ĐẶT VẤN ĐỀ Quá trình công nghiệp hóa đang phát triển mạnh mẽ,cùng với sự tăng trưởng nhanh chóng của dân số cùng với mức thu nhập người dân ngày càng tăng, dẫn đến đòi hỏi ngày càng lớn đối với các sản phẩm động vật, làm tăng cường hệ thống sản xuất và mở rộng phát triển các giống ngoại nhập. Thêm vào đó, điều kiện sống bị hủy hoại nghiêm trọng làm nhiều giống v ậ t n u ôi bản địa có nguy cơ đứng trước bờ vực bị tuyệt chủng. Sự đe dọa tuyệt chủng của nhiều loài động vật, nhất là vật nuôi có ảnh hưởng nghiêm trọng đến đa dạng sinh học, cân bằng sinh thái và có nguy cơ cao đối với sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, nhiều tổ chức, quốc gia trên thế giới đã tham gia vào việc lưu giữ và bảo tồn nguồn gen động vật.
Chiến lược của các dự án bảo tồn là bảo vệ các giống lợn đang bị nguy hiểm, phát hiện và duy trì nguồn gen bản địa thích ứng với môi trường để ứng dụng trong tương lai. Cung cấp nguồn vật liệu di truyền cho các chương trình chọn giống, để duy trì sự đa dạng sinh học trong nông nghiệp bền vững cho tiếp tục sử dụng trong kinh tế, văn hóa, giáo dục, môi trường sinh thái. Lợn Ỉ là một trong số loài vật nuôi đứng trước nguy cơ cao bị tuyệt chủng vì quần thể lợn Ỉ đã bị suy giảm nhanh chóng. Chính vì vậy, Bộ Nông Nghiệp và PTNT đã giao cho Công Ty Cổ Phần Tập Đoàn DABACO Việt Nam lưu giữ, phục tráng và bảo tồn giống lợn Ỉ từ năm 2016.
Sau một thời gian nhân thuần, phục tráng và bảo tồn nguồn, quần thể lợn Ỉ tính đến năm 2021 đã có một số lượng nhất định với 605 con,tuy nhiên tính đến tháng 7 năm 2022 số lượng lợn Ỉ để đưa vào sản xuất chỉ còn 370 con. Việc đánh giá các tính năng sản xuất trong đó có khả năng sinh sản là cần thiết để có những giải pháp kỹ thuật để bảo tồn và phát triển giống lợn này trong những năm tới đây. 1 Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “NĂNG SUẤT SINH SẢN CỦA LỢN Ỉ NUÔI TẠI KHU 3 CÔNG TY TNHH LỢN GIỐNG DABACO PHÚ THỌ” 1. MỤC ĐÍCH- YÊU CẦU- Ý NGHĨA 1.1 Mục đích - Đánh giá năng suất sinh sản của lợn Ỉ được nuôi tại trang trại của Công Ty Lợn Giống DABACO Phú Thọ.
- Đánh giá được quy mô đàn lợn Ỉ trong 3 năm gần đây 1.2 Yêu cầu đề tài - Thu thập đầy đủ và chính xác các số liệu liên quan đến khả năng sinh sản của lợn Ỉ được nuôi tại công ty. - Nắm được quy trình chăm sóc nuôi dưỡng và phòng trị bệnh cho đàn lợn qua các giai đoạn. 2 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. ĐẶC ĐIỂM NGUỒN GỐC CỦA GIỐNG LỢN Ỉ 2.Nguồn gốc Lợn Ỉ là một giống lợn địa phương ở miền Bắc Việt Nam, ngày nay ít được nuôi do hiệu quả kinh tế không cao và đang có nguy cơ tuyệt chủng.
Đặc điểm ngoại hình Lợn Ỉ: lông da đen bóng, đa số có lông nhỏ thưa, một số có lông rậm. Đầu hơi to, khi béo thì có nọng cổ và má sệ từ khi lợn khoảng 5 – 6 tháng tuổi. Vai nở, ngực sâu, lưng võng khi béo thì ít võng hơn, bụng to, mông lúc nhỏ hơi lép cúp về phía sau và nở dần khi trường thành. Lợn thịt hoặc hậu bị thì hai chân trước tương đối thẳng, hai chân sau hơi nghiêng.
Lợn nái thì nhiều con đi vòng kiềng hoặc chữ bát. Lợn Ỉ có nhiều loại hình trong đó phổ biến là Ỉ mở và Ỉ pha Lợn Ỉ mỡ: Đầu hơi to, khi béo trán dô ra, mặt nhăn nhiều, mắt híp, mõm to bè và ngắn, môi dưới thường dài hơn môi trên, lợn nái càng già mõm càng dài và cong lên nhưng luôn ngắn hơn Ỉ pha. Thân mình ngắn hơn Ỉ pha, chân thấp hơn Ỉ pha Lợn Ỉ pha: Đầu to vừa phải, trán gần phẳng, mặt ít nhăn , măt lúc nhỏ và gầy thì bình thường nhưng khi béo thì híp. Mõm to và dài vừa phải, lợn nái càng già mõm càng dài và cong lên.
Từ 8 – 9 tháng vai bằng hoặc lớn hơn mông. Thân mình dài hơn so với Ỉ mỡ, chân thấp.Giống này có 2 dạng: đen và gộc (sống bương) 3 Hình 2. Hình ảnh giống lợn Ỉ 2.3 Đặc điểm sinh trưởng Giống lợn Ỉ tỉ lệ thịt ít,chủ yếu là mỡ ( tỉ lệ nạc thường đạt khoảng 36% còn đâu mỡ chiếm đến 54% khối lượng cơ thể ).Thời gian nuôi lâu,chậm lớn,lợn Ỉ nuôi từ 7-8 tháng có thể đạt khối lượng từ 50-60kg.Trong khi các giống lợn khác nuôi có thể đạt từ 90-100kg.Khả năng sinh sản Lợn Ỉ đực nhảy cái rất sớm ngay từ 3-4 tuần tuổi.Đến 40 ngày tinh trùng đã có khả năng thụ thai,tuy nhiên xét theo cơ thể học thì lợn sáu tháng tuổi mới trưởng thành.Lợn Ỉ cái động dục sau 4-5 tháng,lợn Ỉ cái thường có từ 8-12 vú.Khả năng sinh sản từ 8-10 con/nái/lứa. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ SINH DỤC CỦA LỢN NÁI 2.1 Sự thành thục về tính Sự thành thục về tính ở động vật là tuổi (thời kỳ) ở con đực có khả năng sản sinh tinh trùng hay ở con cái là sự rụng trứng ở con cái.
4 Thời gian thành thục về tính thường sớm hơn về sự thành thục về thể vóc. Thời gian thành thục về tính thường biến động khoảng 135-210 ngày. Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự thành thục về tính của lợn nái như: giống, chế dộ dinh dưỡng, điều kiện ngoại cảnh, mật độ nuôi nhốt,. - Giống Các giống khác nhau có thời gian thành thục cũng khác nhau, lợn nội thành thục sớm hơn lợn ngoại.
Lợn nội thành thục về tính từ 4-5 tháng tuổi ( 120-150 ngày ), lợn ngoại thành thục về tính từ 6-7 tháng tuổi (180-210 ngày) theo Võ Trọng Hốt & cs. (2000) - Chế độ dinh dưỡng Chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng ảnh hưởng rất lớn đến tuổi thành thục về tính của lợn cái. Xét khi con vật trong cùng một giống, thường thì lợn được chăm sóc và nuôi dưỡng ở điều kiện dinh dưỡng tốt thì có tuổi thành thục về tính sớm hơn so với lợn được chăm sóc, nuôi dưỡng ở điều kiện dinh dưỡng kém. Dinh dưỡng thiếu làm chậm sự thành thục về tính là do sự tác động xấu lên tuyến yên và sự kích dục tố, nếu thừa dinh dưỡng cũng ảnh hưởng không tốt tới sự thành thục, gây tích lũy mỡ xung quanh buồng trứng và cơ quan sinh dục làm giảm chức năng bình thường của chúng, mặt khác do béo quá ảnh hưởng tới các hormone oestrogen và progesterone trong máu làm hàm lượng của chúng trong cơ thể không phù hợp thúc đẩy sự thành thục.
- Mùa vụ và thời gian chiếu sáng Sự khác biệt về mùa vụ cũng ảnh hưởng rõ rệt tới tuổi động dục. Mùa hè lợn cái hậu bị thành thục chậm hơn so với mùa thu – đông, điều đó có thể do ảnh hưởng của nhiệt độ chuồng nuôi gắn liền với mức tăng trọng thấp trong các tháng nóng bức. Mùa đông có thời gian chiếu sáng ngắn và mùa hè thì ngược lại. Nếu lợn cái được chiếu sáng 12 giờ/ngày sẽ động dục sớm hơn những con được chiếu sáng trong ngày ngắn.
5 - Điều kiện ngoại cảnh Tiểu khí hậu chuồng nuôi cũng ảnh hưởng đến sự thành thục về tính của lợn nái. Tiểu khí hậu chuồng nuôi phụ thuộc vào lượng phân trong chuồng và sự trao đổi không khí trong chuồng. Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự thành thục về tính, nếu nhiệt độ quá thấp sẽ ảnh hưởng đến sự phát dục, nhiệt độ cao lại gây trở ngại cho biểu hiện chịu đực, giảm mức ăn và tỉ lệ rụng trứng Lợn nái hậu bị nuôi ở vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm thường sẽ thành thục về tính sớm hơn so với lợn nái hậu bị nuôi ở vùng ôn đới và hàn đới. - Mật độ nuôi nhốt Lợn cái hậu bị nếu nuôi nhốt với mật độ cao trên 1 đơn vị diện tích trong suốt thời gian phát triển sẽ làm chậm tuổi động dục.
Tuy nhiên, nếu nuôi tách biệt từng cá thể cũng sẽ làm chậm sự thành thục về tính so với nuôi nhốt theo nhóm. Ngoài ra yếu tố đực giống cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến tuổi động dục của lợn nái hậu bị. Nếu nái hậu bị thường xuyên tiếp xúc với đực giống sẽ nhanh động dục hơn so với nái hậu bị không được tiếp xúc với đực giống Thành thục về tính được đánh dấu bằng hiện tượng động dục lần đầu tiên và báo hiệu khả năng có thể sinh sản của lợn nái ở các lứa tiếp theo Đặc điểm sinh lý sinh dục đặc trưng riêng cho từng loài từng giống và có tính ổn định. Đặc điểm này được duy trì và luôn được củng cố hoàn thiện qua các thế hệ thông qua chọn lọc, chịu sự chi phối của cả yếu tố ngoại cảnh và di truyền 2.2 Sự thành thục về thể vóc Khi đã thành thục về tính con vật vẫn tiếp tục sinh trưởng, phát triển để hoàn thiện về thể vóc.
Hoàn thiện về thể vóc là tuổi mà con vật đã có sự phát triển hoàn thiện về ngoại hình, xương đã được cốt hoá hoàn toàn, tầm vóc ổn định. đây mới là thời điểm tốt nhất để con vật thực hiện các hoạt động sinh sản. 6 Tuổi thành thục về thể vóc bao giờ cũng muộn hơn tuổi thành thục về tính. Thành thục về tính được đánh dấu bằng hiện tượng động dục đầu tiên.
Lúc này sự sinh trưởng và phát dục của cơ thể vẫn còn tiếp tục, trong giai đoạn lợn thành thục về tính mà ta cho giao phối ngay sẽ không tốt. Vì lợn mẹ có thể thụ thai nhưng cơ thể mẹ chưa đảm bảo cho bào thai phát triển tốt, nên chất lượng đời con kém. Đồng thời cơ quan sinh dục, đặc biệt là xương chậu vẫn còn hẹp nên dễ gây hiện tượng khó đẻ. Điều này ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái sau này.
Chu kỳ động dục Chu kỳ động dục được bắt đầu từ khi lợn cái thành thục về tính, nó tiếp tục xuất hiện và chấm dứt hoàn toàn khi cơ thể già yếu. Khi cơ thể thành thục về tính thì xuất hiện hiện tượng động dục, hiện tượng này được lặp đi lặp lại sau một thời gian nhất định gọi là chu kỳ động dục. Một thời kỳ động dục thường kéo dài 20 – 22 ngày, nhưng có thể xê dịch trong phạm vi 18 – 25 ngày, trung bình là 21 ngày. Theo Diehl & cs.