CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VỀ NANG LUC CHIU TRÁCH NHIEM BOI THUONG THIET HAI NGOAI HOP DONG 1. Khái niệm, đặc điềm và ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng 1. Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hẹp đồng Dưới góc đô ngôn ngữ học, theo Đại từ điền tiếng Việt, đuệt hại được biểu là “mdt mát, hư hông năng nề về người và của”!. Dưới góc đô khoa học pháp lý, theo Từ điển giải thích thuật ngữ luật hoc của Trường Đại học Luật Ha Nội thì thiệt hại là tên thất về tính mang.
sức khỏe, danh dự, uy tia tài sản của cá nhân, tô chức được pháp luật bdo về”. Dưới góc độ luật thực định, từ cach tiếp cận khai tiệm “rách nhiệm bồi thường thiệt hai” trong quan hệ pháp luật về bai thường thiệt hai ngoài hợp đồng, theo Điều 305 BLDS 2005 khẳng định “Trách nhiệm bồi thường thiệt hai bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chat, trách nhiệm bồi thường bù đắp tôn that về tinh thân". Tiệp theo đó Điêu 360 BLDS 2015 quy định một cách bao quát “Trường hợp có thiết hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thi bên có nghĩa vu phải bồi thường toàn bộ thiệt hai, trừ trường hop có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác ”. Như vậy, về mat khoa học và luật thực định thì quan niém phổ biên chung hiện nay về thiệt hai là Thiệt hại về vật chất và thiệt hai về tinh than Cu thể, thiệt hại về vật chat bao gồm: tài sản bị mat, hủy hoại, bị hư hỏng, chi phí phải bỏ ra để khắc plruc, ngăn chan thuật hai, lợi ích gin liền với việc sử dung, khai thác tải sẵn cùng với hoa lợi, lợi tức, thiệt hại về tinh thân bao gồm: tên that về danh dự, uy tin, nhân phẩm.
Như vậy, tuật hai có thé hiểu là những tôn thất. mắt mát về vat chất và tinh thần, nghiên cứu dưới góc độ pháp lý, thiệt hai nay do những hành vi cụ thé gây ra. Dưới góc đô pháp lý về khái niém bởi đường, theo Dai từ điển tiếng Việt định ngiĩa “dén bù những tôn thất đã gây ra””. Vé mặt pháp lý, bôi thường là một dang ngiĩa vu dân sự phát sinh do hành vi gây thiệt hei.
Như vậy, bôi thường (hay còn được hiểu là bồi thường thiệt hei) là hình thức trách nhiém dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây thiệt hại phải khắc phục hậu quả bang cách bù dap, dén bù tồn that vé vật chat và ' Nguyễn Niu Ý (1999) “Dar từ tiếng Việt”, Nhà xuất bản Vẫn hóa, Thông tin Hi Nội,tr.17%1 ? Nguyễn Nor Ý (1999) “Daa từ tiếng Việt”, Nhà xuất bản Vin hoa , Thông tn Hà Nội,tri191 11 tổn thất về tinh thân cho bên bị thiệt hai. Vay béi thường có thé hiểu là việc đền bù những tồn that, mat mat về vật chat và tinh thân nhằm khắc phục những hậu quả do hành. vi gây thiệt hại gây ra. Như vậy, mọi cá nhân trong xã hôi đều phải tôn trong pháp luật, tôn trong những quy tắc chung của xã hội, không thể xâm hai đền quyên va loi ich hop pháp của người khác.
Khi một người vi phạm ngiữa vụ pháp lý, gây tôn hai cho người khác thì chính người đó phải chịu bat lợi do hành vị của minh gây ra. Sự gánh chịu hau quả bat lợi chính là việc bôi thường thiệt hai. Như vậy, có thé khang định: Trách nhiệm bồi thường thiệt hạt là trách nhiệm dân sự mà theo đó thì một người phải bù đắp những tốn thất, mat mát về vất chất và tinh thân nhằm khắc phục những hậu quả do hành vi gây thiệt hại trái pháp luật gây ra ` Đông thời, trong quy định tại Điều 584 BLDS 2015 có nêu: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng sức khỏe, danh di, nhân phẩm tụ tin tài sản quyên, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hai thi phải bôi thường trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quam quy định khác. Như vay, theo quy định của luật này thì một người gây thiệt hại cho người khác thi phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hại.
Hoặc có thé được hiểu rằng giữa các chủ thể này phát sinh mét quan hệ pháp luật mà trong đó người bị thiệt hại có quyền yêu câu bên gây thiệt hại bôi thường, còn bên gây thiệt hei có nghĩa vụ bôi thường những thiệt hại đã gây ra. Song, luật này còn quy định: “Người gập thiệt hại không phải chiu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hai phát sinh là do sự liên bắt kha kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bi thiệt hại, trừ trường hop có théa thuận khác hoặc luật có guy đình khác “* nhằm bão đảm thêm quyên loi của người gây thiệt hai trong những trường hợp mà yếu tổ lỗi không xuất phát từ chính bên minh. Quan hệ phép luật giữa các chủ thé nói trên được goi là nghĩa vụ phát sinh do gây thiệt hại hoặc trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hợp đông Tom lại, trách niệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là trách nhiệm pháp lý bao gồm trách nhiệm BTTH về vật chất và trách nhiêm BTTH về tinh than phát sinh kia người nào có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý xâm phạm đền tính mạng sức khỏe, danh diz, nhân phẩm, tạ tin tài sản các quyển và lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, xâm ` Cao Cim Nhưng (2015), Năng luc chút mich nhiệm bội aường diệt haingoài hợp đồng cũa cá nhên theo pháp luật Piệt New: nin văn thạc sĩhọc! PGS. Trin Thị Hut Hướng dint 7.
* Bộ hut din sự 2015. ,Điều 584 khoản 2 12 phạm danh đụ, uy tin, tài san của pháp nhân và các chit thé khác mà gây thiệt hai thì phải có trách nhiệm BTTH cho bên bị thiết hại theo quy dinh của pháp luật ` 1. Đặc điểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng - Trách nhiệm BTTH ngoài hợp đông là một hình thức cụ thé của trách nhiém dân sự, do vay trách nhiém BTTH ngoài hợp đông trước hệt là một loại trách nhiệm dan sự, chiu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự. Khi một người gây ra tốn that cho người khác thi họ phải BTTH để bảo vệ quyên và loi ích chính đáng cho những người bị xâm hại.
Trách nhiém BTTH ngoài hop đồng được BLDS 2015 quy định cụ thé tại chương XX va văn bản hướng dẫn thi hành. - Trách nhiém BTTH ngoài hop đồng có thé nói luôn mang đền hậu quả bất lợi về tai sản cho người gây thiệt hai. Theo quy đính của BLDS 2015 khi một người có hành Mi trai pháp luật gây ra thiệt hại cho người khác thì phải chịu trách nhiệm BTTH, thiệt hai là những tên that thực tế được tính thành tiên do việc xâm phạm đến danh dự, tính mang, danh du, nhân phẩm, uy tin, tài sản của cá nhân, tô chức. Hình thức bôi thường các bên có thể thöa thuận bằngtiên, bằng tiện vật hoặc thực hiện một công việc Và nguyên tắc những tôn that vệ tinh thân không thé giá trị được bang tiền theo nguyên tắc ngang giá trị như trong trao đổi và không thể phục hôi được.
Nhưng với mục dich an ủi động viên người bi thiệt hại về tinh thân BLDS 2015 lương hóa bằng một khoản tiên nhật định nhằm bu dap những tôn thất vệ tinh thân. - Trách nhiém BTTH ngoài hợp đồng chi đặt ra khi thỏa man các điều kiện nhật định. Theo quy định của pháp luật phải thỏa man bên điều kiện sau đây: có thiệt hai xây ra, có hành vi gây thiệt hại trái pháp luật, có mỗi quan hệ nhân quả giữa hanh vi gây thiệt hại trái pháp luật và thiệt hai xây ra, có lỗi có ý hoặc vô y của người gây thiệt hai - Chủ thé chiu trách nhiém BTTH ngoài hợp đông không chỉ là người trực tiếp có hành vi gây ra thiệt hại ma trong nhiều trường hợp trách nhiệm BTTH còn áp đụng với các chủ thê khác được pháp luật quy đính: trách nhiệm BTTH của cha, mẹ đôi với người con chưa thành miên, của người giám hô đối với người được giám hộ, của pháp nhân đối với người của pháp nhân gây ra thuật hai, của trường học, bệnh viện hoặc các pháp nhân khác đổi với người dưới 15 tuổi, người mắt năng lực hành vi trong trường hợp trường học bệnh viện, pháp nhân khác trực tiép quản lý. ` Cao Chm Nhang (2015), Năng hực chan tách nhiễm bot thường tật hai ngoài lợp đồng cũ cá nhận theo phép Inde Việt New: nin văn thạc sĩhọc! PGS.
Trần Thi Euệ lurớng đấn ,tr 7. Ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Về mặt thực tiễn, trách nhiệm bôi thường thiệt hại ngoài hop đông nhằm khắc phục những hau quả về tài sản, phục hôi lại tình trang tai sản của người bị thiệt hai trong pham vi, khả năng nhất định, đảm bao lợi ich của người bị thiệt hai. Giải quyét việc bôi thường thiệt hai ngoài hợp đồng là áp dụng một biên pháp trách nhiệm dân sự, được thể luận theo một bản án dân sự hay một quyết đính dân sự trong một bản án hình sự về nguyên tắc, thi thiệt hại phải được bôi thường mét cách toàn bô và kịp thời (Điều 591 BLDS 2015). Điều nay có ý nghấa rat quan trong khi thiệt hại về tính mang, sức khoẻ của cá nhân bị xâm hại.
Viậc quyết định bôi thường kịp thời có ý nghiia rt quan trong đối với nạn nhân trong việc cứu chữa, khôi phục lại tình trang ban đầu của tải sản bi xâm phạm. Ngoài ra, trách nhiệm bôi thường thiệt hại không chỉ nhằm bảo đảm việc đền ba tôn that đã gây ra, mà còn giáo duc moi người về ý thức tuân thủ pháp luật, bảo vệ tài sản xã hội chủ nghia, tôn trong quyên và lợi ich hợp pháp của người khác Về mặt lý luận, việc cần thiết đầu tiên phải xem xét khi có một thiệt hại cụ thể xảy ra có làm phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hai hay không Cơ sở của trách nhiém bôi thường thiệt hại phải gồm đủ bên yêu tố: Có thiệt hại xảy ra, hành vi gây thiệt hai là hành vi trái pháp luật, có mới quan hệ nhân quả giữa hành wi trái pháp luật và thiệt hại xây ra.Các điều kiện làm phát sinh trách nhiệm bôi thường thiệt hại phải được xem xét trong mỗi quan hệ biện chúng, thông nhật và day đủ.