Luận văn thạc sĩ: Đánh giá hiệu quả phương pháp thiến heo sinh học tại trại heo công nghiệp

Luận văn thạc sĩ thú y phân tích hiệu quả phương pháp thiến heo sinh học tại trại heo công nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Lâm Quỳnh Như
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Tiến Duy
• Trường học: Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Thiến Heo Sinh Học Tại Một Trại Heo Công Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục trên heo
• 1.1.1. Cơ quan sinh dục heo đực
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thời gian và địa điểm
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Hỗ trợ thí nghiệm
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Xác định hiệu quả đáp ứng miễn dịch, nồng độ hormon sinh dục, và cơ quan sinh dục của heo thí nghiệm
• 2.5.2. Đánh giá phẩm chất quay thịt và chất lượng thịt đối với heo được tiêm phòng bằng vaccine thiến sinh học
• 2.5.3. Phương pháp định lượng androstenone và skatole trong mỡ gáy
• 2.5.4. Phương pháp đánh giá chất lượng thịt
• 2.5.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả thí nghiệm trên heo đực
• 3.2. Kết quả thí nghiệm trên heo cái
• 3.3. Kết quả phẩm chất quay thịt, chất lượng thịt trên heo thí nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thiến heo sinh học

Thiến heo là một phương pháp truyền thống trong ngành chăn nuôi nhằm kiểm soát tính hung hăng và mùi hôi của thịt heo đực. Phương pháp thiến heo sinh học, đặc biệt là việc sử dụng vaccine IMPROVAC®, đã được nghiên cứu như một giải pháp thay thế cho thiến phẫu thuật. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau cho động vật mà còn tối ưu hóa quy trình chăn nuôi. Theo nghiên cứu, thiến heo sinh học có thể kích thích cơ thể sản sinh kháng thể kháng GnRH, từ đó ảnh hưởng đến hormone sinh dục mà không làm giảm chất lượng thịt. Điều này mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi, giúp nâng cao phúc lợi động vật và giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe của heo.

1.1. Tác động của vaccine IMPROVAC

Vaccine IMPROVAC® đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm nồng độ testosterone và kích thước tinh hoàn ở heo đực. Nghiên cứu cho thấy rằng heo đực được tiêm vaccine có nồng độ kháng thể kháng GnRH cao hơn so với nhóm không tiêm. Điều này chứng tỏ rằng vaccine có khả năng điều chỉnh hormone sinh dục, từ đó giảm thiểu mùi hôi trong thịt heo. Kết quả cho thấy, nồng độ androstenone và skatole trong mỡ gáy của heo đực tiêm vaccine tương đương với heo đực thiến, trong khi nhóm heo đực nguyên có nồng độ cao hơn nhiều. Điều này cho thấy vaccine không chỉ có tác dụng về mặt sinh lý mà còn ảnh hưởng tích cực đến chất lượng thịt.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên hai nhóm heo, bao gồm heo đực và heo cái, với mục tiêu đánh giá tác động của vaccine IMPROVAC®. Các thí nghiệm được thiết kế để theo dõi sự phát triển của cơ quan sinh dục, nồng độ hormone sinh dục và chất lượng thịt. Mẫu huyết thanh và mẫu thịt được thu thập và phân tích tại các phòng thí nghiệm chuyên nghiệp. Phương pháp này không chỉ đảm bảo tính chính xác của kết quả mà còn giúp xác định rõ ràng hiệu quả của vaccine trong việc điều chỉnh hormone sinh dục và cải thiện chất lượng thịt. Kết quả cho thấy, heo cái tiêm vaccine có nồng độ estrogen thấp hơn so với nhóm không tiêm, điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và chất lượng thịt của heo cái.

2.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm được chia thành hai giai đoạn, mỗi giai đoạn tập trung vào một nhóm đối tượng khác nhau. Trong giai đoạn đầu, 45 heo đực 7 ngày tuổi được phân chia thành ba nhóm: heo đực nguyên, heo đực tiêm vaccine và heo đực thiến. Giai đoạn tiếp theo, 40 heo cái 7 ngày tuổi được phân chia thành hai nhóm tương tự. Mỗi nhóm được theo dõi từ lúc 7 ngày tuổi cho đến khi xuất bán, với các mẫu huyết thanh được thu thập theo lịch tiêm phòng. Phương pháp này giúp đảm bảo tính đồng nhất và chính xác trong việc đánh giá hiệu quả của vaccine.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy vaccine IMPROVAC® có tác dụng tích cực trong việc giảm nồng độ hormone sinh dục và kích thước cơ quan sinh dục ở heo đực. Nồng độ kháng thể kháng GnRH ở nhóm heo tiêm vaccine cao hơn đáng kể so với nhóm không tiêm. Điều này cho thấy vaccine có khả năng điều chỉnh hormone sinh dục mà không làm giảm chất lượng thịt. Hơn nữa, không có sự khác biệt đáng kể về phẩm chất thịt giữa nhóm heo tiêm vaccine và nhóm heo thiến, cho thấy vaccine có thể là một giải pháp thay thế hiệu quả cho phương pháp thiến phẫu thuật truyền thống.

3.1. Đánh giá chất lượng thịt

Chất lượng thịt được đánh giá thông qua các chỉ số như pH, màu sắc và tỷ lệ mỡ. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về chất lượng thịt giữa các nhóm. Điều này chứng tỏ rằng thiến heo sinh học không ảnh hưởng tiêu cực đến phẩm chất thịt, đồng thời giúp giảm thiểu mùi hôi do hormone sinh dục. Việc áp dụng vaccine IMPROVAC® không chỉ mang lại lợi ích về mặt sinh lý mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho ngành chăn nuôi heo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong ngành chăn nuôi heo công nghiệp, thiến heo đực là phương pháp truyền thống nhằm giảm tính hung hăng, cải thiện hiệu suất tăng trưởng và hạn chế mùi hôi đặc trưng trên thịt heo đực nguyên, gọi là "mùi nọc". Tuy nhiên, thiến phẫu thuật gây đau đớn, ảnh hưởng đến phúc lợi động vật và có thể làm giảm chất lượng thịt. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của vaccine thiến sinh học IMPROVAC® như một giải pháp thay thế, tác động đến đáp ứng miễn dịch kháng GnRH, hormone sinh dục, sự phát triển cơ quan sinh dục và chất lượng thịt heo tại một trại heo công nghiệp ở Bình Dương trong giai đoạn từ 7 ngày tuổi đến 24 tuần tuổi.

Mục tiêu cụ thể là khảo sát sự khác biệt về hiệu giá kháng thể kháng GnRH, nồng độ testosterone và estrogen, kích thước tinh hoàn, hàm lượng androstenone và skatole trong mỡ gáy, cũng như các chỉ tiêu phẩm chất và chất lượng thịt giữa các nhóm heo đực nguyên, heo đực tiêm vaccine, heo đực thiến phẫu thuật và heo cái tiêm vaccine. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình chăn nuôi, nâng cao phúc lợi động vật và đáp ứng yêu cầu thị trường về sản phẩm thịt heo chất lượng cao, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực của thiến phẫu thuật truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh lý nội tiết và miễn dịch trong sinh sản heo. Hormone giải phóng gonadotropin (GnRH) do vùng dưới đồi tiết ra, kích thích tuyến yên sản xuất hormone LH và FSH, điều hòa chức năng tinh hoàn và buồng trứng. LH kích thích tế bào Leydig sản xuất testosterone, trong khi FSH điều chỉnh quá trình sinh tinh. Androstenone và skatole là hai hợp chất chính gây mùi hôi trong thịt heo đực nguyên, được tổng hợp từ steroid tinh hoàn và vi sinh vật ruột già.

Vaccine thiến sinh học IMPROVAC® chứa peptide tương tự GnRH liên kết với protein mang miễn dịch, kích thích cơ thể sản xuất kháng thể kháng GnRH, ức chế trục vùng dưới đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, làm giảm sản xuất hormone sinh dục, teo cơ quan sinh dục và giảm mùi hôi mà không ảnh hưởng đến chất lượng thịt. Các khái niệm chính bao gồm: đáp ứng miễn dịch kháng GnRH, hormone sinh dục (testosterone, estrogen), kích thước cơ quan sinh dục (tinh hoàn), và các chỉ tiêu phẩm chất thịt (pH, màu sắc, tỷ lệ mất nước, lực cắt).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 11/2021 đến tháng 9/2022 tại trang trại heo công nghiệp Hòa Bình, Dầu Tiếng, Bình Dương và cơ sở giết mổ tại Biên Hòa, Đồng Nai. Mẫu huyết thanh và thịt được phân tích tại Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh và Công ty Cổ phần Công nghệ Vietlabs.

Hai thí nghiệm được bố trí riêng biệt cho heo đực và heo cái, sử dụng heo lai 3 máu đồng đều về giống và lứa đẻ. Thí nghiệm trên heo đực gồm 45 con, chia thành 3 nhóm: đực nguyên (n=5), đực tiêm vaccine IMPROVAC® (n=20, tiêm 2 mũi ở tuần 12 và 18), và đực thiến phẫu thuật (n=20, thiến ở tuần 2). Thí nghiệm trên heo cái gồm 40 con, chia thành 2 nhóm: cái nguyên (n=20) và cái tiêm vaccine (n=20, tiêm 2 mũi ở tuần 12 và 16).

Mẫu huyết thanh được thu tại các thời điểm trước tiêm mũi 1, trước tiêm mũi 2 và trước xuất bán (tuần 24) để đo hiệu giá kháng thể kháng GnRH, nồng độ testosterone (heo đực) và estrogen (heo cái) bằng kỹ thuật ELISA. Kích thước tinh hoàn được đo định kỳ từ tuần 12 đến tuần 24 bằng thước kẹp. Mẫu thịt thăn và mỡ gáy được thu tại cơ sở giết mổ để đánh giá phẩm chất thịt (pH, màu sắc, tỷ lệ mất nước, lực cắt) và hàm lượng androstenone, skatole bằng sắc ký khối phổ.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 26 với mức ý nghĩa p<0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đáp ứng miễn dịch kháng GnRH: Sau mũi tiêm vaccine thứ hai, hiệu giá kháng thể kháng GnRH ở heo đực tiêm tăng đáng kể với giá trị trung vị 0,44 ng/ml tại tuần 24, cao hơn so với nhóm đực nguyên và đực thiến (p<0,05). Ở heo cái tiêm vaccine, hiệu giá kháng thể cũng tăng lên 0,66 pg/ml so với 0,29 pg/ml ở nhóm cái nguyên (p<0,05).

2. Nồng độ hormone sinh dục: Nồng độ testosterone ở heo đực tiêm vaccine giảm mạnh xuống trung vị 0,37 ng/ml tại tuần 24, thấp hơn đáng kể so với nhóm đực nguyên (p<0,05) và tương đồng với nhóm đực thiến. Nồng độ estrogen ở heo cái tiêm vaccine cũng giảm đáng kể so với nhóm cái nguyên tại tuần 24.

3. Kích thước cơ quan sinh dục: Chiều dọc và chiều ngang tinh hoàn của heo đực tiêm vaccine giảm đáng kể tại tuần 24 so với heo đực nguyên (p<0,05), thể hiện sự ức chế phát triển tinh hoàn do vaccine.

4. Hàm lượng androstenone và skatole: Mức androstenone (<0,2 µg/kg) và skatole (<10 µg/kg) trong mỡ gáy của heo đực tiêm vaccine tương đồng với nhóm đực thiến, thấp hơn nhiều so với nhóm đực nguyên (17,52 µg/kg và 17,20 µg/kg).

5. Chất lượng thịt: Không có sự khác biệt đáng kể về pH, màu sắc, tỷ lệ mất nước, lực cắt, hàm lượng protein, cholesterol và các chỉ tiêu dinh dưỡng giữa nhóm heo tiêm vaccine và các nhóm còn lại, chứng tỏ vaccine không ảnh hưởng tiêu cực đến phẩm chất và chất lượng thịt.

Thảo luận kết quả

Việc tăng hiệu giá kháng thể kháng GnRH sau mũi tiêm thứ hai cho thấy vaccine IMPROVAC® kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể đặc hiệu, ức chế trục vùng dưới đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, làm giảm sản xuất hormone sinh dục. Sự giảm testosterone và estrogen dẫn đến teo tinh hoàn và buồng trứng, tương tự hiệu quả của thiến phẫu thuật nhưng không gây đau đớn và tổn thương mô.

Hàm lượng androstenone và skatole giảm mạnh giúp loại bỏ mùi nọc, cải thiện cảm quan thịt, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Việc không làm giảm chất lượng thịt và các chỉ tiêu dinh dưỡng cho thấy vaccine là giải pháp an toàn, hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hiệu giá kháng thể kháng GnRH, nồng độ hormone, kích thước tinh hoàn theo tuần tuổi, và bảng so sánh hàm lượng androstenone, skatole cùng các chỉ tiêu phẩm chất thịt giữa các nhóm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng vaccine thiến sinh học IMPROVAC® rộng rãi: Khuyến khích các trang trại công nghiệp sử dụng vaccine để thay thế thiến phẫu thuật, giảm đau đớn cho heo, nâng cao phúc lợi động vật và tối ưu hóa chi phí lao động trong vòng 1-2 năm tới.

2. Đào tạo kỹ thuật tiêm vaccine: Tổ chức các khóa đào tạo cho nhân viên chăn nuôi về kỹ thuật tiêm vaccine đúng quy trình nhằm đảm bảo hiệu quả miễn dịch và an toàn cho vật nuôi.

3. Giám sát và đánh giá định kỳ: Thiết lập hệ thống giám sát hiệu quả vaccine qua các chỉ tiêu miễn dịch, hormone và chất lượng thịt để điều chỉnh quy trình tiêm phòng phù hợp với từng trang trại.

4. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức: Cung cấp thông tin khoa học cho người tiêu dùng và các bên liên quan về lợi ích của vaccine thiến sinh học nhằm tăng sự chấp nhận và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm thịt heo không mùi nọc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý trang trại chăn nuôi heo: Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để cải tiến quy trình thiến, nâng cao hiệu quả sản xuất và phúc lợi động vật.

2. Chuyên gia thú y và kỹ thuật viên chăn nuôi: Sử dụng thông tin về vaccine IMPROVAC® và phương pháp đánh giá miễn dịch, hormone để tư vấn và triển khai kỹ thuật tiêm vaccine hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về thiến sinh học và cải thiện chất lượng thịt.

4. Doanh nghiệp sản xuất và phân phối vaccine: Nắm bắt hiệu quả thực tiễn của vaccine để phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao uy tín trong ngành chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Vaccine thiến sinh học IMPROVAC® hoạt động như thế nào?
   Vaccine kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể kháng GnRH, ức chế trục vùng dưới đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, làm giảm sản xuất hormone sinh dục và teo cơ quan sinh dục, thay thế thiến phẫu thuật.

2. Vaccine có ảnh hưởng đến chất lượng thịt không?
   Nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về phẩm chất và chất lượng thịt giữa heo tiêm vaccine và các nhóm khác, đảm bảo thịt ngon, mềm và an toàn.

3. Thời gian tiêm vaccine và hiệu quả kéo dài bao lâu?
   Heo được tiêm 2 mũi vaccine vào tuần 12 và 18 (heo đực) hoặc tuần 12 và 16 (heo cái), hiệu quả miễn dịch đạt cao sau mũi tiêm thứ hai và duy trì đến khi xuất bán (tuần 24).

4. Vaccine có phù hợp với mọi quy mô trang trại?
   Vaccine thích hợp cho cả trang trại công nghiệp và quy mô nhỏ, giúp giảm chi phí lao động và tăng phúc lợi động vật, tuy nhiên cần đào tạo kỹ thuật tiêm đúng cách.

5. Người tiêu dùng có chấp nhận thịt heo từ heo tiêm vaccine không?
   Mặc dù còn hạn chế ở một số thị trường, nhưng nghiên cứu và khảo sát cho thấy thịt heo không mùi nọc, chất lượng cao từ heo tiêm vaccine được người tiêu dùng đánh giá tích cực và có tiềm năng mở rộng.

Kết luận

• Vaccine thiến sinh học IMPROVAC® kích thích sản xuất kháng thể kháng GnRH, ức chế hormone sinh dục và teo cơ quan sinh dục ở heo đực và cái.
• Nồng độ androstenone và skatole giảm mạnh, loại bỏ mùi nọc đặc trưng trên thịt heo đực nguyên.
• Chất lượng và phẩm chất thịt không bị ảnh hưởng tiêu cực, đảm bảo an toàn và cảm quan thịt tốt.
• Vaccine là giải pháp thay thế hiệu quả, nhân đạo cho thiến phẫu thuật, tối ưu hóa chi phí và phúc lợi động vật.
• Khuyến nghị áp dụng rộng rãi, đồng thời tăng cường đào tạo và truyền thông để nâng cao hiệu quả và sự chấp nhận của thị trường.

Tiếp theo, các trang trại và chuyên gia nên triển khai áp dụng vaccine, đồng thời theo dõi và đánh giá định kỳ để tối ưu hóa quy trình chăn nuôi và nâng cao chất lượng sản phẩm thịt heo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Đặc điểm cấu tạo và chức năng cơ quan sinh dục trên heo 1.1 Cơ quan sinh dục heo đực Hệ thống sinh sản của heo đực bao gồm sáu cấu trúc khác nhau: tinh hoàn, mào tinh, niệu đạo, ống dẫn tinh, các tuyến sinh dục phụ (hai túi tinh, tuyến tiền liệt và hai tuyến vòi hay còn gọi là tuyến Cowper), và đương vật là cơ quan giao cấu (Bonet và ctv. Chức năng chính của hệ thống sinh sản heo đực là sản xuất và xuất tỉnh dịch, bao gồm một phần tế bào, tỉnh trùng, và huyết tương được tạo thành bởi hỗn hợp các chat tiết từ tinh hoàn, mào tinh hoàn và các tuyến sinh dục phụ. Hai tinh hoàn là tuyến sinh dục trên con đực, có chức năng tiết ra các hormone (Bonet và ctv.

Cấu tạo cơ quan sinh dục của heo đực (Bonet và ctv., 2013) (C: Tuyến Cowper; D: Ong dẫn tinh; E: Mao tinh; P: Tuyến tiền liệt; PE: Dương vật; T: Tinh hoàn; U: Bàng quang và V: Túi tinh) Tinh hoàn là những cơ quan đôi có chức năng kép sản sinh giao tử đực va sản sinh nội tiết tố. Tinh hoàn nằm trong bao tinh hoản, khối lượng có sự tương quan cao với chu vi của bao tinh hoàn. Chức năng của tinh hoàn là sản sinh giao tử đực hay còn gọi là tinh trùng. Các tế bao dòng mam (tinh nguyên bào, tinh bao và tinh tử) được kết hợp vào tế bào Sertoli hợp thành biểu mô sinh tỉnh.

Tuy nhiên, không có sự khác biệt về trọng lượng giữa hai tinh hoàn (Pinart và ctv. Mao tinh hoàn được bao phủ bởi một bao xơ và có thể được chia giải phẫu thành ba vùng chính: caput (vùng đầu hoặc đầu, vùng gần hoặc vùng ban đầu), corpus (vùng thân hoặc vùng trung gian), và cauda (vùng đuôi hoặc đuôi, vùng xa hoặc vùng tận cùng) (Cooper, 1998). Các chức năng chính của mào tinh hoàn và ống dẫn tinh gồm vận chuyên tinh trùng, tăng nồng độ tinh trùng trong tinh dich, bảo vệ tinh tring, phát triển tinh trùng (một quá trình phức tap mà sau đó tinh trùng có được khả năng van động va thụ tinh thuận lợn) và dự trữ tinh trùng cho đến khi xuất tinh (Cooper, 1998). Các tuyến sinh dục phụ của heo đực bao gồm túi tinh, tuyến tiền liệt, và tuyến Cowper (Badia, 2003).

Chúng đều là những tuyến ngoại tiết tiết ra chất bài tiết vào lòng niệu đạo và hoạt động bài tiết của chúng phụ thuộc vào androgen. Các túi tinh thường kéo dai ra sau từ gốc của tuyến tiền liệt. Chức năng chính của túi tinh là sản xuất chất lỏng chứa nhiều fructose, một loại đường cung cấp chất dinh dưỡng cho tế bào tinh trùng, cũng như các protein, enzym và chất nhay khác. Tuyến tiền liệt là một tuyến đơn được chia thành hai phần: thân tuyến tiền liệt và tuyến tiền liệt lan tỏa.

Tuyến tiền liệt là một tuyến hình ống được giới hạn bởi một bao xơ, chia tuyến thành các thuy tuyến, có nhiệm vụ sản xuất và chứa chất lỏng tạo thành một phần của tinh dịch, chất được thải ra trong quá trình xuất tỉnh. Các tuyến Cowper là hai tuyến hình ống nhỏ gọn, có màu hơi hồng, nằm ở phía sau của niệu đạo vùng chậu. Ở heo đực thành thục về tính dục, dương vat có đường kính 1-1,5 em, dài 50-75 cm, hỗ trợ trong hệ thống bài tiết, điều hoa thân nhiệt cơ thé bằng cách bài thải nước tiểu ra ngoài môi trường. Ngoài ra, đương vật còn là bộ phận giao cấu trong quá trình giao phôi, ngoài việc dân tiêu còn có chức năng dân tinh trùng vào âm đạo của heo nai.

Cơ quan sinh dục heo cái Cơ quan sinh dục heo cái gồm buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, cổ tử cung, âm đạo và âm hộ. Buồng trứng có hình dạng khối u tròn, có chức năng tạo giao tử cái có chức năng tạo noãn (trứng) và sản xuất các kích thích tố từ nang noãn gồm: estrogen, inhibin va activin và kích thích tố từ thể vàng gồm: prosgesterone, oxytocin, relaxin,. Trong đó inhibin là một glycoprotein do nang noãn tiết ra có tác dụng ức chế phân tiết FSH, activin là một protein trong dich nang noãn gây phân tiết FSH nhưng chưa rõ tác dụng nên chưa được xem là kích thích tố (Lucy và ctv. Lớp vỏ buồng trứng có các loại nang noãn với các giai đoạn phát triển khác nhau.

Có 4 loại nang noãn trong buông trứng: nang noãn nguyên thủy, nang non bậc 1, nang noãn bậc 2 và nang noãn bậc 3. Nang noãn phát trién và tiết kích thích tô estrogen, xuât noan (rụng trứng), phần còn lại của nang noãn tạo thành thê vàng để tiết kích thích tố progesterone, sau đó thé vàng thoái biến, nang noãn mới phát triển và xuất noãn, như thé 1 chu kỳ động dục hoàn tất. Điều này vừa làm thay đôi hoạt động sinh lý lẫn hành vi của thú cái, vừa làm thay đồi hình thái của buồng trứng. Ong dẫn trứng gồm: phéu, phan rộng và phan eo có vai trò cơ bản là vận chuyền noãn và tinh trùng đến nơi thu tinh trong ống dẫn trứng, tiết các chất dé nuôi dưỡng phôi trong vài ngày trước khi phôi đi vào tử cung.

Tử cung sừng kép có 2 sừng tử cung và | thân tử cung có nhiệm vụ giữ và nuôi dưỡng phôi thai; cô tử cung ngăn ngừa vi sinh vật xâm nhập vao tử cung, dự trữ tạm thời và vận chuyên tỉnh trùng. Âm dao là bộ phận dùng dé giao phối và thải nước tiểu, lớp màng nhày thay đổi theo vị trí trong âm đạo, vùng biéu mô gần với cô tử cung có hình trụ và tiết nhiều chất nhày. Phần sau của âm đạo (tiền đình) thuộc đường sinh dục lẫn đường bài tiết, tiền đình nằm từ lỗ ống đái cho đến mép của âm môn. Phần sau tiền đình có tuyến tiết chất nhày, những tuyến này tăng hoạt động khi thú động dục.

Âm hộ là phần ngoài cùng của đường sinh dục gồm 2 mép âm môn. Phần lớn 2 mép âm môn khép lại để giảm thiểu sự xâm nhập của vật lạ vào âm đạo. Mép âm môn chứa nhiều tuyến tiết chất nhày và tuyến mồ hôi. Đặc điểm sinh lý nội tiết trên heo Hệ thống nội tiết điều hòa chức năng giữa các cơ quan khác nhau thông qua các hormone hay còn gọi là các kích thích tố, là các chất hóa học được giải phóng vào máu từ các loại tế bào đặc biệt trong các tuyến nội tiết (không có ống dẫn).

Khi lưu hành trong máu, các hormone ảnh hưởng tới chức năng của các cơ quan đích, đó có thé là 1 tuyến nội tiết hay 1 cơ quan khác. Một số hormone tác động lên tế bào của cơ quan mà chúng được giải phóng (hiệu ứng cận tiết), hoặc thậm chí là trên cùng một loại tế bào (hiệu ứng tự tiết). Hormone có thé là peptide có kích thước khác nhau, steroids (dẫn xuất từ cholesterol), dẫn xuất axit amin. Các kích thích tố có tác động sinh lý sinh sản, sinh lý tăng trưởng, duy trì nội mô và kiểm soát cân bằng năng lượng.

Trong đó, kích thích tố có tác động sinh lý sinh sản được phân loại theo nguồn gốc khác nhau (Trần Thị Dân, 2007). Kích thích tố của vùng dưới đồi được tạo bởi các tế bào thần kinh tại đó, chức năng là phóng thích các kích thích tố của tuyến yên thông qua việc giải phóng hormone gonadotropin (GnRH). Hormone giải phóng GnRH được tiết ra bởi các tế bào thần kinh của vùng dưới đồi và điều chỉnh các chức năng sinh sản của động vật có vú nói chung. GnRH là một hormone peptide được tổng hợp và giải phóng bởi các tế bao thần kinh GnRH ở vùng dưới đồi.

Peptide này thuộc họ hormone giải phóng gonadotropin. Đây là bước khởi dau trong trục vùng dưới đồi- tuyến yên - tuyến sinh dục (Trần Thị Dân, 2007). Chuỗi axit amin của GnRH (Sperduti và ctv. Đặc điểm và cơ chế nội tiết thành thục tính dục trên heo đực Thành thục sinh lý ở heo đực là một quả trình liên tục.

Các quá trình này được kiểm soát bởi hormone gonadotropin (GnRH), sự giải phóng GnRH từ vùng dưới đồi kích thích giải phóng FSH hoặc LH, hoặc cả hai và tác động lên tuyến yên. Chức năng của tế bào Sertoli được điều chỉnh chủ yếu bởi FSH. Nội tiết tố inhibin cung cấp thông tin phản hồi cho thùy trước của tuyến yên dé điều chỉnh tiết FSH. Tế bào Leydig là tế bào kẽ chính của tinh hoàn và sản xuất androgen dưới ảnh hưởng của LH.

Testosterone, androgen chính được sản xuất, cần thiết cho việc sản xuất tinh trùng bình thường và duy trì các tuyến sinh dục phụ và có liên quan đến ham muốn tình dục. Nước bọt của heo đực giống có chứa pheromone kích thích trong quá trình động dục của heo nái và heo cái hậu bị, gồm các chất chuyền hóa androgen 3a- androstenol và 5ơ-androstenone (Candek-Potokar và ctv. Vùng dưới đồi GnRH LH Tuyến yên + FSH Androstenone Tinh hoàn Hình 1. Sơ đồ minh họa quá trình sản xuất androstenone (Sperduti và ctv., 2019) Nong độ testosterone tăng cao ở heo đực giống từ 20 đến 40 ngày tuôi khi ty lệ phân chia tế bào mầm trong tỉnh hoàn cao.

Nồng độ testosterone sau đó duy trì ở mức thấp trong heo đực cho đến ngay trước khi thành thục tính dục vào khoảng 4-5 tháng tuổi. Việc sản xuất testosterone phụ thuộc vào việc chuyền đổi cholesterol và progestogen thành nội tiết tố androgen (testosterone). Quá trình xử lý thêm androgen bởi tinh hoàn, tuyến dưới mao mạch và não cho phép chuyên đôi androgen thành các dạng khác nhau cua testosterone và thậm chi ca estrogen (được coi là "nội tiết tố trên con cái"). Androgen và các dang testosterone cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của các mô sinh sản như dương vat, tinh hoàn và các tuyến sinh dục phụ.

Việc sản xuất testosterone cũng rat cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng ở tinh hoàn và trưởng thành ở mào tinh. Androgen là những chất được phân loại là pheromone và chịu trách nhiệm tạo ra mùi đặc trưng trong thịt heo đực hay gọi cách khác là “mùi nọc” (Candek-Potokar và ctv. Trong quá trình sinh lý sinh sản trên heo đực vùng dưới đôi có vai trò là cơ quan thần kinh nội tiết nằm gần đáy não điều hoà các hormone. Đề đáp ứng với nhiều kích thích khác nhau, vùng dưới đồi tiết ra GnRH.

Hormone này rat quan trọng vì nó chịu trách nhiệm giải phóng FSH và LH từ tuyến yên, nằm ngay dưới vùng dưới đồi. Việc giải phóng GnRH được điều chỉnh bởi các yếu tố đầu vào thần kinh và nội tiết tố. Những yếu tố về tuôi, sinh lý, cân nặng, mức độ dinh dưỡng, mùa trong năm, nhiệt độ môi trường đều có tác động lên tình trạng sinh sản của tỉnh hoàn.