Nâng cao năng lực cạnh tranh đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh nâng cao năng lực cạnh tranh đối với doanh nghiệp việt nam trong bối cảnh hội nhập, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Trương Long
• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Nguyễn Hoàng Thắng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Thế nào là Doanh nghiệp?
• 1.2. Phân loại DN
• 1.2.1. Phân loại DN theo hình thức sở hữu
• 1.2.2. Phân loại DN theo hình thức quản lý và trách nhiệm về các khoản nợ
• 1.3. Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh
• 1.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của DN
• 1.3.1.1. Nhóm các nhân tố bên trong
• 1.3.1.2. Nhóm các nhân tố bên ngoài
• 1.3.2. Các tỷ số tài chính chủ yếu được sử dụng trong việc phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh của DN
• 1.3.2.1. Hiệu suất sử dụng tài sản
• 1.3.2.2. Tỷ số đòn bẩy tài trợ
• 1.3.2.3. Tỷ suất lợi nhuận
• 1.4. Những điểm nổi bật trong kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh DN ở một số quốc gia
• 1.4.1. Kinh nghiệm từ Trung Quốc
• 1.4.2. Kinh nghiệm từ Thái Lan
• 1.4.3. Kinh nghiệm từ Nhật Bản
• 1.5. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DN VIỆT NAM TỪ 2000 ĐẾN 2005 – NHỮNG THÁCH THỨC KHI HỘI NHẬP
• 2.1. Khái quát về DN Việt Nam thông qua sự biến động về số lượng của DN
• 2.2. Những thách thức nội tại của DN Việt Nam
• 2.2.1. DN có quy mô vốn nhỏ và cơ cấu vốn chưa hợp lý vẫn còn phổ biến
• 2.2.2. Hiệu quả kinh doanh nhìn chung không ổn định, có sự khác biệt quá lớn giữa các DN trong nước và DN có vốn đầu tư nước ngoài
• 2.2.2.1. Phân tích qua các chỉ tiêu về doanh thu
• 2.2.2.2. Phân tích qua các chỉ tiêu về lợi nhuận
• 2.2.3. Những thách thức mới đối với DN khi Việt Nam gia nhập WTO
• 2.2.3.1. DN thiếu sự chuẩn bị đầy đủ trong nhận thức lẫn hành động trước bối cảnh mới
• 2.2.3.2. DN Việt Nam có nguy cơ bỏ áp thuế cao đối với hàng hóa xuất khẩu từ các vụ kiện trong thời gian chuyển đổi sang cơ chế thị trường hoàn toàn
• 2.2.3.3. Giá cả hàng hóa có thể giảm mạnh do hàng rào thuế quan (thuế nhập khẩu) gần như được dỡ bỏ hoàn toàn
• 2.2.3.4. DN trong nước sẽ có thêm nhiều đối thủ cạnh tranh thuộc nhóm DN FDI do giá phân biệt đối xử giữa các loại hình DN
• 2.2.3.5. DN Việt Nam đã bỏ tụt hậu nhanh hoặc phải trả chi phí rất cao cho việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài
• 2.3. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DN VIỆT NAM
• 3.1. Lợi thế so sánh của Việt Nam và những cơ hội mới khi Việt Nam hội nhập vào nền kinh tế thế giới
• 3.2. Định hướng hình thành DN cần chú trọng hơn về chất
• 3.3. Thúc đẩy tiến trình sắp xếp lại DN Nhà nước
• 3.4. Triệt để xóa bỏ phân biệt đối xử giữa DNNN và DN khác
• 3.5. Hoàn thiện và tăng cường phổ cập pháp luật đối với người dân, nâng cao nhận thức về tính minh bạch của DN và có cơ chế kiểm soát hiệu quả
• 3.6. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh đối với DN Việt Nam
• 3.6.1. Các giải pháp từ phía Nhà nước
• 3.6.2. Xây dựng và thực hiện chiến lược đổi mới công nghệ quốc gia
• 3.6.3. Khuyến khích các DN đầu tư vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao
• 3.6.4. Quy hoạch nguồn cung cấp nguyên liệu ổn định
• 3.6.5. Chú trọng đến phương thức quản lý theo tiêu chuẩn
• 3.6.6. Nâng cao chất lượng hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.6.7. Tăng cường mối liên kết, hợp tác giữa các DN trong nước
• 3.6.8. Các giải pháp đối với DN
• 3.6.9. Xây dựng và thực hiện chiến lược đổi mới công nghệ phù hợp với yêu cầu phát triển từng ngành, từng loại hình doanh nghiệp
• 3.6.10. Chú trọng đến cạnh tranh bằng giá trị gia tăng song song với việc tận dụng những thuận lợi về điều kiện tự nhiên và lao động giá rẻ
• 3.6.11. Tăng cường kiểm soát chi phí đầu vào và quy hoạch nguồn cung cấp nguyên liệu ổn định
• 3.6.12. Cải tiến phương thức quản lý chú trọng đến phương thức quản lý theo tiêu chuẩn
• 3.6.13. Nâng cao chất lượng hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.6.14. Tăng cường mối liên kết, hợp tác giữa các DN trong nước
• 3.7. Kết luận Chương 3
• PHẦN KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trở thành một nhiệm vụ cấp thiết. Doanh nghiệp không chỉ phải đối mặt với sự cạnh tranh trong nước mà còn từ các đối thủ quốc tế. Để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp cần phải cải thiện chất lượng sản phẩm, dịch vụ và quản lý hiệu quả hơn. Nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị phần trong môi trường cạnh tranh. Nó không chỉ liên quan đến giá cả mà còn đến chất lượng sản phẩm, dịch vụ và sự đổi mới sáng tạo.

1.2. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Nhiều doanh nghiệp vẫn còn yếu kém về công nghệ và quản lý.

II. Những thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong hội nhập

Hội nhập kinh tế mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam. Các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các công ty nước ngoài, đặc biệt là trong các lĩnh vực như sản xuất, dịch vụ và xuất khẩu. Thách thức về chất lượng sản phẩm và dịch vụ cũng như khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế là rất lớn.

2.1. Cạnh tranh từ doanh nghiệp nước ngoài

Doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài có tiềm lực tài chính và công nghệ mạnh mẽ hơn. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để thu hút khách hàng.

2.2. Thách thức về công nghệ và đổi mới sáng tạo

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn chậm đổi mới công nghệ, dẫn đến việc không thể cạnh tranh hiệu quả với các sản phẩm nhập khẩu. Đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc đầu tư vào công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng dịch vụ là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, việc đào tạo nhân lực cũng đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới quy trình

Đầu tư vào công nghệ hiện đại giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm. Đổi mới quy trình sản xuất cũng giúp giảm chi phí và tăng tính cạnh tranh.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân viên không chỉ giúp nâng cao kỹ năng mà còn tạo ra một môi trường làm việc sáng tạo và hiệu quả. Nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực cạnh tranh

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã áp dụng thành công các phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt được những kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng doanh nghiệp nào chú trọng đến đổi mới sáng tạo và chất lượng sản phẩm sẽ có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường quốc tế.

4.1. Các mô hình thành công trong nâng cao năng lực cạnh tranh

Một số doanh nghiệp đã áp dụng mô hình quản lý chất lượng toàn diện và đạt được những thành công nhất định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực có tác động tích cực đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho doanh nghiệp Việt Nam

Nâng cao năng lực cạnh tranh là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực không ngừng từ phía doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập, doanh nghiệp Việt Nam cần phải chủ động hơn trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tìm kiếm các cơ hội hợp tác quốc tế để phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

Doanh nghiệp Việt Nam cần phải chuẩn bị tốt hơn để đối mặt với những thách thức trong tương lai, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

5.2. Những cơ hội mới từ hội nhập kinh tế

Hội nhập kinh tế mang lại nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam, từ việc tiếp cận thị trường quốc tế đến việc học hỏi kinh nghiệm từ các doanh nghiệp nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2000–2005 ghi nhận bước chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam với sự bùng nổ về số lượng doanh nghiệp. Tính đến cuối năm 2005, cả nước có 113.352 doanh nghiệp đang hoạt động, đạt mức tăng trưởng 169% so với năm 2000 và tăng 23,54% so với năm 2004. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về quy mô số lượng chưa đi đôi với chất lượng nội tại. Khối doanh nghiệp trong nước đứng trước nguy cơ tụt hậu nghiêm trọng khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 11/01/2007.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự bất cân xứng sâu sắc giữa các khối sở hữu và những điểm nghẽn nội tại như quy mô vốn mỏng, công nghệ lạc hậu cùng năng lực quản trị hạn chế. Nghiên cứu xác định mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, chỉ rõ nguyên nhân tạo nên sự chênh lệch hiệu quả giữa khối doanh nghiệp trong nước và khối có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các loại hình doanh nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam trong trục thời gian từ năm 2000 đến năm 2005, kết hợp khảo sát thực tế tại 6 tỉnh, thành phố trọng điểm kinh tế. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc định hình các chỉ số đo lường hiệu quả như tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), đồng thời cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp thiết lập chiến lược phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp với lý thuyết cạnh tranh hiện đại và lý thuyết lợi thế so sánh quốc tế. Theo Luật Doanh nghiệp năm 2005 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2006), doanh nghiệp được định nghĩa là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Về mặt học thuật, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là thực lực và lợi thế so sánh tương đối của doanh nghiệp trên thương trường nhằm duy trì vị thế, tối ưu hóa doanh số và tối đa hóa lợi nhuận.

Khung phân tích chia các nhân tố ảnh hưởng thành hai nhóm chính. Nhóm nhân tố bên trong gồm: chiến lược kinh doanh dài hạn, chất lượng nguồn nhân lực và tư duy lãnh đạo, trình độ đổi mới công nghệ, tiềm lực tài chính và văn hóa doanh nghiệp. Nhóm nhân tố bên ngoài gồm: môi trường pháp lý, môi trường kinh tế vĩ mô, độ ổn định chính trị, chiến lược tài chính quốc gia và mức độ hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định lượng dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa định tính. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Tổng cục Thống kê và Cục Tài chính Doanh nghiệp trực thuộc Bộ Tài chính trong giai đoạn 6 năm liên tục từ năm 2000 đến năm 2005. Lý do lựa chọn hệ thống tỷ số tài chính (gồm vòng quay tài sản, hệ số đòn bẩy tài chính, ROA, ROE, ROS tính theo lợi nhuận trước thuế) là nhằm bảo đảm tính đồng nhất và loại trừ sai lệch do chính sách miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp không đồng đều giữa các địa phương.

Đối với dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng với cỡ mẫu chuẩn gồm 62 doanh nghiệp tại 6 địa bàn kinh tế: Hà Nội, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương và Bình Phước. Cơ cấu mẫu phân bổ khoa học gồm 40% doanh nghiệp ngoài quốc doanh, 31% doanh nghiệp FDI và 29% doanh nghiệp nhà nước (DNNN), trải rộng trên 3 nhóm ngành sản xuất, thương mại và dịch vụ. Đối tượng điền phiếu khảo sát là cấp quản lý từ Phó Kế toán trưởng đến Giám đốc điều hành, bảo đảm tính xác thực và độ tin cậy cao cho các đánh giá thực chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu số lượng doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ nhưng quy mô vốn bình quân có sự chênh lệch sâu sắc. Cuối năm 2005, doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm tỷ trọng áp đảo 93,8% tổng số doanh nghiệp cả nước (đạt 105.569 doanh nghiệp), trong khi DNNN chỉ chiếm 3,6% và doanh nghiệp FDI chiếm 3,26%. Mặc dù chiếm đa số, vốn sản xuất kinh doanh bình quân trên một doanh nghiệp ngoài quốc doanh năm 2005 chỉ đạt 6,67 tỷ đồng, quá nhỏ bé khi đặt cạnh mức 354,5 tỷ đồng của DNNN và 142,5 tỷ đồng của doanh nghiệp FDI. Kết quả khảo sát mẫu 62 doanh nghiệp cũng chỉ ra rằng 96% doanh nghiệp ngoài quốc doanh có vốn dưới 100 tỷ đồng và 92% doanh nghiệp tư nhân đang trong tình trạng thiếu vốn nghiêm trọng.

Thứ hai, cơ cấu nguồn vốn của khối DNNN tiềm ẩn rủi ro tài chính cao. Tỷ số nợ trên tổng tài sản của DNNN liên tục gia tăng từ mức 67% năm 2000 lên xấp xỉ 80% vào cuối năm 2005, khiến tỷ trọng vốn chủ sở hữu bị thu hẹp xuống còn 20,6%. Ngược lại, khối doanh nghiệp FDI và ngoài quốc doanh duy trì cơ cấu vốn an toàn hơn với tỷ trọng vốn chủ sở hữu lần lượt là 49,2% và 47,3%.

Thứ ba, hiệu quả hoạt động kinh doanh phân hóa rõ rệt giữa các thành phần kinh tế. Khối doanh nghiệp FDI dẫn đầu tuyệt đối về tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS) với mức 11% đến 13%, tỷ suất ROE đạt mức cao 25,7% vào năm 2005 và ROA đạt 12,6%. Trong khi đó, DNNN có ROS dao động 4% đến 7% nhưng ROA chỉ đạt khoảng 2% đến 3,5% (chỉ bằng 1/3 đến 1/4 so với khối FDI). Đáng lo ngại nhất là khối ngoài quốc doanh khi ROS chỉ đạt 1% đến 1,5%, các chỉ số ROA và ROE liên tục sụt giảm, thậm chí mức sinh lời trên vốn chủ sở hữu còn thấp hơn 1/2 đến 1/3 so với lãi suất tiền gửi ngân hàng.

Thứ tư, quá trình sắp xếp và cổ phần hóa DNNN còn mang tính hình thức và khép kín. Dù đã sắp xếp lại 3.245 DNNN giai đoạn 2001–2005, gần 40% DNNN còn lại vẫn có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng và gần 10% đơn vị lâm vào tình trạng thua lỗ kéo dài. Tỷ lệ cổ phần bán ra công chúng bên ngoài năm 2005 chỉ đạt 10% và sau nhiều nỗ lực cũng chỉ dừng lại ở mức 24,1% vốn điều lệ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh những nút thắt thể chế và năng lực quản trị nội tại. Lợi nhuận của DNNN gia tăng chủ yếu nhờ đòn bẩy tài chính cao, độc quyền nhóm ngành và đặc quyền tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi từ ngân hàng thương mại quốc doanh, chứ không xuất phát từ hiệu suất sử dụng tài sản. Khi dữ liệu được trình bày thông qua biểu đồ đối chiếu chỉ số ROA và ROE giữa DNNN và FDI, khoảng cách tụt hậu về hiệu quả quay vòng vốn của khu vực kinh tế nhà nước hiển hiện rõ rệt, chứng minh sự suy giảm hiệu quả của các tài sản cố định già cỗi, lạc hậu chưa được khấu hao dứt điểm.

Đối với khối tư nhân ngoài quốc doanh, biểu đồ đường biểu diễn sự sụt giảm của ROA và ROE dưới 5% trong giai đoạn 2001–2005 giải thích trực quan căn nguyên của tình trạng thiếu minh bạch sổ sách tài chính, tư duy quản lý theo mô hình gia đình và áp lực cạnh tranh khốc liệt trong phân khúc dịch vụ thương mại trung gian. So sánh với các bài học quốc tế, Trung Quốc sau 1 năm gia nhập WTO đã nâng kim ngạch xuất khẩu vượt 600 tỷ USD và tích lũy 270 tỷ USD dự trữ ngoại hối nhờ tập trung vào các tập đoàn đầu tàu; Thái Lan thúc đẩy GDP bình quân đầu người vượt 2.000 USD nhờ chi hàng triệu USD quy hoạch sản phẩm mũi nhọn và luật hóa chế tài đào tạo nhân lực. Những đối chuẩn này khẳng định doanh nghiệp Việt Nam buộc phải chuyển từ tư duy cạnh tranh bằng chi phí lao động giá rẻ sang cạnh tranh bằng giá trị gia tăng và đổi mới công nghệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Nhà nước cần đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu và cổ phần hóa triệt để khối DNNN. Kiên quyết chấm dứt hình thức cổ phần hóa khép kín, nâng tỷ lệ bán cổ phần cho các nhà đầu tư chiến lược bên ngoài lên tối thiểu 50% vốn điều lệ theo lộ trình 3 năm, đồng thời thực hiện cơ chế phá sản hoặc giải thể minh bạch đối với gần 10% DNNN thua lỗ kéo dài thay vì sáp nhập cơ học.

Thứ hai, Chính phủ cần xây dựng và triển khai Chiến lược Đổi mới Công nghệ Quốc gia đồng bộ. Thiết lập các trung tâm ươm tạo kỹ thuật, hỗ trợ cắt giảm 100% các rào cản hành chính chồng chéo tại địa phương, hình thành các vùng cung cấp nguyên phụ liệu ổn định nhằm giảm thiểu chi phí giao dịch cho khu vực sản xuất trong giai đoạn 2007–2010.

Thứ ba, các doanh nghiệp phải chủ động tái cấu trúc mô hình quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Doanh nghiệp cần ứng dụng hệ thống quản trị chất lượng ISO 9001 và giải pháp hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), đặt mục tiêu nâng tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) lên mức tối thiểu 8% đến 10% và tiết giảm 15% chi phí vận hành trung gian trong vòng 2 năm.

Thứ tư, cộng đồng doanh nghiệp cần tăng cường liên kết chuỗi cung ứng nội địa và trích lập ngân sách R&D. Mỗi doanh nghiệp cần dành từ 3% đến 5% doanh thu hằng năm cho hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm có hàm lượng chất xám cao, kết hợp triển khai quỹ đào tạo kỹ năng nghề cho người lao động theo tiêu chuẩn nhằm tăng năng suất lao động tối thiểu 10% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách kinh tế và cơ quan quản lý vĩ mô. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành chính sách hỗ trợ tín dụng công bằng và điều chỉnh lộ trình tái cấu trúc hệ thống doanh nghiệp nhà nước phù hợp cam kết WTO.

Thứ tư, ban giám đốc và chủ doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Luận văn cung cấp bức tranh tài chính đa chiều, giúp các nhà quản trị nhận diện điểm yếu về quy mô vốn, từ đó xây dựng kế hoạch quản trị rủi ro nợ vay và chuyển đổi phương thức quản lý gia đình sang mô hình quản trị minh bạch.

Thứ ba, các chuyên gia phân tích tài chính, tư vấn quản trị và định giá doanh nghiệp. Các mô hình tỷ số tài chính (ROA, ROE, ROS, cấu trúc vốn) trong công trình là tài liệu tham chiếu chuẩn xác để thẩm định sức khỏe doanh nghiệp và xây dựng phương án cơ cấu vốn tối ưu.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh và Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp luận kết hợp dữ liệu thứ cấp vĩ mô với điều tra xã hội học định lượng trong nghiên cứu kinh tế ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp ngoài quốc doanh tăng trưởng đột biến về số lượng nhưng tại sao hiệu quả sinh lời lại thấp? Khối ngoài quốc doanh đạt 105.569 doanh nghiệp vào năm 2005 nhưng quy mô vốn bình quân chỉ 6,67 tỷ đồng. Phần lớn doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại dịch vụ có mức độ cạnh tranh gay gắt, chi phí trung gian cao và thiếu minh bạch tài chính khiến ROS chỉ đạt từ 1% đến 1,5%.

Cơ cấu tài chính của khối DNNN giai đoạn 2000–2005 chứa đựng những rủi ro cụ thể nào? DNNN sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức với tỷ lệ nợ trên tổng tài sản xấp xỉ 80% năm 2005, trong khi vốn chủ sở hữu chỉ chiếm 20,6%. Thực tế này tạo áp lực trả nợ lớn và phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản kém khi ROA chỉ đạt 2% đến 3,5%.

Đâu là rào cản lớn nhất của tiến trình cổ phần hóa DNNN tại Việt Nam? Rào cản chính là tư tưởng ỷ lại vào bảo trợ nhà nước và xu hướng cổ phần hóa khép kín. Tỷ lệ cổ phần phát hành ra bên ngoài chỉ đạt 24,1%, khiến doanh nghiệp sau chuyển đổi vẫn giữ nguyên nếp quản trị cũ và có tới gần 40% doanh nghiệp giữ quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng.

Khảo sát thực tế 62 doanh nghiệp đã phản ánh thực trạng tài chính nào nổi bật? Khảo sát tại 6 tỉnh thành chỉ ra 96% doanh nghiệp ngoài quốc doanh có vốn điều lệ dưới 100 tỷ đồng và 92% doanh nghiệp tư nhân thiếu vốn kinh doanh nghiêm trọng, gây cản trở trực tiếp đến kế hoạch đổi mới công nghệ khi bước vào sân chơi toàn cầu.

Việt Nam có thể vận dụng bài học quản trị nào từ Thái Lan và Trung Quốc? Việt Nam có thể học tập Trung Quốc trong việc tập trung nguồn lực xây dựng các tập đoàn kinh tế nòng cốt, đồng thời áp dụng kinh nghiệm của Thái Lan trong việc thuê tư vấn quốc tế lựa chọn 5 đến 7 ngành hàng mũi nhọn và luật hóa quỹ đào tạo kỹ năng bắt buộc.

Kết luận

Nghiên cứu mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn trọng tâm:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh và chuẩn hóa khung phân tích tài chính doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Đánh giá sắc sảo thực trạng phát triển của 113.352 doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000–2005, vạch rõ sự chênh lệch hiệu quả giữa khối trong nước và khối FDI.
• Nhận diện trực diện các rủi ro hệ thống từ cơ cấu nợ xấp xỉ 80% của DNNN và quy mô vốn mỏng manh dưới 7 tỷ đồng của khối tư nhân.
• Khảo sát thực chứng 62 doanh nghiệp tại 6 địa bàn kinh tế trọng điểm, cung cấp bằng chứng thực tế về điểm nghẽn nhận thức và năng lực công nghệ.
• Đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng cho Nhà nước và Doanh nghiệp với các mục tiêu định lượng cụ thể.

Lộ trình hành động tiếp theo trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới đòi hỏi sự đồng thuận cao độ: Nhà nước tập trung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, cộng đồng doanh nghiệp chủ động liên kết và đầu tư tối thiểu 3% doanh thu cho nghiên cứu phát triển. Doanh nghiệp Việt Nam cần nhanh chóng nắm bắt các cơ hội từ quá trình hội nhập, chuyển dịch mô hình kinh doanh sang hướng tạo lập giá trị gia tăng cao để nâng cao vị thế cạnh tranh trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP HCM -------------------- TRÖÔNG LONG NAÂNG CAO NAÊNG LÖÏC CAÏNH TRANH ÑOÁI VÔÙI DOANH NGHIEÄP VIEÄT NAM TRONG BOÁI CAÛNH HOÄI NHAÄP LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KINH TEÁ Tp Hoà Chí Minh – Naêm 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 MUÏC LUÏC Danh muïc caùc töø vieát taét Danh muïc caùc hình veõ vaø baûng bieåu Trang PHAÀN MÔÛ ÑAÀU …………………………………………………………………………………………………………… 1 Chöông I – Lyù thuyeát veà naêng löïc caïnh tranh cuûa doanh nghieäp ………………. Theá naøo laø Doanh nghieäp? ………………………………………………………………………………… 6 1. Phaân loïai DN ………………………………………………………………………………………………………………. Phaân loïai DN theo hình thöùc sôû höõu ………………………………………………………….

Phaân loïai DN theo hình thöùc quaûn lyù vaø traùch nhieäm veà caùc khoûan nôï ………………………………………………………………………………………. Caïnh tranh vaø naêng löïc caïnh tranh ………………………………………………………… 9 1. Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán naêng löïc caïnh tranh cuûa DN …………………………… 10 1. Nhoùm caùc nhaân toá beân trong ……………………………………………………………………… 10 1.

Nhoùm caùc nhaân toá beân ngoøai …………………………………………………………………. Caùc tyû soá taøi chính chuû yeáu ñöôïc söû duïng trong vieäc phaân tích, ñaùnh gía hieäu quaû hoïat ñoäng vaø naêng löïc caïnh tranh cuûa DN ……………. Hieäu suaát söû duïng taøi saûn ………………………………………………………………………………. Tyû soá ñoøn baåy taøi trôï …………………………………………………………………………………….

Tyû suaát lôïi nhuaän …………………………………………………………………………………………………… 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhöõng ñieåm noåi baät trong kinh nghieäm naâng cao naêng löïc caïnh tranh DN ôû moät soá quoác gia …………………………………………………………. Kinh nghieäm töø Trung Quoác ……………………………………………………………………………. Kinh nghieäm töø Thaùi Lan ………………………………………………………………………………….

Kinh nghieäm töø Nhaät Baûn …………………………………………………………………………. 26 Kết luận Chöông I ………………………………………………………………………………………………………… 29 Chöông II – Thöïc traïng naêng löïc caïnh tranh cuûa DN Vieät Nam töø 2000 ñeán 2005 – Nhöõng thaùch thöùc khi hoäi nhaäp …………………. Khaùi quaùt veà DN Vieät Nam thoâng qua söï bieán ñoäng veà soá löôïng cuûa DN ………………………………………………………………………………………. Nhöõng thaùch thöùc noäi taïi cuûa DN Vieät Nam ………………………………………….

DN coù quy moâ voán nhoû vaø cô caáu voán chöa hôïp lyù vaãn coøn phoå bieán … 36 2. Hieäu quaû kinh doanh nhìn chung khoâng oån ñònh, coù söï khaùc bieät quaù lôùn giöõa caùc DN trong nöôùc vaø DN coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai …………. Phaân tích qua caùc chæ tieâu veà doanh thu ………………………………………………. Phaân tích qua caùc chæ tieâu veà lôïi nhuaän …………………………………………………… 40 2.

Nhöõng thaùch thöùc môùi ñoái vôùi DN khi Vieät Nam gia nhaäp WTO ………. DN thieáu söï chuaån bò ñaày ñuû trong caû nhaän thöùc laãn haønh ñoäng tröôùc boái caûnh môùi ……………………………………………………………………………………. DN Vieät Nam coù nguy cô bò aùp thueá cao ñoái vôùi haøng hoùa xuaát khaåu töø caùc vuï kieän trong thôøi gian chuyeån ñoåi sang cô cheá thò tröôøng hoøan toøan ………………………………………… 51 2. Giaù caû haøng hoùa coù theå giaûm maïnh do haøng raøo thueá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 quan (thueá nhaäp khaåu) gaàn nhö ñöôïc dôõ boû hoøan toøan …………………………… 53 2.

DN trong nöôùc seõ coù theâm nhieàu ñoái thuû caïnh tranh thuoäc nhoùm DN FDI do gia giaûm phaân bieät ñoái xöû giöõa caùc loïai hình DN…………………………. DN Vieät Nam deã bò tuït haäu nhanh hoaëc phaûi traû chi phí raát cao cho vieäc chuyeån giao coâng ngheä töø nöôùc ngoøai …………………………. 54 Kết luận Chöông II ………………………………………………………………………………………………………. 56 Chöông III – Giaûi phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa DN Vieät Nam…….

Lôïi theá so saùnh cuûa Vieät Nam vaø nhöõng cô hoäi môùi khi Vieät Nam hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá theá giôùi …………………………………. Ñònh höôùng hình thaønh DN caàn chuù troïng hôn veà chaát ………………………. Thuùc ñaåy tieán trình saép xeáp laïi DN Nhaø nöôùc ………………………………………………… 59 3. Trieät ñeå xoùa boû phaân bieät ñoái xöû giöõa DNNN vaø DN khaùc …………….

Hoøan thieän vaø taêng cöôøng phoå caäp phaùp luaät ñoái vôùi ngöôøi daân, naâng cao nhaän thöùc veà tính minh baïch cuûa DN vaø coù cô cheá kieåm soùat hieäu quaû ………………………………………………… 61 3. Giaûi phaùp naâng cao naêng löïc caïnh tranh ñoái vôùi DN Vieät Nam …………. Caùc giaûi phaùp töø phía Nhaø Nöôùc …………………………………………………………………………. Xaây döïng vaø thöïc hieän chieán löôïc ñoåi môùi coâng ngheä quoác gia………….

Khuyeán khích caùc DN ñaàu tö vaøo caùc saûn phaåm coù giaù trò gia taêng cao ……………………………………………………. Quy hoïach nguoàn cung caáp nguyeân lieäu oån ñònh ………………………………….4 Chuù troïng ñeán phöông thöùc quaûn lyù theo tieâu chuaån ……………………………… 70 3.5 Naâng cao chaát löôïng hoaït ñoäng xuùc tieán thöông maïi ………………………. Taêng cöôøng moái lieân keát, hôïp taùc giöõa caùc DN trong nöôùc …………. 72 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Caùc giaûi phaùp ñoái vôùi DN ……………………………………………………………………………… 73 3. Xaây döïng vaø thöïc hieän chieán löôïc ñoåi môùi coâng ngheä phuø hôïp vôùi yeâu caàu phaùt trieån töøng ngaønh, töøng loïai hình doanh nghieäp ………………………………………………………………………………. Chuù troïng ñeán caïnh tranh baèng giaù trò gia taêng song song vôùi vieäc taän duïng nhöõng thuaän lôïi veà ñieàu kieän töï nhieân vaø lao ñoäng giaù reû ………………………………………………… 75 3. Taêng cöôøng kieåm soaùt chi phí ñaàu vaøo vaø quy hoïach nguoàn cung caáp nguyeân lieäu oån ñònh ………………………………………………………… 76 3.

Caûi tieán phöông thöùc quaûn lyù chuù troïng ñeán phöông thöùc quaûn lyù theo tieâu chuaån …………………………………………………. Naâng cao chaát löôïng hoaït ñoäng xuùc tieán thöông maïi ………………………. Taêng cöôøng moái lieân keát, hôïp taùc giöõa caùc DN trong nöôùc …………. 79 Kết luận Chöông III …………………………………………………………………………………………………… 80 PHAÀN KEÁT LUAÄN ……………………………………………………………………………………………………….

82 Baøi vieát ñaõ ñaêng treân Taïp chí Taøi chính soá thaùng 10/2006 Taøi lieäu tham khaûo Caùc phuï luïc (Phuï luïc I,II,III,IV,V) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 DANH MUÏC CAÙC HÌNH VAØ BAÛNG BIEÅU 1. – Tyû troïng caùc loïai hình DN trong toång soá caùc DN naêm 2000 vaø naêm 2005 …………………………………… tr. – Doanh thu bình quaân moät DN (töøng loïai hình) töø naêm 2000 – 2005 ………………………………………… tr. – Tyû suaát lôïi nhuaän treân toång giaù trò taøi saûn cuûa DNNN vaø DN FDI……………………………………………………….4 – Bieán ñoäng ROA vaø ROE cuûa khoái DN ngoøai quoác doanh …………………………………………………….5 – Cô caáu loïai hình DN tham gia khaûo saùt…………………………… tr.

Phuï luïc I – Toång hôïp caùc chæ tieâu cô baûn töø baùo caùo taøi chính naêm cuûa caùc DN giai ñoïan 2000 – 2005 7. Phuï luïc II – Maãu phieáu khaûo saùt ñaùnh giaù naêng löïc caïnh tranh cuûa DN 8. Phuï luïc III – Danh saùch caùc DN tham gia khaûo saùt 9. Phuï luïc IV – Toång hôïp keát quaû khaûo saùt DN LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 DANH MUÏC CAÙC TÖØ VIEÁT TAÉT CP : Coå phaàn TNHH : Traùch nhieäm höõu haïn DN : Doanh nghieäp DNNN : Doanh nghieäp Nhaø nöôùc FDI : Ñaàu tö tröïc tieáp töø nöôùc ngoøai GDP : Toång saûn phaåm quoác noäi R&D : Nghieân cöùu vaø trieån khai SXKD : Saûn xuaát kinh doanh WTO : Toå chöùc thöông maïi theá giôùi ISO : Toå chöùc tieâu chuaån quoác teá (ban haønh Tieâu chuaån heä thoáng quaûn lyù chaát löôïng) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU Doanh nghieäp laø saûn phaåm cuûa neàn kinh teá haøng hoùa.

Ra ñôøi nhö moät söï taát yeáu khaùch quan, doanh nghieäp ñoùng vai troø noøng coát trong söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá noùi rieâng vaø söï thònh vöôïng cuûa moät quoác gia noùi chung. Trong neàn kinh teá thò tröôøng, söï toàn taïi cuûa DN luoân gaén lieàn vôùi caïnh tranh, chính söï caïnh tranh taïo neân ñoäng löïc phaùt trieån cuûa neàn kinh teá. Vôùi xu theá hoäi nhaäp ngaøy caøng maïnh meõ, söï caïnh tranh trôû neân gay gaét hôn. Noù taùc ñoäng ñeán moïi quoác gia vaø Vieät Nam khoâng phaûi laø moät ngoïai leä, ñaëc bieät khi maø Vieät Nam ñaõ chính thöùc trôû thaønh thaønh vieân cuûa Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi (WTO).

Ñieàu naøy taïo ra cho Chính phuû vaø caùc DN nhöõng thaùch thöùc lôùn caàn phaûi vöôït qua, nhaát laø trong boái caûnh xuaát phaùt ñieåm neàn kinh teá chuùng ta coøn ôû möùc thaáp. Tuy nhieân, hoäi nhaäp khoâng chæ mang laïi nhöõng thaùch thöùc, hoäi nhaäp coøn cho ta nhöõng vaän hoäi maø neáu bieát taän duïng, chuùng ta seõ khai thaùc ñöôïc caùc nguoàn löïc moät caùch ñaày ñuû hôn nhaèm höôùng ñeán muïc tieâu phaùt trieån moät caùch beàn vöõng. Chính vì vaäy, hôn luùc naøo heát, khoâng chæ Chính phuû maø moãi moät DN caàn phaûi nhaän thöùc tình hình moät caùch saùng suoát, ñaùnh giaù toøan dieän thöïc traïng cuûa mình, nhöõng ñieåm maïnh, ñieåm yeáu, nhöõng thaùch thöùc noäi taïi, nhöõng thaùch thöùc môùi cuõng nhö nhöõng lôïi theá so saùnh vaø nhöõng vaän hoäi; Töø ñoù coù chieán löôïc ñuùng ñaén cho söï phaùt trieån beàn vöõng ñoái vôùi DN noùi rieâng vaø cho neàn kinh teá Vieät Nam noùi chung. Ñaây cuõng chính laø muïc tieâu nghieân cöùu cuûa luaän vaên naøy – Ñeà taøi “Naâng cao naêng löïc caïnh tranh ñoái vôùi doanh nghieäp Vieät Nam trong boái caûnh hoäi nhaäp”.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa ñeà taøi bao goàm taát caû caùc DN ñöôïc ñaêng kyù thaønh laäp vaø hieän ñang hoïat ñoäng treân laõnh thoå Vieät Nam. Caùc DN ñöôïc chia thaønh hai nhoùm lôùn : Nhoùm DN trong nöôùc bao goàm DN Nhaø nöôùc, DN ngoøai quoác doanh vaø nhoùm DN coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai. Phaïm vi nghieân cöùu cuûa ñeà taøi : Treân cô sôû phaân tích ñaùnh giaù moái töông quan so saùnh giöõa caùc DN trong nöôùc vaø caùc DN coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai taïi Vieät Nam, ñoàng thôøi chæ ra caùc nguyeân nhaân taùc ñoäng, luaän vaên ñöa ra caùc nhoùm giaûi phaùp nhaèm naâng cao naêng löïc caïnh tranh ñoái vôùi caùc DN trong nöôùc, töø ñoù goùp phaàn naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa toøan khoái DN Vieät Nam. Phöông phaùp nghieân cöùu cuûa ñeà taøi : Cô sôû cuûa phöông phaùp luaän laø Hoïc thuyeát cuûa Maùc veà Chuû nghóa duy vaät bieän chöùng; Phöông phaùp nghieân cöùu cuï theå laø taäp hôïp soá lieäu thöù caáp töø Toång cuïc Thoáng keâ vaø Cuïc Taøi chính doanh nghieäp (Boä Taøi chính) giai ñoïan 2000 – 2005, thöïc hieän so saùnh, phaân tích nhaèm ñaùnh giaù söï khaùc bieät giöõa caùc DN trong nöôùc vaø caùc DN coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai; Ngoøai ra, chuùng toâi ñaõ tieán haønh ñieàu tra thöïc ñòa nhaèm khaûo saùt ñònh tính nhaän thöùc cuûa laõnh ñaïo DN veà thöïc traïng cuûa DN mình cuõng nhö nhöõng thuaän lôïi, khoù khaên cuûa DN trong boái caûnh hoäi nhaäp hieän nay.

Ñieåm noåi baät cuûa ñeà taøi laø toång keát ñaùnh giaù moät caùch heä thoáng, coù so saùnh giöõa caùc DN trong nöôùc (bao goàm DN Nhaø nöôùc, DN ngoøai quoác doanh) vaø DN coù voán ñaàu tö nöôùc ngoøai. Boá cuïc cuûa Luaän vaên bao goàm ba chöông cô baûn: Chöông I – Lyù thuyeát veà naêng löïc caïnh tranh cuûa DN. Chöông naøy trình baøy nhöõng cô sôû lyù luaän veà DN, caùc khaùi nieäm chung cuõng nhö nhöõng quy ñònh mang tính phaùp lyù veà DN vaø naêng löïc caïnh tranh. Beân caïnh ñoù, Chöông I cuõng ñi saâu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 phaân tích caùc nhoùm nhaân toá aûnh höôûng ñeán naêng löïc caïnh tranh cuûa DN cuøng caùc tyû soá taøi chính chuû yeáu ñöôïc söû duïng trong quaù trình phaân tích vaø ñaùnh gía.

Cuoái cuøng, Chöông naøy toùm taét moät soá ñieåm noåi baät veà kinh nghieäm cuûa Trung Quoác, Thaùi Lan vaø Nhaät Baûn trong loä trình ñònh höôùng vaø naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa DN .