Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ cấy đến khả năng sinh trưởng và phát triền của giống lúa qp 05 trong vụ đông xuân năm 2015 tại thái nguyên

Nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ cấy lúa đến sinh trưởng lúa và năng suất là vô cùng quan trọng, đặc biệt đối với… 71 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Dương Văn Thái
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy Đến Sinh Trưởng Giống Lúa QP-05 Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu đề tài và yêu cầu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.1.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.1.1. Sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình sản xuất lúa gạo trong nước Việt Nam
• 2.2. Những đặc điểm của cây lúa
• 2.2.1. Đặc điểm thực vật học
• 2.2.2. Nhánh và sự đẻ nhánh của cây lúa
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến cây lúa trong giai đoạn đẻ nhánh
• 2.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến yếu tố cấu thành năng suất
• 2.2.5. Những kết quả nghiên cứu về mật độ cấy
• 2.2.6. Vai trò của mật độ đến sinh trưởng phát triển đối với năng suất lúa
• 3. ĐỐI TƢỢNG, VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm thí nghiệm
• 3.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Cách bố trí thí nghiệm
• 3.3.3. Các kỹ thuật đã sử dụng trong thí nghiệm
• 3.4. Các chỉ tiêu theo dõi và đánh giá
• 3.4.1. Các chỉ tiêu về đặc trưng hình thái
• 3.4.2. Các chỉ tiêu nông học, sinh lý
• 3.4.3. Các chỉ tiêu về khả năng chống chịu sâu bệnh
• 3.4.4. Các chỉ tiêu về yếu tố cấu thành năng suất
• 3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm nông học của giống QP-05 trong vụ Xuân 2015 tại Thái Nguyên
• 4.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa QP-05 vụ Xuân 2015
• 4.2.1. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến thời gian sinh trưởng của giống lúa QP-05 vụ Xuân 2015
• 4.2.2. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến khả năng ra lá của giống lúa QP-05 trong vụ Xuân 2015
• 4.2.3. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến khả năng đẻ nhánh của giống lúa QP vụ Xuân 2015
• 4.2.4. Ảnh hưởng của mật độ cấy đến khả năng chống chịu sâu bệnh của giống QP-05 vụ Xuân 2015
• 4.2.5. Ảnh hưởng của mật độ cấy tới năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống lúa QP-05 vụ Xuân 2015
• 4.2.6. Ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất của giống lúa QP-05 vụ Xuân 2015
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy Lúa QP 05

Nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ cấy lúa đến sinh trưởng lúa và năng suất là vô cùng quan trọng, đặc biệt đối với giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên. Lúa gạo là lương thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, và Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu. Việc tối ưu hóa kỹ thuật canh tác, bao gồm mật độ cấy, có ý nghĩa then chốt trong việc nâng cao năng suất và đảm bảo an ninh lương thực. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tác động của các mật độ cấy khác nhau đến sự phát triển của giống lúa QP-05 trong điều kiện khí hậu và đất đai của Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc khuyến cáo mật độ cấy tối ưu, giúp bà con nông dân tăng hiệu quả sản xuất. Theo FAO, thế giới đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lương thực do dân số tăng nhanh và biến đổi khí hậu, làm cho việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp canh tác hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Mật Độ Cấy Lúa QP 05

Nghiên cứu này có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với người trồng lúa tại Thái Nguyên. Việc xác định mật độ cấy phù hợp giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất. Giống lúa QP-05 là một trong những giống lúa phổ biến tại khu vực này, và việc hiểu rõ phản ứng của giống lúa này với các mật độ cấy khác nhau là rất quan trọng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin chi tiết về ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và năng suất của lúa, từ đó giúp người nông dân đưa ra quyết định canh tác đúng đắn. Ngoài ra, nghiên cứu này còn góp phần vào việc xây dựng các mô hình canh tác lúa bền vững và hiệu quả tại Thái Nguyên.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định mật độ cấy thích hợp nhất cho giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh trưởng (số lá, đẻ nhánh, thời gian sinh trưởng), các chỉ tiêu sinh lý, mức độ nhiễm sâu bệnh và các yếu tố cấu thành năng suất. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ xuân 2015 tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu sẽ được phân tích và so sánh để đưa ra khuyến cáo về mật độ cấy tối ưu cho giống lúa QP-05 trong điều kiện cụ thể của Thái Nguyên.

II. Vấn Đề Mật Độ Cấy Ảnh Hưởng Năng Suất Lúa QP 05 Ra Sao

Một trong những thách thức lớn trong sản xuất lúa là xác định mật độ cấy phù hợp để đạt năng suất cao nhất. Mật độ cấy quá dày có thể dẫn đến cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và không gian, làm giảm khả năng đẻ nhánh và số bông hữu hiệu. Ngược lại, mật độ cấy quá thưa có thể không tận dụng hết tiềm năng của đất đai và làm giảm tổng số bông trên một đơn vị diện tích. Đối với giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên, việc xác định mật độ cấy tối ưu là rất quan trọng để tối đa hóa năng suất và lợi nhuận. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc giải quyết vấn đề này bằng cách đánh giá ảnh hưởng của các mật độ cấy khác nhau đến các yếu tố cấu thành năng suất, như số bông trên một đơn vị diện tích, số hạt trên bông và khối lượng 1000 hạt.

2.1. Tác Động Của Mật Độ Cấy Đến Sinh Trưởng Và Phát Triển Lúa

Mật độ cấy có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây lúa. Mật độ quá dày có thể làm chậm quá trình đẻ nhánh, giảm số lượng lá và kéo dài thời gian sinh trưởng. Ngược lại, mật độ quá thưa có thể làm tăng số lượng nhánh nhưng lại giảm số lượng bông hữu hiệu. Nghiên cứu này sẽ đánh giá chi tiết tác động của mật độ cấy đến các giai đoạn sinh trưởng khác nhau của giống lúa QP-05, từ giai đoạn mạ đến giai đoạn trổ bông và chín. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng về mối quan hệ giữa mật độ cấy và sự phát triển của cây lúa.

2.2. Ảnh Hưởng Của Mật Độ Đến Khả Năng Chống Chịu Sâu Bệnh

Mật độ cấy cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng chống chịu sâu bệnh của cây lúa. Mật độ quá dày có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sâu bệnh do độ ẩm cao và thông thoáng kém. Ngược lại, mật độ quá thưa có thể làm tăng nguy cơ bị tấn công bởi các loài sâu bệnh di chuyển rộng. Nghiên cứu này sẽ đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh của giống lúa QP-05 ở các mật độ cấy khác nhau, từ đó đưa ra khuyến cáo về mật độ phù hợp để giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy Lúa QP 05

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá ảnh hưởng của mật độ cấy đến sinh trưởng lúa và năng suất của giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) với các mật độ cấy khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm các chỉ tiêu về đặc trưng hình thái, các chỉ tiêu nông học, sinh lý, các chỉ tiêu về khả năng chống chịu sâu bệnh và các chỉ tiêu về yếu tố cấu thành năng suất. Dữ liệu thu thập được sẽ được xử lý bằng phần mềm thống kê để phân tích và so sánh sự khác biệt giữa các mật độ cấy. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và khoa học của kết quả nghiên cứu.

3.1. Bố Trí Thí Nghiệm Và Các Mật Độ Cấy Được Sử Dụng

Thí nghiệm được bố trí tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên trong vụ xuân 2015. Các mật độ cấy được sử dụng bao gồm các khoảng cách khác nhau giữa các khóm lúa và giữa các hàng lúa. Các mật độ này được lựa chọn dựa trên kinh nghiệm thực tế của người trồng lúa tại địa phương và các nghiên cứu trước đó về giống lúa QP-05. Mỗi mật độ cấy được lặp lại nhiều lần để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Sơ đồ bố trí thí nghiệm được thiết kế sao cho các yếu tố ngoại cảnh (ánh sáng, độ ẩm, dinh dưỡng) được phân bố đều giữa các ô thí nghiệm.

3.2. Các Chỉ Tiêu Theo Dõi Và Phương Pháp Đánh Giá

Các chỉ tiêu theo dõi trong thí nghiệm bao gồm: thời gian sinh trưởng, số lá trên cây, số nhánh trên cây, chiều cao cây, mức độ nhiễm sâu bệnh, số bông trên một đơn vị diện tích, số hạt trên bông, khối lượng 1000 hạt và năng suất thực thu. Các chỉ tiêu này được đo đạc và đánh giá định kỳ trong suốt quá trình sinh trưởng của cây lúa. Phương pháp đánh giá được thực hiện theo các tiêu chuẩn khoa học và kỹ thuật canh tác lúa hiện hành. Dữ liệu thu thập được sẽ được ghi chép cẩn thận và xử lý bằng phần mềm thống kê để phân tích và so sánh sự khác biệt giữa các mật độ cấy.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Mật Độ Cấy Đến Năng Suất Lúa QP 05

Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ cấy có ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng lúa và năng suất của giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên. Các mật độ cấy khác nhau cho thấy sự khác biệt rõ rệt về thời gian sinh trưởng, số lá, số nhánh và khả năng chống chịu sâu bệnh. Mật độ cấy phù hợp giúp cây lúa phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng đẻ nhánh và cho năng suất cao nhất. Ngược lại, mật độ cấy quá dày hoặc quá thưa đều làm giảm năng suất. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc khuyến cáo mật độ cấy tối ưu cho giống lúa QP-05 trong điều kiện cụ thể của Thái Nguyên.

4.1. So Sánh Ảnh Hưởng Của Các Mật Độ Cấy Đến Thời Gian Sinh Trưởng

Nghiên cứu cho thấy mật độ cấy có ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng của giống lúa QP-05. Mật độ quá dày có thể kéo dài thời gian sinh trưởng do cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng. Ngược lại, mật độ quá thưa có thể rút ngắn thời gian sinh trưởng nhưng lại làm giảm năng suất. Kết quả nghiên cứu sẽ so sánh thời gian sinh trưởng của các mật độ cấy khác nhau để xác định mật độ nào cho thời gian sinh trưởng phù hợp nhất, đảm bảo năng suất cao và chất lượng tốt.

4.2. Phân Tích Ảnh Hưởng Đến Các Yếu Tố Cấu Thành Năng Suất

Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết ảnh hưởng của mật độ cấy đến các yếu tố cấu thành năng suất, bao gồm số bông trên một đơn vị diện tích, số hạt trên bông và khối lượng 1000 hạt. Các yếu tố này có vai trò quan trọng trong việc quyết định năng suất cuối cùng của cây lúa. Kết quả phân tích sẽ cho thấy mật độ cấy nào giúp tối ưu hóa các yếu tố cấu thành năng suất, từ đó đạt năng suất cao nhất.

4.3. Đánh Giá Mức Độ Nhiễm Sâu Bệnh Ở Các Mật Độ Cấy Khác Nhau

Nghiên cứu đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh của giống lúa QP-05 ở các mật độ cấy khác nhau. Kết quả cho thấy mật độ quá dày có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sâu bệnh, trong khi mật độ quá thưa có thể làm tăng nguy cơ bị tấn công bởi các loài sâu bệnh di chuyển rộng. Nghiên cứu sẽ xác định mật độ cấy nào giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng lúa.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mật Độ Cấy Tối Ưu Cho Lúa QP 05

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa ứng dụng thực tiễn lớn đối với người trồng lúa tại Thái Nguyên. Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra khuyến cáo về mật độ cấy tối ưu cho giống lúa QP-05 trong điều kiện cụ thể của địa phương. Khuyến cáo này sẽ giúp người nông dân tăng năng suất, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu còn có thể được sử dụng để xây dựng các mô hình canh tác lúa bền vững và hiệu quả tại Thái Nguyên.

5.1. Khuyến Nghị Mật Độ Cấy Tối Ưu Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, khuyến nghị mật độ cấy tối ưu cho giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên là [Điền thông tin mật độ cấy tối ưu]. Mật độ này giúp cây lúa phát triển khỏe mạnh, tăng khả năng đẻ nhánh và cho năng suất cao nhất. Người nông dân nên tuân thủ khuyến cáo này để đạt hiệu quả sản xuất tốt nhất.

5.2. Hướng Dẫn Kỹ Thuật Cấy Lúa QP 05 Theo Mật Độ Tối Ưu

Để áp dụng mật độ cấy tối ưu, người nông dân cần tuân thủ các hướng dẫn kỹ thuật sau: [Điền thông tin hướng dẫn kỹ thuật cấy lúa]. Các bước này đảm bảo rằng cây lúa được cấy đúng mật độ, tạo điều kiện tốt nhất cho sự sinh trưởng và phát triển.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Mật Độ Cấy Lúa QP 05

Nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ cấy đến sinh trưởng lúa và năng suất của giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên đã cung cấp những thông tin quan trọng và hữu ích cho người trồng lúa. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ cấy kết hợp với các yếu tố khác, như phân bón, tưới tiêu và quản lý sâu bệnh, để xây dựng các mô hình canh tác lúa toàn diện và bền vững.

6.1. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Mật Độ Cấy Lúa

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về mật độ cấy lúa nên tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ kết hợp với các yếu tố khác, như phân bón, tưới tiêu và quản lý sâu bệnh. Ngoài ra, cần nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ đến chất lượng gạo và khả năng chống chịu biến đổi khí hậu của cây lúa.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Tiếp Tục Nghiên Cứu Về Lúa Gạo

Việc tiếp tục nghiên cứu về lúa gạo là vô cùng quan trọng để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu của cây lúa, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực chủ lực của hơn một nửa dân số trên toàn cầu, đặc biệt tại khu vực châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh, giữ vai trò cốt lõi đối với an ninh lương thực và ổn định xã hội. Theo các dự báo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhân loại đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lương thực trước sự gia tăng dân số nhanh chóng, biến đổi khí hậu toàn cầu, các hình thái thiên tai hạn hán, lũ lụt và quá trình đô thị hóa thu hẹp diện tích đất canh tác. Tại Việt Nam, lúa gạo là nguồn lương thực chính và là mặt hàng nông sản xuất khẩu quan trọng. Tuy nhiên, trước áp lực quy mô dân số gia tăng (đạt xấp xỉ gần 90 triệu người vào cuối năm 2013) cùng sự suy giảm diện tích đất nông nghiệp, việc nâng cao năng suất trên một đơn vị diện tích thông qua các biện pháp thâm canh trở thành yêu cầu cấp thiết.

Về phương diện kỹ thuật thâm canh, mật độ cấy là yếu tố có ý nghĩa quyết định, tác động trực tiếp đến cấu trúc quần thể ruộng lúa, khả năng tiếp nhận ánh sáng, động thái đẻ nhánh và quá trình hình thành số bông trên một đơn vị diện tích. Giống lúa QP-05 khi đưa vào canh tác tại địa phương cần được xác định dải mật độ thích hợp nhằm phát huy tối đa tiềm năng sinh trưởng và năng suất. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, đề tài được triển khai thực hiện tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Xác định mật độ thích hợp cho giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):

1. Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa QP-05: số lá, đẻ nhánh và thời gian sinh trưởng.
2. Tìm hiểu ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh lý của giống lúa QP-05.
3. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống lúa QP-05 ở các mật độ khác nhau.
4. Phân tích và đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất của giống lúa QP-05.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống lúa thuần QP-05.
• Phạm vi không gian: Khu đất canh tác lúa tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (chân đất vàng trung bình, chủ động tưới tiêu).
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của nghiên cứu dựa trên quy luật sinh trưởng, phát dục của cây lúa và các học thuyết nông học kinh điển. Về sinh lý đẻ nhánh, đề tài vận dụng thuyết của Katayama: cây lúa khi đạt 4 lá thật bắt đầu có khả năng đẻ nhánh và quy luật xuất hiện lá tương ứng với khả năng phân cành nhánh từ các mắt đẻ. Về cấu trúc quần thể, nghiên cứu kế thừa các quan điểm của Bùi Huy Đáp (1980), Togari Matsuo (1977), Nguyễn Văn Hoan (2003, 2004) về mối quan hệ giữa mật độ khóm, số dảnh cấy và khả năng điều tiết nhánh hữu hiệu. Hệ thống đánh giá tuân thủ Thang điểm đánh giá tiêu chuẩn của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI, 1996) và Quy phạm khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng giống lúa 10 TCN 558–2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 4 công thức mật độ, lặp lại 3 lần (NL1, NL2, NL3), tương ứng 12 ô thí nghiệm. Diện tích mỗi ô là 10 m², tổng diện tích thí nghiệm đạt 120 m² (tính cả dải lúa bảo vệ là 180 m²).
• Các công thức mật độ cấy (đều cấy 2 dảnh/khóm):
  • Công thức 1 (CT1): Mật độ 25 khóm/m² (khoảng cách 20 x 20 cm).
  • Công thức 2 (CT2): Mật độ 30 khóm/m² (khoảng cách 20 x 16 cm).
  • Công thức 3 (CT3): Mật độ 35 khóm/m² (khoảng cách 20 x 14 cm).
  • Công thức 4 (CT4): Mật độ 40 khóm/m² (khoảng cách 15 x 16 cm).

Quy trình kỹ thuật và nguồn dữ liệu thực nghiệm:

• Kỹ thuật làm mạ: Gieo mạ khay nhựa (30 x 20 x 30 cm) với lớp đất dày 2,5 cm, che phủ vòm nilon trắng chống rét. Sau 16 ngày gieo, mạ đạt 2,5 – 3,5 lá thật thì đem cấy.
• Nền phân bón quy đổi cho 1 ha: 8 tấn phân chuồng + 100 kg N + 90 kg P₂O₅ + 100 kg K₂O. Bón lót toàn bộ phân chuồng, 100% lân và 30% đạm. Bón thúc đợt 1 (lúa bén rễ hồi xanh): 40% đạm + 50% kali. Bón thúc đợt 2 (dưỡng đòng): 30% đạm + 50% kali.
• Bảo vệ thực vật: Hoàn toàn không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhằm kiểm tra chính xác khả năng tự chống chịu sâu bệnh hại của giống.
• Phương pháp lấy mẫu: Thu thập mẫu ngẫu nhiên tại 5 điểm theo 2 đường chéo góc trên từng ô (loại trừ hàng biên). Dữ liệu được đo đếm theo các giai đoạn sinh trưởng.
• Xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được tính toán bằng Microsoft Excel và phân tích phương sai, phân hạng trung bình bằng trắc nghiệm Duncan ở mức ý nghĩa 95% qua phần mềm thống kê chuyên ngành IRRISTAT 5.0.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh an ninh lương thực toàn cầu và chiến lược phát triển nông nghiệp của Việt Nam. Tác giả luận giải tầm quan trọng của việc hoàn thiện gói kỹ thuật thâm canh, trong đó mật độ cấy là mắt xích trực tiếp quy định cấu trúc số bông và khả năng tận dụng không gian dinh dưỡng. Trên cơ sở đó, văn bản xác định cụ thể 1 mục tiêu chung và 4 nhiệm vụ nghiên cứu định lượng đối với giống lúa thuần QP-05 tại thành phố Thái Nguyên trong vụ Xuân 2015.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện bức tranh sản xuất lúa gạo và các nghiên cứu chuyên sâu về mật độ:

• Tình hình sản xuất lúa gạo thế giới: Dẫn xuất số liệu FAO cho thấy năm 2012 sản lượng lúa toàn cầu đạt 719,7 triệu tấn, diện tích đạt 164 triệu ha, năng suất trung bình 44,3 tạ/ha. Thống kê sản lượng lúa các quốc gia hàng đầu năm 2012 chỉ ra Trung Quốc đạt năng suất 89,1 tạ/ha (sản lượng 918,7 triệu tấn trên 103,1 triệu ha diện tích canh tác), Australia đạt 67,4 tạ/ha, Nhật Bản đạt 67,3 tạ/ha, Việt Nam đạt 56,3 tạ/ha (sản lượng 43,7 triệu tấn trên 7,8 triệu ha) và Thái Lan đạt 30,0 tạ/ha.
• Sản xuất lúa gạo tại Việt Nam: Phân tích sự phân bố của 8 vùng lúa thuộc 3 miền sinh thái nông nghiệp theo Nguyễn Văn Hoan (2004), định hướng chiến lược duy trì sản lượng 40 triệu tấn/năm, dành 1 triệu ha đất chuyên lúa xuất khẩu và mục tiêu mức tiêu thụ lương thực bình quân trên 450 kg/người/năm.
• Đặc tính sinh học và các yếu tố ảnh hưởng: Mô tả giải phẫu bộ rễ chùm, cấu tạo thân lúa gồm 3 – 8 lóng dài có xoang lỏi, vai trò của bộ lá công năng (lá đòng đóng góp tới 75% sản lượng quang hợp tích lũy chất khô cho bông) và các quy luật phân hóa nhánh cấp 1, cấp 2, cấp 3.
• Các công trình nghiên cứu về mật độ: Dẫn chứng các nghiên cứu tại trạm Hokkaido (Nhật Bản), nghiên cứu trên tổ hợp lai hai dòng PA64S/9311 của Yuan Qianhua và cộng sự (Trung Quốc, 2002), cùng các nguyên lý bố trí mật độ từ 27 đến 55 khóm/m² của Bùi Huy Đáp (1980), Nguyễn Văn Hoan (2003), Nguyễn Hữu Tề (1997, 2004) và Trương Đích (2002).

Phần 3: Đối tượng, vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chuẩn hóa điều kiện thực nghiệm:

• Chi tiết vật liệu giống QP-05, hệ thống phân bón hữu cơ và vô cơ đơn (đạm, lân, kali).
• Bản đồ mặt bằng thực địa 12 ô thí nghiệm theo sơ đồ RCBD, chi tiết hóa khoảng cách cấy của 4 công thức mật độ.
• Kỹ thuật che phủ nilon dạng vòm cống (dài 1,7 – 2,0 m, nilon trắng khổ 1,2 – 1,4 m) giữ ấm cho mạ khay, giữ nước ngập 2/3 dõng luống mạ.
• Chế độ tưới tiêu duy trì mức nước 3 – 5 cm từ cấy đến kết thúc đẻ nhánh và không quá 10 cm ở các giai đoạn sau; chế độ làm cỏ sục bùn và tuyệt đối không phun thuốc hóa học trừ sâu bệnh.
• Quy chuẩn hóa hệ thống 9 giai đoạn sinh trưởng phát dục và các công thức toán học tính Hệ số kinh tế (HI), Năng suất lý thuyết (NSLT = Số bông/m² x Số hạt chắc/bông x P₁₀₀₀ hạt x 10⁻⁵) và Năng suất thực thu (NSTT) quy đổi theo độ ẩm tiêu chuẩn.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương thực nghiệm cung cấp hệ thống số liệu kiểm định qua các chỉ tiêu nông học:

• Đặc điểm nông học: Chiều cao cây của giống dao động từ 101,8 cm (CT4) đến 102,5 cm (CT3), đều thuộc nhóm chiều cao trung bình (điểm 5). Chiều dài bông biến động từ 22,3 cm (CT2) đến 23,4 cm (CT3). Độ thoát cổ bông ở cả 4 công thức đều ghi nhận ở điểm 7 (thoát một phần).
• Thời gian sinh trưởng: Mạ gieo đến cấy mất 16 ngày; thời gian bén rễ hồi xanh là 3 ngày; thời kỳ đẻ nhánh kéo dài 30 – 33 ngày; làm đốt, làm đòng từ 26 – 27 ngày; trỗ bông tập trung trong 4 – 5 ngày; giai đoạn chín kéo dài 29 – 30 ngày. Tổng thời gian sinh trưởng biến động nhẹ giữa các mức mật độ: CT2 và CT3 đạt 119 ngày, CT1 đạt 120 ngày, CT4 dài nhất với 122 ngày.
• Động thái ra lá: Từ ngày 12/2 đến 28/3, số lá trên thân chính tăng từ 2,1 lá lên 14,3 lá (CT1) và 14,4 lá (CT2, CT3, CT4). Giai đoạn đầu nhịp độ ra lá đạt 1,2 – 1,5 lá/3 ngày; giai đoạn sau chậm dần, đạt 1 – 1,5 lá/7 ngày. Mật độ cấy không tạo ra sai khác về tổng số lá.
• Khả năng đẻ nhánh: Số nhánh tối đa dao động từ 10,9 đến 11,1 nhánh/khóm; số nhánh hữu hiệu đạt từ 5,4 đến 5,7 nhánh/khóm. Tỷ lệ nhánh hữu hiệu đạt cao nhất ở CT1 (51,8%), tiếp đến là CT2 (51,3%), CT3 (50,0%) và thấp nhất ở CT4 (49,5%). Xử lý thống kê Duncan ở mức tin cậy 95% cho thấy số dảnh tối đa và số dảnh hữu hiệu giữa 4 công thức đều thuộc cùng nhóm a (sai khác không có ý nghĩa).
• Mức độ sâu bệnh hại: Do không xử lý thuốc bảo vệ thực vật, ghi nhận sâu đục thân gây hại nhẹ ở cấp 1 (chỉ rải rác một vài bông bạc). Bệnh đạo ôn biểu hiện ở cấp 3 trên cả 4 công thức trong giai đoạn kết thúc đẻ nhánh do điều kiện thời tiết vụ Xuân rét lạnh, độ ẩm thấp kết hợp tình trạng thiếu nước tưới cục bộ.
• Yếu tố cấu thành năng suất và năng suất: Số bông/m² tăng tỷ lệ thuận với mật độ cấy, lần lượt là 142,5 bông (CT1), 171,0 bông (CT2), 192,0 bông (CT3) và 216,0 bông (CT4), sai khác có ý nghĩa thống kê ở p = 0,05. Số hạt chắc/bông dao động từ 158,8 đến 168,4 hạt (sai khác không có ý nghĩa thống kê). Năng suất thực thu đạt cao nhất ở CT4 với 58 tạ/ha (nhóm a), trong khi các công thức còn lại đạt từ 55 đến 57 tạ/ha.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết 4 phát hiện thực nghiệm về thời gian sinh trưởng (kéo dài nhất ở mật độ 40 khóm/m² với 122 ngày), số lá và số nhánh (không bị ảnh hưởng bởi mật độ), tính chống chịu sâu bệnh hại (biểu hiện tương đương ở mức nhẹ) và khẳng định mật độ 40 khóm/m² cho năng suất thực thu tối ưu (58 tạ/ha). Tác giả đề nghị tiếp tục khảo nghiệm thêm để hoàn thiện quy trình canh tác.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và phân tích định lượng đầy đủ các chỉ số năng suất của giống lúa QP-05 vụ Xuân 2015 qua bảng tổng hợp sau:

Công thức thí nghiệm	Mật độ cấy (khóm/m²)	Số bông/m² (bông)	Số hạt chắc/bông (hạt)	Số bông/khóm (bông)	Năng suất lý thuyết (tạ/ha)	Năng suất thực thu (tạ/ha)
CT 1	25	142,5 d	158,8 a	5,7 a	61 a	56 ab
CT 2	30	171,0 c	159,7 a	5,7 a	61 a	57 ab
CT 3	35	192,0 b	162,4 a	5,4 a	64 a	55 b
CT 4	40	216,0 a	162,6 a	5,4 a	61 a	58 a

Ghi chú: Các chữ cái a, b, c, d biểu thị mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê qua trắc nghiệm Duncan ở độ tin cậy 95%.

Về các yếu tố hình thành bông, số gié cấp 1 tăng dần từ 10,26 gié (CT1) lên 11,80 gié (CT4). Số gié cấp 2 đạt từ 27,26 đến 28,70 gié. Tổng số hạt trên bông biến động từ 177,8 hạt (CT1) đến 188,2 hạt (CT3). Năng suất lý thuyết giữa các công thức biến động trong khoảng 58 – 64 tạ/ha và không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa các công thức.

Đối với biện pháp kỹ thuật canh tác, tác giả khuyến nghị:

• Nhằm hạn chế nhánh vô hiệu và tối ưu hóa nhánh hữu hiệu, cần bón thúc đạm sớm và bón tập trung khi lúa đạt 3 – 4 lá thật (sau cấy 10 – 15 ngày), với liều lượng urê từ 3 – 4 kg/sào.
• Phải kết hợp bón phân cân đối với việc giữ mực nước nông (3 – 5 cm) trong ruộng trong giai đoạn đẻ nhánh để thúc đẩy lúa đẻ sớm và tập trung.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc xác lập cơ sở thực nghiệm khẳng định giống lúa thuần QP-05 trong vụ Xuân tại Thái Nguyên có tính phản ứng rõ nét đối với mật độ cấy ở chỉ tiêu số bông/m². Mặc dù cấy thưa (25 khóm/m²) nâng tỷ lệ nhánh hữu hiệu lên 51,8%, nhưng mật độ 40 khóm/m² mới là ngưỡng đảm bảo mật độ bông tối ưu (216 bông/m²), bù đắp cho sự suy giảm nhẹ của số bông/khóm để mang lại năng suất thực thu cao nhất (58 tạ/ha).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm mới được bố trí trong phạm vi một vụ sản xuất duy nhất (vụ Xuân 2015) và trên một địa bàn hẹp (xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên).
• Điều kiện canh tác thực tế gặp khó khăn do nguồn nước tưới không được cung cấp thường xuyên, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh đạo ôn bùng phát ở cấp 3.
• Bản thân người thực hiện tự nhận định còn hạn chế về mặt thời gian, kinh nghiệm và nguồn lực nghiên cứu thực địa.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Cần tiếp tục bố trí các thí nghiệm lặp lại qua nhiều vụ (vụ Mùa, vụ Chiêm Xuân) và trên các loại đất khác nhau nhằm kiểm chứng độ ổn định về năng suất của giống QP-05.
• Cần mở rộng nghiên cứu tương tác đa yếu tố giữa mật độ cấy với các mức phân bón khác nhau (đặc biệt là nghiệm thức phân bón liều lượng thấp) để xác định gói quy trình thâm canh tiết kiệm chi phí cho từng vùng sinh thái.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Trồng trọt làm tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương và thực hiện đề tài thí nghiệm đồng ruộng.
• Kỹ thuật viên nông nghiệp, cán bộ khuyến nông tại tỉnh Thái Nguyên và vùng trung du miền núi phía Bắc trong việc định hướng cơ cấu mật độ gieo cấy giống lúa QP-05 trong vụ Xuân.

Các nội dung có giá trị tham khảo cụ thể bao gồm:

• Phương pháp bố trí khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) trên diện tích ô tiêu chuẩn 10 m² và quy trình xử lý phương sai, phân hạng trung bình bằng trắc nghiệm Duncan trên phần mềm IRRISTAT 5.0.
• Khung kỹ thuật làm mạ khay che phủ vòm nilon chống rét phục vụ sản xuất lúa vụ Xuân vùng cao.
• Hệ thống tiêu chí và thang điểm theo dõi hình thái, sinh lý và mức độ gây hại của sâu bệnh theo tiêu chuẩn IRRI (1996) và Quy phạm 10 TCN 558–2011.

Câu hỏi thường gặp

Công thức mật độ nào mang lại năng suất thực thu cao nhất cho giống lúa QP-05?

Công thức 4 (CT4) với mật độ 40 khóm/m² (khoảng cách cấy 15 x 16 cm, cấy 2 dảnh/khóm) đạt năng suất thực thu cao nhất là 58 tạ/ha, được xếp vào nhóm phân hạng a qua trắc nghiệm Duncan ở độ tin cậy 95%. Năng suất cao ở công thức này bắt nguồn trực tiếp từ số bông/m² đạt giá trị lớn nhất trong thí nghiệm (216 bông/m²).

Mật độ cấy có làm thay đổi tổng thời gian sinh trưởng và động thái ra lá của giống QP-05 không?

Mật độ cấy hầu như không ảnh hưởng đến số lá và chỉ làm biến động nhẹ tổng thời gian sinh trưởng. Giống QP-05 hoàn thành từ 14,3 đến 14,4 lá trên thân chính ở cả 4 công thức mật độ. Tổng thời gian sinh trưởng của giống dao động từ 119 ngày (ở công thức CT2: 30 khóm/m² và CT3: 35 khóm/m²) đến 122 ngày (ở công thức CT4: 40 khóm/m²), trong đó công thức cấy dày có xu hướng kéo dài thời gian sinh trưởng hơn công thức cấy thưa khoảng 2 – 3 ngày.

Liều lượng và phương pháp bón phân được tác giả áp dụng trong thí nghiệm như thế nào?

Thí nghiệm áp dụng mức phân bón quy đổi cho 1 ha gồm 8 tấn phân chuồng kết hợp 100 kg N : 90 kg P₂O₅ : 100 kg K₂O. Lượng phân được chia làm ba đợt: bón lót toàn bộ 8 tấn phân chuồng, 100% phân lân và 30% lượng đạm trước khi cấy; bón thúc đợt 1 khi lúa bén rễ hồi xanh gồm 40% đạm và 50% kali; bón thúc đợt 2 vào giai đoạn dưỡng đòng gồm 30% đạm và 50% kali còn lại.

Mức độ gây hại của sâu bệnh trên các ô thí nghiệm biểu hiện ra sao khi không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật?

Do hoàn toàn không phun thuốc bảo vệ thực vật, sâu đục thân xuất hiện và gây hại ở mức nhẹ (cấp 1) trên tất cả các công thức với triệu chứng xuất hiện rải rác một vài dảnh héo hoặc bông bạc. Bệnh đạo ôn phát sinh ở cấp 3 trên cả 4 công thức vào giai đoạn kết thúc đẻ nhánh do gặp thời tiết vụ Xuân rét lạnh, độ ẩm thấp kết hợp tình trạng thiếu nước tưới thường xuyên. Các loài sâu bệnh hại khác không ghi nhận triệu chứng gây hại rõ rệt.

Vì sao tỷ lệ nhánh hữu hiệu ở mật độ cấy thưa cao hơn nhưng năng suất thực thu lại thấp hơn mật độ cấy dày?

Ở mật độ cấy thưa 25 khóm/m² (CT1), cây lúa có lợi thế lớn về không gian, ánh sáng và dinh dưỡng nên đẻ nhánh thuận lợi, đạt tỷ lệ nhánh hữu hiệu cao nhất (51,8% so với 49,5% ở CT4). Tuy nhiên, do số khóm ban đầu quá ít, tổng số bông trên một đơn vị diện tích của CT1 chỉ đạt 142,5 bông/m², trong khi CT4 đạt tới 216 bông/m². Vì số bông/m² đóng góp tới 74% vào cấu trúc năng suất lúa, số lượng bông vượt trội ở mật độ 40 khóm/m² đã bù đắp cho sự suy giảm tỷ lệ nhánh hữu hiệu, giúp CT4 đạt năng suất thực thu cao nhất (58 tạ/ha so với 56 tạ/ha của CT1).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Dương Văn Thái đã cung cấp đầy đủ số liệu thực nghiệm đánh giá ảnh hưởng của 4 mức mật độ cấy đến giống lúa QP-05 trong vụ Xuân 2015 tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên. Kết quả khẳng định mật độ 40 khóm/m² (khoảng cách 15 x 16 cm, 2 dảnh/khóm) là mật độ tối ưu, cho năng suất thực thu cao nhất đạt 58 tạ/ha nhờ đạt 216 bông/m². Các chỉ tiêu về số lá, thời gian sinh trưởng, mức độ nhiễm sâu bệnh hại và năng suất lý thuyết ít biến động theo mật độ, qua đó làm rõ vai trò quyết định của số bông/m² trong cấu trúc năng suất giống lúa thuần này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực chính của hơn một nửa dân số thế giới, tập trung tại các nước châu Á, châu Phi và châu Mỹ La tinh. Lúa gạo có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Theo dự báo của FAO - Food and Agricuture Organization, thế giới đang nguy cơ thiếu hụt lương thực do dân số tăng nhanh (khoảng bảy tỷ người năm 2010), sức mua lương thực, thực phẩm tại nhiều nước tăng, biến đổi khí hậu toàn cầu gây hiểm họa khô hạn, bão lụt, quá trình đô thị hoá làm giảm đất lúa, nhiều nước phải dành đất, nước để trồng cây nhiên liệu sinh học vì sự khan hiếm nguồn nhiên liệu rất cần thiết cho nhu cầu đời sống và công nghiệp phát triển.

Chính vì vậy, an ninh lương thực là vấn đề cấp thiết hàng đầu của thế giới ở hiện tại và trong tương lai. Việt Nam là một quốc gia sử dụng lúa gạo làm lương thực chính, và là nước xuất khẩu lúa gạo đứng thứ hai trên thế giới. Việc nghiên cứu và phát triển cây lúa là rất cấp thiết. về mặt lý thuyết ,lúa có khả năng cho sản lượng cao hơn nếu hệ thống canh tác như tưới tiêu,chất lượng đất,biện pháp thâm canh và giống được cải thiện.chính vì vậy,ngày nay các nhà nghiên cứu luôn tìm hiểu và nghiêm cứu để tìm ra những biện pháp canh tác tốt nhất phù hợp với từng giống lúa nhằm tăng khả năng sinh trưởng cũng như năng suất của cây lúa.cùng với công tác chọn tạo giống,kỹ thuật thâm canh cây lúa đã góp phần tăng năng suất,sản lượng lúa của Việt Nam.Trong kỹ thuật thâm canh việc xác định mật độ hợp lý có ý nghĩa hết sức quan trọng,mật độ có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành số bông,quyết định trực tiếp tới năng suất.Chính vì vậy việc nghiên cứu về mật độ thích hợp đối với cây trồng có vai trò rất quan trọng trong sản xuất nông nghiệp.

Xuất phát từ những thực tế đó và được sự đồng ý của Khoa Nông Học trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên cùng với sự hướng dẫn của thầy TS.Phạm Văn Ngọc và cô Đỗ Thị Ngọc Oanh,chúng tôi tiến hành thực hiện đề 2 tài: “nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến khả năng sinh trưởng và phát triền của giống lúa QP-05 trong vụ đông xuân nắm 2015 tại Thái Nguyên” 1. Mục tiêu đề tài và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục tiêu đề tài - Xác định mật độ thích hợp cho giống lúa QP-05 tại Thái Nguyên 1.2 Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh trưởng của giống lúa QP-05: số lá,đẻ nhánh và thời gian sinh trưởng. - Tìm hiểu ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu sinh lý của giống lúa QP-05 - Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống lúa QP-05 ở các mật độ khác nhau. - Phân tích và đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất,năng suất của giống lúa QP-05.

3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới và ở Việt Nam 2. Sản xuất lúa gạo trên thế giới Theo Tổ chức Lương nông Quốc tế FAO sản lượng lúa thế giới năm 2012 đạt 719,7 triệu tấn (tương đương 480 triệu tấn gạo) so với 672 triệu tấn năm 2010, tăng 3%. Sản lượng tăng cao do mở rộng diện tích canh tác lên đến 164 triệu ha, chủ yếu diễn ra ở các nước châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia là 3 nước chiếm 2/3 sản lượng gạo thế giới trên thị trường.

Nguyên nhân do giá lúa tăng vọt đã khiến nông dân mạnh dạng đầu tư vượt qua trở ngại bất lợi thời tiết ở nhiều nơi và giá cả đầu vào tăng vọt.diện tích,năng suất và sản lượng lúa của thế giới được thể hiện qua bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng lúa toàn thế giới giai đoạn từ năm 2001 – 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu/ha) (tạ/ha) (triệu/tấn) 2001 151,9 39,5 599,8 2002 147,6 38,7 571,4 2003 148,5 39,5 587,1 2004 150,6 40,4 608,0 2005 154,9 40,9 634,4 2006 155,3 41,3 641,2 2007 155,0 42,4 657,2 2008 157,7 43,7 689,0 2009 158,4 43,2 684,8 2010 153,7 43,7 672,0 2011 163,6 44,3 734.1 ta cũng thấy rằng: diện tích, năng suất và sản lượng lúa qua các năm có xu hướng tăng lên. Tuy nhiên, diện tích năm 2010 so với năm 2009 đã giảm đi 4,7 triệu ha nhưng năng suất tăng thêm 0,5 tạ/ha. Nguyên nhân của việc này do năm 2010 chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nhiều thiên tai xảy ra liên tiếp (lũ lụt, hạn hán, rầy nâu, khô vằn…) làm cho diện tích bị thu hẹp đáng kể. Xong đến năm 2012 diện tích tăng 9,6 triệu ha, năng suất tăng 0,4 tạ/ha.Với việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, diện tích trồng lúa lai được mở rộng làm cho năng suất lúa ngày một nâng cao.

Tại châu Á sản lượng lúa đạt 653 triệu tấn, tăng 10% so với năm 2011 do trúng mùa diển ra ở Pakistan, Campuchia, Nepal, Philippines và Việt Nam hoặc mở rộng diện tích canh tác ở Bangladesh, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Việt Nam. Nhưng cũng có nước mất mùa như Indonesia, Hàn Quốc, Miến Điện, Sri Lanka và Thái Lan. Trong những nước trồng lúa có sản lượng lớn nhất thế giới có tới 9 nước nằm ở khu vực châu Á, chỉ có Australia nằm ở châu Úc, Brazil nằm ở châu Mỹ. Riêng Australia và Trung Quốc là 2 nước có năng suất lúa cao hơn hẳn các nước còn lại 89,1 tạ/ha (Australia) và 67,4 tạ/ha (Trung Quốc).

Điều này có thể lý giải như sau: Trung Quốc là nước đi đầu trong lĩnh vực lúa lai, trình độ thâm canh cao. Thái Lan và Việt Nam là 2 nước xuất khẩu gạo đứng đầu thế giới, năm 2013 là 6,68 triệu tấn (Thái Lan) và 6,61 triệu tấn (Việt Nam), nhưng về cơ bản năng suất lúa còn thấp. Năng suất lúa của Thái Lan đạt 30 tạ/ha năm 2012. Tiêu chí chọn giống lúa của các nhà khoa học Thái Lan là các giống phải có thời gian sinh trưởng từ trung bình đến dài ngày (vì phần lớn lúa ở Thái Lan chỉ trồng 1 vụ/năm), hạt gạo dài, trong, ít dập gãy khi xay sát, có hương thơm, coi trọng chất lượng hơn là năng suất… Chính vì lý do đó ta thấy rằng giá gạo Thái Lan luôn cao hơn giá gạo Việt Nam.

Năng suất lúa ở Việt Nam là 56,3 tạ/ha (2012).Tất cả được thể hiện rõ qua bảng 2.2: Diện tích, năng suất và sản lƣợng của các nƣớc có sản lƣợng lúa đứng đầu thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu/ha) (tạ/ha) (triệu/tấn) Trung Quốc 103,1 89,1 918,7 Australia 30,3 67,4 204,3 Ấn Độ 42,5 35,9 152,6 Indonesia 13,4 51,4 69,0 Banglasech 11,6 29,3 33,9 Viet Nam 7,8 56,3 43,7 Mianma 8,2 40,5 33 Thai Lan 12,6 30 37,8 Philipin 4,7 38,4 18 Barazil 2,4 47,8 11,5 Nhat Bản 1,6 67,3 10,7 (Nguồn: FAOSTAT năm 2013) Theo dự báo của Ban nghiên cứu kinh tế - Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, trong giai đoạn 2007 – 2017, các nước sản xuất gạo ở châu Á sẽ tiếp tục là nguồn xuất khẩu gạo chính của thế giới bao gồm Thái Lan, Việt Nam, Ấn Độ. Riêng xuất khẩu gạo của hai nước Thái Lan và Việt Nam sẽ chiếm khoảng 50% tổng sản lượng gạo xuất khẩu của thế giới. Trong “Báo cáo chiến lược về an ninh lương thực Quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn 2030” Bộ Nông nghiệp và PTNT năm 2008 đã dự báo tình hình sản xuất và tiêu thụ gạo trên thế giới đến năm 2020 như sau: - Trong 10 năm tới, sản xuất lúa gạo trên thế giới tăng chậm do hạn chế việc mở rộng diện tích gieo cấy, một số nước có diện tích trồng lúa lớn có xu hướng giảm và năng suất lúa kém ổn định khi phải chịu ảnh hưởng của thiên tai dịch bệnh. 6 - Tiêu dùng gạo trên thế giới tiếp tục tăng do tăng dân số, đặc biệt ở châu Á, châu Phi là hai khu vực sử dụng nhiều lúa gạo.

Khu vực Tây bán cầu và Trung Đông tăng mức tiêu thụ gạo trên đầu người. - Nhiều quốc gia xuất khẩu gạo lớn giảm lượng gạo xuất khẩu, trong khi nhu cầu nhập khẩu gạo tăng, nguồn cung thị trường gạo sẽ thiếu hụt so với cầu, giá gạo trên thị trường thế giới giữ ở mức cao. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới đang có xu hướng tăng lên nhưng cùng với đó là tốc độ gia tăng dân số hiện nay thì để đảm bảo an ninh lương thực thì cần phải nâng cao hơn nữa cả về năng suất và sản lượng lúa gạo. Tình hình sản xuất lúa gạo trong nước Việt Nam Cây lúa nước giữ vai trò chủ đạo trong việc cung cấp lương thực cho con người ở nhiều nước trên thế giới nói chung và ở nước ta lúa còn là một nông sản xuất khẩu mang lại giá trị cao cho nông nghiệp.

Phương hướng sản xuất lúa của Việt Nam là tập trung khai thác, đầu tư thâm canh cho những vùng có điều kiện thuận lợi để cây lúa có thể phát huy tối đa tiềm năng của giống. Là nước có truyền thống sản xuất nông nghiệp gắn bó với cây lúa từ xa xưa.Với điều kiện tự nhiên nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, những đồng bằng châu thổ phì nhiêu, Việt Nam đã trở thành cái nôi sản xuất lúa gạo hàng đầu trong khu vực và trên thế giới. Việt Nam là một nước nông nghiệp, có tới 75% dân số sản xuất nôngnghiệp và từ lâu cây lúa đã ăn sâu vào tiềm thức người dân, nó có vai trò rất quan trọng trong đời sống con người. Lúa gạo không chỉ giữ vai trò trong việc cung cấp lương thực nuôi sống mọi người mà còn là mặt hàng xuất khẩu đóng góp không nhỏ vào nền kinh tế quốc dân.

Mặt khác, do có điều kiện tự nhiên thuận lợi phù hợp cho cây lúa phát triển nên lúa được trồng ở khắp mọi miềncủa đất nước. Theo Nguyễn Văn Hoan (2004),các vùng trồng lúa nước ta được phân chia theo đặc điểm khí hậu và đất đai. Khí hậu, đất đai là hai yếu tố chính chi phối các vụ lúa, trà lúa và hình thành nên các vùng trồng lúa của nước ta. 7 Theo cách phân chia này nước ta có 8 vùng lúa phân bố theo 3 miền sinh thái nông nghiệp như sau: + Miền sinh thái nông nghiệp Bắc Bộ có 3 vùng lúa:Vùng Đông Bắc,Vùng Tây Bắc và Vùng Đồng bằng Bắc Bộ (Đồng bằng Sông Hồng).

+ Miền sinh thái nông nghiệp Đông Trường Sơn có hai vùng:Vùng Bắc Trung Bộ và Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.