CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHĂN NUÔI GÀ CÔNG NGHIỆP 1. Khái quát lý luận về quan hệ giữa con người và thiên nhiên Vấn đề môi trường có vị trí rất quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người. Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống và sản xuất của con người. “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên.
Từ đó cho thấy, không chỉ có mối quan hệ tương tác qua lại giữa môi trường và con người mà còn có mối quan hệ vô cùng mật thiết và thống nhất với nhau. Sự thống nhất này trước hết được thể hiện qua quan điểm “Thiên, địa, nhân hợp nhất”. Từ quan điểm này, con người hình thành nên những khu vực mà họ coi là “linh thiêng” và nghiêm cấm bất cứ hoạt động xâm phạm nào tác động vào. Tuy quan điểm này được tạo nên từ những ý thức và hệ tư tưởng khác nhau và mang một phần màu sắc tôn giáo, nhưng nó đã chỉ ra được “tính thống nhất” trong quá trình tồn tại và phát triển giữa thiên nhiên và con người ngay từ thời xa xưa.
Bên cạnh đó còn cho thấy, con người đã ý thức được tầm quan trọng của vấn đề môi trường, khi mà những hiểu biết của họ vẫn còn hạn hẹp. Sự phát triển của nền văn minh nhân loại đã chứng tỏ rằng chỉ có triết học Mác–Lênin với quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy mới giúp chúng ta nhận thức được một cách khoa học và cách mạng về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Quan điểm của triết học Mác – Lênin về mối quan hệ ấy được thể hiện sâu sắc qua quan niệm về con người, về tự nhiên, về sự tác động biện chứng giữa con người và tự nhiên, đồng thời cũng khẳng định được vị trí của con người trong mối quan hệ với tự nhiên.Mark khẳng định: con người là một bộ phận không thể tách rời của giới tự nhiên, mỗi sự biến đổi của tự nhiên, của môi trường đều liên hệ mật thiết đến con người, sự đe dọa nào đối với thiên nhiên, môi trường cũng chính là sự đe dọa đối với con người. [1] 12 Luan van Sinh thời, Bác Hồ của chúng ta với tầm nhìn xa trông rộng cũng đã rất quan tâm đến việc xây dựng và bảo vệ môi trường sinh thái.
Bác Hồ rất chú ý tới vấn đề nâng cao nhận thức về môi trường cho tất cả mọi người thông qua rất nhiều bài viết, bài nói chuyện và hành động cụ thể. Người đặc biệt quan tâm đến rừng, đất, nước là những yếu tố vô cùng quan trọng, cơ bản của tự nhiên, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, đời sống con người thể hiện được tư tưởng của Bác trong công tác bảo vệ môi trường. Trong bài báo Nhân Dân, số 1645, ra ngày 14/9/1958, Bác có viết: “Vì lợi ích 10 năm thì phải trồng cây, vì lợi ích 100 năm thì phải trồng người”. Từ đó phong trào “Tết trồng cây” do Bác phát động đã được mọi người hưởng ứng một cách nhiệt tình và tích cực ở khắp mọi miền của Tổ quốc.
Người đã đặc biệt nhắc nhở: “nhiệm vụ của chúng ta là làm cho đất với nước điều hòa với nhau để nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng Chủ nghĩa xã hội”; “sống không chỉ đầy đủ về vật chất mà còn chú ý đến tinh thần, sống có văn hóa, gắn bó với thiên nhiên, hòa với thiên nhiên, sống cùng thiên nhiên” [2]. Trong tư tưởng của Bác Hồ đã chỉ ra: đi đôi với phát triển kinh tế, văn hoá phải đặc biệt chú ý bảo vệ môi trường và phát triển môi trường bền vững; con người quan hệ, ứng xử với môi trường, khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên cần tiết kiệm, phải có ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ mình và thế hệ mai sau. Đây có thể nói chính là quan điểm của Bác về PTBV: các mặt kinh tế, xã hội, môi trường phải được kết hợp hài hòa với nhau. Tư tưởng chỉ đạo đó vẫn còn nguyên giá trị quý báu về lý luận và thực tiễn đối với chúng ta hôm nay.
Từ quan điểm chỉ đạo của Bác, cùng với những bước hành động trên thế giới về phát triển bền vững, đã tác động đến nhận thức về tầm quan trọng của vấn đề phát triển bền vững ở nước ta. Khái niệm “Phát triển bền vững” 1. Sự ra đời của khái niệm “Phát triển bền vững” Trải qua rất nhiều sự kiện về việc kêu gọi và cổ vũ cho phát triển bền vững và sau thời gian dài, tháng 5 năm 1987, Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới(WCED)xuất bản Báo cáo Brundtland. Báo cáo này còn có tựa đề “Tương lai của chúng ta” (tựa tiếng Anh: Our Common Future).
Kể từ báo cáo này thuật ngữ “phát triển bền vững” lần đầu tiên được công bố chính thức và phổ biến rộng rãi. Báo cáo ghi rõ: Phát triển bền vững là “sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không 13 Luan van ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (WCED, 1987, trang 45). Nói cách khác, muốn PTBV phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều đó, phải có sự chung tay thực hiện của tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội nhằm mục tiêu dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.
Từ đây, khái niệm PTBV có một nội dung bao quát, không có phạm vi nhất định, không bị gò bó bởi những chuẩn mực hoặc quy tắc đã định trước và cũng không có tính cụ thể rõ rệt. Khái niệm này có thể diễn nghĩa theo nhiều cách, theo nhiều hướng khác nhau. PTBV là một khái niệm co dãn, dễ áp dụng vào điều kiện thực tế và hoàn cảnh của mỗi quốc gia, mõi khu vực. Để xây dựng một xã hội phát triển bền vững, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc đã đề ra 9 nguyên tắc: 1.
Tôn trọng và quan tâm đến cuộc sống cộng đồng. Cải thiện chất lượng cuộc sống của con người. Bảo vệ sức sống và tính đa dạng của Trái đất. Quản lý những nguồn tài nguyên không tái tạo được.
Tôn trọng khả năng chịu đựng được của Trái đất. Thay đổi tập tục và thói quen cá nhân. Để cho các cộng đồng tự quản lý môi trường của mình. Tạo ra một khuôn mẫu quốc gia thống nhất, thuận lợi cho việc phát triển và bảo vệ môi trường.
Xây dựng một khối liên minh toàn cầu. - Năm 1989: Sự phát hành và tầm quan trọng của bản báo cáo “Tương lai của chúng ta” đã được đưa ra bàn bạc tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc và đã dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết 44/228 – tiền đề cho việc tổ chức Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc. - Năm 1992: Hội nghị thượng đỉnh về Trái Đất được tổ chức ở Rio de Janeiro, Brazil với tên chính thức là Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNCED). Tại đây, các đại biểu của đại diện 179 quốc gia tham gia đã thống nhất 14 Luan van những nguyên tắc cơ bản và phát động một chương trình hành động vì sự phát triển bền vững có tên là Chương trình Nghị sự 21 (Agenda 21).
Đây là một chương trình hành độngcho phát triển bền vững, bao gồm: Tuyên bố Rio về Môi trường và Pháttriển. Chương trình Nghị sự 21 khẳngđịnh rằng PTBV đượcxác định và giới hạn bởi sự tích hợp vàcân bằng giữa ba trụ cột của phát triển,kinh tế, xã hội và môi trường nhằm đạtđược: giảm tiêu thụ, công bằng xã hội,giữ gìn và phục hồi đa dạng sinh học. Tại đây, đã thông qua các văn bản quan trọng: Tuyên bố Rio về Môi trường và Phát triển với 27 nguyên tắc chung, xác định những quyền và trách nhiệm của các quốc gia nhằm làm cho thế giới phát triển bền vững; Chương trình Nghị sự 21 về phát triển bền vững; Tuyên bố các nguyên tắc quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững rừng; Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu nhằm ổn định các hiệu ứng nhà kính ở mức độ không gây đảo lộn nguy hiểm cho hệ thống khí hậu toàn cầu; Công ước về Đa dạng sinh học. Sau Hội nghị Rio năm 1992, Chương trình Nghị sự 21 về Phát triển bền vững Chương trình Nghị sự 21 đã trở thành chiến lược phát triển của toàn cầu trong thế kỷ XXI, và “Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ”, với 8 nội dung (xóa đói, giảm nghèo; phổ cập giáo dục tiểu học; thúc đẩy bình đẳng giới tính, đồng thời nâng cao quyền lợi của nữ giới; giảm tỷ lệ trẻ em tử vong; cải thiện và đảm bảo sức khỏe sản phụ; đấu tranh với các loại bệnh như HIV, sốt xuất huyết; bảo vệ môi trường; thúc đẩy phát triển hợp tác toàn cầu) đã được tập trung thực hiện.
Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc năm 1992 đã xác nhận lại lần nữa khái niệm “phát triển bền vững”, và đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới tất cả các cấp của các chính phủ về sự cấp bách trong việc đẩy mạnh sự hòa hợp kinh tế, phát triển xã hội cùng với bảo vệ môi trường. - Năm 2002: Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững nhóm họp tại Johannesburg, Nam Phi. Trên cơ sở tổng kết, đánh giá lại 10 năm thực hiện Chương trình Nghị sự 21 về PTBV toàn cầu và đề ra các mục tiêu cho thiên niên kỷ 21. Hội nghị đã bàn thảo, bổ sung, hoàn thiện Chương trình Nghị sự 21 và đưa ra khái niệm đầy đủ, toàn diện.
Từ khái niệm đó cho thấy: PTBV giống như xây dựng một tòa nhà 15 Luan van kinh tế - xã hội trên nền móng hệ môi trường sinh thái. Tòa nhà chỉ bền vững khi cả khung nhà, mái nhà và nền móng đều vững chắc, gắn kết chặt chẽ và hài hòa với nhau.