Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NĂNG LỰC CÔNG CHỨC VĂN PHÒNG - THỐNG KÊ CẤP PHƯỜNG 1. Khái niệm công chức cấp phường và công chức Văn phòng - Thống kê Công chức là một khái niệm được sử dụng phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới, chưa có một khái niệm chung cho công chức của tất cả các nước, tuỳ theo đặc điểm của hệ thống chính trị của từng nước trên thế giới mà có khái niệm công chức tương ứng, ta có thể điểm qua một số khái niệm ở một số nước như sau: Ở Trung Quốc, công chức nhà nước là những người công tác trong cơ quan hành chính nhà nước các cấp, trừ nhân viên phục vụ; gồm hai loại là công chức lãnh đạo và công chức nghiệp vụ [30]. Ở Pháp, công chức là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm việc trong các công sở gồm các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng do nhà nước tổ chức bao gồm cả trung ương và địa phương [30]. Nhìn chung, qua các khái niệm trên ta có thể thấy được điểm chung của công chức các nước: là những người làm công việc trong bộ máy nhà nước theo một chức danh công vụ nhất định và được trả công từ nguồn ngân sách của Nhà Nước.
Ở Việt Nam, khái niệm công chức được hình thành và thay đổi qua các thời điểm khác nhau và phát triển ngày càng hoàn thiện của nền hành chính nhà nước. Quốc hội nước Cộng hoà XHCN Việt Nam đã thông qua Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12. Đây là bước tiến mới, mang tính cách mạng về 10 cải cách chế độ công vụ, công chức, thể chế hoá quan điểm, đường lối của Đảng về công tác cán bộ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Điều 4, Khoản 2 Luật Cán bộ, công chức năm 2008, xác định: “Công chức là công dân Việt nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, thuộc đơn vị Quân đội nhân dân mà không phải là sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan đơn vị thuộc công an nhân dân mà không phải là sỹ quan, hạ sỹ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng cộng sản Việt nam, Nhà nước, tổ chức Chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị công lập) trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật”.
Tại khoản 3, Điều 4, Luật cán bộ, công chức năm 2008 quy định: “Công chức xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp phường, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [20, tr. Căn cứ theo điều 3, Nghị định 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp phường. Công chức xã, thị trấn gồm các chức danh sau: Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng - Thống kê; Địa chính - Xây dựng - Đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - Nông 11 nghiệp - Xây dựng và môi trường (đối với xã, phường); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hoá - xã hội [11]. Trong hệ thống chính quyền ở nước ta thì chính quyền cấp cơ sở có một vị trí rất quan trọng, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nước với nhân dân thông qua đội ngũ công chức cấp phường.
Công chức Văn phòng - Thống kê là một trong các chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Uỷ ban nhân dân cấp phường, có đặc điểm riêng và được hiểu: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường là công dân Việt Nam được tuyển dụng vào làm việc tại Uỷ ban nhân dân cấp phường, có trách nhiệm tham mưu, đề xuất các giải pháp giúp Uỷ ban nhân dân cấp phường tổ chức điều hành các hoạt động quản lý ở địa phương và thực hiện đúng các nhiệm vụ theo quy định tại Thông tư 06/2012/NĐ-CP ngày 30/10/2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về chức danh, tiêu chuẩn cụ thể, nhiệm vụ và tuyển dụng công chức xã, phường, thị trấn. Vị trí vai trò của công chức cấp phường Được thể hiện trong các mối quan hệ sau: Cùng với đội ngũ công chức trong hệ thống chính trị ở phường, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường là người tiếp xúc đầu tiên với tổ chức xã hội và công dân trong việc thay mặt cho nhà nước thực hiện công vụ, phục vụ nhân dân địa phương. Theo tính chất, nhiệm vụ được phân công, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường thường xuyên tiếp xúc với nhân dân, trực tiếp lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhân dân, cho nên công chức Văn phòng - Thống kê phải có những tham mưu, đề xuất biện pháp xử lý, giải quyết các vấn đề phát sinh ở cơ sở, những công việc mà nhân dân đề nghị với Ủy ban nhân dân cơ sở chuẩn nhất, nếu công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường suy thoái về đạo đức, lối sống; xa dân, cửa quyền, hách dịch sẽ ảnh hưởng 12 trực tiếp đến uy tín của Đảng và Nhà nước vì hoạt động thực hiện công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường cũng là phản ánh nền công vụ, thể chế hành chính, bản chất và mục tiêu của chế độ, của nhà nước. Ngược lại, nếu công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có tâm, có năng lực giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh thấu tình, đạt lý, đúng quy định ngay từ cơ sở thì sẽ giúp ổn định tình hình, nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở, hạn chế được rất nhiều phiền hà cho cấp trên và tiết kiệm được công sức, cũng như tiền bạc của nhân dân, đồng thời nâng cao uy tín của chính quyền địa phương [11] Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong các mối quan hệ với các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể ở cơ sở [6] - Với Đảng ủy cấp phường: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có nhiệm vụ phối hợp với văn phòng đảng ủy để xây dựng chương trình công tác thường kỳ của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp phường bảo đảm thống nhất với chương trình công tác của Đảng ủy cấp phường.
- Với Hội đồng nhân dân cấp phường: Hội đồng nhân dân cấp phường là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương; Ủy ban nhân dân cấp phường là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân cấp phường. Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp phường muốn đến được với dân, chủ yếu thông qua hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp phường. Hội đồng nhân dân cấp phường hiện nay không có văn phòng. Vì vậy, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có trách nhiệm rất lớn với Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua hai loại công tác: Một là, công tác thông tin tổng hợp, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có trách nhiệm bảo đảm thông tin cho Hội đồng nhân dân cấp phường hoạt động; xây 13 dựng chương trình công tác thường kỳ của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp phường.
Hai là, công tác đảm bảo cơ sở vật chất, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có trách nhiệm tham mưu đảm bảo cơ sở vật chất cho Hội đồng nhân dân cấp phường hoạt động như: Phòng làm việc, văn phòng phẩm và các trang thiết bị kỹ thuật khác [6] - Với Ủy ban nhân dân cấp phường: Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường là nguồn nhân lực cho bộ máy chính quyền địa phương; trực tiếp tham mưu cho chính quyền địa phương thực hiện việc quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn, ban hành các văn bản quản lý hành chính nhà nước ở cơ sở. Cùng với các công chức cấp phường khác, công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường chịu sự quản lý toàn diện và sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp phường. - Mối quan hệ với các công chức khác trong cùng một Ủy ban nhân dân cấp phường: [6] Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có quan hệ cộng tác, phối hợp với những công chức cấp phường khác thực hiện nhiệm vụ được giao, phục vụ Ủy ban nhân dân cấp phường thực hiện chức năng quản lý nhà nước tập trung thống nhất các lĩnh vực của đời sống xã hội trong phường [6] - Mối quan hệ với các tổ chức quần chúng nhân dân: Ở mỗi phường ngoài Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, còn có các tổ chức quần chúng khác như: Ủy ban Mặt trận tổ quốc, Hội Liên hiệp phụ nữ, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội nông dân, Hội Cựu chiến binh và nhân dân. Mỗi tổ chức nói này có chức năng, nhiệm vụ riêng nhưng có điểm chung giống nhau cơ bản là đều chịu sự lãnh đạo của Đảng ủy cấp phường; đều có trách nhiệm thi hành pháp luật nhà nước.
Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường có trách nhiệm giữ vững mối quan hệ công tác thường 14 xuyên và trực tiếp với các tổ chức quần chúng và với nhân dân trong phường. Công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường giữ vai trò quan trọng đối với hiệu quả hoạt động của Đảng ủy, chính quyền địa phương cấp phường, góp phần quyết định đảm bảo sự ổn định chính trị - xã hội, phát triển bền vững của cả hệ thống chính trị ở địa phương. Như vậy, hiệu quả hoạt động thực thi công vụ của công chức Văn phòng - Thống kê cấp phường cũng là hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương cấp phường nói riêng và bộ máy hành chính nói chung. - Với các tổ trưởng tổ dân phố: Trong mỗi phường có nhiều tổ dân phố.
Đứng đầu tổ dân phố là tổ trưởng tổ dân phố. Về mặt trách nhiệm với nhà nước, tổ trưởng tổ dân phố là người tuyên truyền, phổ biến và trực tiếp tổ chức thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng ủy, Ủy ban nhân dân cấp phường tổ dân phố.