CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu trong nước Liên quan đến vấn đề NLCT của doah nghiệp nói chung và DNNVV nói riêng là vấn đề tuy không mới nhưng vấn có nhiều ý nghĩa trong việc định vị và nâng cao năng lực cho những loại hình doanh nghiệp này. Do vậy, thời gian qua, vấn đề này đã được nhiều nhà nghiên cứu trong nước quan tâm và thực hiện nghiên cứu trên nhiều bình diện khác nhau, vì vậy, số lượng các công trình nghiên cứu liên quan là khá lớn. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh chỉ thực hiện tổng quan các nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến chủ đề nghiên cứu của đề tài luận án, đó là các công trình sau: - Lê Mạnh Hùng (2022), “Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam”, Tạp chí Công thương Số tháng 7/2022.
Tác giả đã phân tích thực trạng phát triển DNNVV của Việt Nam trong thời gian gần đây và chỉ ra những tồn tại hạn chế về NLCT của đối tượng DN này, đó là: Trình độ công nghệ và khoa học kỹ thuật thấp; Năng lực nghiên cứu và triển khai yếu kém. Năng lực tài chính hạn chế; Mức độ liên kết, hợp tác trong sản xuất, kinh doanh của các DN chưa cao; Trình độ quản lý, điều hành và kỹ năng kinh doanh trên thị trường quốc tế kém; Khả năng nắm bắt cơ hội thị trường hạn chế. Tác giả khuyến nghị các DNNVV cần sớm khắc phục những hạn chế này để nâng cao NLCT, đặc biệt trong điều kiện Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại song phương, đa phương. Tác giả đã đề xuất những giải pháp về phía nhà nước, về phía DN nhằm nâng cao NLCT của DNNVV Việt Nam trong thời gian tới.
Những giải pháp này là khả thi và có thể thực hiện được trên thực tế, đây sẽ là một trong những nội dung mà nghiên cứu sinh có thể kế thừa trong 8 việc xây dựng những giải pháp để nâng cao NLCT của các DNNVV ngành thủy sản thành phố Đà Nẵng. - Đặng Minh Luân (2021), Nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Bình Dương¸ Tạp Chí Công Thương, số 17, tháng 7 năm 2021. Bài viết đã đề cập một số vấn đề lý luận về cạnh tranh như các lý thuyết về cạnh tranh cổ điện, lý thuyết về cạnh tranh tân cổ điển và lý thuyết về cạnh tranh hiện đại, khái niệm về năng lực cạnh tranh của DN. Bên cạnh đó, tác giả đã trình bày phương pháp nghiên cứu của mình để thực hiện phân tích đánh giá về năng lực cạnh tranh của các DNNVV trên địa bàn tỉnh Bình Dương, từ đó rút ra những hàm ý về quản trị đối với các DN của tỉnh.
- Phan Thị Vân Anh (2020), Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong hội nhập, Tạp chí Tài chính Kỳ 1 - Tháng 6/2020. Tác giả đã đưa ra khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp một cách khái quát như sau “NLCT của DN là khả năng duy trì, triển khai, phối hợp các nguồn lực nhằm giúp DN đạt được mục tiêu đề ra, tạo ra lợi thế cạnh tranh, năng suất và chất lượng cao hơn đối thủ cạnh tranh, chiếm lĩnh thị phần lớn, tạo ra thu nhập cao và phát triển bền vững”. Tác giả đã nêu hiện trạng NLCT của DN Việt Nam hiện nay, phân tích các yếu tố hiện tại ảnh hưởng đến NLCT của DN Việt Nam và rút ra một số đánh giá có tính đại diện về NLCT hiện tại của doanh nghiệp Việt Nam. Tác giả bài viết cũng đã đưa ra những giải pháp đối với nhà nước, đối với DN nhằm nâng cao NLCT của DN Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
Đối với nhà nước, cần thực hiện các giải pháp như: hoàn thiện khung khổ pháp lý, chính sách, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cho DN, cải cách thủ tục hành chính, thực hiện các giải pháp nhằm giảm chi phí phi chính thức cho DN,. Đối với DN, cần thực hiện các giải pháp như: đổi mới tư duy kinh doanh, nâng cao 9 năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ hiện đại, tăng cường liên kết, chú trọng phát triển nguồn nhân lực,. - Nguyễn Thị Lệ, Huỳnh Thanh Nhã, Nguyễn Thiện Phong (2019), Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thuỷ sản vùng đồng bằng sông Cửu Long, Tập 55, Số 6B - Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. Nhóm tác giả đã đề xuất cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu của bài viết.
Trên cơ sở thu thập thông tin từ 155 DN hoạt động trong ngành thuỷ sản tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, các tác giả đã thực hiện biện pháp kiểm định thang đo Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích hồi qui tuyến tính. Kết quả cho thấy có bốn nhóm nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các DN thủy hải sản trong vùng đồng bằng sông Cửu Long là: nguồn nguyên liệu, nguồn nhân lực, đặc điểm và khả năng của DN và đạo đức và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Nhóm tác giả đã phân tích đánh giá NLCT của các DN này làm cơ sở đề xuất bốn hàm ý quản trị góp phần hoàn thiện NLCT của các DN thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long. - Phạm Thu Hương (2017), “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa, nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hà Nội”, Luận án tiến sĩ kinh tế, Trường Đại học Mỏ Địa chất.
Luận án đã đề cập đến những vấn đề của cơ sở lý luận về NLCT của các DNNVV như: khái niệm về năng lực cạnh tranh của DNNVV; các tiêu chí xác định NLCT của DNNV; các yếu tố ảnh hưởng đến NLCT của các DNNVV; nghiên cứu các mô hình lý thuyết về đo lường NLCT của các DNNVV từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu nhằm xác định năng lực cạnh tranh của DNNVV. Tác giả đã xác định phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận án, thực hiện phân tích và đánh giá NLCT của các DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội và đưa ra một số khuyến nghị nhằm nâng cao NLCT của DNNVV trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới. 10 - Nguyễn Thành Long (2016), "Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp du lịch Bến Tre", Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Luận án đã thực hiện hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đề xuất một số mô hình nghiên cứu về NLCT của DN kinh doanh trong lĩnh vực du lịch.
Bên cạnh đó, luận án cũng xác định 8 yếu tố ảnh hưởng đến NLCT của các DN kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh Bến Tre đó là: (1) Năng lực marketing; (2) Thương hiệu; (3) Năng lực tổ chức, quản lý; (4) Trách nhiệm xã hội; (5) Chất lượng sản phẩm, dịch vụ; (6) Nguồn nhân lực; (7) Cạnh tranh về giá; (8) Điều kiện môi trường điểm đến (cơ chế chính sách, người dân địa phương, môi trường tự nhiên). Trên cơ sở phân tích thực trạng các yếu tố này, tác giả luận án đã rút ra nhữ đánh giá về thực trạng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp du lịch Bến Tre, từ đó đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị. - Nguyễn Duy Hùng (2016), "Nâng cao năng lực cạnh tranh của các công ty chứng khoán Việt Nam", Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế quốc dân. Bằng việc vận dụng mô hình đánh giá các yếu tố nội bộ của Thompson và Strickland (2001) để xác định hệ thống bảy yếu tố bên trong tác động đến năng lực cạnh tranh của các công ty chứng khoán Việt Nam, bao gồm: yếu tố về tiềm lực tài chính; vốn trí tuệ; chất lượng sản phẩm; trình độ công nghệ; chất lượng dịch vụ; thương hiêu, uy tín và hoạt động xúc tiến; mạng lưới hoạt động.
Trên cơ sở đó, kết quả đánh giá của luận án là đã lượng hóa được mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố bên trong đến năng lực cạnh tranh của các công ty chứng khoán Việt Nam. Từ kết quả đánh giá đó, tác giả luận án đã đề xuất được những giải pháp để nâng cao NLCT cho các công ty chứng khoán ở Việt Nam, đặt trong bối cảnh tự do hoá và hội nhập. - Hoàng Nguyên Khai (2016), "Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương", Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Ngân 11 hàng thành phố Hồ Chí Minh. Luận án đã đề cập đến một số vấn đề về mặt lý luận của vấn đề nghiên cứu như: khái niệm về NLCT của ngân hàng thương mại; Các chỉ tiêu đánh giá NLCT của ngân hàng thương mại (năng lực tài chính, năng lực về sản phẩm dịch vụ, trình độ công nghệ ngân hàng; nguồn nhân lực và năng lực quản trị điều hành, thị phần và tốc độ tăng trưởng thị phần của ngân hàng thương mại); Các nhân tố tác động đến năng lực cạnh tranh của ngân hàng (chất lượng dịch vụ, nỗ lực xúc tiến bán hàng, công nghệ, phí dịch vụ).
Trên cơ sở những tiêu chí, yếu tố tác động, tác giả luận án đã phân tích về NLCT Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam, rút ra những đánh giá về NLVT của ngân hàng này và đề xuất một số kiến nghị. - Trần Thị Thanh Tâm (2015), “Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa”, Tạp chí Tài chính, kỳ 2 tháng 12. Tác giả tập trung đánh giá chính sách hỗ trợ đối với các DNNVV. Theo đó, khung pháp lý hỗ trợ DNNVV còn chung chung và thiếu cụ thể và chủ yếu mang tính định hướng.
Chính sách hỗ trợ tuy nhiều nhưng còn manh mún, thiếu đồng bộ, các ưu đãi được thực hiện nhỏ lẻ, không tạo được đột phá. Hệ thống các chính sách hỗ trợ DNNVV còn tản mát, thiếu trọng tâm. Mục tiêu chính sách chưa nhất quán, các chính sách hiện hành dường như chưa tập trung hỗ trợ việc đăng ký kinh doanh, tạo điều kiện cho khởi nghiệp chứ chưa có nhiều vai trò trong hỗ trợ sự tăng trưởng của các DNNVV. Trong một số trường hợp, DNNVV có thể được ưu đãi hơn so với các DN lớn nhưng chính do sự ưu đãi này thường làm cho các DNNVV có tâm lý trông đợi nhiều hơn là tiếp cận nguồn lực.