.

1.1. Tình hình sản xuất nấm rơm tại Đồng Nai

Đồng Nai là một trong những tỉnh có tiềm năng lớn trong việc sản xuất nấm rơm. Với điều kiện khí hậu và nguồn nguyên liệu phong phú, nấm rơm đã trở thành một sản phẩm chủ lực. Nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng rơm và thân chuối làm cơ chất có thể nâng cao năng suất và chất lượng nấm.

1.2. Lợi ích của việc phối trộn cơ chất trong trồng nấm

Phối trộn cơ chất giữa rơm và thân chuối không chỉ giúp tăng cường dinh dưỡng cho nấm mà còn cải thiện khả năng sinh trưởng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tỉ lệ phối trộn hợp lý có thể tạo ra môi trường tối ưu cho sự phát triển của nấm rơm.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất nấm rơm

Mặc dù nấm rơm có nhiều lợi ích, nhưng việc sản xuất vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt nguyên liệu rơm lúa do diện tích sản xuất lúa giảm. Điều này đã dẫn đến việc người nông dân phải tìm kiếm các nguồn nguyên liệu thay thế như thân chuối.

2.1. Nguyên nhân thiếu hụt nguyên liệu rơm lúa

Sự giảm diện tích trồng lúa đã làm cho nguồn cung rơm lúa trở nên khan hiếm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nấm mà còn làm tăng chi phí cho người nông dân.

2.2. Giải pháp thay thế nguyên liệu trong sản xuất nấm

Việc sử dụng thân chuối làm nguyên liệu thay thế cho rơm lúa đã được nghiên cứu và chứng minh là khả thi. Thân chuối có hàm lượng chất xơ cao và có thể cung cấp dinh dưỡng cần thiết cho nấm rơm.

III. Phương pháp nghiên cứu tỉ lệ phối trộn cơ chất

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm với nhiều tỉ lệ phối trộn khác nhau giữa rơm và thân chuối. Mục tiêu là xác định tỉ lệ tối ưu để đạt được năng suất cao nhất cho nấm rơm. Các thí nghiệm được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên với nhiều nghiệm thức khác nhau.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và phương pháp thực hiện

Thí nghiệm được thực hiện tại Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc, với các tỉ lệ phối trộn như 100% rơm, 75% rơm và 25% thân chuối, và nhiều tỉ lệ khác. Mỗi nghiệm thức được lặp lại 3 lần để đảm bảo tính chính xác.

3.2. Các chỉ tiêu theo dõi trong nghiên cứu

Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm thời gian sinh trưởng, năng suất lý thuyết và thực thu, cũng như tỷ lệ nhiễm bệnh. Những chỉ tiêu này giúp đánh giá hiệu quả của từng tỉ lệ phối trộn.

IV. Kết quả nghiên cứu về năng suất nấm rơm

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ phối trộn 75% thân chuối và 25% rơm mang lại năng suất cao nhất. Năng suất lý thuyết đạt 300,7 kg/1.000 khối, trong khi năng suất thực thu đạt 265,43 kg/1.000 mô. Điều này chứng tỏ rằng việc phối trộn cơ chất là một giải pháp hiệu quả cho sản xuất nấm rơm.

4.1. So sánh năng suất giữa các tỉ lệ phối trộn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỉ lệ phối trộn 50% rơm và 50% thân chuối có thời gian xuất hiện tơ nhanh nhất, trong khi tỉ lệ 75% thân chuối cho năng suất cao nhất. Điều này cho thấy sự ảnh hưởng rõ rệt của tỉ lệ phối trộn đến năng suất nấm.

4.2. Hiệu quả kinh tế từ việc phối trộn cơ chất

Việc sử dụng thân chuối không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm chi phí sản xuất. Lợi nhuận thu được từ tỉ lệ phối trộn này cao hơn so với việc sử dụng hoàn toàn rơm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về ảnh hưởng của tỉ lệ phối trộn cơ chất đến năng suất nấm rơm tại Đồng Nai đã mở ra hướng đi mới cho ngành nông nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp phối trộn hợp lý không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đảm bảo tính bền vững cho sản xuất nấm trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong sản xuất nông nghiệp

Nghiên cứu này không chỉ có giá trị trong việc nâng cao năng suất nấm mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Việt Nam.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các tỉ lệ phối trộn khác nhau và các loại cơ chất mới để tối ưu hóa năng suất và chất lượng nấm rơm, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nghề trồng nấm tại Việt Nam được xem là một hướng sản xuất nông nghiệp có giá trị kinh tế cao, tận dụng phế phẩm nông nghiệp và phù hợp với quy mô hộ gia đình lẫn trang trại. Nấm rơm (Volvariella volvacea) là đối tượng được ưa chuộng, đặc biệt tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, nhờ thời gian sinh trưởng ngắn, giá trị dinh dưỡng cao và nhu cầu thị trường ổn định.

Bối cảnh thực tiễn dẫn đến đề tài xuất phát từ một áp lực kép: diện tích sản xuất lúa có xu hướng giảm làm nguồn rơm rạ khan hiếm và chi phí tăng cao, trong khi diện tích trồng chuối đang mở rộng với hơn 150.000 ha quy mô trang trại, tạo ra lượng lớn thân chuối bị thải bỏ sau mỗi vụ thu hoạch. Thân chuối chứa khoảng 40,26% cellulose, 15,60% hemicellulose và 12,42% lignin — thành phần tương thích với nhu cầu dinh dưỡng của nấm rơm — nhưng chưa được nghiên cứu khai thác có hệ thống trong môi trường nhân giống cấp 3.

Mục tiêu nghiên cứu: Xác định tỉ lệ phối trộn tối ưu giữa rơm rạ và thân chuối trong (1) môi trường nhân giống meo giống cấp 3 và (2) công thức giá thể nuôi trồng nấm rơm thành phẩm, nhằm đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao.

Yêu cầu cụ thể: Bố trí thí nghiệm chính quy; theo dõi liên tục quá trình sinh trưởng và phát triển của nấm; ghi chép số liệu đầy đủ, chính xác; phân tích xử lý số liệu các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và năng suất.

Đối tượng và phạm vi: Nấm rơm (Volvariella volvacea), giống lưu trữ tại Phòng Giống Nấm, Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc. Thí nghiệm 1 triển khai từ tháng 5 đến tháng 6/2023; Thí nghiệm 2 từ tháng 7 đến tháng 9/2023. Địa điểm: xã Hưng Thịnh, huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết: Nghiên cứu dựa trên cơ sở sinh lý nấm rơm và đặc tính cơ chất. Tỉ lệ C/N là thông số trung tâm, trong đó tỉ lệ C/N = 50 được xác định là ngưỡng thích hợp nhất cho nấm rơm sinh trưởng và phát triển (Lê Duy Thắng và ctv, 2005). Bảng tỉ lệ C/N của các loại cơ chất phổ biến được dùng làm cơ sở lựa chọn vật liệu:

Thành phần	Rơm rạ	Lá chuối khô	Bông thải	Bã mía	Mạt cưa
C tổng cộng (%)	51,26	50,52	41,21	49,19	42,54
N tổng cộng (%)	0,61	1,71	1,73	0,69	0,75
Tỉ lệ C/N	84,03	29,54	23,82	71,28	56,72

(Nguồn: Lê Duy Thắng và ctv, 2005)

Ngoài ra, đề tài kế thừa các nghiên cứu trong nước về môi trường dinh dưỡng nhân giống nấm rơm (Nguyễn Văn Huệ và ctv, 2019), phương pháp xếp mô và liều lượng meo (Nguyễn Hữu Quí và ctv, 2018), cũng như nghiên cứu về phối trộn lục bình với rơm (Nguyễn Thị Xuân Thu và ctv, 2010). Tài liệu ngoài nước tham khảo nghiên cứu của Biwas (2014) về các chất nền khác nhau cho Volvariella volvacea và Amaca & Niel (2020) về môi trường nuôi cấy lá chuối bổ sung đường ăn.

Phương pháp thí nghiệm: Cả hai thí nghiệm đều được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố (CRD), gồm 5 nghiệm thức và 3 lần lặp lại.

Năm nghiệm thức tương ứng với 5 tỉ lệ phối trộn:

• NT1: 100% rơm (đối chứng)
• NT2: 75% rơm + 25% thân chuối
• NT3: 50% rơm + 50% thân chuối
• NT4: 25% rơm + 75% thân chuối
• NT5: 100% thân chuối

Thí nghiệm 1 sử dụng 375 bịch meo giống (25 bịch/ô × 15 ô), bổ sung 20% cám bắp và 1% vôi trên trọng lượng khô. Thí nghiệm 2 sử dụng 75 khối mô nuôi trồng (5 khối/ô × 15 ô), bổ sung 5% cám bắp trên trọng lượng khô.

Xử lý số liệu: Tổng hợp và tính toán bằng Microsoft Excel 2016; phân tích phương sai ANOVA bằng phần mềm R-4; trắc nghiệm phân hạng LSD ở mức ý nghĩa α = 0,05 và α = 0,01.

Nguồn dữ liệu: Số liệu thực nghiệm thu thập trực tiếp tại phòng thí nghiệm và nhà nuôi trồng nấm của Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Nông nghiệp Hưng Lộc trong thời gian từ tháng 5 đến tháng 10/2023.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này cung cấp nền tảng lý luận cho toàn bộ nghiên cứu. Nấm rơm (Volvariella volvacea) được phân loại thuộc họ Pluteaceae, bộ Agaricales, lớp Agaricomycetes, ngành Basidiomycota. Điều kiện sinh trưởng tối ưu: nhiệt độ 30–32°C (giai đoạn quả thể), độ ẩm cơ chất 65–70%, độ ẩm không khí 80%, pH = 7. Nấm rơm được thu hái tại giai đoạn hình trứng (khoảng 10–12 ngày từ lúc trồng) vì tại giai đoạn này hàm lượng protein cao và hạn sử dụng lâu hơn.

Phần tổng quan thị trường ghi nhận sản lượng nấm thế giới đạt khoảng 25 triệu tấn/năm với tốc độ tăng trưởng 7–10%/năm. Tại Việt Nam, sản lượng nấm hàng năm khoảng 250.000 tấn, trong đó nấm rơm chiếm 64.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 25–30 triệu USD.

Giá trị dinh dưỡng của nấm rơm được trình bày qua bảng thành phần (Verma, 2002), nổi bật với 3,90 g protein/100 g nấm tươi và 19 loại acid amin, trong đó 8 loại không thay thế chiếm 38,2% tổng acid amin — tỉ lệ cao hơn một số loại thịt động vật, trứng gà và sữa (Nguyễn Lân Dũng, 2003). Về dược liệu, hợp chất Lectin chiết xuất từ quả thể nấm rơm có khả năng gây độc cho tế bào ung thư biểu bì và ung thư cổ tử cung (Hồ Đình Hải, 2014).

Chương trình bày quy trình sản xuất meo giống qua các cấp: giống gốc (môi trường thạch PGA) → giống cấp 2 (môi trường hạt) → giống cấp 3 (môi trường cọng/giá môi), làm cơ sở trực tiếp cho Thí nghiệm 1.

Chương 2: Nội dung và phương pháp thí nghiệm

Chương mô tả đầy đủ quy trình kỹ thuật cho cả hai thí nghiệm. Với Thí nghiệm 1, quy trình gồm 4 bước chính: chuẩn bị và xử lý nguyên liệu (ngâm rơm trong nước vôi 1%, 2–4 giờ), phối trộn và đóng bịch meo (mỗi bịch khoảng 400 g, túi PP chịu nhiệt 9×18 cm), khử trùng bịch (121°C, áp suất 1,2 atm, trong 1 giờ), và cấy giống trong tủ cấy vô trùng sau khi đèn UV chiếu 20 phút.

Với Thí nghiệm 2, thân chuối (chuối già Nam Mỹ) được chặt nhỏ 15–20 cm, phơi khô, ngâm nước vôi 1% trong 20–30 phút. Rơm được ủ 12 ngày, đảo 3 ngày/lần cho đến khi đạt độ ẩm 70–75%. Mô nấm sau khi đóng khuôn (10 kg/mô) được nuôi ủ 2 ngày rồi chăm sóc tưới ẩm 2 lần/ngày.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Đây là chương trọng tâm, trình bày toàn bộ số liệu thực nghiệm từ cả hai thí nghiệm, được phân tích thống kê ANOVA và trắc nghiệm phân hạng LSD. Chi tiết được trình bày trong phần Kết quả và đóng góp dưới đây.

---

Kết quả và đóng góp

Thí nghiệm 1 — Môi trường nhân giống cấp 3

Thời gian xuất hiện tơ và lan kín bịch:

Nghiệm thức	Thời gian xuất hiện tơ (NSC)	Thời gian lan kín bịch (NSC)
NT1: 100% Rơm (ĐC)	2,56 a	14,22 a
NT2: 75% Rơm + 25% Thân chuối	2,40 a	13,63 ab
NT3: 50% Rơm + 50% Thân chuối	2,00 b	12,89 c
NT4: 25% Rơm + 75% Thân chuối	2,29 ab	13,33 bc
NT5: 100% Thân chuối	2,40 a	13,74 abc

NT3 (50% rơm + 50% thân chuối) đạt thời gian xuất hiện tơ nhanh nhất (2 NSC) và lan kín bịch nhanh nhất (12,89 NSC), khác biệt rất có ý nghĩa thống kê (F = 10,99**, CV = 1,90%).

Chiều dài sợi tơ: NT4 (25% rơm + 75% thân chuối) có chiều dài sợi tơ dài nhất ở cả ba giai đoạn đo: 3,89 cm (0–4 NSC), 11,97 cm (4–8 NSC), 13,12 cm (8–12 NSC).

Tỉ lệ nhiễm bệnh: NT5 (100% thân chuối) có tỉ lệ nhiễm cao nhất (14,67%); NT3 (50% rơm + 50% thân chuối) có tỉ lệ nhiễm thấp nhất (2,67%). Tác nhân gây nhiễm chủ yếu là mốc đen (Aspergillus niger).

Thí nghiệm 2 — Công thức giá thể nuôi trồng

Thời gian sinh trưởng:

Nghiệm thức	Xuất hiện tơ (NSC)	Xuất hiện quả thể (NSC)	Bắt đầu thu hoạch (NSC)	Kết thúc thu hoạch (NSC)
NT1: 100% Rơm (ĐC)	3,03 a	10,11 a	15,00 a	19,22 b
NT4: 25% Rơm + 75% Thân chuối	2,43 b	8,33 c	13,11 b	20,72 a
NT5: 100% Thân chuối	2,77 ab	8,89 bc	13,44 b	20,61 a

Kích thước quả thể: NT4 cho quả thể lớn nhất với đường kính 2,97 cm và chiều cao 3,38 cm, so với NT1 nhỏ nhất (2,73 cm đường kính, 3,11 cm chiều cao).

Năng suất và hiệu quả kinh tế:

Nghiệm thức	NSLT (kg/1.000 khối)	NSTT (kg/1.000 khối)	Lợi nhuận (triệu đồng)	Tỉ suất lợi nhuận (lần)
NT1: 100% Rơm (ĐC)	275,22	245,58	1,49	1,08
NT4: 25% Rơm + 75% Thân chuối	300,70	265,43	3,83	1,22
NT5: 100% Thân chuối	277,10	245,61	2,49	1,15

Kiến nghị của tác giả: Bổ sung thân chuối vào môi trường nhân giống cấp 3 theo tỉ lệ 25% rơm + 75% thân chuối; khuyến cáo áp dụng công thức nuôi trồng 25% rơm + 75% thân chuối cho người trồng nấm tại tỉnh Đồng Nai.

Đóng góp so với nghiên cứu trước: Nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân Thu và ctv (2010) về lục bình kết hợp rơm cho thấy năng suất tương đương nhưng hiệu quả kinh tế thấp hơn rơm thuần; nghiên cứu của Biwas (2014) xác định rơm rạ thuần là tốt nhất về năng suất sinh học. Đề tài này bổ sung bằng chứng rằng phối trộn thân chuối ở tỉ lệ 75% có thể vừa tăng năng suất thực thu vừa nâng tỉ suất lợi nhuận lên 1,22 lần — cao hơn đối chứng rơm thuần 0,14 lần.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Đề tài được thực hiện trong phạm vi một địa điểm (Trung tâm Hưng Lộc, Đồng Nai) và trong khung thời gian 6 tháng (tháng 5–10/2023), chưa đánh giá được sự biến động theo mùa vụ (mùa khô và mùa mưa). Các nghiên cứu trước (Nguyễn Văn Huệ và ctv, 2019) đã cho thấy điều kiện mùa vụ ảnh hưởng rõ rệt đến tốc độ phát triển tơ nấm.

Đề tài chưa phân tích thành phần hóa học của cơ chất sau thí nghiệm, cũng như chưa đánh giá chất lượng dinh dưỡng của nấm thu hoạch từ các công thức khác nhau. Hướng tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu sang các tỉnh thành khác có tiềm năng trồng chuối lớn, đồng thời khảo sát thêm tỉ lệ C/N thực tế của từng công thức phối trộn để tối ưu hóa môi trường dinh dưỡng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực với các đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Nông học, Bảo vệ thực vật, Công nghệ sinh học nông nghiệp đang thực hiện đề tài tốt nghiệp về nuôi trồng nấm ăn, đặc biệt khi cần xây dựng quy trình thí nghiệm CRD đơn yếu tố hoàn chỉnh và cách theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng nấm.
• Người sản xuất nấm rơm quy mô hộ gia đình và trang trại tại khu vực Đông Nam Bộ muốn giảm chi phí nguyên liệu bằng cách tận dụng thân chuối thải bỏ.
• Cán bộ khuyến nông có thể tham khảo phần quy trình xử lý thân chuối, ủ cơ chất và quy trình cấy giống được mô tả chi tiết từng bước trong Chương 2.
• Phần tổng quan tài liệu (Chương 1) cung cấp tập hợp dữ liệu về thị trường nấm trong nước và quốc tế, thành phần dinh dưỡng, giá trị dược liệu và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của nấm rơm — hữu ích cho các nghiên cứu cần nền tảng lý luận về đối tượng này.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiệm thức tốt nhất trong Thí nghiệm 1 (NT3: 50% rơm + 50% thân chuối) lại khác với nghiệm thức tốt nhất trong Thí nghiệm 2 (NT4: 25% rơm + 75% thân chuối)?

Hai thí nghiệm đánh giá hai giai đoạn khác nhau: Thí nghiệm 1 tối ưu hóa môi trường nhân giống cấp 3 (trọng tâm là tốc độ lan tơ và tỉ lệ nhiễm thấp), còn Thí nghiệm 2 tối ưu hóa giá thể nuôi trồng (trọng tâm là năng suất và hiệu quả kinh tế). Tỉ lệ thân chuối cao hơn (75%) trong Thí nghiệm 2 cung cấp hàm lượng dinh dưỡng phong phú hơn cho giai đoạn hình thành quả thể, nhưng ở Thí nghiệm 1 lại làm tăng tỉ lệ nhiễm bệnh (NT5 với 100% thân chuối bị nhiễm 14,67%).

2. Thời gian lan kín bịch trong môi trường nhân giống cấp 3 ở nghiệm thức tốt nhất là bao nhiêu ngày?

NT3 (50% rơm + 50% thân chuối) đạt thời gian lan kín bịch nhanh nhất là 12,89 NSC, so với đối chứng NT1 (100% rơm) là 14,22 NSC, chênh lệch khoảng 1,3 ngày.

3. Năng suất thực thu của công thức nuôi trồng tốt nhất (NT4) vượt trội so với đối chứng (NT1) bao nhiêu phần trăm?

NT4 (25% rơm + 75% thân chuối) đạt năng suất thực thu 265,43 kg/1.000 khối, so với NT1 (100% rơm) là 245,58 kg/1.000 khối — vượt trội khoảng 8,1%. Về lợi nhuận, NT4 đạt 3,83 triệu đồng/1.000 khối so với NT1 là 1,49 triệu đồng/1.000 khối.

4. Chi phí đầu tư sản xuất 1.000 khối nấm rơm thay đổi như thế nào khi thay rơm bằng thân chuối?

Chi phí giảm dần theo tỉ lệ thân chuối tăng: NT1 (100% rơm) tốn 18,15 triệu đồng, NT4 (25% rơm + 75% thân chuối) tốn 17,40 triệu đồng, và NT5 (100% thân chuối) tốn 17,15 triệu đồng — chênh lệch khoảng 1 triệu đồng giữa hai đầu. Tuy nhiên NT5 không cho năng suất cao nhất, nên NT4 mới là công thức tối ưu về cả chi phí lẫn năng suất.

5. Loại mốc nhiễm nào được ghi nhận trong thí nghiệm nhân giống cấp 3 và nghiệm thức nào bị nhiễm nhiều nhất?

Tác nhân nhiễm được xác định là mốc đen Aspergillus niger. Nghiệm thức NT5 (100% thân chuối) bị nhiễm nhiều nhất với tỉ lệ 14,67%, tiếp theo là NT2 (75% rơm + 25% thân chuối) với 9,33%. NT3 (50% rơm + 50% thân chuối) có tỉ lệ nhiễm thấp nhất là 2,67%.

---

Kết luận

Khóa luận cung cấp bằng chứng thực nghiệm có giá trị về việc sử dụng thân chuối như nguồn cơ chất thay thế và bổ sung trong sản xuất nấm rơm tại điều kiện tỉnh Đồng Nai. Ở giai đoạn nhân giống cấp 3, công thức 50% rơm + 50% thân chuối cho tốc độ phát triển hệ sợi tơ nhanh nhất và tỉ lệ nhiễm thấp nhất; ở giai đoạn nuôi trồng thành phẩm, công thức 25% rơm + 75% thân chuối mang lại năng suất lý thuyết cao nhất (300,7 kg/1.000 khối), năng suất thực thu tốt nhất (265,43 kg/1.000 khối) và tỉ suất lợi nhuận cao nhất (1,22 lần). Kết quả cho thấy thân chuối — phế phẩm nông nghiệp đang bị lãng phí — hoàn toàn có thể được tích hợp vào quy trình sản xuất nấm rơm để vừa giảm chi phí đầu vào vừa cải thiện hiệu quả kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Tông quan về nam rơm 1.1 Sơ lược về nắm rơm Hình 1.1 Hình ảnh nắm rơm sau thu hoạch (Lê SY Kin, 2023) Nam rơm có tên khoa học là Volvariella volvacea, là một loại nam bậc cao ăn được thuộc chi Valvoriella, họ Pluteaceae, bộ Agaricales, lớp Agaricomycetes, của ngành nắm đảm Basidiomycota. Nam rơm thường phát triển trên rơm ra, ở những vùng có lượng mưa nhiều, khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới như Đông Á và Đông Nam Á. Yêu cầu nhiệt độ từ 30 - 32°C, độ 4m cơ chất 65 - 70%, độ âm không khí 80%, pH = 7, ưa thoáng khí và sử dụng đinh dưỡng là cellulose. Ở nước ta, nắm được trồng phô biến ở các vùng Đông Nam Bộ và Đồng Bằng Sông Cửu Long.

Chu ky sinh trưởng của nam rơm bat đầu từ khi bào tử nắm nay mầm sinh tơ sơ cấp và tơ thứ cấp, tăng trưởng dan tạo thành tai nắm (mũ, dù). Quá trình sinh trưởng của nam rơm trải qua các giai đoạn: Giai đoạn hình nút (button stage), giai đoạn hình trứng (egg stage), giai đoạn kéo dai (elongation stage) và bao gốc dam xuất hiện vết nứt, giai đoạn trưởng thành (maturity) khi tai nam dan lớn và xòe rộng như tán dù. Thông thường nắm rơm được thu hái trong giai đoạn hình trứng (khoảng 10 - 12 ngày từ lúc trồng) vì thời điểm này nắm phát triển đầy đủ hương vi và kết cấu; hình dạng tạo điều kiện dễ dàng cho vận chuyền và bao gói, bảo quản; hàm lượng protein cao; han sử dung lâu hơn so với giai đoạn trưởng thành. Tình hình sản xuất và tiêu thụ nam rơm 1.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ nấmở trên thế giới Hiện nay, đã phát hiện trên 2.000 loài nam, trong đó có khoảng 80 loài có thé ăn được và nuôi trồng thành công như nam mỡ, nắm bao ngư, nam rơm, nam mộc nhĩ, nắm kim châm, nắm đùi gà, và nắm sử dụng trong lĩnh vực dược liệu như nam linh chi, nắm phục linh, nam vân chi, nam đầu khi.

Có trên 100 quốc gia/vùng lãnh thé trồng nam, sản lượng nam thế giới đạt khoảng 25 triệu tắn/năm, tốc độ tăng trưởng bình quân 7% - 10%/năm. Các nước sản xuất nam hàng dau thế giới (số liệu năm 1994) là: Trung Quốc 2.000 tan (trong đó Đài Loan 71.800 tấn), chiếm 53,79% tổng sản lượng nắm thé giới, Hoa Kỳ 393.400 tan (7,61%), Nhật Bản 360.800 tan, Hàn Quốc 92.000 tắn, Hà Lan 88. Hàn Quốc, Nhật Bản, Dai Loan đã áp dụng kỹ thuật tiên tiến và công nghiệp hoá nghề nắm nên đã đạt mức tăng trưởng gấp hàng trăm lần trong vòng 10 năm qua. Nhật Ban đạt gần 1 triệu tan nắm hương/năm.

Hàn Quốc nỗi tiếng với nam linh chi, mỗi năm xuất khâu thu về hàng trăm triệu USD. Trung Quốc có nhiều Viện, Trung tâm nghiên cứu nam lớn, là đầu tàu dé phát triển nghề trồng nam mỗi năm đem lại hàng ty USD từ xuât khâu. Năm 2008 tổng giá trị sản xuất nắm ở Hàn Quốc đạt gần 8 tỷ USD, chiếm 3% tổng giá trị ngành nông nghiệp. Trong đó, nam ngân nhĩ chiếm 27,8%, nam đùi ga 23,3%, nắm sò 20,2%, nam hương 19,3%, nam mỡ 5,4%.

Hàn Quốc hiện là nước đang nhập khâu nguyên liệu (mun cưa, rom ra) từ Việt Nam, Trung Quốc dé trồng nắm, đồng thời xuất khâu nắm sang 80 quốc gia, trong đó có Việt Nam (Hiệp hội nam ăn Hàn Quốc, 2010). Trung Quốc là nước sản xuất nắm lớn nhất thé giới. Năm 1995, sản lượng là 3 triệu tấn, chiếm 60% tổng sản lượng thế giới, riêng tỉnh Phúc Kiến 0,8 triệu tấn, chiếm 26,7% cả nước, 6,4% toàn thế giới. Năm 2008 Trung Quốc đã sản xuất được 18 triệu tan nắm tươi các loại.

Năm 2009 riêng tinh Phúc Kiến sản xuất gần 2 triệu tan đạt giá trị trên 8,6 ty Nhân dân tệ thu hút trên 3 triệu lao động trồng nam chuyén nghiép. Nam 2010 Trung Quốc sản xuất được 20,2 triệu tan, trong đương mức giá trị khoảng 300 ti NDT (Tổng cục thông kê Trung Quốc, 2011). Thị trường tiêu thụ nắm ăn lớn nhất hiện nay là Đức (300 triệu USD), Hoa Kỳ (200 triệu USD), Pháp (140 triệu USD), Nhật Ban (100 triệu USD). Mức tiêu thụ nam bình quân theo đầu người của Châu Âu, Mỹ, Nhật, Đức khoảng 4,0 - 6,0 kg/năm; dự kiến tăng trung bình 3,5%/nam.

Tại thị trường châu Âu nam mỡ chiếm khoảng 80 - 95%, mộc nhĩ khoảng 10% thị phần. Những năm trước của thé kỷ 20, Mỹ chiếm khoảng 50% thị trường nắm mỡ của thế giới. Theo ITC, năm 2010 thé giới nhập khâu 1,26 triệu tan, giá trị 3,3 tỷ USD. Trong đó nam tươi 572 nghìn tan, giá trị 1,52 ty USD; nam chế biến ăn liền 504 nghìn 3 tan, gia tri gan 1 ty USD, nam khô 60,6 nghìn tan, gia tri gan 740 triệu USD.

Từ năm 2006 đến 2010 tốc độ tăng trưởng thị trường xuất nhập khâu nắm khoảng 10%/năm.2 Tình hình sản xuất và tiêu thụ nắm ở Việt Nam Nước ta san xuât khoảng 16 loại nam, các tỉnh phía Nam chủ yêu trông nam rơm, nam mộc nhĩ; các tỉnh phía Bac chủ yêu trông nam hương, nam so, nam linh chi. Sản lượng nam hang năm nước ta khoảng 250.000 tan, kim ngạch xuất khâu 25 - 30 triệu USD (không tính xuất khẩu tiêu ngạch), trong đó: nam mộc nhĩ 120.000 tắn, nam rom 64.000 tan, nắm mỡ 5.000 tan, nam linh chi 300 tan, các loại nam khác như nắm vân chi, nam đầu khi, nam kim châm, nam ngọc châm khoảng 700 tân. Các vùng sản xuất nắm: - Nắm rơm được trồng chủ yếu ở các tỉnh miền Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long (Đồng Tháp, An Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Cần Thơ, Đồng Nai) chiếm 90% sản lượng cả nước. - Nam mộc nhĩ được trồng tập trung ở các tỉnh miền Đông Nam bộ (Đồng Nai, Lâm Đồng, Bình Phước), chiếm khoảng 70% sản lượng cả nước.

- Nam m6, nam sò, nam hương được trông chủ yêu ở các tỉnh phía Bac, sản lượng khoảng 3. - Nam lam được liệu (linh chi, vân chi, đầu khỉ) mới được phát triển, trồng ở một số tỉnh/thành phố (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Ninh Bình, Đồng Nai), sản lượng khoảng 300 tan/nam. - Một sô loại nam khác như nam trân châu, nam kim châm, nam đùi gà, nam chân dai, nam ngọc châm, đang nghiên cứu và trông thử nghiệm thành công tại một sô co sở, sản lượng khoảng 100 tan/nam.

Tình hình tiêu thụ trong nước: Nhu cầu tiêu thụ nam (nắm tươi, nắm khô) trong nước tăng nhanh trong những năm gần đây, giá nam luôn đứng ở mức cao, nam hương 70.000 đồng/kg, nắm rơm, nam mỡ 50.000 đồng/kg, nam tai mèo 60. Tình hình xuất khẩu: - Ở khu vực châu Á: có rất nhiều thị trường tiêu thụ Nắm có nhu cầu cao mà nguồn cung trong nước chưa đáp ứng được hết. Đặc biệt là các nước đã có hiệp định thương mại với Việt Nam và có văn hóa thường xuyên sử dụng các loại nắm trong bữa ăn hàng ngày.Có thé kế đến Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, đều là những thị trường phát triên, có nhu câu với Nâm chât lượng cao. - Ở khu vực châu Mỹ : Hoa Kỳ và Canada đêu có lượng người Việt Nam và người chau A đông đảo, nên nhu câu tiêu dùng các sản phâm của Việt Nam rat cao.

Day cũng là khu vực da dạng văn hóa và có nên âm thực hòa trộn giữa A và Au, nên nam được coi là một thực pham thiết yêu trong bữa ăn của dân cư nơi đây. - Nấm xuất khẩu dưới nhiều dạng như nắm muối, nắm hộp, nam khô của các loại nam mộc nhĩ, nắm hương, nam rom; kim ngạch xuất khẩu năm 2009 là 60 triệu USD, tăng lên 90 triệu USD (năm 2011). Giá nam rơm muối xuất khâu thang 1/2009 là 1.299 USD/tấn, tăng lên 1.790 USD/tan (tháng 11/ 2009), hiện nay khoảng 2.000 USD/tan; nhiều công ty xuất khâu nam có uy tín ở các tỉnh phía Nam là West Food Cần Thơ, Vegetexco Hồ Chí Minh, Vegehagi, Nutri World Đồng Nai. Giá trị dinh dưỡng và giá trị dược liệu 1.1 Giá trị dinh dưỡng: Nam rơm là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao trong số nhiều loại nắm ăn được, chứa nhiêu protein, nhiêu loại vitamin như vitamin C, Bi, Bo, nhiêu lại khoáng chat va các acid amin thiết yếu.

Thành phần dinh dưỡng của nam rom bị ảnh hưởng bởi phương pháp, điều kiện trồng trọt, các giai đoạn phát triển khác nhau cũng chứa những hàm lượng dinh dưỡng khác nhau. Nam rơm chứa 19 loại acid amin có 8 loại không thay thể được bao gồm: Isoleucine, Leucine, Trytophane. Các acid amin này chiếm đến 38,2% tổng lượng acid amin có trong nam rom, tỉ lệ nay cao hơn một số loại thịt động vật, trứng gà, sữa (Nguyễn Lân Dũng, 2003).1 Thành phần dinh dưỡng của nắm rơm Thành phần Hàm lượng/100 g nắm tươi Nước 90,40 (g) Chất béo 0,25 (g) Protein 3,90 (g) Chất xơ 1,87 (g) Tro 1,10 (g) Photpho 0,10 (g) Kali 0,32 (g) Fe 1,70 (g) Ca 5,60 (g) Thiamine 0,14 (g) Riboflavin 0,14 (g) Niacin 2,40 (g) Acid ascorbic 18,00 (g) ( Verma, 2002) 1.2 Giá trị dược liệu: Theo Đông y, nam rơm có vị ngọt, tính hàn, công năng bồ tù, tích khí, tiêu thực, khử nhiệt, tăng sức đề kháng, giảm cholesterol. Do đó, nắm rơm được dùng đề chữa một số bệnh như: Gan nhiễm mỡ, suy giảm trí nhớ (Hồ Đình Hải, 2014).

Theo Tây y, nam rơm có thé chế biến thành thực pham chức năng, dir dụng nam rơm cho các món ăn thuốc dé hỗ trợ chữa nhiều bệnh như: Béo phì, rỗi loạn lipid mau, xơ vữa động mach, đái thao đường, tăng huyết áp. Người ta con tán nắm thành bột lam viên chữa chứng thiếu máu (Hồ Đình Hải, 2014). Hop chat Lectin được chiết xuất từ quả thé nam, có khả năng gây độc cho tế bao ung thư biểu bì, ung thư cỗ tử cung và chúng còn kháng nam, kháng khuẩn. Dịch chiết từ quả thể nắm rơm có khả năng bảo vệ gan tránh tác nhân gây nhiễm độc là ethanol và carbon tetracloride.

Chiết xuất phenol và flavonoid từ nam rom có tác dụng chống oxy hóa (Kalava và Menon, 2012).4 Cac yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của nam rơm 1.1 Yếu tố môi trường Ở giai đoạn hệ sợi phát triển nhiệt độ thích hợp trong mô nam từ 38 — 40°C, khi phát triển qua thé từ 30 — 32°C. Với nhiệt độ này rất thích hợp trồng ở điều kiện khí hậu ở nước ta. Độ 4m của nguyên liệu sau khi ủ đưa vào nuôi trồng từ 69 — 70%. Độ am không khí thích hợp cho qua thé phát triển từ 80 — 90%, nam rom rat cần điều kiện nóng am.

Ánh sáng rat cần thiết trong quá trình hình thành qua thé (ngày thứ 7 — 12 ké từ khi cay giống).