CHƯƠNG I TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Giới thiệu về cây hoa Cat Tường 1.1 Nguồn gốc Hoa Cát Tường có tên khoa học là (Eustoma grandiflorum (Raf. Cây có tên tiếng anh là Lisianthus. Đây là một chi hoa thuộc họ Long dom (Gentianaceae) có nguồn gốc từ miền tây nước Mỹ. Hoa Cát Tường còn có tên gọi khác là hồng thảo nguyên hoặc là hoa chuông xanh Texa.
Theo Vũ Thu Diễm (2012) đã phân loại Cát Tường thuộc họ Gentianaceae trong lớp hai lá mam (Dicotyledoneae), thuộc ngành Mộc lan — Thực vật hat kin, phân nhánh Cúc (Asterids), bộ Long đởm (Gentianales), chi Eustoma loài Eustoma grandiflorum (Juss, 1789). Cây hoa cat tường có tên thương mại là Lisianthus ressellianus khi được liệt kê lần đầu trong danh mục hạt giống Hoa Kỳ vào năm 1980 (Bailey và Baily, 1976). Cây hoa Cát Tường được du nhập vào Việt Nam và được trồng chủ yếu ở Đà Lạt. Cây du nhập vào nước ta với nhiều chủng loại hoa va mau sắc khác nhau, nên được nhiều người tiêu dùng ưa chuộng.2 Phân loại theo đặc tính thực vật học Dựa vào câu tạo của hoa và đặc diém phan ứng của cây đôi với ánh sáng, nhiệt độ, hoa Cát Tường được chia ra làm hai giai loại: Giông hoa kép và giông hoa đơn với các giống khác nhau (Phan Ngọc Diệp, 2011): - Giống hoa kép: + Nhóm Avilia: Thích hợp ở điều kiện ánh sáng yếu và nhiệt độ mát.
Do vậy nhóm giống này thường trồng vào vụ đông. Nhóm này thường có các mảu là trắng ngà, viên xanh, hông cánh sen, đỏ tía. + Nhóm Balboa: Nhóm này thích hợp nhiệt độ và cường độ ánh sáng cao hơn. Thích hợp trồng vụ xuân đến hè.
Phát triển tốt ở điều kiện quang chu kỳ ngày dài. Nhóm này thường có các màu là xanh, viên xanh, xanh tía. + Nhóm Catalina: Thich hợp với điều kiện ngày dai và thời tiết ấm áp. Các mau thường là xanh tia va mau vang.
+ Nhóm Candy: Thich hop với cường độ ánh sáng trung bình va quang chu kỳ ngày ngắn. Nhóm này cho hoa nở đồng loạt và có nhiều màu dé chọn lựa. + Nhóm Echo: Nhóm này là nhóm phổ biến trong giống hoa Cát Tường. Không thích hợp với cường độ ánh sáng quá cao hay thấp, thích hợp cho vụ đông xuân.
Các màu phổ biến trong giống này là xanh bóng, xanh tia, hồng, hồng tia, trắng tuyên. + Nhóm Mariachi: Nhóm này thích hợp trồng trong chậu. Đặc điểm giống này là có số cánh hoa nhiều, cánh hoa mỏng hơn các giống khác nên nhìn rất đẹp. Các màu phô biến trong giống này là trang, hồng, hồng nhạt.
- Giống hoa đơn: + Nhóm Flamenco: Thích hợp với cường độ ánh sáng cao và quang chu kỳ ngày dai. Thân hoa dai va phát triển mạnh. Có các mau là xanh bóng, hồng, vàng, trắng. + Nhóm Heidi: Thích hợp với cường độ ánh sáng trung bình và quang chu kỳ ngày ngắn.
Có nhiều màu đề chọn lựa. + Nhóm Laguna: Tương tự như nhóm Flamenco nhóm Laguna cũng cần cường độ ánh sáng cao và quang chu kỳ ngay dài. Thân hoa thường dài khoảng 48 cm và chi có hai màu là xanh đậm và xanh tía. + Nhóm Malibu: Thích hợp trồng trong mùa xuân và mùa thu.
Có nhiều màu hoa dé lựa chọn như cà, xanh đậm, trang, hông, trắng viên xanh. + Nhóm Yodel: Thân hoa dài khoảng 45 — 50 em. Có nhiều màu là xanh đậm, xanh, hoa cà, hồng phấn, hồng, trắng. Giống hoa Cát Tường được trồng trong thí nghiệm là giống hoa Megalo III Blue Picotee IMP, có hoa màu trắng viền tím, được gieo từ hạt do công ty TNHH hạt giống hoa Việt Nam cung cấp, thuộc nhóm hoa kép, có hoa to, cây khỏe, phù hợp dé trồng chậu.3 Đặc điểm thực vật học Theo (Anderson, 2007), (dẫn theo Lương Văn Chương, 2016) đặc điểm thực vật học của hoa Cát Tường như sau: 1.1 Rễ Rễ của cát tường thuộc rễ cọc, rễ phát triển theo chiều sâu, ít phát triển theo chiều ngang, vì vậy rễ cây có thé chịu hạn tốt.
Khối lượng rễ lớn do sinh nhiều rễ phụ và lông hút nên khả năng hút nước và dinh dưỡng mạnh. Rễ cây Cát Tường rất nhạy cảm với tác động bên ngoài, ở giai đoạn cây con có 4 — 6 lá, rễ cây có khả năng tái sinh mạnh, nhưng ké từ lá thứ 8 trở đi thì kha năng tái sinh của rễ giảm dần. Từ giai đoạn này đến khi cây ra hoa không nên có tác động gì đến bộ rễ làm ảnh hưởng đến sự sinh trưởng, phát triển của rễ cây.2 Thân Thân hoa cát tường thuộc dạng thân thảo, thân đứng, thân chính có khả năng phân cành nhánh mạnh sau khi cây hình thành nụ hay ưu thế ngọn bị phá vỡ do bị gãy ngọn hay bị sâu cắn ngọn. Thân chia thành nhiều đốt, có khả năng phân nhánh mạnh, giòn, dễ gãy.
Cây càng lớn, thân càng cứng, bên ngoài thân được phủ một lớp sáp trắng mỏng. Các đốt sát gốc thường to và ngắn hơn các đốt trên ngọn, độ dài các đốt thay đôi theo từng giống. Cây có thé cao từ 15 đến 120 cm, tùy giống, tùy điều kiện thời tiết.3 Lá Lá hơi mọng nước là lá đơn mọc đối, hầu như không có cuống và có màu xanh xám, mép lá không có răng cưa. Hình dạng lá cơ bản thường là hình ovan hay hình bầu dục, nhưng có giống lại có hình mũi giáo hoặc dạng đỉnh tròn thuôn về phía góc lá.
Từ mỗi nách lá thường phát sinh một mầm nách. Lá thường dài khoảng từ 11 — 12,7 cm và rộng từ 6,7 — 7,6 cm. Càng ở phía trên cao cua thân lá càng nhỏ hơn, thường dài dưới 5 cm và rộng 1,2 — 1,3 em. Đặc điểm của lá thay đối rất lớn giữa các giống khác nhau.4 Hoa Hoa gồm có 2 dạng hoa đơn và hoa kép.
Hoa cát tường đa dạng về màu sắc, hình dạng, kích thước. Cát tường là hoa lưỡng tính, có tính đối xứng, tự thụ và cụm hoa hình xim hoặc nhiều hình dạng khác nhau như hình chuông, hình ống, hay cánh bên ngoài phẳng, cánh bên trong hình ống. Đài hoa được tạo thành bởi 5 lá đài màu xanh lá cây, có râu nhỏ ở đầu. Hoa có 1 nhụy và 5 vòi nhị.
Nhụy có 1 ngăn với 2 vòi nhụy màu xanh gan với nhau. Vòi nhụy mở khi hoa nở được | ngày. Cac nhị hoa đính so le với các trang hoa ở gốc. Hoa đơn có 5 cánh đạng hoa hình chuông, thường giống với hoa hồng ở giai đoạn nụ nhưng khi nở ra lại giống như hoa tulip.
Trong khi hoa kép có từ 2 — 5 hàng cánh xếp xen kẽ cả lúc nụ lẫn lúc nở. Màu sắc hoa rất đa dạng, đơn màu hoặc pha nhiều màu như: trắng, xanh bơ, hồng, tím, trắng viền hồng, trắng viền tím. Vì vậy, việc lựa chọn màu sắc hoa trong sản xuất phải hướng đến thị hiếu của người tiêu dùng nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao.5 Quả và hạt Quả của cây hoa cát tường có khả năng đậu quả cao, dạng quả nang tự nở. Khi quả còn non có màu xanh đậm, khi chín vỏ quả chuyên sang màu xanh xám và quả quả nứt ra.
Thuộc dạng quả nẻ, hình tròn, mỗi quả có vài trăm hạt. Hạt có kích thước nhỏ, khoảng 19.000 hạt/gam với nội nhũ nhiều dầu, phôi mam lớn. Khi còn non hạt có màu kem, khi chín hạt có màu đen nhánh. Do có lớp nội nhũ nhiều dau, nên trong điều kiện bảo quản kém, hạt có thé bị mat sức này mam.4 Yêu cầu về ngoại cảnh của cây hoa Cát Tường 1.1 Nhiệt độ Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự phát triển và các sắc tố trên cánh hoa cát tường.
Nhiệt độ tối ưu cho cây hoa cát tường sinh trưởng và phát triển là từ 18 - 20°C vào ban ngày và 15 — 18°C vào ban đêm (Harbaugh, 1992). Nhiệt độ vào ban đêm thấp hơn 15°C sẽ làm trì trệ quá trình sinh trưởng của cây (Roh, 1988). Vào ban ngày khi nhiệt độ cao hơn 28°C sẽ làm cho hoa nở sớm, rút ngắn quá trình sinh trưởng của hoa và cho hoa kém chat lượng (Vũ Thu Diễm, 2012). Nhiệt độ có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sinh trưởng, phân hóa mầm hoa và ra hoa của cây cát tường.
Khi hạt giống nảy mầm vào mùa hè, cây con chịu tác động của nhiệt độ cao sẽ ngừng sinh trưởng và qua đông, năm sau cây mới ra hoa, khi đó cây hoa cát tường được coi là cây 2 năm. Ngược lại, hạt giống cây hoa cát tường nảy mầm vào mùa xuân và cây con phát triển trong điều kiện mùa xuân mát mẻ, cây ra hoa trong năm đó, lúc này cát tường được coi là cây hàng năm (Vũ Thu Diễm, 2012).2 Ánh sáng Ánh sáng là điều kiện phát triển sinh trưởng của cây hoa thông qua tiến trình quang hợp và hô hấp. Cường độ ánh sáng và độ dai ngày sẽ gây ảnh hưởng nhiều đến sự nảy mầm, thời gian sinh trưởng cũng như chất lượng hoa. Hoa cát tường phát triển tối ưu nhất khi được cung ứng day đủ ánh sáng, nếu cường độ ánh sáng yếu cần thiết bổ sung thêm ánh sáng nhân tạo bằng phương pháp thắp đèn chiếu sáng.
Ngược lại nếu cường độ ánh sáng quá cao cần dùng lưới đen dé che bớt ánh sáng lại bằng lưới đen dé không ảnh hưởng nhiều đến sự phát triển phát triển của cây hoa cát tường. Phụ thuộc vào từng thời kỳ của cây mà đòi hỏi ánh sáng khác nhau. Ở thời kỳ nảy mầm cần cung ứng cường độ ánh sáng 4.000 lux, thời cây sinh trưởng, phát triển đòi hỏi cường độ đạt 40.000 lux dé cây có khả năng cho ra nhiều nụ và hoa. Khi cường độ ánh sáng quá cao phải che lưới cho hoa dé giảm bớt ánh sáng trực xạ ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cát tường (Nguyễn Thị Kim Huệ, 2009).
Hoa cát tường phát triển trong điều kiện ánh sáng vừa phải 70.000 lux, nên vào mùa hè cần phải che lưới dé giảm bớt ánh nắng, thời gian chiếu sáng 16 giờ trên ngày từ khi bắt đầu trồng đến khi ra hoa sẽ giúp cây tăng trưởng chiều cao tốt và cho ra số hoa nhiều hơn (Nguyễn Thị Kim Huệ, 2009).3 Âm độ Độ am là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. Độ âm cao hoặc cây bị quá âm vài giờ vào đêm sẽ làm bỏng đầu lá, là một dạng rồi loạn sinh lý lá làm giảm chất lượng hoa Cát Tường (Vũ Thu Diễm, 2012). Từ ngày thứ nhất đến ngày thứ 14 cây hoa Cát Tường yêu cầu độ âm đạt 100 % dé hạt nảy mam tốt. Khi chuyền cây sang vườn sản xuất, trong giai đoạn 14 ngày đầu yêu cầu độ âm cao vào ban ngày, độ âm thấp vào ban đêm.