Quản lý dạy học tiếng Việt tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy: Phát triển năng lực người học

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý dạy học tiếng Việt tại trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội, hướng tới phát triển năng lực học sinh.

• Tác giả: Nguyễn Lệ Khánh Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Mai Lan
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Dạy Học Môn Tiếng Việt Tại Các Trường Tiểu Học Quận Cầu Giấy, Hà Nội Theo Hướng Phát Triển Năng Lực Người Học
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Dạy học môn tiếng Việt ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực người học
• 1.3. Nội dung quản lý dạy học môn tiếng Việt tại trường tiểu học theo hướng phát triển năng lực người học
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Việt ở trường tiểu học theo hướng phát triển năng lực người học
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN CẦU GIẤY, HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 2.1. Khái quát về địa bàn, khách thể khảo sát thực trạng và phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.3. Thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Việt tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Việt tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực người học
• 2.5. Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực người học
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN CẦU GIẤY, HÀ NỘI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.2. Một số biện pháp quản lý dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội theo hướng phát triển năng lực người học
• 3.3. Mối liên quan giữa các biện pháp
• 3.4. Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý dạy học môn tiếng Việt

Quản lý dạy học môn tiếng Việt tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy, Hà Nội là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Nâng cao năng lực học sinh thông qua việc dạy học môn tiếng Việt không chỉ giúp học sinh phát triển các kỹ năng ngôn ngữ mà còn hình thành những phẩm chất cần thiết cho sự phát triển toàn diện. Việc quản lý dạy học cần được thực hiện theo hướng phát triển năng lực người học, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả. Theo nghiên cứu, phương pháp giảng dạy cần được đổi mới để phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực của học sinh. Điều này bao gồm việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích sự tham gia của học sinh trong quá trình học tập.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý dạy học

Quản lý dạy học môn tiếng Việt là quá trình tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động dạy học nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Quản lý dạy học không chỉ đơn thuần là việc truyền đạt kiến thức mà còn là việc phát triển năng lực học sinh thông qua các hoạt động học tập phong phú. Theo đó, giáo viên cần có những hiểu biết sâu sắc về chương trình học và các phương pháp dạy học hiện đại để có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Việc quản lý tốt sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học, từ đó góp phần vào sự phát triển toàn diện của học sinh.

II. Thực trạng dạy học môn tiếng Việt tại quận Cầu Giấy

Thực trạng dạy học môn tiếng Việt tại các trường tiểu học quận Cầu Giấy cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học. Đánh giá học sinh cũng chưa được thực hiện một cách toàn diện, khiến cho việc phát triển năng lực học sinh chưa đạt hiệu quả cao. Theo khảo sát, có một số yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học, bao gồm cơ sở vật chất, trình độ chuyên môn của giáo viên và sự hỗ trợ từ phía phụ huynh. Việc thiếu các hoạt động ngoại khóa cũng làm giảm đi sự hứng thú của học sinh đối với môn tiếng Việt.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Việt tại quận Cầu Giấy bao gồm: trình độ chuyên môn của giáo viên, cơ sở vật chất và sự tham gia của phụ huynh. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả các phương pháp dạy học hiện đại. Cơ sở vật chất cũng là một yếu tố quan trọng, khi nhiều trường thiếu trang thiết bị cần thiết cho việc dạy học. Sự hỗ trợ từ phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập.

III. Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý dạy học

Để nâng cao hiệu quả quản lý dạy học môn tiếng Việt, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên về phương pháp giảng dạy hiện đại, giúp họ nắm vững các kỹ năng cần thiết để phát triển năng lực học sinh. Thứ hai, cần tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học, tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập của học sinh. Cuối cùng, cần khuyến khích sự tham gia của phụ huynh trong quá trình giáo dục, từ đó tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ cho học sinh.

3.1. Đề xuất các biện pháp cụ thể

Các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý dạy học bao gồm: tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên về kỹ năng dạy học, cải thiện cơ sở vật chất và khuyến khích sự tham gia của phụ huynh. Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa cũng rất cần thiết để tạo ra môi trường học tập phong phú cho học sinh. Ngoài ra, cần có các chương trình đánh giá định kỳ để theo dõi sự tiến bộ của học sinh, từ đó có những điều chỉnh kịp thời trong quá trình dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục tiểu học là nền tảng quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân, việc phát triển năng lực người học trở thành mục tiêu trọng tâm nhằm hình thành nhân cách và kỹ năng cần thiết cho học sinh. Môn Tiếng Việt giữ vai trò trung tâm trong việc phát triển năng lực ngôn ngữ, giao tiếp và cảm thụ văn học cho học sinh tiểu học. Tuy nhiên, việc quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học tại các trường tiểu học, đặc biệt ở quận Cầu Giấy, Hà Nội, vẫn còn nhiều hạn chế và chưa được nghiên cứu sâu rộng.

Nghiên cứu này được thực hiện tại ba trường tiểu học công lập thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội: Trường Tiểu học Dịch Vọng B, An Hòa và Nam Trung Yên, với sự tham gia của 130 cán bộ quản lý và giáo viên. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý giáo dục và giáo viên tiểu học trong việc đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá kết quả học tập theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục môn Tiếng Việt, phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ và phẩm chất của học sinh tiểu học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba tiếp cận lý thuyết chính: tiếp cận năng lực, tiếp cận hoạt động và phối hợp chức năng quản lý với quá trình dạy học.

• Tiếp cận năng lực: Xác định năng lực là tập hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ giúp học sinh hoàn thành công việc hiệu quả. Năng lực bao gồm năng lực chung (tự học, giao tiếp, giải quyết vấn đề) và năng lực đặc thù môn Tiếng Việt (ngôn ngữ, văn học).

• Tiếp cận hoạt động: Dạy học môn Tiếng Việt được xem là tập hợp các hoạt động nhằm phát triển năng lực người học, từ xây dựng kế hoạch, triển khai dạy học đến đánh giá kết quả.

• Phối hợp chức năng quản lý và quá trình dạy học: Quản lý dạy học là sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý (hiệu trưởng, tổ chuyên môn) lên các thành tố của quá trình dạy học nhằm đạt mục tiêu phát triển năng lực học sinh.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: năng lực, dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học, và quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu: Tổng hợp các văn bản pháp luật, tài liệu chuyên ngành, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến dạy học và quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực.

• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu từ 130 cán bộ quản lý và giáo viên tại 3 trường tiểu học quận Cầu Giấy. Bảng hỏi thiết kế theo thang đo 5 mức độ từ "kém" đến "tốt" nhằm đánh giá thực trạng dạy học, quản lý và các yếu tố ảnh hưởng.

• Phương pháp phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý và giáo viên để làm rõ các vấn đề liên quan đến thực trạng và khó khăn trong quản lý dạy học môn Tiếng Việt.

• Phương pháp xử lý số liệu thống kê: Sử dụng phần mềm SPSS 20 để phân tích thống kê mô tả (điểm trung bình, độ lệch chuẩn) và phân tích suy luận nhằm đánh giá mức độ thực hiện và ảnh hưởng của các yếu tố.

Thời gian nghiên cứu tập trung trong năm học 2020-2021, tại ba trường tiểu học công lập thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng mục tiêu dạy học môn Tiếng Việt: Mức độ thực hiện mục tiêu dạy học theo hướng phát triển năng lực người học đạt mức khá (điểm trung bình 3,56/5). Mục tiêu phát triển năng lực đặc thù môn Tiếng Việt được thực hiện tốt nhất với điểm trung bình 3,98, trong khi mục tiêu phát triển năng lực chung và phẩm chất chủ yếu của học sinh đạt điểm thấp hơn, lần lượt 3,40 và 3,31.

2. Thực trạng dạy học của giáo viên: Giáo viên thực hiện các hoạt động xây dựng kế hoạch, triển khai dạy học và đánh giá kết quả học tập ở mức khá (điểm trung bình 3,41). Hoạt động triển khai kế hoạch dạy học đạt điểm cao nhất (3,42), trong khi xây dựng kế hoạch và đánh giá kết quả học tập đạt điểm gần tương đương (3,39 và 3,40).

3. Thực trạng học tập của học sinh: Học sinh thực hiện các hoạt động học tập môn Tiếng Việt ở trường, tại gia đình và các hoạt động bổ trợ đều ở mức khá với điểm trung bình chung 3,57. Hoạt động học trên lớp được đánh giá cao nhất (3,70), trong khi học tập tại nhà và các hoạt động bổ trợ đạt điểm thấp hơn nhưng vẫn ở mức khá (3,62 và 3,41).

4. Phương pháp dạy học được sử dụng: Các phương pháp dạy học như phân tích ngôn ngữ, thuyết trình, dạy học nêu vấn đề và đóng vai được áp dụng khá hiệu quả với điểm trung bình chung 3,52. Phương pháp phân tích ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất (3,75), trong khi phương pháp trò chơi có mức độ sử dụng thấp hơn (3,59).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các trường tiểu học quận Cầu Giấy đã chú trọng thực hiện mục tiêu phát triển năng lực đặc thù môn Tiếng Việt, tuy nhiên việc phát triển năng lực chung và phẩm chất chủ yếu của học sinh còn hạn chế. Điều này có thể do giáo viên còn tập trung nhiều vào kiến thức chuyên môn mà chưa thực sự khai thác các năng lực mềm và phẩm chất cá nhân của học sinh.

Hoạt động dạy học của giáo viên đạt mức khá, phản ánh sự nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp và tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực. Tuy nhiên, việc xây dựng kế hoạch và đánh giá kết quả học tập vẫn còn nhiều khó khăn, có thể do thiếu kinh nghiệm hoặc chưa được bồi dưỡng chuyên sâu về đánh giá theo năng lực.

Học sinh thể hiện sự tích cực trong học tập trên lớp, nhưng việc tự học tại nhà và tham gia các hoạt động bổ trợ chưa đạt mức cao nhất, cho thấy cần tăng cường hướng dẫn và tạo điều kiện để học sinh phát huy tính tự giác và sáng tạo ngoài giờ học.

Phương pháp dạy học được áp dụng đa dạng, trong đó phương pháp phân tích ngôn ngữ và thuyết trình giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ và tư duy phản biện. Tuy nhiên, phương pháp trò chơi và các hình thức tương tác chưa được khai thác tối đa, có thể làm giảm sự hứng thú và phát triển toàn diện năng lực của học sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh mức độ thực hiện các mục tiêu dạy học, biểu đồ tròn phân bố phương pháp dạy học được sử dụng, và bảng tổng hợp điểm trung bình các hoạt động dạy và học nhằm minh họa rõ nét thực trạng và các điểm mạnh, hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho giáo viên: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về xây dựng kế hoạch dạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực người học, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm cho giáo viên. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm học; Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường.

2. Đổi mới phương pháp và hình thức dạy học: Khuyến khích giáo viên áp dụng linh hoạt các phương pháp tích cực như trò chơi, đóng vai, dạy học dự án để tăng cường sự tương tác và phát triển toàn diện năng lực học sinh. Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học; Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và tổ chuyên môn.

3. Tăng cường quản lý và hỗ trợ hoạt động tự học của học sinh: Xây dựng các chương trình hướng dẫn học sinh tự học tại nhà, kết hợp với các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ tiếng Việt nhằm phát triển năng lực tự học và sáng tạo. Thời gian thực hiện: 6 tháng đến 1 năm; Chủ thể thực hiện: Giáo viên chủ nhiệm và tổ chuyên môn.

4. Nâng cao chất lượng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học: Đầu tư trang thiết bị hiện đại như máy chiếu, thiết bị nghe nhìn, phần mềm hỗ trợ dạy học để phục vụ hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu và các cấp quản lý giáo dục.

5. Tăng cường kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch, phù hợp với năng lực học sinh; tổ chức các buổi họp rút kinh nghiệm để điều chỉnh phương pháp dạy học và quản lý. Thời gian thực hiện: định kỳ hàng học kỳ; Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý giáo dục tiểu học: Giúp hiểu rõ về quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực, từ đó xây dựng kế hoạch, chính sách phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

2. Giáo viên tiểu học dạy môn Tiếng Việt: Cung cấp kiến thức về phương pháp dạy học tích cực, kỹ năng xây dựng kế hoạch và đánh giá theo năng lực, giúp đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý giáo dục: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn quản lý dạy học môn Tiếng Việt, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về quản lý giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học.

4. Các cơ quan quản lý giáo dục địa phương: Hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học là gì?
   Quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học là quá trình tác động có mục đích của các chủ thể quản lý nhằm tổ chức, điều khiển hoạt động dạy và học để phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ, giao tiếp và phẩm chất của học sinh tiểu học.

2. Các phương pháp dạy học nào được áp dụng hiệu quả trong dạy học môn Tiếng Việt?
   Phương pháp phân tích ngôn ngữ, thuyết trình, dạy học nêu vấn đề, đóng vai và trò chơi được đánh giá là hiệu quả, giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ và tư duy sáng tạo.

3. Làm thế nào để nâng cao năng lực tự học của học sinh tiểu học?
   Cần tổ chức các hoạt động hướng dẫn tự học, xây dựng môi trường học tập tích cực tại nhà và trường, kết hợp các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa để khuyến khích học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập.

4. Vai trò của hiệu trưởng trong quản lý dạy học môn Tiếng Việt là gì?
   Hiệu trưởng là chủ thể quản lý chính, chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, chỉ đạo tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và bồi dưỡng giáo viên nhằm đảm bảo chất lượng dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực.

5. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ảnh hưởng thế nào đến chất lượng dạy học?
   Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học hiện đại, đầy đủ giúp giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực toàn diện.

Kết luận

• Quản lý dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực người học là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học tại quận Cầu Giấy, Hà Nội.
• Thực trạng dạy học và quản lý đạt mức khá, tuy nhiên còn tồn tại hạn chế trong phát triển năng lực chung và phẩm chất học sinh.
• Giáo viên đã áp dụng đa dạng phương pháp dạy học tích cực, nhưng cần tăng cường đổi mới và bồi dưỡng chuyên môn.
• Học sinh tích cực học tập trên lớp, cần nâng cao hơn nữa hoạt động tự học và các hoạt động bổ trợ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực quản lý, đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường cơ sở vật chất và đánh giá kết quả học tập.

Tiếp theo, các nhà quản lý và giáo viên cần triển khai các biện pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm tới để đạt hiệu quả bền vững. Để nâng cao chất lượng giáo dục môn Tiếng Việt, hãy bắt đầu từ việc đổi mới quản lý và phương pháp dạy học ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 1.Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm dạy học và dạy học môn tiếng Việt cấp tiểu học -Khái niệm dạy học: Khái niệm dạy học đã được rất nhiều ngành khoa học khác nhau bàn đến như: điều khiển học, tâm lý học, giáo dục học,. Có thể nêu dẫn một số khái niệm dạy học cụ thể sau đây: Ở góc độ điều khiển học khái niệm dạy học được trình bầy như sau: “Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy với trò nhằm điều khiển - truyền đạt và tự điều khiển - lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục” [10; tr 51]. Tác giả Nguyễn Quang Uẩn xem xét khái niệm dạy học từ góc độ khoa học Tâm lý học và đưa ra khái niệm như sau: “Sự học được hiểu là sự biến đổi hợp lý hoạt động và hành vi” [42; tr 148]; Các tác giả Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt ở góc độ giáo dục học “Dạy học - một bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất của nhân cách người học” [27; tr 22].

Từ việc phân tích các khái niệm dạy học nêu trên, luận văn xác định khái niệm dạy học như sau: Dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập. - Khái niệm dạy học môn tiếng Việt ở cấp tiểu học: Môn Tiếng Việt ở cấp Tiểu học nhằm hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (đọc, viết, nghe, nói) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc dạy học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy.

Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về tiếng Việt; về tự nhiên, xã hội và con người; về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài. Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa cho học sinh. 11 Luan van Dạy học môn tiếng Việt ở cấp tiểu học được xác định như sau: Dạy học môn tiếng Việt cấp tiểu học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng: hoạt động dạy môn tiếng Việt của giáo viên và hoạt động học môn tiếng Việt của học sinh. Trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập môn tiếng Việt của mình nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập môn tiếng Việt đặt ra và phát triển năng lực tiếng Việt cho bản thân.

Khái niệm dạy học môn tiếng Việt cấp tiểu học theo hướng phát triển năng lực người học Trước khi xác định khái niệm dạy học môn tiếng Việt cấp tiểu học theo hướng phát triển năng lực người học, nghiên cứu này sẽ phân tích và xác định các khái niệm như: khái niệm năng lực, khái niệm phát triển năng lực người học, khái niệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. -Khái niệm năng lực: Từ điển Tiếng Anh có 3 từ chỉ khái niệm năng lực: Ability: năng lực theo nghĩa có khả năng cho phép cá nhân thực hiện hoạt động về thể chất và tinh thần; Capacity: năng lực theo nghĩa có khả năng tạo ra cái gì, làm được, hiểu được, học được trong điều kiện khó khăn; Competence: năng lực theo nghĩa có khả năng thực hiện công việc [45]. Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê định nghĩa năng lực bao gồm: a) Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó; b) Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất lượng cao [44]. Chương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,… thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định” [dẫn theo 20].

Nguyễn Quang Uẩn xem năng lực là “tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cánhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả" [42]. Từ việc phân tích các khái niệm về năng lực nêu trên, trong nghiên cứu này xác định khái niệm năng lực như sau: Năng lực là một tập hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ liên quan với nhau, có ảnh hưởng tới khả năng hoàn thành công việc hay hiệu suất của một cá nhân, có thể đo lường thông qua các chuẩn mà cộng đồng chấp nhận và có thể được cải tiến thông qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng. 12 Luan van Cấu trúc của năng lực bao gồm: tri thức, kỹ năng và thái độ, năng lực bao gồm nhiều thành phần. Thông thường năng lực bao gồm 02 loại: năng lực chung là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội.

Năng lực này được hình thành và phát triển do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học (Ở các tài liệu khác nhau có thể gọi bằng các tên khác nhau năng lực chính, năng lực nền tảng, năng lực chủ yếu, kĩ năng chính, kĩ năng cốt lõi); Năng lực cụ thể chuyên biệt là năng lực được hình thành và phát triển do một lĩnh vực/môn học nào đó (Năng lực môn học cụ thể để phân biệt với năng lực chung). -Khái niệm phát triển: Trước khi xác định khái niệm phát triển năng lực học sinh, luận văn nêu dẫn một số khái niệm phát triển của các nhà khoa học và xác định khái niệm phát triển của luận văn, có thể nếu dẫn một số khái niệm phát triển như sau: Đại tự điển Tiếng Việt Nguyễn Như Ý chủ biên: “Phát triển là biến đổi hoặc làm biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp” [50]. Từ điển triết học:“Phát triển là quá trình vận động đi từ thấp đến cao từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện” [48]. Như vậy có thể xác định: Phát triển là quá trình tăng trưởng về số lượng và biến đổi về chất của sự vật hiện tượng đã có, đã xây dựng nhưng chưa hoàn chỉnh, chưa đầy đủ được tiếp tục nâng cao để đáp ứng yêu cầu hiện thực khách quan.

Phát triển năng lực học sinh là một nhiệm vụ thường xuyên, đặc biệt quan trọng đối với các trường tiểu học. Phát triển năng lực người học là nhằm làm cho các năng lực chung và năng lực đặc trưng cho từng môn học/lớp học/cấp học được hình thành, củng cố và hoàn thiện ở người học. Ở trường tiểu học, vấn đề phát triển năng lực học sinh tiểu học phải được đặt ra theo quan điểm toàn diện, thông qua các hoạt động giáo dục cơ bản của nhà trường, trong đó có hoạt động dạy học nói chung và hoạt động dạy học môn tiếng Việt nói riêng, được tổ chức một cách đồng bộ. Với khái niệm phát triển như trên phát triển năng lực học sinh là quá trình tăng lên về số lượng và chất lượng năng lực của học sinh (năng lực chung và năng lực chuyên biệt) - Về lượng: là tăng lên về số lượng các năng lực học sinh cụ thể cần thiết của học sinh phù hợp với điều kiện và hoạt động của học sinh.

- Về chất lượng: là tăng lên ở mức độ cao hơn, trình độ cao hơn của các năng lực cụ thể của học sinh đáp ứng yêu cầu điều kiện mới, giúp cho học sinh thích ứng tốt hơn và hoàn thành tốt hoạt động học tập cũng như các hoạt động khác trong nhà trường và ngoài xã hội. - Khái niệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học: 13 Luan van Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực người học được xem như một định hướng tiếp cận dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của HS. Điểm khác nhau giữa các phương pháp là ở chỗ dạy học phát triển phẩm chất, năng lực người học có yêu cầu cao hơn, mức độ khó hơn, đòi hỏi người dạy phải có phẩm chất,năng lực giảng dạy nói chung cao hơn trước đây. Điều quan trọng hơn cả là nếu so sánh với các quan niệm dạy học trước đây, việc dạy học phát triển phẩm chất, năng lực sẽ làm cho việc dạy và việc học được tiếp cận gần hơn, sát hơn với mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách con người.

Theo tác giả Nguyễn Xuân Toàn khái niệm dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh: “Dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh là quá trình cộng tác của người dạy và người học nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành thái độ để người học có khả năng vận dụng liên kết tổ hợp những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ một cách hợp lý để thực hiện tốt các nhiệm vụ đặt ra trong quá trình học tập, đồng thời giải quyết hiệu quả những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống” [35]. Theo tác giả Bùi Đức Thiện khái niệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học như sau: “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học có thể hiểu là một chiến lược giảng dạy, trong đó quá trình học tập dựa trên năng lực, quá trình giảng dạy dẫn người học đến chỗ làm chủ những kỹ năng cơ bản và những kỹ năng sống cần thiết của cá nhân để hòa nhập tốt vào hoạt động lao động ngoài xã hội” [37].