Đặt vấn đề Hiện nay du lịch được xem là ngành kinh tế không khói quan trọng của nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam du lịch trở nên phô biến và là nhu cầu không thể thiếu của con người khi đời sống tinh thần của họ ngày càng phong phú. Là một ngành dịch vụ hoạt động du lịch nhằm thỏa mãn những nhu cầu vui chơi giải trí, tìm hiểu thiên nhiên xã hội, các nét đẹp về văn hóa,… Cùng với sự phát triển của các ngành kinh tế khác, du lịch cũng dần có những tác động tới môi trường sống của con người. Phát triển du lịch và bảo vệ môi trường là hai vấn đề có liên quan chặt chẽ với nhau, ảnh hưởng tác động qua lại tới nhau. Môi trường tốt tạo tiền đề cho du lịch phát triền, ngược lại du lịch phát triển cũng tác động đến môi trường cả trên hai mặt tích cực và tiêu cực.
Sự phát triển của du lịch ngoài ý nghĩa góp phần bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và văn hóa cộng đồng thì nó mang lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, tạo cơ hội tăng thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho quốc gia và cộng đồng địa phương, nhất là đối với vùng sâu, vùng xa nơi có các khu bảo tồn thiên nhiên và cảnh quan thiên nhiên, văn hóa hấp dẫn. Bên cạnh những nguồn lợi do phát triển du lịch mang lại thì sự phát triển nhanh chóng của du lịch ẩn chứa nhiều nguyên nhân dẫn đến sự suy thoái môi trường ở các vùng du lịch. Năm 2011 Vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn được công nhận khu RAMSAR thứ 3 của Việt Nam, đây là khu bảo tồn đất ngập nước có tầm quan trọng của thế giới. Khu RAMSAR Ba Bể có Hồ Ba Bể rộng khoảng 500 ha, ở trên độ cao 178 m so với mặt nước biển.
Đây là hồ tự nhiên trên núi duy nhất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở Việt Nam, với độ sâu trung bình từ 17 - 23 m, có chỗ sâu nhất tới 29 m, Hồ Ba Bể là khu du lịch sinh thái, văn hóa quan trọng trong vùng du lịch miền núi Đông Bắc. Hiện tại môi trường tự nhiên của Hồ Ba Bể cơ bản vẫn được giữ những ưu thế mà thiên nhiên ban tặng, song với sự phát triển nhanh chóng của ngành du lịch trong những năm gần đây, thì lượng khách đến với hồ Ba Bể đã tăng 2 lên rất nhiều và để đáp ứng nhu cầu của khách du lịch các cơ sở lưu trú, khu vui chơi giải trí được xây dựng, các điểm du lịch được tu sửa càng nhiều hơn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển du lịch, bên cạnh những mặt tích cực thì môi trường tự nhiên của Hồ Ba Bể đang ngày càng bị suy thoái do các hoạt động phát triển kinh tế của con người gây ra ô nhiễm môi trường và làm cạn kiệt dần nguồn tài nguyên thiên nhiên. Đặc biệt tình trạng xuống cấp môi trường do hoạt động du lịch gây ra: Vấn đề môi trường quan trọng nhất hiện nay liên quan đến du lịch là sự thiếu kiểm soát đối với tình trạng xả rác thải và nước thải vào Hồ Ba Bể.
Hoạt động của ngành du lịch đã có những ảnh hưởng xấu đến chất lượng nước mặt. Xuất phát từ những thực tế nêu trên, với mục đích góp phần xác định ảnh hưởng của hoạt động du lịch tới môi trường nước Hồ Ba Bể nói chung và các khu vực xung quanh nói riêng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động du lịch tới môi trường nước Hồ Ba Bể tại khu du lịch Vườn Quốc Gia Ba Bể - Bắc Kạn”. Mục tiêu cuả đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá chất lượng môi trường nước Hồ Ba Bể, phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới môi trường nước hồ để đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng nước hồ, giảm nguy cơ ô nhiễm.
Mục tiêu cụ thể - Xác định rõ các tác động của hoạt động du lịch tới môi trường nước mặt Hồ Ba Bể. - Đề ra các giải pháp nhằm hạn chế sự tác động tiêu cực của hoạt động du lịch tới môi trường nước Hồ Ba Bể.Yêu cầu của đề tài - Điều tra đánh giá điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu. - Xác định chất lượng nước mặt Hồ Ba Bể. - Xác định mức độ ảnh hưởng của hoạt động du lịch đến môi trường nước Hồ Ba Bể.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Vận dụng các kiến thức đã học trong nghiên cứu khoa học. - Nâng cao hiểu biết thêm về kiến thức thực tế. - Tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường 1.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Qua khảo sát tìm hiểu thực tế giúp cho chúng ta có thể hiểu hơn về hiện trạng môi trường nước Hồ Ba Bể và những khó khăn trong công tác bảo vệ môi trường khu du lịch. - Từ những đánh giá đó đưa ra những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng nước Hồ Ba Bể, nhằm đưa môi trường Hồ thành một khu sinh thái bền vững phục vụ cho ngành du lịch, các ngành công nông nghiệp, thủy sản…của khu vực. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lí luận về hoạt động du lịch 2.
Khái niệm du lịch Có thể nói du lịch là một trong những ngành kinh tế cổ xưa nhất trong lịch sử nhân loại, ngay từ thời cổ đại đã xuất hiện những hành vi "du lịch" đầu tiên: như cuộc hành trình của các nhà hiền triết quanh khu vực Địa Trung Hải để xác định ra bảy kì quan của thế giới cổ đại, hay các cuộc "vi hành" nhằm tìm hiểu nhân tình thế thái và thưởng ngoạn những thắng cảnh tự nhiên của các vị Hoàng đế Trung Hoa cổ đại. đã được ghi chép trong lịch sử. Cùng với thời gian và sự phát triển của xã hội loài người, các hành vi du lịch ngày càng trở nên phổ biến và du lịch dần trở thành một ngành kinh tế quan trọng của mỗi vùng lãnh thổ, mỗi quốc gia. Cùng với sự phát triển của ngành du lịch, người ta nhận thấy yếu tố kinh tế là không thể thiếu trong khái niệm du lịch.
Theo xu hướng đó, khái niệm du lịch đã có những thay đổi phù hợp hơn bao hàm các nội dung liên quan đến sự chuyển cư, những hoạt động tại nơi đến cũng như các vấn đề kinh tế xã hội liên quan. Gắn kết cả hai cách nhìn nhận về du lịch từ phía người đi du lịch và người kinh doanh du lịch, hai học giả Hoa Kỳ Mathieson Wall đã khái quát như sau: “Du lịch là sự di chuyển tạm thời của người dân đến ngoài nơi ở và làm việc của họ, là những hoạt động xảy ra trong quá trình lưu lại nơi đến và cơ sở vật chất tạo ra để đáp ứng những nhu cầu của họ”. Định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới WTM (World Travel Organization) đã xác định rõ “Du lịch là hành động rời khỏi nơi thường trú để đi đến một nơi khác, một môi trường khác trong một thời gian ngắn nhằm mục đích tìm hiểu, khám phá, vui chơi, giải trí nghỉ dưỡng”. Trong Luật Du lịch năm 2005 của Việt Nam, khái niệm du lịch được xác định chính thức như sau: “Du lịch là hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghĩ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.
Khái niệm môi trường du lịch “Môi trường du lịch bao gồm tổng thể các nhân tố về tự nhiên, kinh tế - xã hội và nhân văn trong đó hoạt động du lịch tồn tại và phát triển”. Hoạt động du lịch có mối quan hệ mật thiết với môi trường, khai thác đặc tính của môi trường để phục vụ mục đích phát triển và tác động trở lại góp phần làm thay đổi các đặc tính của môi trường. Sự tồn tại và phát triển của du lịch với tư cách là một ngành kinh tế gắn liền với khả năng khai thác tài nguyên, khai thác đặc tính của môi trường xung quanh. Chính vì vậy hoạt động du lịch liên quan một cách chặt chẽ với môi trường hiểu theo nghĩa rộng.
Các cảnh đẹp của thiên nhiên như núi, sông, biển cả… Các giá trị văn hóa như các di tích công trình kiến trúc nghệ thuật … hay những đặc điểm và tình trạng của môi trường xung quanh là những tiềm năng và điều kiện cho phát triển du lịch. Ngược lại, ở chừng mực nhất định, hoạt động du lịch tạo nên môi trường mới hay góp phần cải thiện môi trường như việc xây dựng các công viên vui chơi giải trí, các công viên cây xanh, hồ nước nhân tạo, các làng văn hóa du lịch … Như vậy, rõ ràng rằng hoạt động du lịch và môi trường có tác động qua lại, tương hỗ lẫn nhau và nếu khai thác, phát triển hoạt động du lịch không hợp lý có thế sẽ là nguyên nhân làm suy giảm giá trị của các nguồn tài nguyên, suy giảm chất lượng môi trường và cũng có nghĩa là làm suy giảm hiểu quả của chính hoạt động du lịch [11]. Bất cứ hoạt động nào của du lịch cũng có tác động hai chiều đến môi trường của nó. Cho nên trong hoạt động du lịch cần có những quy hoạch hợp lý, chính sách và dự án tối ưu nhất nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường.
Cơ cấu của môi trường du lịch Môi trường du lịch gồm ba thành phần chính [6] - Môi trường du lịch tự nhiên: Là một bộ phận cấu thành nên môi trường du lịch nói chung, bao gồm tập hợp các đối tượng tự nhiên sống (hữu cơ) và không sống (vô cơ). Trong đó có những đối tượng tự nhiên chưa bị con người tác động và cả những đối tượng tự nhiên đã bị con người tác động tự nhiên đã bị con người tác động, cải tạo ở những mức độ khác nhau, song vẫn bảo tồn được một phần hoặc 6 toàn bộ các đặc tính tự phục hồi và phát triển. Môi trường du lịch tự nhiên là toàn bộ không gian, lãnh thổ bao gồm các nhân tố thiên nhiên như: đất, nước, không khí, hệ động vật trên cạn và dưới nước… và các công trình kiến trúc cảnh quan thiên nhiên - nơi tiến hành các hoạt động du lịch.Ví dụ như các khu du lịch nổi tiếng Phong Nha- kẻ Bàng, Hạ Long, Sapa, Đà lạt,Thác Bản giốc, động ngườm ngao…là những điểm du lịch dựa trên cơ sở môi trường tự nhiên.Với những cảnh quan thiên nhiên đặc sắc.