Tổng quan luận án

Công trình luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của nghiên cứu sinh Cheethao Xiong Yer với đề tài "Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào", chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9.14), được thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Tính (năm bảo vệ: 2020).

Quá trình dạy học tại trường trung học phổ thông (THPT) được cấu thành bởi sự tương tác biện chứng giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, trong đó giáo viên là nhân tố trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục. Trước tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, xu thế hội nhập khu vực và quốc tế, giáo dục phổ thông đòi hỏi người giáo viên phải liên tục hoàn thiện năng lực dạy học (NLDH) nhằm hướng tới mục tiêu đào tạo công dân toàn cầu. Đảng và Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) luôn xác định bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo là nền tảng then chốt để đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục. Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (18–23/3/2006) đã chỉ rõ: "Nguồn nhân lực quan trọng nhất nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Nguồn nhân lực giáo dục phải có trách nhiệm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực có đủ trình độ đáp ứng được sự phát triển với các nước trong khu vực và trên thế giới".

Mặc dù đội ngũ giáo viên THPT tại Lào hiện nay đã cơ bản đáp ứng yêu cầu về số lượng, cơ cấu và chuẩn văn bằng theo Luật Giáo dục, song NLDH thực tế vẫn bộc lộ nhiều điểm bất cập so với yêu cầu đổi mới và chuẩn nghề nghiệp; công tác bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT theo nhu cầu thực tiễn còn nhiều hạn chế, chậm đổi mới về nội dung và phương pháp quản lý. Khoảng trống nghiên cứu mà tác giả xác định là việc thiếu vắng một nghiên cứu có hệ thống về quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT tại Lào tiếp cận theo năng lực, nhu cầu người học và bối cảnh đổi mới giáo dục.

Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng, quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào, luận án đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu đảm bảo chất lượng giáo dục trong bối cảnh đổi mới.

Giả thuyết khoa học: Hoạt động bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào đã được quan tâm triển khai và đạt được những thành tựu nhất định, tuy nhiên trong quá trình thực hiện còn tồn tại những bất cập. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào một cách khoa học, đồng bộ dựa vào năng lực, nhu cầu bồi dưỡng và các nguồn lực hiện có thì sẽ nâng cao được NLDH cho giáo viên, góp phần thực hiện thành công đổi mới giáo dục của nước CHDCND Lào.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông.
  2. Khảo sát, đánh giá thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT và thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào.
  3. Đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường THPT nước CHDCND Lào và thử nghiệm một số biện pháp đề xuất.

Đối tượng và khách thể nghiên cứu:

  • Khách thể nghiên cứu: Quá trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT.
  • Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT của nước CHDCND Lào.

Phạm vi nghiên cứu:

  • Không gian/Địa bàn khảo sát: Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý (CBQL) tại 6 trường THPT thuộc địa bàn 3 tỉnh của nước CHDCND Lào: Tỉnh Viêng Chăn, Tỉnh Xaysomboun và Tỉnh Chăm Pa Xắc.
  • Địa bàn thử nghiệm: Trường THPT Nặm Hon và Trường THPT Lak 52 (Tỉnh Viêng Chăn).
  • Chủ thể quản lý nghiên cứu: Khảo sát và đánh giá công tác quản lý trong phạm vi các trường THPT gắn với vai trò chủ thể quản lý của Giám đốc Sở Giáo dục và Thể thao (GD-TT) và Hiệu trưởng các trường THPT.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai trục chính: bồi dưỡng NLDH và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên phổ thông.

Nghiên cứu ở nước ngoài

  • Về bồi dưỡng NLDH: K.D. Usinxki nhấn mạnh bản chất của quá trình tự học, tự bồi dưỡng nghề nghiệp: "Người giáo viên còn sống chừng nào thì họ còn học, khi họ ngừng việc học thì con người giáo viên trong họ cũng chết liền". V.A. Xukhômlinxki (Trường trung học Pavlưts) xây dựng chiến lược bồi dưỡng NLDH thông qua dự giờ; Warren-Piper và Glatter (1997) tiếp cận bồi dưỡng gắn với phát triển nghề nghiệp; Richard I. Raja Roy Singh khẳng định giáo viên phải phát triển toàn diện về chuyên môn, nghiệp vụ và nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng; Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen phân tích cơ cấu chương trình bồi dưỡng giáo viên tại Phần Lan; A. Mertler và R.J. Marzano đề xuất các kỹ thuật sư phạm hình thành NLDH như sơ đồ hóa kiến thức, thúc đẩy hợp tác; Eleonora Villegas-Reimers (2003) nghiên cứu các mô hình bồi dưỡng liên trường và nội bộ trường học; Mạng lưới Chính sách Đào tạo Giáo viên châu Âu (ENTEP, 2005) xác định các nguyên tắc về năng lực công nghệ thông tin và tính cơ động nghề nghiệp; Andrea Kárpáti khuyến nghị gắn kết bồi dưỡng với đào tạo tại chức tại nơi làm việc và đánh giá năng lực sau khóa học.
  • Về quản lý bồi dưỡng NLDH: Các nghiên cứu của Hannele Niemi và Ritva Jakku-Sihvonen chỉ rõ kinh nghiệm Phần Lan nâng chuẩn giáo viên lên trình độ thạc sĩ gắn với trách nhiệm quản lý của nhà trường và địa phương; Ủy ban Văn hóa và Giáo dục EU khảo sát việc đào tạo, bồi dưỡng tại 6 nước Đông Âu; Luật nhà trường bang Brandenburg (CHLB Đức) phân cấp quản lý bồi dưỡng ở 3 cấp (nhà nước, địa phương, trường học) với sự tham gia của viện chuyên ngành và mạng lưới tư vấn BUSS; Trung tâm Nghiên cứu và Đổi mới Giáo dục OECD (1998) đúc kết chính sách bồi dưỡng của 8 quốc gia; các công trình tại Philippines (phân loại mô hình tại trường, phân tầng, theo cụm, từ xa), Úc (Denise Beutel và Rebecca Spooner-Lane nghiên cứu vai trò của Hiệu trưởng và giáo viên cốt cán kèm cặp đồng nghiệp), Anh, Hoa Kỳ, Thái Lan.

Nghiên cứu ở Việt Nam và Lào

  • Tại Việt Nam: Các chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ 3 năm của Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993–1996, 1997–2000, 2001–2004) và Thông tư số 26/2012/TT-BGDĐT ban hành Quy chế bồi dưỡng thường xuyên; công trình của Trần Bá Hoành (2006) về lao động sư phạm và chính sách bồi dưỡng; Đặng Thành Hưng (2013) về tiếp cận năng lực và chuẩn hóa; Bùi Minh Hiền và cộng sự (2006) về phát triển đội ngũ theo lý thuyết nhân lực (đủ số lượng, chuẩn chất lượng, đồng bộ cơ cấu); Bùi Văn Quân và Nguyễn Ngọc Cầu (2006) về tiếp cận quản lý phát triển đội ngũ; Đỗ Thị Bích Loan (2014) về quản lý bồi dưỡng tập trung đổi mới phương pháp dạy học; Bùi Thái An (2015) về kinh nghiệm bồi dưỡng cấp chứng chỉ và nâng cao nghiệp vụ.
  • Tại Lào: Soulinha Mingmườngchăn (2004) nghiên cứu vai trò và trách nhiệm tự bồi dưỡng của nhà giáo Lào; Chănsouk Mitsokhao (2005) trong Dự án phát triển sư phạm và nâng cao vai trò của giáo viên; Khankeo Phiphatsery (2009) về giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên THPT tỉnh Xaynhabuly; các định hướng trong Nghị quyết Đại hội IX Đảng NDCM Lào (2010), Nghị quyết Đại hội VII, Ủy ban quốc gia về cải cách giáo dục giai đoạn II (2011–2015), và Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo Lào 2015–2020; các chương trình bồi dưỡng định kỳ 60 tiết/10 ngày hè của Cục Đào tạo và Bồi dưỡng Giáo viên – Bộ GD-TT Lào, chương trình chuẩn hóa cao đẳng 11+3 lên 11+4 và liên thông đại học.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình đã công bố chủ yếu tiếp cận bồi dưỡng giáo viên theo chu kỳ hành chính hoặc chuẩn nghề nghiệp chung. Luận án tập trung giải quyết khoảng trống: xây dựng cơ sở lý luận và hệ thống biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào dựa trên việc đánh giá chuẩn đầu vào năng lực và nhu cầu thực tiễn của giáo viên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

  • Dạy học: Là quá trình dưới vai trò tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức hoạt động học tập nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đề ra (kế thừa định nghĩa của Iu. Babanxki, lý thuyết điều khiển Cybernetics và nhóm nghiên cứu của PGS.TS Nguyễn Thị Tính).
  • Năng lực: Là khả năng thực hiện các hoạt động dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, các giá trị bản thân để giải quyết hiệu quả vấn đề hay có cách hành xử phù hợp trong bối cảnh thực, được đánh giá qua kết quả hoạt động (tham chiếu Triết học, Tâm lý học, Từ điển Giáo dục học, Đinh Quang Báo).
  • Năng lực dạy học của giáo viên THPT: Là khả năng thực hiện hoạt động dạy học dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, các giá trị bản thân để giúp giáo viên THPT thực hiện các khâu của quá trình dạy học có chất lượng, hiệu quả trong những hoàn cảnh cụ thể đáp ứng yêu cầu chuẩn nghề nghiệp giáo viên (Nguyễn Văn Hộ, Hà Thị Đức). Luận án xác định cấu trúc NLDH gồm 7 thành phần:
    1. Năng lực phát triển chương trình dạy học (cấp môn học và bài học).
    2. Năng lực thiết kế và tổ chức bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh (dạy học tích hợp, dạy học phân hóa, trải nghiệm).
    3. Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT/E-learning) trong thiết kế và tổ chức dạy học.
    4. Năng lực lựa chọn, vận dụng, phối hợp các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích cực.
    5. Năng lực sử dụng thiết bị và phương tiện dạy học.
    6. Năng lực tổ chức, điều khiển hoạt động học tập của học sinh và quản lý lớp học bằng kỷ luật tích cực.
    7. Năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo năng lực và quản lý hồ sơ dạy học.
  • Quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT: Là quá trình thực hiện các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá) nhằm triển khai có hiệu quả mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch bồi dưỡng đề ra giúp giáo viên nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học và yêu cầu xã hội.
  • Quy trình bồi dưỡng 5 bước: (1) Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng; (2) Xác định nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức bồi dưỡng; (3) Huy động các nguồn lực (chuyên gia, tài liệu, tài chính, cơ sở vật chất); (4) Tổ chức hoạt động bồi dưỡng; (5) Đánh giá kết quả bồi dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp 3 nhóm phương pháp:

  • Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp các văn bản pháp quy, nghị quyết của Đảng NDCM Lào, Bộ GD-TT Lào và các tài liệu chuyên khảo trong nước, quốc tế.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra bằng bảng hỏi (anket): Khảo sát thực trạng NLDH, nhu cầu bồi dưỡng và thực trạng quản lý tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh (Viêng Chăn, Xaysomboun, Chăm Pa Xắc).
    • Phỏng vấn sâu: Phỏng vấn CBQL các cấp và giáo viên (có biên bản ghi nhận).
    • Quan sát sư phạm: Dự giờ giảng dạy, quan sát hoạt động bồi dưỡng và điều kiện cơ sở vật chất.
    • Nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích kế hoạch dạy học, giáo án, hồ sơ chuyên môn, thiết bị dạy học và các văn bản chỉ đạo.
    • Phương pháp chuyên gia: Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến chuyên gia để khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
    • Khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm: Triển khai thử nghiệm biện pháp bồi dưỡng năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp và thiết kế bài học phân hóa tại Trường THPT Nặm Hon và Trường THPT Lak 52 (tỉnh Viêng Chăn).
  • Nhóm phương pháp bổ trợ: Ứng dụng toán thống kê và phần mềm tin học để xử lý định lượng dữ liệu điều tra và thực hiện kiểm định T-test so sánh kết quả trước và sau thử nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học, năng lực dạy học và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Tác giả phân tích các yêu cầu chuyển đổi mô hình giáo dục từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực người học, đòi hỏi giáo viên phải nắm vững cấu trúc 7 năng lực thành phần. Luận án làm rõ quy trình bồi dưỡng chuẩn hóa gồm 5 bước; phân tích 8 phương pháp bồi dưỡng (diễn giảng nêu vấn đề, dạy học nêu vấn đề, thảo luận nhóm, dạy học theo dự án, nghiên cứu trường hợp/bài học, thực hành chuyên môn, làm mẫu bắt chước, tự bồi dưỡng/tự nghiên cứu); 3 hình thức bồi dưỡng (chuẩn hóa nâng chuẩn, bồi dưỡng thường xuyên theo quy định, bồi dưỡng theo chuyên đề). Đồng thời, chương này xác lập nội dung 4 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, đánh giá) và phân tích các yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực CBQL, động lực giáo viên) cùng yếu tố khách quan (chính sách, kinh phí, cơ sở vật chất) tác động đến quá trình quản lý bồi dưỡng.

Chương 2: Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh (Viêng Chăn, Xaysomboun, Chăm Pa Xắc). Các kết quả điều tra định lượng và định tính được tổng hợp qua hệ thống bảng số liệu:

Bảng số liệu trong luận án Nội dung khảo sát thực trạng
Bảng 2.1 Đặc điểm mẫu đối tượng khảo sát thực trạng (CBQL và GV tại 6 trường THPT thuộc 3 tỉnh)
Bảng 2.2 Thực trạng năng lực dạy học của cán bộ quản lý và giáo viên trường THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.3 Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào
Bảng 2.4 Nhu cầu về nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.5 Nhu cầu về hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.6 Nhu cầu về phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.7 Nội dung bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.8 Hình thức bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.9 Phương pháp bồi dưỡng NLDH đã triển khai cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.10 Thực trạng đánh giá kết quả bồi dưỡng NLDH đã được triển khai đối với giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.11 Những khó khăn trong bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào
Bảng 2.12 Nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên THPT về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên
Bảng 2.13 Thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên nước CHDCND Lào
Bảng 2.14 Thực trạng tổ chức bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT ở nước CHDCND Lào
Bảng 2.15 Thực trạng chỉ đạo bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT ở nước CHDCND Lào
Bảng 2.16 Đánh giá việc thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT ở nước CHDCND Lào
Bảng 2.17 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào

Đánh giá thực trạng: Đội ngũ giáo viên THPT tại Lào có phẩm chất chính trị vững vàng, cơ bản đạt chuẩn văn bằng đào tạo. Các khóa tập huấn hè (60 tiết/10 ngày) của Bộ GD-TT đã cung cấp kiến thức nền tảng. Tuy nhiên, NLDH về dạy học tích hợp, dạy học phân hóa và ứng dụng công nghệ thông tin còn ở mức trung bình. Công tác quản lý bồi dưỡng còn mang nặng tính hành chính từ trên xuống, việc lập kế hoạch chưa căn cứ sát nhu cầu thực tế của giáo viên; nội dung bồi dưỡng nặng lý thuyết; phương pháp bồi dưỡng chậm đổi mới; khâu kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng chưa gắn với tiêu chí chuẩn năng lực thực tế.

Chương 3: Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Chương 3 đề xuất hệ thống 6 nguyên tắc và 6 biện pháp quản lý đồng bộ:

6 nguyên tắc đề xuất:

  1. Đảm bảo mục tiêu bồi dưỡng là phát triển năng lực dạy học cho giáo viên THPT.
  2. Đảm bảo tính thực tiễn.
  3. Phát huy tính chủ động, tự giác, tự bồi dưỡng của giáo viên trong hoạt động bồi dưỡng.
  4. Đảm bảo tính hiệu quả.
  5. Đảm bảo tính phát triển nghề nghiệp giáo viên.
  6. Đảm bảo tính hiện đại, tính mở, tính linh hoạt.

6 biện pháp quản lý cụ thể:

  • Biện pháp 1: Tổ chức hoàn thiện bộ tiêu chí năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
  • Biện pháp 2: Tổ chức phát triển chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông của Nước CHDCND Lào dựa vào năng lực.
  • Biện pháp 3: Tổ chức huy động các nguồn lực đảm bảo điều kiện bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên THPT nước CHDCND Lào.
  • Biện pháp 4: Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào.
  • Biện pháp 5: Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán tư vấn hỗ trợ phát triển năng lực dạy học cho đồng nghiệp.
  • Biện pháp 6: Tổ chức đánh giá năng lực của giáo viên theo bộ tiêu chí năng lực dạy học đã xây dựng làm cơ sở để bồi dưỡng giáo viên trung học phổ thông nước CHDCND Lào.

Khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp:

  • Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi (Bảng 2.18) qua ý kiến chuyên gia và CBQL xác nhận mức độ cần thiết và khả thi của cả 6 biện pháp.
  • Quá trình thử nghiệm được tiến hành tại Trường THPT Nặm Hon và Trường THPT Lak 52 (Tỉnh Viêng Chăn). Tác giả đã tổ chức bồi dưỡng kỹ năng thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp (thử nghiệm lần 1) và thiết kế bài học theo hướng dạy học phân hóa (thử nghiệm lần 2).
  • Các bảng số liệu kiểm định thử nghiệm:
    • Bảng 2.19: Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp trước khi tiến hành thử nghiệm.
    • Bảng 2.20: Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo hướng phân hóa trước khi tiến hành thử nghiệm.
    • Bảng 2.21: Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp sau khi tiến hành thử nghiệm lần 1.
    • Bảng 2.22: Kiểm định T-Test kết quả năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp trước và sau thử nghiệm.
    • Bảng 2.23: Kết quả khảo sát năng lực thiết kế bài học theo hướng dạy học phân hóa sau thử nghiệm lần 2.
    • Bảng 2.24: Kiểm định T-Test kết quả năng lực thiết kế bài học theo chủ đề tích hợp trước và sau thử nghiệm. Kết quả xử lý thống kê T-test cho thấy sự tiến bộ rõ rệt và có ý nghĩa thống kê về năng lực thiết kế bài học tích hợp và phân hóa của giáo viên sau thử nghiệm.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận

  • Luận án hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm lý luận về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT dựa trên cách tiếp cận năng lực, tiếp cận nhu cầu và phân tích bối cảnh đổi mới giáo dục.
  • Xác định rõ cấu trúc NLDH của giáo viên THPT gồm 7 nhóm năng lực thành phần và chuẩn hóa quy trình quản lý bồi dưỡng 5 bước phù hợp với thực tiễn giáo dục phổ thông nước CHDCND Lào.

Đóng góp về thực tiễn

  • Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng NLDH của giáo viên và thực trạng quản lý bồi dưỡng NLDH tại các trường THPT thuộc 3 tỉnh (Viêng Chăn, Xaysomboun, Chăm Pa Xắc), chỉ ra các điểm nghẽn về nội dung, phương pháp và cơ chế quản lý.
  • Xây dựng bộ tiêu chí năng lực dạy học cho giáo viên THPT Lào và hệ thống 6 biện pháp quản lý bồi dưỡng có tính hệ thống, khả thi. Hiệu quả của các biện pháp đã được kiểm chứng qua khảo nghiệm chuyên gia và thử nghiệm sư phạm với dữ liệu kiểm định T-test.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất

  • Đối với Bộ Giáo dục và Thể thao Lào: Ban hành văn bản quy định bộ tiêu chí NLDH chuẩn hóa; đổi mới chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo hướng tiếp cận năng lực; bảo đảm phân bổ ngân sách và trang bị cơ sở vật chất cho công tác bồi dưỡng giáo viên.
  • Đối với các Sở Giáo dục và Thể thao (đặc biệt là Viêng Chăn, Xaysomboun, Chăm Pa Xắc): Đổi mới quy trình lập kế hoạch bồi dưỡng dựa trên khảo sát nhu cầu giáo viên; xây dựng và duy trì mạng lưới giáo viên cốt cán cấp tỉnh để hỗ trợ chuyên môn thường xuyên.
  • Đối với các trường THPT: Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học; tạo môi trường học tập hợp tác; gắn đánh giá NLDH theo tiêu chí chuẩn với thi đua, khen thưởng.
  • Đối với giáo viên THPT: Chủ động nâng cao ý thức tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên; tích cực áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, tích hợp, phân hóa và công nghệ thông tin vào giảng dạy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực trạng của đề tài mới tập trung tại 6 trường THPT trên địa bàn 3 tỉnh (Viêng Chăn, Xaysomboun, Chăm Pa Xắc). Địa bàn thử nghiệm các biện pháp quản lý mới dừng lại ở 2 trường THPT thuộc tỉnh Viêng Chăn (THPT Nặm Hon và THPT Lak 52), tập trung vào 2 nội dung năng lực cụ thể là thiết kế bài học tích hợp và bài học phân hóa.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô khảo sát thực trạng trên toàn bộ các tỉnh, thành phố của nước CHDCND Lào; tiến hành thử nghiệm toàn diện các biện pháp quản lý đối với toàn bộ các nhóm năng lực thành phần khác (ứng dụng công nghệ thông tin/E-learning, đổi mới kiểm tra đánh giá theo năng lực).

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng thụ hưởng: Cán bộ quản lý giáo dục thuộc Bộ GD-TT Lào, các Sở GD-TT, Ban Giám hiệu các trường THPT; giảng viên tại các cơ sở đào tạo giáo viên; học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục tại Lào và Việt Nam.
  • Nội dung tham khảo:
    • Khung lý thuyết 7 nhóm năng lực dạy học thành phần và quy trình bồi dưỡng 5 bước.
    • Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực dạy học của giáo viên THPT.
    • Bộ công cụ điều tra thực trạng và quy trình tổ chức thử nghiệm sư phạm có sử dụng kiểm định thống kê T-test.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định cấu trúc năng lực dạy học của giáo viên THPT gồm những nhóm năng lực nào?
Luận án xác định 7 nhóm năng lực thành phần: (1) Năng lực phát triển chương trình môn học và nhà trường; (2) Năng lực thiết kế và tổ chức bài học theo định hướng phát triển năng lực học sinh (tích hợp, phân hóa, trải nghiệm); (3) Năng lực ứng dụng CNTT trong thiết kế và tổ chức dạy học; (4) Năng lực lựa chọn, vận dụng, phối hợp các phương pháp và hình thức dạy học tích cực; (5) Năng lực sử dụng thiết bị và phương tiện dạy học; (6) Năng lực tổ chức, điều khiển hoạt động học tập của học sinh và quản lý lớp học; (7) Năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và quản lý hồ sơ dạy học.

2. Quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT được xây dựng theo các bước nào?
Quy trình gồm 5 bước: Bước 1 - Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên; Bước 2 - Xác định nội dung, chương trình, phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng; Bước 3 - Huy động các nguồn lực (chuyên gia, tài liệu, kinh phí, cơ sở vật chất); Bước 4 - Tổ chức thực hiện hoạt động bồi dưỡng; Bước 5 - Đánh giá kết quả bồi dưỡng.

3. Khảo sát thực trạng chỉ ra những hạn chế chính nào trong công tác bồi dưỡng giáo viên THPT tại Lào?
Nội dung bồi dưỡng chủ yếu theo chu kỳ hè (60 tiết/10 ngày), nặng lý thuyết, chưa bám sát nhu cầu thực tiễn và chuẩn năng lực; phương pháp bồi dưỡng mang tính một chiều; công tác quản lý còn áp đặt từ trên xuống; thiếu hụt tài liệu chuẩn hóa và nguồn lực tài chính; khâu kiểm tra đánh giá sau bồi dưỡng chưa đo lường được sự thay đổi năng lực thực tế.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý bồi dưỡng NLDH?
Luận án đề xuất 6 biện pháp quản lý: (1) Tổ chức hoàn thiện bộ tiêu chí NLDH; (2) Tổ chức phát triển chương trình bồi dưỡng dựa vào năng lực; (3) Tổ chức huy động các nguồn lực đảm bảo điều kiện bồi dưỡng; (4) Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức bồi dưỡng; (5) Phát triển đội ngũ giáo viên cốt cán tư vấn hỗ trợ đồng nghiệp; (6) Tổ chức đánh giá năng lực giáo viên theo bộ tiêu chí đã xây dựng.

5. Việc thử nghiệm biện pháp được triển khai tại đâu và thu được kết quả gì?
Thử nghiệm được thực hiện tại Trường THPT Nặm Hon và Trường THPT Lak 52 (Tỉnh Viêng Chăn) về năng lực thiết kế bài học tích hợp và dạy học phân hóa. Kết quả kiểm định T-test (Bảng 2.22 và Bảng 2.24) xác nhận điểm năng lực của giáo viên sau thử nghiệm tăng lên có ý nghĩa thống kê so với trước thử nghiệm.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Cheethao Xiong Yer đã giải quyết một vấn đề cấp thiết của giáo dục phổ thông nước CHDCND Lào là nâng cao năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên THPT thông qua đổi mới công tác quản lý bồi dưỡng. Bằng việc phối hợp phương pháp nghiên cứu lý luận, điều tra thực trạng tại 3 tỉnh và thử nghiệm sư phạm tại tỉnh Viêng Chăn, tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận vững chắc với cấu trúc 7 năng lực dạy học thành phần và quy trình bồi dưỡng 5 bước. Hệ thống 6 nguyên tắc và 6 biện pháp quản lý do luận án đề xuất là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị thực tiễn đối với các cơ quan quản lý giáo dục và các trường THPT tại Lào trong tiến trình đổi mới giáo dục hiện nay.