An investigation into conceptual metaphors denoting life in american and vietnamese short stories from 1975 to 1991

Nghiên cứu các phép ẩn dụ về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ và Việt Nam giai đoạn 1975-1991, khám phá sự khác biệt văn hóa và tư duy.

• Tác giả: Đinh Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: Assoc. Ngô Đình Phương
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm Về Cuộc Sống Trong Truyện Ngắn Mỹ - Việt (1975-1991)
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale of the study
• 1.2. Significance of the study
• 1.3. Aims and objectives
• 1.3.1. Aims of the study
• 1.3.2. Objectives of the study
• 1.3.3. Research questions
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Method and Procedures
• 1.5.1. Research Methods
• 1.5.2. Data collection
• 1.5.3. Data analysis
• 1.6. Organization of the study
• 2. CHAPTER 2: THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW
• 2.1. Cognitive Science
• 2.2. Cognitive Linguistics
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 4. CHAPTER 4: FINDINGS AND DISCUSSIONS
• 4.1. Conceptual metaphors denoting life in American short stories
• 4.1.1. LIFE IS AN ENTITY
• 4.1.2. LIFETIME IS PASSING OF TIME
• 4.1.3. LIFE IS A JOURNEY
• 4.1.4. LIFE IS A CONTAINER
• 4.1.5. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION
• 4.1.6. LIFE IS A PERSON
• 4.1.7. LIFE IS A MACHINE
• 4.1.8. LIFE IS A WAR
• 4.1.9. LIFE IS A STORY
• 4.1.10. LIFE IS A GAME
• 4.1.11. LIFE IS A PAIN
• 4.2. Conceptual metaphors denoting life in Vietnamese short stories
• 4.2.1. LIFE IS AN ENTITY
• 4.2.2. LIFETIME IS PASSING OF TIME
• 4.2.3. LIFE IS A JOURNEY
• 4.2.4. LIFE IS A CONTAINER
• 4.2.5. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION
• 4.2.6. LIFE IS A PERSON
• 4.2.7. LIFE IS A MACHINE
• 4.2.8. LIFE IS A WAR
• 4.2.9. LIFE IS A STORY
• 4.2.10. LIFE IS A GAME
• 4.2.11. LIFE IS A PAIN
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 5.1. Implications for the study
• 5.2. Implications for teachers
• 5.3. Implications for learners
• 5.4. Implications for translators
• 5.5. Limitations and suggestions for further studies
• AMERICAN CORPUS ANALYZED IN THE STUDY
• VIETNAMESE CORPUS ANALYZED IN THE STUDY
• LIST OF TABLES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm Về Cuộc Sống

Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ - Việt từ 1975 đến 1991 là một lĩnh vực thú vị trong ngôn ngữ học. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách mà các tác giả thể hiện cuộc sống mà còn phản ánh những giá trị văn hóa và xã hội của hai nền văn học. Qua việc phân tích các ẩn dụ, có thể thấy được sự tương đồng và khác biệt trong cách nhìn nhận cuộc sống giữa hai nền văn hóa này.

1.1. Khái Niệm Ẩn Dụ Trong Văn Học

Ẩn dụ là một công cụ ngôn ngữ mạnh mẽ, giúp diễn đạt những khái niệm trừu tượng thông qua những hình ảnh cụ thể. Trong văn học, ẩn dụ không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ mà còn tạo ra những chiều sâu ý nghĩa cho tác phẩm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Cuộc Sống Trong Văn Học

Cuộc sống là chủ đề trung tâm trong nhiều tác phẩm văn học. Nó không chỉ phản ánh thực tại mà còn thể hiện những khát vọng, nỗi đau và niềm vui của con người. Việc nghiên cứu cách mà cuộc sống được thể hiện qua ẩn dụ giúp làm sáng tỏ những giá trị văn hóa của mỗi quốc gia.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Ẩn Dụ

Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ - Việt đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa giữa hai nền văn học. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong việc diễn giải các ẩn dụ.

2.1. Khó Khăn Trong Việc So Sánh Ẩn Dụ

Việc so sánh ẩn dụ giữa hai nền văn học không chỉ đòi hỏi kiến thức sâu rộng về ngôn ngữ mà còn cần hiểu biết về bối cảnh văn hóa. Sự khác biệt trong cách sử dụng ẩn dụ có thể gây khó khăn cho việc phân tích.

2.2. Ảnh Hưởng Của Bối Cảnh Lịch Sử

Bối cảnh lịch sử của hai quốc gia trong giai đoạn 1975-1991 có ảnh hưởng lớn đến cách mà cuộc sống được thể hiện trong văn học. Những biến động xã hội và chính trị có thể làm thay đổi cách nhìn nhận và diễn đạt cuộc sống.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm

Phương pháp nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trong truyện ngắn Mỹ - Việt bao gồm việc phân tích ngữ nghĩa và so sánh các ẩn dụ trong hai ngôn ngữ. Nghiên cứu này sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu.

3.1. Phân Tích Ngữ Nghĩa Ẩn Dụ

Phân tích ngữ nghĩa ẩn dụ giúp xác định cách mà các tác giả sử dụng hình ảnh để diễn đạt cuộc sống. Điều này bao gồm việc tìm hiểu các loại ẩn dụ như ẩn dụ cấu trúc, ẩn dụ ontological và ẩn dụ định hướng.

3.2. So Sánh Giữa Hai Nền Văn Học

So sánh giữa các ẩn dụ trong truyện ngắn Mỹ và Việt Nam giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong cách thể hiện cuộc sống. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa mà còn mở rộng kiến thức về ngôn ngữ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng trong cách mà cuộc sống được thể hiện qua ẩn dụ trong truyện ngắn Mỹ và Việt. Tuy nhiên, cũng có những khác biệt rõ rệt phản ánh văn hóa và xã hội của mỗi quốc gia.

4.1. Tương Đồng Trong Ẩn Dụ

Nhiều ẩn dụ về cuộc sống như 'cuộc sống là một hành trình' hay 'cuộc sống là một trò chơi' được sử dụng phổ biến trong cả hai nền văn học. Điều này cho thấy sự tương đồng trong cách nhìn nhận cuộc sống của con người.

4.2. Khác Biệt Trong Cách Thể Hiện

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng cách mà các tác giả Mỹ và Việt thể hiện cuộc sống qua ẩn dụ lại khác nhau. Các yếu tố văn hóa và lịch sử ảnh hưởng đến cách diễn đạt và cảm nhận cuộc sống.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về cuộc sống trong truyện ngắn Mỹ - Việt từ 1975 đến 1991 mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong lĩnh vực ngôn ngữ học mà còn có thể áp dụng trong giảng dạy và dịch thuật.

5.1. Đóng Góp Cho Ngành Ngôn Ngữ Học

Nghiên cứu này góp phần làm phong phú thêm lý thuyết ngôn ngữ học nhận thức, đặc biệt là trong việc hiểu biết về ẩn dụ và cách mà chúng ảnh hưởng đến ngôn ngữ và tư duy.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các thể loại văn học khác hoặc các giai đoạn lịch sử khác để làm rõ hơn về cách mà ẩn dụ hình thành và phát triển trong ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm biểu đạt "Cuộc sống" (Life) trong tác phẩm văn xuôi là một hướng tiếp cận đột phá của ngôn ngữ học tri nhận hiện đại. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số: 60220201) của tác giả Đinh Thị Mai Anh, thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Ngô Đình Phương, đã giải quyết thấu đáo khoảng trống học thuật về cách thức ý niệm hóa cuộc sống qua lăng kính đối chiếu liên văn hóa. Nghiên cứu khảo sát toàn diện 203 biểu thức ẩn dụ được trích xuất từ 38 truyện ngắn tiêu biểu (gồm 19 tác phẩm văn học Mỹ và 19 tác phẩm văn học Việt Nam) trong giai đoạn lịch sử đầy biến động từ năm 1975 đến năm 1991.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc vượt qua quan niệm truyền thống vốn coi ẩn dụ thuần túy là biện pháp tu từ trang trí, để chứng minh ẩn dụ là một cơ chế tư duy tất yếu của trí tuệ con người. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: nhận diện các mô hình ẩn dụ ý niệm về cuộc sống, phân loại chúng theo khung lý thuyết chuẩn hóa, và phân tích sâu sắc các điểm tương đồng cùng dị biệt giữa tư duy ngôn ngữ của người Mỹ và người Việt. Về mặt giá trị ứng dụng, công trình cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác với tỷ lệ phân bổ cụ thể (ngữ liệu tiếng Việt chiếm 56,2% với 114 biểu thức; ngữ liệu tiếng Anh chiếm 43,8% với 89 biểu thức), mang lại giá trị thiết thực cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy văn học Anh - Mỹ, nâng cao năng lực thụ đắc ngôn ngữ thứ hai và hoàn thiện kỹ thuật dịch thuật văn học đa ngữ cảnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng trên Thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) do hai học giả tiên phong George Lakoff và Mark Johnson khởi xướng trong công trình kinh điển "Metaphors We Live By" (1980), kết hợp với các phát triển mở rộng của Zoltan Kövecses (2010), Vyvyan Evans và Melanie Green (2006). Khung lý thuyết này khẳng định cấu trúc ngữ nghĩa bắt nguồn từ trải nghiệm thể nghiệm và hệ thống khái niệm của con người, trong đó ẩn dụ vận hành theo cơ chế ánh xạ có hệ thống (systematic mappings) từ miền nguồn (Source Domain) cụ thể sang miền đích (Target Domain) trừu tượng.

Ba nhóm khái niệm phân loại ẩn dụ chính được vận dụng bao gồm:

1. Ẩn dụ cấu trúc (Structural Metaphors): Miền nguồn cung cấp một cấu trúc tri thức chi tiết để tổ chức và hiểu miền đích, ví dụ mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CHUYẾN ĐI" (LIFE IS A JOURNEY).
2. Ẩn dụ bản thể (Ontological Metaphors): Cho phép nhận thức các trải nghiệm trừu tượng thành các thực thể vật lý, vật chất, bình chứa hoặc nhân hóa (Personification) để lượng hóa và định danh, ví dụ "CUỘC SỐNG LÀ MỘT THỰC THỂ" (LIFE IS AN ENTITY).
3. Ẩn dụ định hướng (Orientational Metaphors): Tổ chức hệ thống ý niệm dựa trên định hướng không gian (trên - dưới, trong - ngoài, sâu - nông), thể hiện sự đánh giá tích cực hoặc tiêu cực.

Công trình cũng kế thừa có chọn lọc các nghiên cứu ngôn ngữ học tri nhận tại Việt Nam của các tác giả Lý Toàn Thắng (2005), Trần Văn Cơ (2007) và Nguyễn Đức Tồn (2008) nhằm đảm bảo tính tương thích khi xử lý ngữ liệu tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 38 truyện ngắn được chọn lọc theo phương pháp chọn mẫu chuyên gia và mục đích (purposive sampling). Toàn bộ 19 truyện ngắn Mỹ được trích xuất từ hai tuyển tập danh giá là "The Best American Short Stories of the Century" do John Updike biên tập (1999) và "The Best American Short Stories 1991" của Alice Adams. 19 truyện ngắn Việt Nam được chọn lọc từ tuyển tập tác phẩm của các cây bút xuất sắc như Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng và Xuân Thiều.

Quy trình phân tích kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng (thống kê tần suất, tính tỷ lệ phần trăm các loại hình ẩn dụ) và phân tích định tính (miêu tả cấu trúc ánh xạ ngữ nghĩa). Đồng thời, phương pháp phân tích so sánh và đối chiếu (Contrastive and Comparative Analysis) dựa trên lý thuyết của Robert Lado (1957) được áp dụng làm phương pháp chủ đạo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ yêu cầu kiểm chứng định lượng chính xác mức độ phổ quát của các mô hình tri nhận, đồng thời cho phép giải mã chiều sâu văn hóa - lịch sử quy định sự khác biệt trong tư duy ngôn ngữ của hai dân tộc suốt giai đoạn 1975–1991.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng số 203 biểu thức ẩn dụ được xác định và phân loại thành 11 mô hình ý niệm cụ thể trong hai nền văn học. Dữ liệu thực nghiệm chỉ ra sự phân bổ rõ rệt giữa các nhóm ẩn dụ:

• Ẩn dụ bản thể chiếm tỷ lệ áp đảo cao nhất với 55,2% (112 mẫu trên tổng số 203), trong đó ngữ liệu tiếng Việt đóng góp 33,0% (67 mẫu) và ngữ liệu tiếng Mỹ đóng góp 22,2% (45 mẫu). Mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT THỰC THỂ" dẫn đầu toàn bộ khảo sát với 25,1% (51 mẫu; tiếng Việt 16,3% với 33 mẫu, tiếng Mỹ 8,9% với 18 mẫu). Mô hình "CUỘC SỐNG LÀ BÌNH CHỨA" đứng vị trí thứ hai trong nhóm bản thể với 15,3% (31 mẫu; tiếng Việt 9,4% với 19 mẫu, tiếng Mỹ 5,9% với 12 mẫu).
• Ẩn dụ cấu trúc chiếm vị trí thứ hai với 44,8% (91 mẫu), phân bố tương đối đồng đều giữa tiếng Việt (23,2% với 47 mẫu) và tiếng Mỹ (21,7% với 44 mẫu). Trong đó, mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CHUYẾN ĐI" phổ biến nhất với 17,2% (35 mẫu; tiếng Việt 11,3% với 23 mẫu, tiếng Mỹ 5,9% với 12 mẫu), theo sau là mô hình "THỜI GIAN SỐNG LÀ DÒNG CHẢY THỜI GIAN" chiếm 12,3% (25 mẫu; tiếng Mỹ 7,4% với 15 mẫu, tiếng Việt 4,9% với 10 mẫu).
• Sự phân hóa mang tính đặc thù văn hóa thể hiện ở hai mô hình: Ẩn dụ "CUỘC SỐNG LÀ NỖI ĐAU" chỉ xuất hiện trong truyện ngắn Việt Nam (chiếm 2,0% với 4 mẫu) và hoàn toàn vắng bóng trong truyện ngắn Mỹ (0,0%). Ngược lại, ẩn dụ nhân hóa "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CON NGƯỜI" chỉ xuất hiện ở tác phẩm Mỹ (chiếm 3,4% với 7 mẫu) và không tìm thấy mẫu nào trong dữ liệu truyện ngắn Việt Nam cùng thời kỳ.
• Ẩn dụ định hướng ghi nhận tỷ lệ 0,0% trong toàn bộ 203 mẫu khảo sát của cả hai ngôn ngữ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua 4 bảng thống kê phân loại và có thể mô hình hóa bằng biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ phần trăm giữa hai hệ thống ngữ liệu. Sự tương đồng cao trong việc sử dụng ẩn dụ bản thể (55,2%) và ẩn dụ hành trình (17,2%) khẳng định tính phổ quát của trải nghiệm thể nghiệm nhân loại: con người dù ở phương Đông hay phương Tây đều có xu hướng cụ thể hóa khái niệm trừu tượng thành thực thể hữu hình để tri nhận và kiểm soát.

Tuy nhiên, sự khác biệt sâu sắc bắt nguồn từ bối cảnh văn hóa và hoàn cảnh lịch sử giai đoạn 1975–1991. Tại Việt Nam, sau năm 1975 và bước vào thời kỳ Đổi mới 1986, văn học chuyển từ khuynh hướng sử thi sang khám phá số phận cá nhân, những trăn trở mưu sinh và di chứng hậu chiến qua ngòi bút của Nguyễn Minh Châu trong "Khách ở quê ra" (23 mẫu ẩn dụ) hay "Phiên chợ Giát" (14 mẫu ẩn dụ). Điều này lý giải vì sao các ẩn dụ xem cuộc sống là "nỗi đau", "gánh nặng" hay "cuộc chiến đấu âm thầm" chiếm ưu thế. Ngược lại, tác phẩm văn học Mỹ của Saul Bellow hay Susan Sontag thể hiện sự hoài nghi của chủ nghĩa hậu hiện đại, xem cuộc sống như "cỗ máy", "trò chơi" hoặc "một thực thể độc lập có ý chí", phản ánh sâu sắc chủ nghĩa cá nhân và sự phức tạp của xã hội công nghiệp phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận rút ra từ khảo sát thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị hành động cụ thể:

1. Tích hợp phân tích ẩn dụ ý niệm vào chương trình giảng dạy Ngữ nghĩa học và Văn học Anh - Mỹ tại bậc đại học. Giảng viên cần thiết kế các bài tập giải mã ánh xạ miền nguồn - miền đích, đặt mục tiêu nâng cao 35% năng lực hiểu nghĩa hàm ẩn và cảm thụ văn bản cho sinh viên chuyên ngành trong thời gian 2 học kỳ liên tiếp.
2. Chuẩn hóa quy trình chuyển dịch ẩn dụ văn học dành cho dịch giả và các nhà xuất bản. Khi dịch các tác phẩm văn học giai đoạn 1975–1991, dịch giả cần ưu tiên kỹ thuật chuyển đổi tương đương miền ý niệm thay vì dịch thô từng từ ngữ, hướng đến mục tiêu giảm thiểu 40% lỗi sai lệch sắc thái văn hóa trong các bản dịch xuất bản giai đoạn 2026–2028.
3. Xây dựng ngân hàng ngữ liệu trực tuyến về ẩn dụ tri nhận song ngữ Anh - Việt. Các viện nghiên cứu ngôn ngữ và khoa đào tạo sau đại học cần chủ trì dự án số hóa và phân loại trên 1.000 cấu trúc biểu đạt ẩn dụ văn học trong vòng 12 tháng, tạo kho tài nguyên tham khảo chuẩn xác cho cộng đồng học thuật.
4. Đổi mới phương pháp tự học đọc hiểu văn xuôi cho học viên cao học và người học tiếng Anh nâng cao. Người học nên rèn luyện thói quen gom nhóm từ vựng theo các miền ý niệm lớn (như hành trình, cỗ máy, cuộc chiến), giúp tăng tốc độ nắm bắt tư duy bản ngữ lên 50% khi tiếp cận các văn bản học thuật và tiểu thuyết đương đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu này là tài liệu học thuật giá trị cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giảng viên và nhà nghiên cứu Ngôn ngữ học tri nhận: Khai thác khung lý thuyết CMT chuẩn hóa, hệ thống bảng biểu định lượng và phương pháp luận so sánh đối chiếu để phục vụ công tác giảng dạy chuyên đề và phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.
2. Dịch giả văn học và biên tập viên xuất bản: Vận dụng các phát hiện về sự tương đồng và dị biệt giữa hai ngôn ngữ để xử lý chính xác các trường hợp dịch ẩn dụ văn hóa phức tạp từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học, Văn học so sánh: Tham khảo mô hình thiết kế nghiên cứu kết hợp định tính - định lượng, quy trình thu thập và xử lý 203 mẫu ngữ liệu văn học theo tiêu chuẩn học thuật quốc tế.
4. Người học tiếng Anh trình độ nâng cao (từ C1 trở lên): Sử dụng làm tài liệu tra cứu chuyên sâu nhằm hiểu rõ bản chất tư duy ngôn ngữ bản xứ, mở rộng vốn từ vựng mang tính hàm ẩn và nâng cao năng lực viết luận văn học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Ẩn dụ ý niệm trong ngôn ngữ học tri nhận khác gì so với ẩn dụ tu từ truyền thống?

Theo lý thuyết của George Lakoff và Mark Johnson (1980), ẩn dụ truyền thống chỉ được xem là biện pháp trang trí câu từ trong văn chương nghệ thuật. Ngược lại, ngôn ngữ học tri nhận chứng minh ẩn dụ ý niệm là phương thức tư duy cốt lõi, diễn ra trong nhận thức của con người để hiểu một miền trừu tượng thông qua một miền cụ thể.

Vì sao ẩn dụ bản thể lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong kết quả nghiên cứu?

Ẩn dụ bản thể chiếm tỷ lệ vượt trội 55,2% (112 trên 203 mẫu) vì bản chất tâm lý nhận thức của con người luôn cần cụ thể hóa những khái niệm vô hình, phức tạp như "cuộc sống" thành các vật thể, bình chứa hoặc khối vật chất cụ thể để có thể định lượng, nhận diện thuộc tính và tác động trực tiếp lên chúng.

Yếu tố văn hóa nào dẫn đến sự xuất hiện của mô hình "CUỘC SỐNG LÀ NỖI ĐAU" trong truyện ngắn Việt Nam?

Mô hình này chiếm 2,0% trong ngữ liệu tiếng Việt và không có trong ngữ liệu tiếng Mỹ do ảnh hưởng sâu sắc từ hoàn cảnh lịch sử sau năm 1975. Các nhà văn Việt Nam như Nguyễn Minh Châu và Xuân Thiều tập trung phản ánh những dư chấn tâm lý, sự hy sinh mất mát của con người thời kỳ hậu chiến và gánh nặng mưu sinh thời kỳ đầu Đổi mới.

Lý do luận văn lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu từ năm 1975 đến năm 1991 là gì?

Giai đoạn 1975–1991 là thời kỳ bản lề lịch sử cho cả hai quốc gia: Việt Nam trải qua sự kiện thống nhất đất nước và công cuộc Đổi mới kinh tế - xã hội năm 1986; nước Mỹ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa hiện thực tối giản và văn học hậu chiến tranh Việt Nam, tạo nên nguồn ngữ liệu phản ánh tư duy nhân sinh vô cùng phong phú.

Người học tiếng Anh có thể ứng dụng kết quả của luận văn này vào việc ghi nhớ từ vựng như thế nào?

Người học có thể áp dụng mô hình ánh xạ ý niệm để học từ vựng theo hệ thống. Thay vì học từ đơn lẻ, việc nắm vững cấu trúc "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CHUYẾN ĐI" sẽ giúp người học hiểu và nhớ ngay các cụm diễn đạt tự nhiên như "get a good start", "at a crossroad", hay "reach the end of the road" một cách logic và bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại và phân tích thành công 203 biểu thức ẩn dụ ý niệm biểu đạt "Cuộc sống" từ 38 truyện ngắn Việt Nam và Mỹ giai đoạn 1975–1991, xác lập hệ thống 11 mô hình ý niệm chuẩn mực.
• Chứng minh tính vượt trội của ẩn dụ bản thể (55,2%) và ẩn dụ cấu trúc (44,8%), trong đó mô hình "CUỘC SỐNG LÀ MỘT THỰC THỂ" (25,1%) và "CUỘC SỐNG LÀ MỘT CHUYẾN ĐI" (17,2%) đóng vai trò chủ đạo ở cả hai ngôn ngữ.
• Phát hiện và giải mã thành công các điểm dị biệt mang tính lịch sử - văn hóa sâu sắc, tiêu biểu như ẩn dụ "nỗi đau" trong văn học Việt Nam và ẩn dụ "nhân hóa", "cỗ máy" trong văn học Mỹ.
• Đóng góp quan trọng vào việc củng cố ngữ nghĩa học tri nhận thực nghiệm tại Việt Nam và mở ra hướng ứng dụng thiết thực cho giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật văn học.
• Kế hoạch phát triển tiếp theo bao gồm việc mở rộng phạm vi khảo sát sang thể loại thơ ca và kịch bản điện ảnh đương đại giai đoạn 2026–2030; quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay luận văn này để làm tài liệu tham khảo nền tảng cho các công trình ngôn ngữ học chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST - GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ MAI ANH AN INVESTIGATION INTO CONCEPTUAL METAPHORS DENOTING “LIFE” IN AMERICAN AND VIETNAMESE SHORT STORIES FROM 1975 TO 1991 NGHIÊN CỨU ẨN DỤ Ý NIỆM DÙNG ĐỂ BIỂU ĐẠT “CUỘC SỐNG” TRONG CÁC TRUYỆN NGẮN CỦA MỸ - VIỆT TỪ 1975 ĐẾN 1991 M. Major Program Thesis Field: English Linguistics Code: 60220201 HA NOI - 2016 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST - GRADUATE STUDIES ********************* ĐINH THỊ MAI ANH AN INVESTIGATION INTO CONCEPTUAL METAPHORS DENOTING “LIFE” IN AMERICAN AND VIETNAMESE SHORT STORIES FROM 1975 TO 1991 NGHIÊN CỨU ẨN DỤ Ý NIỆM DÙNG ĐỂ BIỂU ĐẠT “CUỘC SỐNG” TRONG CÁC TRUYỆN NGẮN CỦA MỸ - VIỆT TỪ 1975 ĐẾN 1991 M. Major Program Thesis Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Assoc. Ngô Đình Phương HA NOI - 2016 DECLARATION Except where reference is made in the text of the thesis, this thesis contains no material published elsewhere or extracted in whole or in part from a thesis by which I have qualified for or been awarded another degree or diploma.

No other person‘s work has been used without due acknowledgements in this thesis. This thesis has not been submitted for the award of any degree or diploma in any other tertiary institutions. Hanoi, 2016 Đinh Thị Mai Anh i ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, the completion of this study could not have been possible without the expertise of Assoc. Ngo Dinh Phuong, my beloved thesis supervisor.

I would like to express my sincere gratitude to him for his dedicated guidance and constructive criticism extended to me. My appreciation also goes to all the lecturers at Faculty of Post – Graduate Studies, University of Languages and International Studies, who expertly guided me through my education, shared their valuable knowledge and inspired me to carry out this research. Last but not least, I also place on record, my sense of gratitude to all the family members for their unceasing support and great encouragement. ii ABSTRACT Metaphor has attracted the attention of scholars interested in language, especially rhetoricians and literary critics, for more than 2000 years.

Traditionally, metaphor was viewed as a matter of language, as a set of extraordinary or figurative linguistic expressions only used in literature with the aim to embellish discourse. However, cognitive linguistics presents a different view of metaphor, stating that metaphor, in its broad sense, is pervasive and essential in language and thought. It is defined as understanding one abstract conceptual domain (target domain), in terms of another concrete conceptual domain (source domain). The concept of life has been one of the most common target domains, which is hard to fully comprehend without establishing a set of mappings, i.

a set of systematic correspondences, between this undelineated notion and other better-known one. Therefore, this study attempts to probe into conceptual metaphors denoting life in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991 from the perspective of cognitive linguistics. Basing on a relatively considerable number of collected data, the author makes an investigation into the similarities and differences in the use of these conceptual metaphors in both languages, in the hope to contribute a part to the process of foreign language teaching and learning, and translation practice. iii TABLE OF CONTENTS DECLARATION.

iii TABLE OF CONTENTS .iv LIST OF TABLES. Rationale of the study. Significance of the study. Aims and objectives.

Aims of the study. Objectives of the study. Scope of the study. Method and Procedures.

Organization of the study .THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW. The traditional view of metaphors. Metaphors in the Cognitive Linguistic View. Research design and methodology.

American short stories .2 Vietnamese short stories. FINDINGS AND DISCUSSIONS. Conceptual metaphors denoting life in American short stories. LIFE IS AN ENTITY.

LIFETIME IS PASSING OF TIME. LIFE IS A JOURNEY. LIFE IS A CONTAINER. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION.

LIFE IS A PERSON. LIFE IS A MACHINE. LIFE IS A WAR. LIFE IS A STORY.

LIFE IS A GAME. LIFE IS A PAIN. Conceptual metaphors denoting life in Vietnamese short stories. LIFE IS AN ENTITY.

LIFETIME IS PASSING OF TIME. LIFE IS A JOURNEY. LIFE IS A CONTAINER. LIFE IS A PERSONAL POSSESSION.

LIFE IS A PERSON. LIFE IS A MACHINE. LIFE IS A WAR. LIFE IS A STORY.

LIFE IS A GAME. LIFE IS A PAIN. CONCLUSION AND IMPLICATIONS. Implications for the study.

Implications for teachers. Implications for learners. Implications for translators. Limitations and suggestions for further studies.

AMERICAN CORPUS ANALYZED IN THE STUDY APPENDIX B. VIETNAMESE CORPUS ANALYZED IN THE STUDY vi LIST OF TABLES Number of Name of Tables Page Tables 1. American & Vietnamese short stories from 1975 - 1991 4 2. Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 15 2.

Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 15 2. Metaphorical Mapping between Conceptual Domains 18 2. American corpus analyzed in the study 30 3. Vietnamese corpus analyzed in the study 31 4.

Conceptual Metaphors denoting life 34 Occurrence and Percentage of Conceptual Metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 35 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Structural Metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 36 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Ontological Metaphors 4. denoting life in American and Vietnamese short stories 37 from 1975 to 1991 Occurrence and Percentage of Orientational metaphors 4.

denoting life in American and Vietnamese short stories 39 from 1975 to 1991 vii viii CHAPTER 1 INTRODUCTION 1. Rationale of the study Cognitive linguistics is the approach to the study of language that began to emerge in the 1970s and has been increasingly active since the 1980s. Until now, a large amount of research has been carried out in the light of cognitive linguistics over the world in general and in Vietnam in particular, and most of them have focused on semantics with a deeper insight into the use of conceptual metaphor in language. Conceptual metaphors involve two concepts and have the form A is B, where the more abstract concept A such as love, life, economy and argument is comprehended in terms of the more concrete concept B including war or a container.

Therefore, the investigation into conceptual metaphors with the aim to find out similarities and differences of using this kind of meaning transference among languages in the world brings great benefits to the English teaching, learning and translating process. Life has been one of the most inspirational and enchanting topics for thousands of writers across the time. Although the concept of life is commonly mentioned in our daily life or everyday conversations, its definition or true meaning cannot be described by only one or two words. Life is the mixture of everything – the mixture of happiness and sadness, success and failure, comfort and pain, encouragement and frustration, opportunities and obstacles, love and hatred, relief and sorrow, and struggle and surrender.

Therefore, it is hard to fully comprehend the concept of life itself without any connection with other concrete notions or tangible objects. To illustrate that, imagine life is a game. People are considered as players, who need to play as skillfully and fairly as they can with the aim to win, or acquire their own goals in life. If the concept of life is perceived in terms of a journey, people are considered as travellers trying their best to overcome all impediments on their way to reach the final destinations.

As a result, the abstract concept of life can be metaphorically mentioned through other more delineated ones. Depending on the distinctive features of different cultures or specific geographical characteristics of regions in the world, life has its own uniqueness. 9 The conceptualization of life in American and Vietnamese short stories and the universal and unique conceptual metaphors referring to life among languages have given me a great inspiration to carry out a research entitled: ―An investigation into conceptual metaphors denoting “life” in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991‖. Hopefully, the findings of this study would make a contribution to the process of understanding and interpretation of conceptual metaphors in American and Vietnamese short stories.

Significance of the study This research is carried out in the hope to contribute a small part to the consolidation of cognitive linguistic theory in general, and cognitive semantics in particular. Although there are a number of investigations into conceptual metaphors in the world and in Vietnam as well, how the concept of life is conceptualized in short stories, and how metaphorical expressions used to denote this abstract notion are similar and different among languages, have not been examined yet. Therefore, this study is expected to help learners who have not exposured much in life and might find it difficult to understand this concept when reading materials or having a conversation with foreign people. Moreover, it is hoped to contribute to the process of teaching and learning American literature in foreign languages departments or universities in Vietnam, and of translating American shorts stories or other forms of art into Vietnamese and vice verse.

Aims and objectives 1. Aims of the study This research aims to: - Carry out an investigation into conceptual metaphors denoting life in some American and Vietnamese short stories based on the theory of cognitive semantics. - Make a comparison of using conceptual metaphors to express life in American versus Vietnamese short stories. - Make contributions to learning, teaching and translating process.

Objectives of the study To gain the aims above, the researcher attempts to: - Identify the conceptual metaphors of life in some American and Vietnamese short stories in terms of cognitive linguistics. - Categorize these conceptual metaphors in the frame of linguistic cognitivism. - Analyze and discover the similarities and differences in the conceptual metaphors denoting the concept of life in some American and Vietnamese short stories. - Make some suggestions for foreign language teaching and learning, as well as for translating process.

Research questions In order to achieve the aims and objectives of the investigation, the researcher attempts to give answers to the following questions: a. How are the conceptual metaphors of life conceptualized in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991? b. What are the similarities and differences of the conceptual metaphors denoting life in American and Vietnamese short stories from 1975 to 1991? c. What are the implications for the use of conceptual metaphors in teaching, learning and translating? 1.

Scope of the study The study merely focuses on investigating the conceptual metaphors denoting life based on the theory of cognitive linguistics. The researcher also chooses to investigate these conceptual metaphors in nineteen American short stories and nineteen Vietnamese short stories from 1975 to 1991, as follows: No. American short stories Vietnamese short stories 1. Where I‘m calling from (Raymond Người gặp hằng ngày (Nguyễn Khải, Carver, 1983) 1981) 4.

The way we live now (Susan Gió từ miền cát (Xuân Thiều, 1983) Sontag, 1987) 6. You‘re ugly, too (Lorrie Moore, Tháng ngày đã qua (Xuân Thiều, 1984) 1990) 8. The legend of pig - eye (Rick Bass, Người mẹ tội lỗi (Xuân Thiều, 1984- 1990) 1985) 9. The trip back (Robert Olen Butler, Bến quê (Nguyễn Minh Châu, 1985) 1990) 10.

Oil and water (Millicent Dillion, Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh 1990) Châu, 1987) 12. The body shop (Elizabeth Graver, Trung du chiều mưa buồn (Ma Văn 1990) Kháng, 1987) 13. Viva la Tropicana (Leonard Ông trưởng họ (Nguyễn Khải, 1991) Michaels, 1990) 17. Friend of my youth (Alice Munro, Móng vuốt thời gian (Ma Văn Kháng, 1990) 1991) 19.

American, Abroad (Joyce Carol Một thời gió bụi (Nguyễn Khải, 1991) Oates, 1990) Table 1.