Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Nguyễn Công Hoan Trước Cách Mạng Tháng 8 Năm 1945

Khám phá nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 qua luận văn thạc sĩ chi tiết và sâu sắc.

• Tác giả: Hà Mỹ Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hà Văn Đức
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Của Nguyễn Công Hoan
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Nguyễn Công Hoan

Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan là một trong những chủ đề quan trọng trong nghiên cứu văn học Việt Nam. Ông được coi là một trong những nhà văn tiêu biểu của dòng văn học hiện thực phê phán trước Cách mạng tháng 8 năm 1945. Truyện ngắn của ông không chỉ phản ánh hiện thực xã hội mà còn thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo. Sự kết hợp giữa nghệ thuật tự sự và tính trào phúng đã tạo nên sức hấp dẫn cho các tác phẩm của ông.

1.1. Khái Niệm Nghệ Thuật Tự Sự Trong Văn Học

Nghệ thuật tự sự là cách thức mà tác giả sử dụng để kể chuyện, bao gồm các yếu tố như người kể chuyện, điểm nhìn và giọng điệu. Trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan, nghệ thuật tự sự không chỉ đơn thuần là kể lại sự kiện mà còn là cách thể hiện quan điểm và cảm xúc của nhân vật.

1.2. Đặc Điểm Nghệ Thuật Tự Sự Của Nguyễn Công Hoan

Truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan thường có cấu trúc chặt chẽ, với mạch truyện rõ ràng và các tình huống bất ngờ. Ông sử dụng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, kết hợp với các yếu tố trào phúng để tạo nên sự hấp dẫn cho người đọc.

II. Vấn Đề Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Nguyễn Công Hoan

Mặc dù Nguyễn Công Hoan đã có nhiều đóng góp cho văn học hiện thực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu sâu hơn về nghệ thuật tự sự của ông. Các nhà phê bình văn học đã chỉ ra rằng, việc phân tích các yếu tố như điểm nhìn và giọng điệu trong tác phẩm của ông vẫn chưa được khai thác triệt để.

2.1. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tự Sự

Một trong những thách thức lớn trong việc nghiên cứu nghệ thuật tự sự của Nguyễn Công Hoan là sự đa dạng trong phong cách viết của ông. Các tác phẩm của ông không chỉ mang tính chất trào phúng mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa khác nhau.

2.2. Những Vấn Đề Còn Bỏ Ngỏ

Nhiều khía cạnh trong nghệ thuật tự sự của Nguyễn Công Hoan vẫn chưa được khai thác, như vai trò của không gian và thời gian trong truyện ngắn. Việc nghiên cứu sâu hơn về những yếu tố này sẽ giúp làm rõ hơn giá trị nghệ thuật của ông.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tự Sự Của Nguyễn Công Hoan

Để nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Việc kết hợp giữa phân tích cấu trúc và tiếp cận tâm lý học sẽ giúp làm rõ hơn các yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm của ông.

3.1. Phân Tích Cấu Trúc Tác Phẩm

Phân tích cấu trúc tác phẩm giúp xác định mối quan hệ giữa các sự kiện và nhân vật trong truyện. Điều này sẽ làm nổi bật cách mà Nguyễn Công Hoan xây dựng mạch truyện và phát triển nhân vật.

3.2. Tiếp Cận Tâm Lý Học Trong Nghiên Cứu

Tiếp cận tâm lý học sẽ giúp hiểu rõ hơn về động cơ và cảm xúc của nhân vật trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan. Điều này không chỉ làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu mà còn giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn

Nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy văn học. Các phương pháp phân tích có thể được áp dụng để giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các tác phẩm văn học Việt Nam.

4.1. Giá Trị Giáo Dục Của Nghệ Thuật Tự Sự

Việc nghiên cứu nghệ thuật tự sự giúp sinh viên phát triển khả năng phân tích và cảm thụ văn học. Điều này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển tư duy phản biện.

4.2. Ứng Dụng Trong Giảng Dạy Văn Học

Các phương pháp nghiên cứu nghệ thuật tự sự có thể được áp dụng trong giảng dạy văn học, giúp sinh viên tiếp cận tác phẩm một cách sâu sắc và toàn diện hơn.

V. Kết Luận Về Nghệ Thuật Tự Sự Trong Truyện Ngắn Nguyễn Công Hoan

Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan là một lĩnh vực nghiên cứu phong phú và đa dạng. Việc tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố nghệ thuật sẽ giúp làm rõ hơn giá trị của ông trong nền văn học Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá mới mẻ.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Nghệ Thuật Tự Sự

Nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan sẽ tiếp tục phát triển, mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Các nhà nghiên cứu có thể khai thác thêm nhiều khía cạnh chưa được chú ý.

5.2. Đóng Góp Của Nguyễn Công Hoan Trong Văn Học Việt Nam

Đóng góp của Nguyễn Công Hoan trong văn học Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm mà còn ở giá trị nghệ thuật và tư tưởng mà ông mang lại. Ông đã mở ra một hướng đi mới cho văn học hiện thực phê phán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu tác giả đứng ngoài khách quan kể lại bối cảnh truyện: “Năm 1926, nước to, đê vỡ tứ tung, nhân dân bêu rếch, khổ sở. Nhất là khi nước đã ra rồi, trông cảnh tượng mới lại càng đáng ngậm ngùi hơn nữa”. Tiếp đó, tác giả có thể kể về cảnh ngộ nhân vật: “Bởi thế, bác Lan luôn mấy tháng, nào nhà đổ, nào trâu chết, nào đất bán, nào ruộng cầm. Không những thế, vợ bác lại mới chết về bệnh dịch, để lại cho bác một đứa con trai mới biết ngồi”.

Tác giả có thể bình luận về nhân vật “Bác Lan thực là một thằng khốn nạn vậy”. Tác giả cũng dễ dàng thâm nhập vào nhân vật, nhìn bằng con mắt vừa thèm muốn, vừa sợ hãi, lo lắng của người nông dân khốn khổ ấy: “Đi mãi 22 Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan … mấy làng, bác mới đến nhà ông nghị Trinh. Trời đã sắp xẩm tối. Đứng ở cổng, trông vào trong nhà, bác thấy gạch tây đánh bóng lộn, sập gụ, tủ chè, gương đứng, giường tây, thật có vẻ đỉnh chung sung sướng”; hay suy nghĩ cùng những ước muốn những tính toan của nhân vật: “Bác Lan, vì cái đói khát nó cấp bách quá, nên tưởng tượng ngay độ dăm phút nữa thì bụng sẽ được no đầy.

Bác Lan tuy trong bụng lép kẹp, nhưng thấy như no được một nửa vậy”. Đôi khi tác giả có thể rời khỏi nhân vật để hướng tới độc giả đang theo dõi câu chuyện để đối thoại, bàn luận: “Người bán không nói giá, người mua không biết giá, thì làm thế nào? Độc giả các ngài đánh giá hộ đi? Một người như chúng ta đấy, khéo nuôi khéo dạy, thì chưa biết chừng, vĩ nhân cũng nên đấy. Một trăm nhé! Hai trăm nhé! Năm trăm nhé!” Nhưng không, ông nghị đã đưa ra giá trị thằng bé con: ba hào! Thật không ngờ. Điều ấy khiến bác Lan gãi tai, thở dài và vơ vẩn nghĩ ngợi mãi.

Tác giả lại nhìn sâu trong suy nghĩ của Bác: “Nửa giờ sau, Bác không thể nào nhịn nổi cái dạ dày rỗng tuếch từ hôm trước. Thôi thì ba hào thì ba. Con mình được chỗ ấm no nương tựa, còn hơn là bố con bêu rếch, xó chợ đầu đường”. Bác đã cố mà đồng ý, nhưng ba hào cũng không được nữa, vì con bác có quá nhiều nốt ruồi sau lưng nên ông nghị bắt phạt bớt hai xu.

Nhưng bác nghĩ, nếu cố nằn nì hai xu, thì chưa chắc đã được, mà không khéo bị trả tiền lại”. Còn ông nghị vẫn không ngớt nhìn lưng thằng bé rồi còn như tiếc món tiền tiêu vô ích khi nãy, ra ý hối hận muốn bớt hẳn năm xu, rồi còn quát thằng bếp tìm bác Lan trả tiền mà lấy lại con ngay. Lần này, “bác Lan giật nảy mình, co cẳng, ù té chạy bán sống bán chết”. Một người giàu có, tiêu bạc vạn lo nghị viên không tiếc, mà lại tiếc mấy xu mua con; một người nghèo kiết không còn gì, bán con rẻ mạt với hai hào tám, mà phải cố chạy trốn kẻo bị gọi lại trả tiền lấy con về.

Câu chuyện về Hai thằng khốn nạn ấy được kể lại vừa cảm động, vừa chua xót, cay đắng qua điểm nhìn khách quan của tác giả. 23 Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan … Song ở một số trường hợp khác, Nguyễn Công Hoan thể hiện sự tìm tòi của mình khi đưa thêm ngôi thứ nhất xưng “tôi”, thường xuất hiện ở đầu câu chuyện, hướng tới một đối tượng cụ thể là “độc giả” “các ngài” “bạn đọc”. Như là một cách để gây lòng tin ở độc giả, hoặc nhằm đối thoại trực tiếp với độc giả về những vấn đề dặt ra trong câu chuyện. Song thực chất câu chuyện vẫn được kể từ điểm nhìn ngôi thứ ba – tác giả, vì cái “tôi” này không là nhân vật nào trong truyện.

Ông chủ báo chẳng bằng lòng, Mất cái ví, Một tấm gương sáng, Ngậm cười, Đồng hào có ma. là những truyện tiêu biểu cho truyện kể xuất hiện cả ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba. Lấy ví dụ đoạn đầu truyện Mất cái ví: “Ông Tham nhà tôi hôm nay mất cái ví trong đựng bốn mươi đồng bạc. Ngài làm dữ quá! Dữ đến nỗi nếu không có ông cậu ruột ngài, là người có thế lực can thiệp vào mà phát gắt lên, thì việc này quyết ra đến tận xăng-tan chứ chẳng chơi!.

Ngôi nhân xưng thứ nhất “tôi” chỉ xuất hiện một lần duy nhất trong truyện, như tạo độ tin cậy chắc chắn khi “tôi” có “cự li gần” với các nhân vật trong truyện. Song kể từ đó đến hết, nhân vật tôi không xuất hiện lần nào, giảm đến tối đa sự can thiệp của cái tôi - tác giả vào câu chuyện kể. “Tôi” đứng ngoài và không là nhân vật của truyện kể; mọi suy nghĩ, tâm lí, bản chất của các nhân vật được hiện lên qua hành động, ngôn ngữ, suy tính của ba nhân vật ở ngôi thứ ba ông Tham, bà Tham, ông cụ. Đôi khi, nhân vật “tôi” - người kể chuyện tạo độ xác tín cho người đọc nhiều hơn nữa khi khẳng định: câu chuyện “tôi” sắp kể là chuyện thật.

Một tấm gương sáng mở đầu bằng đoạn thoại của tác giả và người kể chuyện: “Điều tôi lấy làm bực mình nhất, là thế nào cũng có một độc giả đa nghi, xem xong câu chuyện này, bảo một bạn rằng: - Hắn bịa. 24 Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan … Tôi hãy cái trước rằng: - Thưa không bịa tí nào. Vậy thì chuyện này là chuyện thật, xẩy ra trong một xứ kia, chừng mười mấy năm nay.” Vậy là phần đầu, chuyện có vẻ được kể bởi “tôi” xác định - người kể một câu chuyện “thật”, xác định “trong một xứ kia, mười mấy năm nay”. Nhưng từ khi câu chuyện được bắt đầu kể đến hết, “tôi” không xuất hiện thêm, truyện vẫn được kể từ ngôi thứ ba.

Mặc dù, so với cách kể chuyện truyền thống (hoàn toàn ngôi thứ ba), truyện kể xen kẽ ngôi thứ nhất - ngôi thứ ba theo điểm nhìn tác giả ít hơn (12 truyện), song, sự linh động trong cách đưa cái “tôi” khách quan khác nhau trong mỗi câu chuyện thể hiện sự tìm tòi đáng quí của nhà văn về cách kể. Trần thuật theo điểm nhìn bên trong của nhân vật trong truyện. Jahn, đó là các “Truyện kể mà các sự kiện diễn ra trong truyện được nhìn dưới con mắt của một người phản ánh bên trong ở ngôi thứ ba. Một trong những hiệu quả chính của điểm nhìn bên trong là thu hút sự chú ý tới ý nghĩ của nhân vật - người phản ánh và bỏ qua người kể chuyện và quá trình sắp xếp trần thuật” [57, 17].

Ở những truyện này, người kể chuyện có vẻ như rút lui hoặc ẩn sau nhân vật chính mà chúng ta gặp ngay từ mở đầu truyện. Đúng theo quan niệm của M. Jahn, truyện kể theo điểm nhìn này đem lại những cái nhìn sinh động của các nhân vật trong truyện. Chúng ta chú ý tới góc nhìn trẻ thơ trong câu chuyện của thằng bé Dần (Nỗi vui sướng của thằng bé khốn nạn), của “nó” - thằng ăn cắp (Thế cho nó chừa) của con đỏ (Quyền chủ); hoặc góc nhìn của thân phận những anh kéo xe (Được chuyến khách), anh phu tuần (Vợ), anh đĩ (Thằng điên), hoặc góc nhìn của những ông chủ, bà chủ: ông nghị Xuân (Chính sách thân dân), bà chánh Tiền (Hé! Hé! Hé!), ông 25 Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan … Bảo Sơn (Một tin buồn), của những cô gái mới (Cô Kếu, gái tân thời), của người nghệ sĩ (Kiếp tài tình).

Kể chuyện theo điểm nhìn bên trong của một nhân vật trong truyện là cách để tác giả rút ngắn khoảng cách giữa độc giả và nhân vật, tạo cảm giác không có sự can thiệp của tác giả - người kể chuyện. Độc giả có thể nhập thân, hiểu, đồng cảm với nhân vật hơn theo mỗi lứa tuổi, giới tính, sở thích, suy nghĩ, ước mơ. của nhân vật trong truyện. Từ góc nhìn trẻ thơ, người đọc vừa thương yêu, vừa xót xa cho những em bé mồ côi, hay những em bé nghèo khó phải tự kiếm sống bằng việc đi ở, hay kẻ ăn cắp, ăn mày.

“Từ ngày đã lâu, thằng Dần không biết tại làm sao, cậu nó ngủ một giấc mãi đến tận bây giờ chưa dậy. Trong lúc cậu nó ngủ, nó thấy người ta gói cậu nó lại, cất vào cái hòm dài rồi túm lại, khênh đi, bỏ xuống cái hố sâu. Mợ nó thì mặc như con cào cào trắng, và không biết phải đòn hay sao, mà bù lu bù loa khóc rầm lên, rồi nhảy cả xuống hố, nằm ôm lấy cái hòm. Mấy người lôi mãi mới lên.

Rồi người ta lấp đất. Ấy thế là cậu nó không về nhà với nó nữa. Ngày ấy nó lên ba, chả biết gì là thương cậu nó cả. Chỉ biết thương mợ mà thôi.

Vì mợ nó cứ đến tối đứng đâu, ngồi đâu, nằm đâu cũng ti tỉ. Mỗi khi mợ nó khóc như thế thì y như nó cũng khóc theo. Nó nghĩ chắc rằng hễ nó ăn no chóng lớn thì mợ nó nín luôn, vì nó thấy dần dần, mợ nó không hay khóc nữa. Nhưng tức quá, nó cứ lên ba mãi, nóng cả ruột.” (Nỗi vui sướng của thằng bé khốn nạn) Đó là những suy nghĩ, cảm xúc ngây thơ, trong sáng của dứa trẻ lên ba trước nỗi đau mất cha.

Nhưng nó còn tiếp tục đối diện với một tình huống khác của người lớn: một năm sau, mẹ nó và nó có bác Phán. Rất tinh tế, nhạy cảm, Nguyễn Công Hoan đã giúp người đọc nhìn sâu tâm lí của các nhân vật, 26 Nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan … từ sự ngây thơ, tình cảm của con trẻ đến những băn khoăn của người mẹ trong hoàn cảnh éo le. Là người đã “học trong cuốn sách thiên nhiên của xã hội Việt Nam, trong đó có nhiều người, nhiều cảnh huống, nhiều tâm lý, nhiều ngữ ngôn khác nhau”, Nguyễn Công Hoan cũng rất tinh tế, khéo léo khi lách ngòi bút vào sâu tâm lí của nhiều nhân vật ở nhiều tầng lớp khác nhau, nhiều cảnh ngộ khác nhau.