Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến ra hoa đậu quả cam sành Hàm Yên Tuyên Quang

Nghiên cứu về chất kích thích sinh trưởng và ảnh hưởng của chúng đến ra hoa và đậu quả của cây trồng, đặc biệt là cam… 64 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Phạm Văn Luân
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chất Kích Thích Sinh Trưởng Đến Ra Hoa Và Đậu Quả Của Cam Sành Tại Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu, yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những nét chung về tài nguyên cây ăn quả có múi
• 2.2. Nguồn gốc cây ăn quả có múi
• 2.3. Phân loại cây ăn quả có múi
• 2.4. Đặc điểm thực vật của cây có múi
• 2.5. Những yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây ăn quả có múi
• 2.6. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt trên thế giới
• 2.7. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt tại Việt Nam
• 2.8. Tình hình nghiên cứu cây cam quýt trên thế giới
• 2.9. Nghiên cứu về tuyển chọn giống, vật liệu gen và cây ưu tú đầu dòng
• 2.10. Các nghiên cứu về sử dụng phân bón lá và các chất điều hòa sinh trưởng trên cam quýt
• 2.11. Tình hình nghiên cứu cam quýt ở Việt Nam
• 2.12. Nghiên cứu về tuyển chọn giống
• 2.13. Các nghiên cứu về sử dụng phân bón lá và các chất điều hòa sinh trưởng trên cam quýt
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Điều tra đánh giá tình hình sản xuất cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 3.4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tình hình ra hoa và đậu quả của cam sành Hàm Yên, Tuyên Quang
• 3.4.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý kết quả nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình sản xuất phát triển cam sành tại Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội huyện Hàm Yên
• 4.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp và cây ăn quả huyện Hàm Yên
• 4.4. Tình hình sản xuất cây cam sành huyện Hàm Yên
• 4.5. Các thuận lợi và khó khăn trong sản xuất cam sành tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang
• 4.6. Đề xuất giải pháp phát triển cây cam sành tại Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang
• 4.7. Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tình hình ra hoa và đậu quả cam sành tại Hàm Yên, Tuyên Quang
• 4.7.1. Ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tình hình ra hoa của cam sành tại Hàm Yên, Tuyên Quang
• 4.7.2. Ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tỉ lệ đậu quả
• 4.7.3. Ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tình hình sâu bệnh hại cam sành tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chất Kích Thích Sinh Trưởng

Nghiên cứu về chất kích thích sinh trưởng và ảnh hưởng của chúng đến ra hoa và đậu quả của cây trồng, đặc biệt là cam sành Tuyên Quang, là một lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Việc sử dụng các chất này có thể giúp cải thiện năng suất cam sành và chất lượng cam sành, đồng thời tối ưu hóa quy trình canh tác. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu cụ thể để xác định loại chất kích thích, nồng độ và thời điểm sử dụng phù hợp để đạt hiệu quả cao nhất và tránh những tác động tiêu cực đến cây trồng và môi trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của các chất kích thích sinh trưởng đến quá trình ra hoa và đậu quả của cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, một vùng trồng cam nổi tiếng của Việt Nam. Mục tiêu là tìm ra giải pháp tối ưu để nâng cao năng suất và chất lượng cam, góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương.

1.1. Vai Trò Của Chất Kích Thích Sinh Trưởng Trong Nông Nghiệp

Chất kích thích sinh trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quá trình sinh lý của cây trồng, bao gồm ra hoa, đậu quả, và phát triển quả. Các chất này có thể là Auxin, Gibberellin (GA3), Cytokinin, NAA, hoặc 2,4-D. Chúng tác động đến sự phân chia tế bào, kéo dài tế bào, và biệt hóa tế bào, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. Việc sử dụng phân bón lá chứa các chất kích thích sinh trưởng có thể giúp cây trồng hấp thụ nhanh chóng các dưỡng chất cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn quan trọng như ra hoa và đậu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đối Với Cam Sành Tuyên Quang

Cam sành Tuyên Quang là một đặc sản nổi tiếng, mang lại nguồn thu nhập quan trọng cho người dân địa phương. Tuy nhiên, năng suất cam sành và chất lượng cam sành có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện khí hậu Tuyên Quang, đất trồng cam, và các biện pháp canh tác. Nghiên cứu về ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến ra hoa và đậu quả của cam sành là rất cần thiết để tìm ra giải pháp tối ưu, giúp nâng cao năng suất và chất lượng cam, đồng thời giảm thiểu rủi ro do sâu bệnh hại và các yếu tố bất lợi khác.

II. Vấn Đề Thường Gặp Khi Ra Hoa Đậu Quả Cam Sành Giải Pháp

Trong quá trình trồng cam sành, người nông dân thường đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến ra hoa và đậu quả. Tình trạng rụng hoa, rụng quả non, tỉ lệ đậu quả thấp, và số lượng quả trên cây không đạt yêu cầu là những thách thức phổ biến. Các yếu tố như điều kiện thời tiết, dinh dưỡng không cân đối, sâu bệnh hại cam, và kỹ thuật chăm sóc chưa phù hợp có thể gây ra những vấn đề này. Để giải quyết, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác tiên tiến, bao gồm việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng một cách hợp lý, bón phân cân đối, tưới nước đầy đủ, và phòng trừ sâu bệnh kịp thời. Việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp này sẽ giúp cải thiện tỉ lệ đậu quả, tăng năng suất cam sành, và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng cam.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Ra Hoa Và Đậu Quả Cam Sành

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ra hoa và đậu quả của cam sành, bao gồm yếu tố môi trường như ánh sáng cho cam, nhiệt độ cho cam, độ ẩm cho cam, và điều kiện khí hậu Tuyên Quang. Yếu tố dinh dưỡng, đặc biệt là dinh dưỡng cho cam trong giai đoạn ra hoa, cũng rất quan trọng. Ngoài ra, tình trạng sâu bệnh hại cam và các biện pháp phòng trừ sâu bệnh cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng đậu quả của cây. Việc quản lý tốt các yếu tố này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ra hoa và đậu quả.

2.2. Biện Pháp Khắc Phục Tình Trạng Rụng Hoa Rụng Quả Non

Để khắc phục tình trạng rụng hoa, rụng quả non ở cam sành, cần áp dụng các biện pháp tổng hợp. Bón phân cân đối, đặc biệt là bổ sung các nguyên tố vi lượng cần thiết cho quá trình ra hoa và đậu quả. Tưới nước đầy đủ, đặc biệt trong giai đoạn khô hạn. Sử dụng chất kích thích sinh trưởng như GA3 hoặc NAA theo hướng dẫn của chuyên gia. Thực hiện các biện pháp phòng trừ sâu bệnh kịp thời để bảo vệ hoa và quả non. Cải thiện kỹ thuật trồng cam và chăm sóc cây để tăng cường sức khỏe và khả năng chống chịu của cây.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Chất Kích Thích Đến Cam Sành

Nghiên cứu về ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến ra hoa và đậu quả của cam sành cần được thực hiện một cách khoa học và bài bản. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc lựa chọn các loại chất kích thích sinh trưởng phù hợp, xác định nồng độ và thời điểm sử dụng, thiết kế thí nghiệm với các nghiệm thức khác nhau, và theo dõi các chỉ tiêu đánh giá như thời điểm ra hoa, tỉ lệ đậu quả, số lượng quả, kích thước quả, và chất lượng cam sành. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích thống kê để so sánh và đánh giá hiệu quả của các nghiệm thức khác nhau. Phương pháp so sánh đối chứng cũng được sử dụng để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng so với việc không sử dụng.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm Và Các Nghiệm Thức Sử Dụng

Thiết kế thí nghiệm cần đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của kết quả. Các nghiệm thức có thể bao gồm việc sử dụng các loại chất kích thích sinh trưởng khác nhau (GA3, NAA, Cytokinin), với các nồng độ khác nhau, và thời điểm phun khác nhau. Cần có nghiệm thức đối chứng (không sử dụng chất kích thích sinh trưởng) để so sánh. Các nghiệm thức cần được lặp lại nhiều lần để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các yếu tố khác như quy trình bón phân, tưới nước, và phòng trừ sâu bệnh cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh ảnh hưởng đến kết quả.

3.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Của Chất Kích Thích

Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của chất kích thích sinh trưởng bao gồm thời điểm ra hoa, động thái đậu hoa/quả, tỉ lệ đậu quả, số lượng quả trên cây, kích thước quả, trọng lượng quả, và chất lượng cam sành (bao gồm độ Brix, độ chua, và hàm lượng vitamin C). Ngoài ra, cần theo dõi tình hình sâu bệnh hại cam để đánh giá ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng chống chịu của cây. Các chỉ tiêu này cần được đo đạc và ghi chép một cách cẩn thận và chính xác.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chất Kích Thích Đến Cam Sành

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng có ảnh hưởng đáng kể đến ra hoa và đậu quả của cam sành Tuyên Quang. Các nghiệm thức sử dụng GA3 và NAA cho thấy tỉ lệ đậu quả cao hơn so với nghiệm thức đối chứng. Ngoài ra, thời điểm ra hoa cũng có thể được điều chỉnh bằng cách sử dụng chất kích thích sinh trưởng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng quá liều hoặc không đúng thời điểm có thể gây ra những tác động tiêu cực đến cây trồng. Do đó, cần tuân thủ hướng dẫn của chuyên gia và thực hiện các thử nghiệm trên diện rộng trước khi áp dụng vào thực tế sản xuất.

4.1. So Sánh Hiệu Quả Giữa Các Loại Chất Kích Thích Sinh Trưởng

Kết quả nghiên cứu cho thấy GA3 và NAA có hiệu quả khác nhau đối với cam sành. GA3 có xu hướng thúc đẩy ra hoa sớm hơn, trong khi NAA có tác dụng tăng tỉ lệ đậu quả. Việc kết hợp cả hai loại chất kích thích sinh trưởng có thể mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc sử dụng riêng lẻ. Tuy nhiên, cần xác định nồng độ và tỷ lệ phối trộn phù hợp để đạt hiệu quả tối ưu.

4.2. Ảnh Hưởng Của Chất Kích Thích Đến Chất Lượng Cam Sành

Ngoài việc ảnh hưởng đến ra hoa và đậu quả, chất kích thích sinh trưởng cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng cam sành. Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng có thể làm tăng độ Brix (độ ngọt) và hàm lượng vitamin C trong quả. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng quá liều có thể làm giảm độ chua của quả, ảnh hưởng đến hương vị đặc trưng của cam sành Tuyên Quang.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Giải Pháp Phát Triển Cam Sành Tuyên Quang

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình thâm canh cam sành Tuyên Quang bền vững. Việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng một cách hợp lý có thể giúp nâng cao năng suất cam sành, cải thiện chất lượng cam sành, và tăng thu nhập cho người trồng cam. Tuy nhiên, cần kết hợp với các biện pháp canh tác khác như bón phân cân đối, tưới nước đầy đủ, và phòng trừ sâu bệnh kịp thời. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng bằng cách sử dụng các sản phẩm an toàn và tuân thủ các tiêu chuẩn VietGAP hoặc tiêu chuẩn GlobalGAP.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Thâm Canh Cam Sành Bền Vững

Quy trình thâm canh cam sành bền vững cần dựa trên các nguyên tắc: sử dụng giống tốt, bón phân cân đối, tưới nước hợp lý, phòng trừ sâu bệnh tổng hợp, và sử dụng chất kích thích sinh trưởng một cách khoa học. Cần chú trọng đến việc cải tạo đất trồng cam, quản lý dinh dưỡng, và bảo vệ môi trường. Quy trình cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng trồng cam.

5.2. Nâng Cao Giá Trị Thương Hiệu Cam Sành Tuyên Quang

Để nâng cao giá trị thương hiệu cam sành Tuyên Quang, cần chú trọng đến việc cải thiện chất lượng cam sành, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, và quảng bá sản phẩm trên thị trường. Cần tuân thủ các tiêu chuẩn VietGAP hoặc tiêu chuẩn GlobalGAP để đảm bảo an toàn và chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, cần xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa người trồng cam, doanh nghiệp chế biến, và nhà phân phối để tạo ra chuỗi giá trị bền vững.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cam Sành Tuyên Quang

Nghiên cứu về ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến ra hoa và đậu quả của cam sành Tuyên Quang đã cung cấp những thông tin quan trọng cho việc cải thiện năng suất cam sành và chất lượng cam sành. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn, như ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng chống chịu sâu bệnh, ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến hiệu quả của chất kích thích sinh trưởng, và tối ưu hóa quy trình sử dụng chất kích thích sinh trưởng để đạt hiệu quả cao nhất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng chất kích thích sinh trưởng như GA3 và NAA có thể cải thiện tỉ lệ đậu quả và điều chỉnh thời điểm ra hoa của cam sành Tuyên Quang. Tuy nhiên, cần sử dụng đúng liều lượng và thời điểm để tránh tác động tiêu cực. Cần kết hợp với các biện pháp canh tác khác để đạt hiệu quả tối ưu.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Trong Tương Lai

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến khả năng chống chịu sâu bệnh của cam sành, nghiên cứu về tương tác giữa chất kích thích sinh trưởng và các yếu tố môi trường, và phát triển các sản phẩm chất kích thích sinh trưởng an toàn và thân thiện với môi trường. Ngoài ra, cần nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp Tuyên Quang liên quan đến sản lượng cam sành Tuyên Quang và giá cam sành Tuyên Quang để đưa ra các giải pháp phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây ăn quả có múi giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp tại Việt Nam với tập đoàn giống phong phú gồm gần 200 giống khác nhau được phân bố từ Bắc vào Nam (Viện Nghiên cứu Rau Quả Hà Nội, 2000). Vùng Trung du và miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên thuận lợi về thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn gen để phát triển các vùng sản xuất cam quýt hàng hóa quy mô lớn như Bắc Sơn (Lạng Sơn), Bắc Quang, Vị Xuyên (Hà Giang), Bạch Thông (Bắc Kạn), Hàm Yên, Chiêm Hóa (Tuyên Quang). Trong đó, giống cam sành (Citrus nobilis Lour) – một giống lai tự nhiên giữa cam và quýt (Citrus sinensis) – là cây trồng chủ lực, chiếm diện tích canh tác lớn nhất trong tập đoàn cây có múi tại địa phương.

Tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, cây cam sành đã trở thành cây trồng chủ lực phục vụ công tác giảm nghèo, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Nhãn hiệu tập thể "Cam sành Hàm Yên" chính thức được công bố và bảo hộ từ tháng 12 năm 2007. Mặc dù diện tích trồng cam liên tục mở rộng, nghề trồng cam tại địa phương đang đối mặt với nhiều rủi ro kỹ thuật và canh tác: diện tích mở rộng chủ yếu lấn sang đất rừng tự nhiên; tình hình sâu bệnh hại lây lan trên diện rộng; chu kỳ kinh doanh và tuổi thọ vườn cây bị rút ngắn; hiện tượng thoái hóa giống diễn ra nhanh trên các vườn trồng bằng cành chiết chu kỳ 2; đặc biệt là hiện tượng rụng hoa và rụng quả non sinh lý nghiêm trọng dẫn đến tỷ lệ đậu quả thấp, năng suất không ổn định.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp thực hiện đề tài "Nghiên cứu ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng đến tình hình ra hoa và đậu quả của cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang" nhằm xác định giải pháp kỹ thuật nâng cao tỷ lệ đậu quả và ổn định năng suất.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Đánh giá thực trạng sản xuất cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
2. Xác định nồng độ các chất kích thích sinh trưởng thích hợp ảnh hưởng đến tình hình ra hoa và khả năng đậu quả của cam sành Hàm Yên.

Yêu cầu nghiên cứu

1. Đánh giá hiện trạng sản xuất, xác định các yếu tố thuận lợi và khó khăn trong canh tác, tiêu thụ cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.
2. Khảo nghiệm ảnh hưởng của các loại và nồng độ chất kích thích sinh trưởng khác nhau đến thời gian ra hoa, động thái đậu hoa/quả, tỷ lệ đậu quả và mức độ phát sinh sâu bệnh hại trên cây cam sành.

Đối tượng, vật liệu và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cây cam sành Hàm Yên (Citrus nobilis Lour) 6 năm tuổi đang trong thời kỳ kinh doanh.
• Vật liệu nghiên cứu: Các chất điều hòa sinh trưởng gồm Axit Gibberellic ($GA_3$), Axit $\alpha$-Naphthaleneacetic ($\alpha$-NAA) và chế phẩm phân bón kích thích sinh trưởng $GA_3$ Thiên Nông.
• Phạm vi không gian: Vườn cam sành của hộ nông dân tại xã Yên Lâm, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang; kết hợp thu thập số liệu thống kê trên địa bàn 9 xã vùng trọng điểm cam của huyện Hàm Yên.
• Phạm vi thời gian: Số liệu điều tra hiện trạng giai đoạn 2008 – 2014 và số liệu thực nghiệm nông học trong vụ xuân hè năm 2014 – 2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại học thực vật

Về mặt phân loại thực vật học, cây ăn quả có múi thuộc 3 chi chính: Citrus, Fortunella và Poncirus thuộc phân họ Aurantioideae, họ Cửu lý hương (Rutaceae). Theo khóa phân loại của Swingle và Reece (1967), chi Citrus gồm 16 loài phân bố thành hai chi phụ là Eucitrus và Papeda. Các phân tích hóa phân loại học hiện đại kết hợp hình thái khẳng định chi Citrus có 3 nhóm cấu trúc di truyền chính: nhóm Citrus maxima (bưởi), nhóm Citrus medica (thanh yên) và nhóm Citrus reticulata (quýt). Cây cam sành (Citrus nobilis Lour) thuộc phân nhóm Quýt Kinh (King mandarin), mang đặc tính quả dẹt hoặc hình cầu dẹt, vỏ sần sùi dày, vách múi dễ tách, ruột vàng đậm và hạt đa phôi.

Về mặt sinh lý dinh dưỡng và chất điều hòa sinh trưởng:

• Auxin ($\alpha$-NAA): Có vai trò điều tiết quá trình phân chia tế bào, ngăn ngừa hình thành tầng rời ở cuống hoa và quả non, từ đó hạn chế hiện tượng rụng quả non sinh lý (Skoog, 1940).
• Gibberellin ($GA_3$): Kích thích kéo dài tế bào, tăng trưởng cuống hoa, xúc tiến quá trình thụ phấn, thụ tinh và phân hóa mầm hoa. Việc phối hợp giữa auxin và gibberellin ngoại sinh nhằm bù đắp lượng phytohormone nội sinh thiếu hụt trong phôi quả non ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra

Khóa luận kết hợp hai phương pháp nghiên cứu nông học cơ bản: phương pháp điều tra thống kê thứ cấp và phương pháp thí nghiệm đồng ruộng theo quy chuẩn khảo nghiệm cây trồng lâu năm (Phạm Chí Thành, 1998).

        SƠ ĐỒ BỐ TRÍ THÍ NGHIỆM ĐỒNG RUỘNG
+-------------------------------------------------------+
|  Công thức thí nghiệm (7 CT) x 3 lần nhắc lại         |
|  - CT1: Đối chứng (Không phun)                         |
|  - CT2: GA3 nồng độ 20 ppm                            |
|  - CT3: GA3 nồng độ 40 ppm                            |
|  - CT4: NAA nồng độ 10 ppm                            |
|  - CT5: GA3 20 ppm + NAA 10 ppm                       |
|  - CT6: GA3 40 ppm + NAA 10 ppm                       |
|  - CT7: GA3 Thiên Nông                                |
+-------------------------------------------------------+
                           |
                           v
+-------------------------------------------------------+
|  Thời điểm xử lý phun (3 đợt):                        |
|  - Đợt 1: Trước nở hoa 5 - 7 ngày                     |
|  - Đợt 2: Khi hoa nở rộ                               |
|  - Đợt 3: Sau khi tắt hoa 5 ngày                      |
+-------------------------------------------------------+

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập số liệu

1. Chỉ tiêu cấu trúc hoa: Đánh dấu ngẫu nhiên 10 chùm nụ/cây (30 cành chùm/công thức) để xác định: $$\text{Tỷ lệ hoa bình thường (%)} = \frac{\text{Số nụ, hoa bình thường}}{\text{Tổng số nụ, hoa theo dõi}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ nụ dị hình (%)} = \frac{\text{Số nụ dị hình}}{\text{Tổng số nụ, hoa theo dõi}} \times 100$$
2. Chỉ tiêu động thái rụng và tỷ lệ đậu quả: Trải lưới nilon dưới tán của 3 cây thí nghiệm/công thức từ khi nụ xuất hiện; định kỳ 5 ngày/lần thu gom, đếm số hoa và quả rụng cho đến khi đậu quả ổn định: $$\text{Tỷ lệ đậu quả (%)} = \frac{\text{Tổng số quả đậu tại thời điểm theo dõi}}{\text{Tổng số hoa, quả non rụng} + \text{Tổng số quả đậu}} \times 100$$ $$\text{Tỷ lệ rụng hoa/quả (%)} = 100 - \left( \frac{\text{Số hoa/quả còn trên cây}}{\text{Tổng số hoa/quả theo dõi}} \times 100 \right)$$
3. Chỉ tiêu sâu bệnh hại:
   • Mật độ sâu hại (con/m² tán lá) và tỷ lệ pha phát dục từng tuổi sâu.
   • Tỷ lệ bệnh hại ($TLB, %$) và Chỉ số bệnh ($CSB, %$) phân cấp theo 6 mức (Cấp 0: không bệnh; Cấp 1: vết bệnh $<10%$ diện tích; Cấp 2: $11 - 25%$; Cấp 3: $26 - 50%$; Cấp 4: $51 - 75%$; Cấp 5: $>75%$): $$CSB (%) = \frac{\sum (a \times b)}{N \times T} \times 100$$ (Trong đó: $a$ là số quả/lá bị bệnh ở cấp $b$; $b$ là cấp bệnh $0 - 5$; $N$ là tổng số mẫu theo dõi; $T$ là cấp bệnh cao nhất: 5).
4. Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê sinh học bằng phần mềm Excel và IRRISTAT.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu dựa trên bối cảnh phát triển vùng chuyên canh cam sành Hàm Yên thuộc tỉnh Tuyên Quang. Tác giả nêu bật mâu thuẫn giữa xu hướng gia tăng diện tích nhanh chóng với tình trạng suy giảm phẩm cấp vườn cây do thoái hóa giống, áp lực sâu bệnh hại (đặc biệt là bệnh vàng lá Greening) và tỷ lệ rụng hoa quả sinh lý cao. Xác định rõ mục tiêu, 2 nhiệm vụ nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu sinh lý cây có múi và ý nghĩa thực tiễn hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh cam sành.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp toàn diện các nghiên cứu trong và ngoài nước về cây có múi:

• Tài nguyên di truyền: Nguồn gốc cây có múi từ khu vực Đông Nam Á, Nam Trung Quốc và Ấn Độ. Phân tích các khóa phân loại của Tanaka, Hodgson, Swingle và các nghiên cứu xác định đa dạng di truyền bằng chỉ thị phân tử Isozyme, RAPD, RFLP, SSR.
• Đặc điểm thực vật học và sinh thái: Mô tả giải phẫu hệ thống rễ cọc cộng sinh nấm (không có lông hút điển hình), hình thái cành dinh dưỡng và cành mang quả (hoa đơn, hoa chùm), cấu tạo giải phẫu lá có 480 – 500 khí khổng/mm² ở cam. Phân tích ngưỡng nhiệt độ thích hợp ($23 - 27^\circ\text{C}$), tổng tích ôn năm ($>2.500^\circ\text{C}$), nhu cầu ẩm độ không khí ($75%$), ẩm độ đất ($60%$), lượng mưa thích hợp ($1.500 - 2.000\text{ mm/năm}$) và độ pH đất tối ưu ($5,5 - 6,5$).
• Sản xuất và tiêu thụ: Trích dẫn số liệu FAOSTAT giai đoạn 2009 – 2013 về sản lượng cam quýt toàn cầu và châu Á; số liệu Bộ Nông nghiệp & PTNT năm 2013 về diện tích cây có múi Việt Nam phân bố trên 8 vùng sinh thái.
• Ứng dụng hóa chất điều hòa sinh trưởng: Khái quát các nghiên cứu sử dụng $\alpha$-NAA (liều lượng $10 - 40\text{ ppm}$) và $GA_3$ ($20 - 40\text{ ppm}$) trong việc giảm rụng hoa/trái non trên cam, táo, xoài và cây có múi tại Trung Quốc, Nam Phi, Mỹ và Việt Nam.

Chỉ tiêu toàn cầu (FAOSTAT)	Năm 2009	Năm 2011	Năm 2013
Diện tích thế giới (nghìn ha)	4.003,4	4.003,3	4.080,0
Năng suất bình quân (tấn/ha)	17,0	17,8	17,5
Sản lượng thế giới (nghìn tấn)	67.995,3	71.241,2	71.445,4
Diện tích châu Á (nghìn ha)	1.546,2	1.518,6	1.712,9
Tỷ trọng diện tích châu Á (%)	38,62%	37,93%	41,98%

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa phương pháp điều tra hiện trạng kinh tế - kỹ thuật tại 9 xã vùng trọng điểm của huyện Hàm Yên (thu thập tài liệu từ Phòng Nông nghiệp & PTNT, Trạm Khuyến nông, Trung tâm Cây ăn quả huyện). Thiết kế thí nghiệm đồng ruộng 7 công thức xử lý chất điều hòa sinh trưởng trên giống cam sành 6 năm tuổi tại xã Yên Lâm. Xây dựng quy trình theo dõi 3 đợt phun, hệ thống công thức tính tỷ lệ đậu quả, tỷ lệ rụng, mật độ sâu hại và chỉ số bệnh hại theo thang 6 cấp.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung vào hai mảng phát hiện chính:

1. Hiện trạng sản xuất và tiêu thụ cam sành tại huyện Hàm Yên

• Điều kiện tài nguyên: Tổng diện tích tự nhiên nông nghiệp của huyện đạt 64.687,2 ha (đất sản xuất nông nghiệp 12.635,1 ha, đất cây lâu năm 7.649,8 ha, đất lâm nghiệp 51.727,2 ha). Diện tích đất thích nghi trồng cam tại 9 xã phía Bắc được xác định là 3.467 ha (đất rất thích nghi 1.856 ha).
• Quy mô và phân bố sản xuất: Cây cam chiếm tỷ trọng chủ đạo trong cơ cấu cây ăn quả ($63,03%$ diện tích năm 2008 và $64,57%$ năm 2009). Năm 2013, tổng diện tích trồng cam toàn huyện đạt 4.037,9 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 2.381,8 ha với 2.786 hộ tham gia canh tác.

STT	Xã/Vùng trồng cam	Tổng diện tích (ha)	Tỷ lệ diện tích (%)	Diện tích thu hoạch (ha)	Năng suất (tạ/ha)	Sản lượng (tấn)
1	Xã Phù Lưu	1.619,0	40,1%	1.097,9	143,0	15.699,97
2	Xã Yên Thuận	541,9	13,4%	293,0	100,0	3.100,00
3	Xã Minh Khương	323,0	8,0%	265,0	135,0	3.577,50
4	Xã Minh Dân	154,7	3,8%	69,3	130,0	900,90
5	Thị trấn Tân Yên	149,0	3,7%	75,7	125,0	946,30
6	Xã Bạch Xa	77,4	1,9%	5,0	128,0	64,00
7	Các xã khác	224,7	5,6%	81,9	130,3	1.067,20
--	Toàn huyện Hàm Yên	4.037,9	100%	2.381,8	--	--

• Thành phần sâu bệnh hại điều tra trên đồng ruộng: Kết quả điều tra thực địa xác định 17 đối tượng gây hại chính, bao gồm 12 loài sâu - nhện hại và 5 bệnh hại nấm/vi khuẩn/vi sinh vật:
  • Sâu hại gây hại nặng (**): Sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella), Nhện đỏ (Panonychus citri), Rệp sáp mềm (Planococcus citri), Sâu đục cành (Chelidonium argentatum).
  • Bệnh hại gây hại nặng (**): Bệnh vàng lá Greening (Liberobacter asiaticum), Bệnh loét vi khuẩn (Xanthomonas campestris pv. citri), Bệnh khô cành (Diaporthe citri), Bệnh chảy gôm (Phytophthora sp.).
  • Sâu bệnh gây hại trung bình và nhẹ (*): Rầy chổng cánh (Diaphorina citri), Rệp muội đen (Toxoptera aurantii), Ngài chích hút (Ophiusa coronata), Sâu đục gốc (Anoplophora chinensis), Sâu đục thân (Nadezhdiella cantori), Câu cấu lớn (Hypomeces squamosus), Câu cấu nhỏ (Platymycterus sieversi), Nhện rám vàng (Phyllocoptruta oleivora), Bệnh đốm đầu quả (Mycosphaerella citri).
• Thương mại và giá cả: Tiêu thụ chủ yếu dạng quả tươi, chưa qua chế biến bảo quản và bao bì tem nhãn chuẩn hóa. Giá bán buôn tại vườn biến động lớn: 5.000 đ/kg (2007), giảm sâu xuống 1.500 – 2.000 đ/kg (2008) và tăng lên 20.000 đ/kg (2009).

2. Kết quả thực nghiệm ảnh hưởng của chất kích thích sinh trưởng

Khóa luận đã tiến hành đánh giá chi tiết ảnh hưởng của 7 công thức xử lý kích thích sinh trưởng đến thời gian các pha phát dục hoa, tỷ lệ hoa dị hình, động thái rụng quả non và tỷ lệ đậu quả thực tế. Các công thức phun phối hợp giữa $GA_3$ và $\alpha$-NAA ở các nồng độ khác nhau thể hiện sự vượt trội rõ rệt trong việc kìm hãm hình thành tầng rời cuống quả, hạn chế rụng quả sinh lý và nâng cao tỷ lệ đậu quả cuối cùng so với công thức đối chứng không xử lý hóa chất. Đồng thời, nghiên cứu xác nhận việc phun chất điều hòa sinh trưởng đúng liều lượng không làm gia tăng mật độ dịch hại sâu bệnh trên tán cây thí nghiệm.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về thực trạng sản xuất cam sành Hàm Yên, xác định công thức xử lý chất kích thích sinh trưởng tối ưu để tăng tỷ lệ đậu quả, đồng thời kiến nghị các giải pháp về quy hoạch đất dốc, chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp, áp dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và xây dựng trung tâm logistics/chợ đầu mối thu mua phân loại cam tại địa bàn.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ số liệu khảo sát và thực nghiệm

1. Dữ liệu thực trạng sản xuất:
   • Cây cam sành giữ vai trò kinh tế then chốt tại Hàm Yên với 4.037,9 ha đất canh tác, tập trung lớn nhất tại xã Phù Lưu (1.619,0 ha, chiếm 40,1% diện tích và đóng góp 15.699,97 tấn sản lượng).
   • Mô hình kinh tế vườn cam mang lại hiệu quả rõ rệt: có gần 670 hộ đạt thu nhập từ 100 triệu đồng/năm trở lên, trong đó gần 50 hộ đạt mức thu nhập từ 700 triệu đồng/năm trở lên.
   • Nhận diện 17 đối tượng sâu bệnh hại chính, trong đó xác định sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella), rệp sáp (Planococcus citri) và bệnh vàng lá Greening (Liberobacter asiaticum) là các nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm tuổi thọ vườn cây và giảm năng suất.
2. Hiệu quả của chất kích thích sinh trưởng:
   • Các công thức xử lý chất điều hòa sinh trưởng ngoại sinh ($GA_3$, $\alpha$-NAA và $GA_3$ Thiên Nông) theo quy trình phun 3 đợt (trước nở hoa 5 - 7 ngày, khi hoa nở rộ, sau tắt hoa 5 ngày) có tác động tích cực đến việc duy trì tỷ lệ quả đậu trên cây, giảm tỷ lệ rụng hoa và quả non sinh lý so với đối chứng.

Chỉ tiêu phân tích sản xuất cam sành	Số liệu trích xuất từ văn bản
Tổng diện tích đất trồng cam huyện Hàm Yên	4.037,9 ha
Diện tích cam đã cho thu hoạch	2.381,8 ha
Tổng số hộ dân tham gia canh tác cam	2.786 hộ
Số hộ đạt doanh thu $\ge$ 100 triệu đồng/năm	Gần 670 hộ
Số hộ đạt doanh thu $\ge$ 700 triệu đồng/năm	Gần 50 hộ
Xã có diện tích và sản lượng cam lớn nhất	Xã Phù Lưu (1.619,0 ha; 15.699,97 tấn)
Năng suất bình quân cao nhất tại xã trọng điểm	Phù Lưu đạt 143,0 tạ/ha
Biến động giá cam bán buôn tại vườn	1.500 – 2.000 đ/kg (2008) đến 20.000 đ/kg (2009)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Về quy hoạch và quản lý đất đai: Rà soát lại việc mở rộng diện tích cam tự phát trên đất rừng và đất màu đồi; hướng dẫn thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông - lâm nghiệp hợp pháp; tập trung đầu tư thâm canh trên diện tích 3.467 ha đất đã được phân hạng thích nghi.
• Về kỹ thuật canh tác và bảo vệ thực vật: Áp dụng đồng bộ biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp IPM; hạn chế lạm dụng thuốc hóa học định kỳ; triển khai nhân giống vô tính sạch bệnh bằng công nghệ vi ghép đỉnh sinh trưởng; ứng dụng quy trình phun chất điều hòa sinh trưởng đúng nồng độ và thời điểm để chống rụng quả.
• Về thương mại hóa và hạ tầng: Xây dựng chợ đầu mối thu mua, phân loại, đóng gói tiêu chuẩn tại huyện; nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối các xã vùng sâu (như tuyến đường ĐT 189, đường Bình Xa đi Minh Hương); xúc tiến thị trường tiêu thụ tại các tỉnh phía Nam.

Đóng góp mới của khóa luận

• Cung cấp hệ thống số liệu điều tra hiện trạng toàn diện về cơ cấu giống, diện tích, năng suất, sản lượng và phân bố không gian cây cam sành tại 9 xã trọng điểm huyện Hàm Yên giai đoạn 2008 – 2014.
• Định danh và lập bảng phân cấp mức độ gây hại chi tiết của 17 đối tượng sâu bệnh hại thực tế trên cây cam sành tại địa phương.
• Cung cấp dẫn liệu thực nghiệm về quy trình xử lý phối hợp $GA_3$ và $\alpha$-NAA trên giống cam sành 6 năm tuổi nhằm cải thiện khả năng đậu quả tại vùng sinh thái Tuyên Quang.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi thực nghiệm: Thí nghiệm xử lý chất kích thích sinh trưởng chỉ được thực hiện tập trung trên vườn cam 6 năm tuổi tại xã Yên Lâm trong một vụ sản xuất; chưa khảo nghiệm so sánh đồng thời trên các nhóm tuổi cây khác nhau (vườn mới bói quả hoặc vườn già cỗi chu kỳ 2).
• Quy mô mẫu: Thí nghiệm đồng ruộng thực hiện trên quy mô 18 - 21 cây khảo nghiệm; chưa đánh giá biến động sinh hóa chi tiết của dịch bào vỏ quả và chất lượng quả sau bảo quản dài ngày.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Tiếp tục theo dõi tác động tồn dư của việc xử lý chất điều hòa sinh trưởng liên tục qua nhiều vụ canh tác liên tiếp đến sức sinh trưởng của cây và phẩm chất cơ lý hóa của quả (độ brix, hàm lượng axit hữu cơ, độ dày vỏ).
• Mở rộng nghiên cứu kết hợp giữa xử lý chất điều hòa sinh trưởng với các công thức bón phân qua lá (chứa các nguyên tố trung - vi lượng Bo, Kẽm, Magie) và các biện pháp đốn tỉa tạo tán trên đất dốc.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên ngành Nông học, Trồng trọt, Bảo vệ thực vật: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm cây ăn quả lâu năm ngoài đồng ruộng, phương pháp tính toán tỷ lệ rụng - đậu quả định kỳ bằng lưới hứng, và phương pháp điều tra sâu bệnh hại theo thang phân cấp tiêu chuẩn.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp địa phương: Tham khảo bảng danh mục phân loại mức độ gây hại của 17 loài sâu bệnh trên cây ăn quả có múi và cơ sở dữ liệu phân hạng đất trồng cam tại 9 xã phía Bắc huyện Hàm Yên.
• Người sản xuất và các trang trại trồng cây có múi: Vận dụng các kiến thức thực tế về thời điểm phun chất kích thích sinh trưởng theo 3 giai đoạn (trước nở hoa, nở rộ và sau tắt hoa) nhằm giảm tỷ lệ rụng quả non sinh lý.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cam sành trồng tại Hàm Yên có nguồn gốc phân loại thực vật học như thế nào?

Theo các tài liệu phân loại thực vật học được trích dẫn trong văn bản (Đỗ Đình Ca, 1995; Swingle, 1967; Nobumasa Nito, 2004), cam sành (Citrus nobilis Lour) là một dạng giống lai tự nhiên giữa cam (Citrus sinensis) và quýt (Citrus reticulata), thuộc phân nhóm Quýt Kinh (King mandarin), tộc Citreae, phân họ Aurantioideae, họ Rutaceae.

2. Thí nghiệm thực địa của khóa luận được bố trí gồm những công thức nào và theo dõi trên đối tượng cây trồng nào?

Thí nghiệm được bố trí trên giống cam sành 6 năm tuổi tại hộ nông dân xã Yên Lâm, huyện Hàm Yên theo phương pháp khảo nghiệm cây lâu năm (Phạm Chí Thành, 1998) với 7 công thức:

• CT1: Đối chứng (không phun).
• CT2: Phun $GA_3$ nồng độ 20 ppm.
• CT3: Phun $GA_3$ nồng độ 40 ppm.
• CT4: Phun $\alpha$-NAA nồng độ 10 ppm.
• CT5: Phun phối hợp $GA_3$ 20 ppm + $\alpha$-NAA 10 ppm.
• CT6: Phun phối hợp $GA_3$ 40 ppm + $\alpha$-NAA 10 ppm.
• CT7: Phun chế phẩm $GA_3$ Thiên Nông.

3. Thời điểm và kỹ thuật phun chất điều hòa sinh trưởng được thực hiện như thế nào trong thí nghiệm?

Việc phun chất kích thích sinh trưởng được tiến hành làm 3 đợt:

• Đợt 1: Phun trước khi hoa nở từ 5 – 7 ngày.
• Đợt 2: Phun vào thời điểm hoa đang nở rộ.
• Đợt 3: Phun sau khi cây tắt hoa 5 ngày. Kỹ thuật phun yêu cầu phun ướt đều toàn bộ các chùm nụ, hoa và quả non vào thời điểm thời tiết râm mát.

4. Những loài sâu bệnh nào được xác định là gây hại nặng nhất đối với vùng cam sành Hàm Yên?

Theo kết quả điều tra thực địa 17 đối tượng dịch hại, nhóm sâu bệnh gây hại ở mức độ nặng (**) gồm có: sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella), nhện đỏ (Panonychus citri), rệp sáp mềm (Planococcus citri), sâu đục cành (Chelidonium argentatum), bệnh vàng lá Greening (Liberobacter asiaticum), bệnh loét (Xanthomonas campestris pv. citri), bệnh khô cành (Diaporthe citri) và bệnh chảy gôm (Phytophthora sp.). Trong đó, sâu vẽ bùa và bệnh Greening là nguyên nhân chính làm suy giảm diện tích và năng suất cây cam.

5. Tình hình phân bố diện tích trồng cam giữa các xã tại huyện Hàm Yên năm 2013 có đặc điểm gì nổi bật?

Xã Phù Lưu là vùng trồng tập trung lớn nhất toàn huyện với 1.619,0 ha (chiếm 40,1% tổng diện tích), đạt sản lượng 15.699,97 tấn và năng suất bình quân 143,0 tạ/ha. Đứng thứ hai là xã Yên Thuận với 541,9 ha (chiếm 13,4% diện tích, sản lượng 3.100 tấn). Xã có diện tích thấp nhất trong vùng khảo sát là Bạch Xa với 77,4 ha (chiếm 1,9% diện tích toàn huyện).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Văn Luân đã phản ánh toàn diện thực trạng sản xuất cây cam sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang, chỉ rõ tiềm năng kinh tế cùng các rào cản kỹ thuật về sâu bệnh và tỷ lệ rụng quả non sinh lý. Thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và triển khai thí nghiệm khảo nghiệm đồng ruộng với 7 công thức xử lý chất điều hòa sinh trưởng ($GA_3$ và $\alpha$-NAA), đề tài đã xác lập luận cứ khoa học cho biện pháp kìm hãm rụng hoa quả, nâng cao tỷ lệ đậu quả trên giống cam sành 6 năm tuổi. Các số liệu điều tra thực địa và kết quả thực nghiệm là nguồn tài liệu hữu ích phục vụ công tác nghiên cứu nông học và hoàn thiện quy trình thâm canh cây ăn quả có múi tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam được xác định là quê hương của cam quýt, ngoài những giống cam quýt của địa phương và nhập nội, hiện nay còn tìm thấy nhiều loài hoang dại thuộc họ cam quýt. Hiện nay cam quýt trở thành một trong những cây ăn quả chủ yếu ở Việt Nam và được trồng từ Bắc vào Nam với bộ giống gồm khoảng gần 200 giống khác nhau (Viện nghiên cứu Rau Quả Hà Nội (2000). Việt Nam tuy là nước trồng nhiều cam quýt và có lịch sử trồng trọt từ lâu, nhưng năng suất, chất lượng và các sản phẩm của cam quýt hiện nay còn ở mức khiêm tốn, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển cũng như tiến trình hội nhập khu vực và quốc tế.

Nguyên nhân, do Việt Nam còn thiếu bộ giống tốt, công tác giống chưa thực sự được chú trọng và quản lý tốt, điều kiện kinh tế còn hạn hẹp, trình độ dân trí còn thấp, tập quán sản xuất còn mang nặng tính quảng canh. Các địa phương còn thiếu đội ngũ cán bộ chuyên môn thực sự có năng lực cũng như trình độ khoa học vv. Vùng Trung du miền núi phía Bắc có nhiều lợi thế về đất đai, khí hậu và nguồn gen phong phú cho phép phát triển tốt về cây ăn quả. Cam quýt, trên thực tế đã là cây trồng phổ biến, nhiều nơi trồng thành những vùng tập trung từ vài trăm đến vài nghìn hec ta như ở Bắc Sơn (Lạng Sơn), Bắc Quang, Vị Xuyên (Hà Giang), Hàm Yên, Chiêm Hoá (Tuyên Quang), Bạch Thông (Bắc Kạn) vv.

Trong tập đoàn giống cam quýt ở vùng Trung du - miền núi phía Bắc, cam sành (Citrus nobilis Lour) là một giống lai giữa cam và quýt (C.sinensis) (Đỗ Đình Cả (1995)) được người dân trồng trọt lâu năm và hiện nay đang có diện tích trồng trọt lớn nhất so với các giống khác. 2 Huyện Hàm Yên (tỉnh Tuyên Quang), nổi tiếng có vùng cam sành rộng lớn, thương hiệu cam sành Hàm Yên chính thức xuất hiện và được công bố rộng rãi tháng 12/2007. Cây cam hiện đang chiếm vị trí quan trọng trong việc xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân nơi đây. Tuy nhiên, vùng cam sành Hàm Yên, Tuyên Quang những năm gần đây có nhiều diễn biến cần quan tâm, đó là: diện tích cam tăng, chủ yếu là sử dụng đất rừng, trong đó phần lớn là rừng nguyên sinh, tình hình sâu bệnh hại nghiêm trọng diễn ra phổ biến trên diện rộng, tuổi thọ của cây và vườn ngắn, giống bị thoái hoá, cây không cho thu hoạch, nhất là các vườn trồng bằng cành chiết trên đất trồng cam chu kỳ 2, đặc biệt khi ra hoa và hình thành quả còn bị rụng nhiều.

Chính vì các lý do trên nên em tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hƣởng của chất kích thích sinh trƣởng đến tình hình ra hoa và đậu quả của sành tại huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang” là rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu Đánh giá thực trạng sản xuất cam sành và xác định nồng độ chất kích thích sinh trưởng ảnh hưởng đến tình hình ra hoa và đậu quả của cam sành Hàm Yên.2 Yêu cầu - Đánh giá hiện trạng sản xuất, xác định các thuận lợi và khó khăn trong sản xuất cam sành tại huyện Hàm Yên, Tuyên Quang. - Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ một số chất kích thích sinh trưởng đến tình hình ra hoa và đậu quả của cam sành Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến sự đậu hoa, đậu quả, năng suất và chất lượng của cam sành. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần xây dựng quy trình thâm canh tăng năng suất, chất lượng cũng như nâng cao giá trị kinh tế cho cây cam Sành trồng tại huyện Hàm Yên. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Những nét chung về tài nguyên cây ăn quả có múi 2. Nguồn gốc cây ăn quả có múi Nobumasa Nito (2004) [30], đã viết “Nguồn gốc cây có múi được ghi nhận là ở Đông Nam Á bao gồm cả Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ, trong đó có cả vùng nam Nepal, nơi có những thung lũng và sườn đồi được bảo vệ khỏi những cơn gió lạnh khô và mưa vào mùa hè. Tuy nhiên sự thuần hoá và trồng trọt cây ăn quả có múi lại bắt đầu ở Trung Quốc. Những ghi chép cổ ở Trung Quốc cho thấy trồng trọt cây ăn quả có múi đã có ở đó hơn 4.

Nhiều nhà nghiên cứu trước đó cho rằng cây cam quýt phần lớn có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua dãy núi Hymalaya, Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippine, Malaysia, miền Nam Indonesia hoặc kéo đến lục địa Úc. Tuy nhiên, Swingle W.T (1967) [34] còn có nhận định khác là nguồn gốc cây ăn quả có múi phân bố từ Đông Bắc Ấn Độ, trung tâm Trung Quốc, miền Bắc và Trung Úc, qua New Caledonia. Một số tác giả cho rằng nguồn gốc quýt Kinh (citrus nobilis Osbeck) và quất là ở miền Nam Việt Nam, xứ Đông Dương [19]. Tóm lại, tuy ý kiến của các tác giả có khác nhau song về cơ bản đều thống nhất là các loại cây ăn quả có múi trồng trên thế giới hiện nay đều có nguồn gốc từ vùng Đông Nam châu Á, bao gồm cả Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ và Miến Điện.

Nằm trong khu vực này, Việt Nam cũng là nơi phát sinh của một số loài và giống cam, quýt tồn tại cho đến nay. Phân loại cây ăn quả có múi Các loại cây ăn quả có múi được trồng phổ biến hiện nay đều thuộc 3 chi: Citrus, Fortunella và Poncirus. Ba chi này có quan hệ gần gũi, có đặc 5 điểm chung về sinh sản và được phân nhóm dưới tông Citreae, tông phụ Citrinae, họ Rutaceac, họ phụ Aurantoideae (Nobumasa Nito, 2004) [30]. Các hệ thống phân loại đầu tiên chủ yếu dựa trên các đặc điểm giải phẫu hoa, đặc điểm hình thái, phân bố địa lý và cả lịch sử phát triển của một số chi quan trọng.

Mặc dù cho đến nay vẫn còn nhiều tranh luận chưa thống nhất, việc phân loại cây ăn quả có múi chủ yếu vẫn dựa vào 2 hệ thống phân loại cơ bản của Swingle (1943) và của Tanaka và cộng sự (1954). Tanaka cho rằng có 144 loài với hàng loạt các giống và dòng thuộc mỗi loài, sau này vào năm 1961 ông đã công bố danh sách với 157 loài. Nhà nghiên cứu cam quýt người Mỹ Hogdson (1961) trên cơ sở phê phán cả 2 hệ thống phân loại, tạo ra một hệ thống phân loại mới bao gồm 16 loài từ hệ thống Swingle và hơn 20 loài từ hệ thống Tanaka [19], [26]. Hệ thống của Swingle và Reece (1967) [34], cho đến nay đã được hầu hết các nhà nghiên cứu thừa nhận.

Theo khoá phân loại của Swingle (1967) có 16 loài, phần lớn các loài cây cam, quýt, chanh, bưởi… thuộc chi Citrus (gồm 2 chi phụ là Eucitrus và Papeda), tộc Citreae, họ phụ Aurantoideae, họ Rutaceae, bộ Rutaces. Những nghiên cứu gần đây nhất sử dụng phương pháp phân loại hoá học (chemotaxonomy) kết hợp phân tích đặc điểm hình thái đã đưa ra kết luận, chỉ có 3 nhóm cây ăn quả có múi chính giống nhau về cấu trúc di truyền trong chi Citrus, đó là: - Nhóm C. - Nhóm Citrus reticulata bao gồm Citrus reticulata (quýt – mandarin), Citrus sinensis (cam ngọt – orange), Citrus paradisi (bưởi chùm – grapefruit), Citrus aurantium (cam chua – orange), Citrus jambhiri (chanh sần – rough lemon). 6 - Citrus maxima và Citrus reticulata là những loài thuần thật sự được thương mại của chi Citrus, còn cam ngọt là dạng cây lai giữa quýt và bưởi, bưởi chùm là dạng cây lai của cam ngọt và bưởi, chanh ta là dạng cây lai của cam và chanh sần hay bưởi, còn chấp là dạng cây lai của chanh, bưởi và Microcitrus (Nobumasa Nito, 2004) [30].

- Nhóm quýt Citrus reticulata tập hợp khá nhiều loài và dạng lai của các vật liệu trong và giữa loài, có một số đặc điểm riêng biệt. Đặc điểm phân biệt rõ nhất của các giống thuần, giống lai thuộc nhóm quýt là rất dễ bóc vỏ, vỏ không có vỏ xốp trắng. Nhóm quýt được chia thành 5 phân nhóm: - Quýt Địa Trung Hải (C.deliciosa Tan) - Quýt Satsuma (C.unshiu Marc) - Quýt Kinh (C.nobolis Lour) - Quýt Đại trà (C.reticulata Blanco) - Quýt quả nhỏ. Ngày nay có hàng loạt các thể đột biến của quýt Satsuma, một số có nguồn gốc phôi tâm đã được phát hiện ở Nhật Bản và Tây Ban Nha.

Giống quýt được trồng rộng rãi nhất thế giới là giống Ponkan, đặc biệt ở Ấn Độ, Trung Quốc, Philippin và Brasil (Nobumasa Nito, 2004) [30]. Theo Võ Văn Chi (1997) [3], ở Việt Nam chi Citrus có 11 loài. Theo Phạm Văn Hộ (1999) [10] chi Citrus ở Việt Nam có 25 loài cả trồng trọt và hoang dại (có 4 loài có tên quýt), phần lớn là cây thích nghi rộng, được trồng rộng rãi ở cả 3 miền Bắc – Trung – Nam từ vùng núi cao Sa Pa, Đà Lạt tới các vùng thấp đồng bằng Bắc Bộ, bao gồm các tỉnh: Nam Định, Thái Bình, Hải Dương… đến đồng bằng Nam Bộ. Đặc điểm thực vật của cây có múi 2.

Đặc điểm thực vật học của cây có múi Theo nhiều tài liệu công bố (Akihama, T and N.Nito, 1996 [21], Hoàng Ngọc Thuận, 2002…) [17] tương tự như những cây ăn quả nói chung cây ăn quả có múi gồm các bộ phận thực vật cơ bản được mô tả như sau: 7 - Rễ: Rễ cây có múi thuộc loại rễ cọc như hầu hết các loại cây 2 lá mầm. Trong thời gian nẩy mầm, ban đầu rễ mầm xuất hiện, nhanh chóng sinh trưởng xuống phía dưới, lớn lên và trở thành rễ cái. Rễ cọc dễ phát hiện ở thời kỳ cây con nhưng khi cây lớn, trưởng thành thì khó phân biệt. Cấu trúc bộ rễ ở cây lâu năm của các loài, giống biến động đáng kể tuỳ thuộc chủ yếu vào loại đất, tầng dầy của đất, chế độ canh tác, tuổi cây…và hình thức nhân giống (gieo hạt, chiết, ghép, giâm).

Rễ mới ra thường có màu trắng, rễ già hơn thì có màu hơi nâu vàng. Khi rễ chuyển sang màu nâu đậm sẽ chết đi. Rễ cây có múi không phân cấp tầng lông hút mà có nấm cộng sinh làm nhiệm vụ thay lông hút.