Nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam: Phân tích đa cấp

Nghiên cứu về khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam qua tiếp cận đa cấp, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển.

• Tác giả: Hoàng Văn Việt
• Người hướng dẫn: Prof. Trần Tiến Khai
• Trường học: University of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam: Phân tích đa cấp
• Loại tài liệu: Doctor Dissertation
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• DECLARATION
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• LIST OF APPENDICES
• LIST OF ABBREVIATIONS
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Background
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Definition of competitiveness
• 2.2. Evolution of competitiveness theory
• 2.3. Frameworks of competitiveness
• 2.3.1. Economic and production indicators
• 2.3.2. Trade performance indices
• 2.4. Summary and the general framework of the dissertation
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY AND DATA
• 3.1. The trade performance indices
• 3.1.1. Revealed comparative advantage (RCA)
• 3.1.2. Relative trade advantage (RTA)
• 3.1.3. Normalized revealed comparative advantage (NRCA)
• 3.1.4. Dynamics of comparative advantage indicators
• 3.1.5. Complementarity and substitutability analysis
• 3.1.7. The data for the trade performance indices
• 3.2. The economic and production indicators in the PAM model
• 3.2.1. Private cost ratio (PCR)
• 3.2.4. Domestic resource cost (DRC)
• 3.2.5. Social cost-benefit (SCB)
• 3.2.6. Nominal protection coefficient (NPC)
• 3.2.7. Effective protection coefficient (EPC)
• 3.2.9. Subsidy ratio to producers (SRP)
• 3.2.10. The data and estimations for the PAM indicators
• 3.2.11. Sensitivity analysis of the PAM indicators
• 4. CHAPTER 4: VIETNAM’S AGRICULTURAL TRADE COMPETITIVENESS: THE CROSS-SECTIONS ANALYSIS
• 4.1. Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the RCA
• 4.1.1. Measuring the static competitiveness
• 4.1.2. Analyzing the dynamics of the competitiveness indicators
• 4.2. Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the RTA
• 4.2.1. Measuring the static competitiveness
• 4.2.2. Analyzing the dynamics of the RTA indicators
• 4.3. Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the NRCA
• 4.3.1. Measuring the static competitiveness
• 4.3.2. Analyzing the dynamics of of the NRCA indicators
• 4.4. The consistencies of the trade performance indices: sector-ranking
• 5. CHAPTER 5: THE ASEAN COUNTRIES’ AGRICULTURAL TRADE PATTERNS: THE CROSS-COUNTRIES ANALYSIS
• 5.1. The agricultural international trade performance of ASEAN countries
• 5.1.1. Agricultural competitiveness by the RCA
• 5.1.2. Agricultural competitiveness by the RTA
• 5.1.3. Agricultural competitiveness by NRCA index
• 5.1.4. Analyzing the dynamics of agricultural competitiveness indicators
• 5.2. The trade agricultural complementarity of the ASEAN countries
• 5.2.1. The agricultural trade complementarity of the ASEAN countries
• 5.2.2. The agricultural export similarity of the ASEAN countries
• 5.2.3. The agricultural complementarity by Spearman coefficients
• 5.2.4. The impact of external markets and factors
• 5.3. The consistencies of the trade performance indices: country-ranking
• 6. CHAPTER 6: THE COMPETITIVENESS OF ALTERNATIVE AGRICULTURAL CROPS: A CASE STUDY OF BEN TRE
• 6.1. Measuring the comparative advantage of the alternative crops
• 6.1.1. The comparative advantage of rice
• 6.1.2. The comparative advantage of coconut
• 6.1.3. The comparative advantage of pomelo
• 6.2. Indicators and sectors consistency and comparison analysis
• 6.3. Sensitive analysis of the comparative advantage indicators
• 6.3.1. Water and land charges
• 6.3.2. The parameters of assuming changes of the variables
• 7. CHAPTER 7: CONCLUSION AND IMPLICATIONS
• 7.1. Vietnam’s agricultural trade competitiveness
• 7.2. The ASEAN countries’ agricultural trade patterns
• 7.3. Competitiveness of alternative agricultural production systems in Ben Tre
• 7.4. Theoretical analysis and conclusion
• LIST OF MY PUBLICATIONS & PROJECTS
• LIST OF REFERENCES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Năng Lực Cạnh Tranh Nông Nghiệp Việt Nam Hiện Nay

Ngành nông nghiệp Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển đổi quan trọng kể từ Đổi Mới năm 1986, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu thông qua các hiệp định thương mại như AFTA, AEC, APEC, WTO và CPTPP. Ngành đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế, công nghiệp hóa của Việt Nam. Xuất khẩu nông sản chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng giá trị xuất khẩu, đóng góp vào GDP và tạo việc làm cho phần lớn dân số. Mặc dù vậy, ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Đó là quy mô sản xuất nhỏ lẻ, tác động tiêu cực đến môi trường, chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích khác, biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng và năng suất thấp. Cần có những giải pháp mang tính chiến lược để nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành. Theo Hoàng Văn Việt, cần tái cơ cấu và lập kế hoạch tổng thể cho các lĩnh vực nông nghiệp.

1.1. Vai trò của Ngành Nông Nghiệp Việt Nam trong Phát Triển Kinh Tế

Ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp ngoại tệ thông qua xuất khẩu, góp phần vào GDP và tạo việc làm. Theo số liệu thống kê, năm 2014, nông nghiệp chiếm 18,12% GDP và sử dụng hơn 48% lực lượng lao động cả nước. Ngành cũng là nguồn sinh kế quan trọng cho người dân nông thôn, chiếm khoảng 67,1% dân số cả nước. (GSO, 2017; WB, 2017) Tuy nhiên, ngành nông nghiệp Việt Nam phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và thị trường, gây ra thu nhập không ổn định cho nông dân.

1.2. Các Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Nông Nghiệp Việt Nam

Bên cạnh những lợi thế về tự nhiên, đất đai và nguồn nước, ngành nông nghiệp Việt Nam đối mặt với những thách thức lớn. Đó là quy mô sản xuất nhỏ lẻ, tác động tiêu cực đến môi trường, chuyển đổi đất nông nghiệp, biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng và năng suất thấp. Đặc biệt, thị trường và giá cả nông sản Việt Nam còn nhiều biến động và thiếu ổn định do chưa có quy hoạch sản xuất nông nghiệp dài hạn. Những vấn đề này đòi hỏi sự tái cấu trúc và quy hoạch tổng thể từ chính phủ, doanh nghiệp và người sản xuất.

II. Phân Tích Đa Cấp Cạnh Tranh Ngành Nông Nghiệp Việt Nam Vấn Đề

Để giải quyết vấn đề năng lực cạnh tranh ngành nông nghiệp, cần tiếp cận đa cấp, từ cấp độ quốc gia, khu vực (ASEAN) đến cấp độ sản phẩm cụ thể. Cần đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến cạnh tranh nông sản, bao gồm chính sách hỗ trợ, hiệu quả sản xuất, chuỗi giá trị, thương mại nông sản và đổi mới công nghệ. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các chỉ số cạnh tranh nông nghiệp như RCA, RTA, NRCA và PAM để đánh giá một cách khách quan vị thế của ngành nông nghiệp Việt Nam so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

2.1. Sự Cần Thiết Của Phân Tích Đa Cấp Trong Cạnh Tranh Nông Nghiệp

Việc phân tích cạnh tranh nông nghiệp không thể chỉ giới hạn ở cấp độ quốc gia mà cần mở rộng ra cấp độ khu vực và sản phẩm cụ thể. Điều này giúp xác định rõ hơn các lợi thế so sánh, điểm yếu và cơ hội để đưa ra các giải pháp phù hợp. Ví dụ, việc so sánh cạnh tranh nông nghiệp giữa Việt Nam và các nước ASEAN giúp xác định các lĩnh vực mà Việt Nam có thể hợp tác và cạnh tranh hiệu quả hơn.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Cạnh Tranh Nông Sản Việt Nam

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cạnh tranh nông sản Việt Nam, bao gồm chính sách hỗ trợ, hiệu quả sản xuất, chuỗi giá trị, thương mại nông sản và đổi mới công nghệ. Các chính sách hỗ trợ của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất và kinh doanh nông nghiệp. Hiệu quả sản xuất, bao gồm năng suất và chi phí, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

2.3. Sử Dụng Chỉ Số RCA RTA NRCA Đánh Giá Cạnh Tranh Nông Nghiệp

Các chỉ số như RCA (Revealed Comparative Advantage), RTA (Relative Trade Advantage) và NRCA (Normalized Revealed Comparative Advantage) là những công cụ hữu ích để đánh giá cạnh tranh nông nghiệp. Chúng cho phép so sánh khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp khác nhau của Việt Nam và so sánh với các nước khác trên thế giới. Ngoài ra, ma trận phân tích chính sách (PAM) cũng được sử dụng để phân tích lợi thế so sánh của các loại cây trồng khác nhau.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sản Xuất Nông Nghiệp Cách Tiếp Cận

Nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp thông qua đổi mới công nghệ, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và phát triển nông nghiệp bền vững là những giải pháp then chốt. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh, biến đổi khí hậu. Đồng thời, cần khuyến khích áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, tiết kiệm chi phí và thân thiện với môi trường. Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn cũng là những hướng đi tiềm năng.

3.1. Đổi Mới Công Nghệ Nông Nghiệp để Tăng Năng Suất và Chất Lượng

Đổi mới công nghệ nông nghiệp là yếu tố quan trọng để tăng năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Điều này bao gồm việc áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới, các quy trình sản xuất tiên tiến và các công nghệ sau thu hoạch. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển là yếu tố then chốt để tạo ra những đột phá về công nghệ trong nông nghiệp.

3.2. Áp Dụng Tiêu Chuẩn Chất Lượng Nông Sản theo Tiêu Chuẩn Quốc Tế

Việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nông sản theo tiêu chuẩn quốc tế như VietGAP, GlobalGAP là cần thiết để nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Các tiêu chuẩn này đảm bảo rằng sản phẩm được sản xuất theo quy trình an toàn, chất lượng và thân thiện với môi trường. Điều này giúp tăng cường niềm tin của người tiêu dùng và mở rộng thị trường xuất khẩu.

3.3. Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Nông Nghiệp Hữu Cơ và Tuần Hoàn

Phát triển nông nghiệp bền vững, bao gồm nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn, là xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về sản phẩm an toàn, thân thiện với môi trường. Nông nghiệp hữu cơ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Nông nghiệp tuần hoàn giúp tái sử dụng các nguồn tài nguyên và giảm thiểu chất thải.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ và Hội Nhập Kinh Tế Nâng Cao Cạnh Tranh

Cần có các chính sách hỗ trợ nông nghiệp hiệu quả từ nhà nước, đặc biệt là các chính sách về tín dụng, bảo hiểm, xúc tiến thương mại và đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn. Đồng thời, cần tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế thông qua việc ký kết các hiệp định thương mại tự do và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này giúp mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài vào ngành nông nghiệp.

4.1. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ Nông Nghiệp từ Nhà Nước

Chính sách hỗ trợ nông nghiệp từ nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất và kinh doanh nông nghiệp. Các chính sách này có thể bao gồm trợ cấp, tín dụng ưu đãi, bảo hiểm nông nghiệp, hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn.

4.2. Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Mở Rộng Thị Trường và Thu Hút Đầu Tư

Hội nhập kinh tế quốc tế thông qua việc ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) và tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu giúp mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài vào ngành nông nghiệp. Việc tham gia vào các FTA giúp giảm thiểu các rào cản thương mại và tăng cường khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.3. Phát Triển Thương Mại Nông Sản và Xúc Tiến Xuất Khẩu Nông Sản

Phát triển thương mại nông sản và xúc tiến xuất khẩu nông sản là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam. Cần tập trung vào việc xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và tìm kiếm các thị trường tiềm năng. Tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế cũng là một kênh hiệu quả để quảng bá sản phẩm nông sản Việt Nam.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phân Tích Cạnh Tranh Nông Nghiệp tại Bến Tre

Nghiên cứu trường hợp cụ thể tại Bến Tre cho thấy sự khác biệt về cạnh tranh giữa các loại cây trồng chủ lực như lúa, dừa và bưởi da xanh. Phân tích PAM (Policy Analysis Matrix) cho thấy, mỗi loại cây trồng có lợi thế so sánh riêng, phụ thuộc vào điều kiện sản xuất và thị trường. Cần có những chính sách khuyến khích phù hợp để phát huy tối đa lợi thế của từng loại cây trồng, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

5.1. So Sánh Cạnh Tranh Giữa Lúa Dừa và Bưởi Da Xanh tại Bến Tre

Nghiên cứu tại Bến Tre so sánh cạnh tranh giữa các loại cây trồng chủ lực như lúa, dừa và bưởi da xanh. Mỗi loại cây trồng có lợi thế so sánh riêng, phụ thuộc vào điều kiện sản xuất và thị trường. Phân tích PAM (Policy Analysis Matrix) giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của từng loại cây trồng.

5.2. Phân Tích PAM Policy Analysis Matrix Đánh Giá Lợi Thế So Sánh

Phân tích PAM (Policy Analysis Matrix) là một công cụ hữu ích để đánh giá lợi thế so sánh của các loại cây trồng khác nhau. PAM cho phép so sánh chi phí và lợi nhuận của sản xuất tư nhân và sản xuất xã hội, từ đó xác định các chính sách can thiệp hiệu quả.

5.3. Chính Sách Khuyến Khích Phù Hợp Phát Huy Lợi Thế Của Từng Loại Cây

Dựa trên kết quả phân tích, cần có những chính sách khuyến khích phù hợp để phát huy tối đa lợi thế của từng loại cây trồng. Ví dụ, đối với cây dừa, cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Đối với cây bưởi da xanh, cần mở rộng thị trường tiêu thụ và áp dụng các quy trình sản xuất an toàn.

VI. Kết Luận Tái Cấu Trúc và Định Hướng Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam, cần có sự tái cấu trúc toàn diện, từ quy hoạch sản xuất đến chính sách hỗ trợ và hội nhập kinh tế. Phát triển nông nghiệp bền vững, chú trọng chất lượng, an toàn và thân thiện với môi trường là xu hướng tất yếu. Cần tập trung vào việc xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đồng thời, cần đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại.

6.1. Tái Cấu Trúc Toàn Diện Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Nông Nghiệp

Tái cấu trúc toàn diện là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam. Điều này bao gồm việc quy hoạch lại sản xuất, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng chuỗi giá trị hiệu quả.

6.2. Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Hướng Đến Chất Lượng và An Toàn

Phát triển nông nghiệp bền vững, chú trọng chất lượng, an toàn và thân thiện với môi trường là xu hướng tất yếu. Điều này đòi hỏi việc áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

6.3. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Nông Nghiệp Chất Lượng Cao Cho Tương Lai

Đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp trong tương lai. Cần tập trung vào việc trang bị cho người lao động kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế ngành Kinh tế phát triển (mã số: 62310105) của nghiên cứu sinh Hoàng Văn Việt, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Tiến Khai và PGS.TS. Từ Văn Bình tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (bảo vệ tháng 12 năm 2017), mang tiêu đề chính thức: “Investigating the Competitiveness of Vietnam’s Agricultural Sector: A Multi-Level Approach” (tên trong bản cam đoan: “Investigating and Comparing the Agricultural Competitiveness of Vietnam”).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986 và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng từ đầu thập niên 1990 (tham gia AFTA, AEC, APEC, WTO, đàm phán TPP/CPTPP, RCEP và các hiệp định song phương), khu vực nông nghiệp luôn giữ vai trò trụ cột đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam:

• Đóng góp nguồn thu ngoại tệ quan trọng: Xuất khẩu nông sản chiếm trên 33% (năm 1997) và 17% (năm 2014) tổng giá trị xuất khẩu cả nước, tạo nguồn tích lũy nhập khẩu máy móc, công nghệ phục vụ công nghiệp hóa.
• Tỷ trọng trong nền kinh tế: Khu vực nông nghiệp chiếm 26% GDP năm 1997 và 18,12% GDP năm 2014.
• Giải quyết việc làm và sinh kế: Nông nghiệp chiếm hơn 48% tổng lực lượng lao động cả nước, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có mức độ phụ thuộc việc làm vào nông nghiệp đứng thứ ba trên thế giới (chỉ sau Bhutan và Campuchia); có khoảng 67,1% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn năm 2014 (theo số liệu từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới).

Tuy nhiên, nông nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro nội tại: sự thống trị của mô hình sản xuất nông hộ quy mô nhỏ lẻ, phương thức canh tác truyền thống thâm dụng đất đai và lao động, chi phí đầu vào gia tăng, năng suất thấp, tác động tiêu cực tới môi trường, chuyển đổi đất nông nghiệp sang đô thị hóa, và áp lực từ biến đổi khí hậu. Trên thị trường quốc tế, nông sản Việt Nam chủ yếu xuất khẩu thô, giá trị gia tăng và giá trị thương hiệu thấp, đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia trong khu vực như Thái Lan và Campuchia. Khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) hình thành năm 2015 tạo ra thị trường chung quy mô 2,6 nghìn tỷ USD với hơn 622 triệu dân, các quốc gia ASEAN có điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng tương đồng vừa tạo cơ hội vừa đặt ra thách thức về tính thay thế hoặc cạnh tranh lẫn nhau.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định gồm:

1. Thiếu các nghiên cứu toàn diện đánh giá năng lực cạnh tranh nông nghiệp Việt Nam ở cả trạng thái tĩnh và động theo chuỗi thời gian dài, sử dụng đồng thời nhiều chỉ số thương mại (RCA, RTA, NRCA) và kiểm định tính nhất quán giữa các chỉ số này theo mặt cắt ngành.
2. Thiếu các phân tích so sánh vị thế cạnh tranh nông nghiệp giữa các nước ASEAN qua chuỗi thời gian, đặc biệt là kiểm định tính bổ sung (complementarity) và tính tương đồng/thay thế (substitutability) trong xuất nhập khẩu nông sản giữa các thành viên ASEAN.
3. Thiếu các nghiên cứu thực nghiệm so sánh lợi thế so sánh và khả năng sinh lời giữa các hệ thống cây trồng cạnh tranh trên cùng một vùng đất bằng ma trận phân tích chính sách (PAM) kết hợp phân tích độ nhạy đa kịch bản.
4. Thiếu sự so sánh và đối chiếu lý thuyết giữa cách tiếp cận kết quả thương mại (vĩ mô) và cách tiếp cận chỉ số kinh tế - sản xuất (vi mô) trong đo lường năng lực cạnh tranh.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 4 mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá năng lực cạnh tranh thương mại nông nghiệp tĩnh và động của Việt Nam ở cấp độ nhóm ngành trên thị trường thế giới; phân tích xu hướng hội tụ/phân kỳ và kiểm định tính nhất quán của các chỉ số kết quả thương mại theo mặt cắt ngành.
2. Điều tra và so sánh mô hình thương mại nông nghiệp của Việt Nam trong tương quan với các quốc gia ASEAN; xác định mức độ bổ sung hoặc thay thế lẫn nhau giữa các nước ASEAN trên thị trường thế giới và kiểm định tính nhất quán của các chỉ số theo mặt cắt quốc gia.
3. Đánh giá lợi thế so sánh và hiệu quả kinh tế của các hệ thống sản xuất cây trồng thay thế gồm lúa, dừa và bưởi trên cùng điều kiện nông nghệ sinh thái thông qua nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bến Tre (Đồng bằng sông Cửu Long) bằng mô hình PAM ở giá thị trường và giá xã hội; phân tích độ nhạy trước các biến động về khí hậu, giá cả, năng suất và chính sách.
4. Phân tích thực nghiệm tính nhất quán và so sánh lý thuyết về sự khác biệt cũng như hàm ý chính sách giữa cách tiếp cận chỉ số thương mại và cách tiếp cận chỉ số kinh tế.

Câu hỏi nghiên cứu

Bốn câu hỏi nghiên cứu tương ứng với bốn mục tiêu:

1. Việt Nam có đạt được lợi thế so sánh trong nông nghiệp trên thị trường thế giới theo thời gian hay không? Các chỉ số năng lực cạnh tranh thay đổi như thế nào qua các giai đoạn tái cơ cấu, đổi mới và hội nhập? Các chỉ số thương mại có nhất quán trong việc đo lường, xếp hạng và xác định năng lực cạnh tranh nông nghiệp của Việt Nam theo mặt cắt ngành không?
2. Năng lực cạnh tranh nông nghiệp của các nước ASEAN trên thị trường thế giới ra sao và các nước này bổ sung hay thay thế nhau trong xuất nhập khẩu nông sản? Nông nghiệp Việt Nam có vị thế cạnh tranh thế nào khi so sánh với các nước ASEAN? Các chỉ số thương mại có nhất quán trong xếp hạng theo mặt cắt quốc gia không?
3. Trong ba loại cây trồng lúa, dừa và bưởi tại Bến Tre, loại cây nào đạt lợi thế so sánh mạnh hơn và mang lại hiệu quả cao hơn cho nông dân và doanh nghiệp dưới tác động của biến đổi khí hậu, suy thoái tài nguyên và biến động thị trường?
4. Các chỉ số kết quả thương mại và chỉ số kinh tế nhất quán hay khác biệt như thế nào, tại sao, và chúng cung cấp những hàm ý lý thuyết và thực tiễn gì cho các tác nhân trong chuỗi giá trị và nhà hoạch định chính sách?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp ở cấp độ vĩ mô (quốc gia, nhóm ngành) và cấp độ vi mô (sản phẩm, hệ thống sản xuất cây trồng).
• Phạm vi không gian: Việt Nam, 10 quốc gia ASEAN (phân tích so sánh), và nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bến Tre (đại diện cho vùng sinh thái nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long).
• Phạm vi hàng hóa: 61 nhóm hàng nông sản cấp độ 3 chữ số theo Hệ thống Phân loại Thương mại Quốc tế (SITC Rev. 3); 3 loại cây trồng thay thế cạnh tranh trên cùng diện tích đất canh tác tại Bến Tre gồm lúa (cây lương thực thiết yếu), dừa (cây công nghiệp/nguyên liệu), và bưởi (cây ăn trái tiềm năng).
• Phạm vi thời gian: Luận án thực hiện trong giai đoạn 2013-2017. Dữ liệu thương mại thứ cấp được thu thập cho giai đoạn 1997-2014 đối với Việt Nam và 1997-2015 đối với các nước ASEAN. Khảo sát thực địa sơ cấp tại Bến Tre được triển khai vào năm 2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án thực hiện tổng quan hệ thống hóa 6 trường phái và hướng tiếp cận đo lường năng lực cạnh tranh trong tài liệu học thuật:

1. Các chỉ số kinh tế và sản xuất (Economic and production indicators)
2. Các chỉ số kết quả thương mại (Trade performance indices)
3. Các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh (Determinants of competitiveness)
4. Khung phân tích đa chiều (Multidimensional frameworks)
5. Cách tiếp cận chuỗi giá trị (Value chain performance approaches)
6. Phương pháp đối sánh chuẩn (Benchmarking)

Tiến trình phát triển lý thuyết năng lực cạnh tranh

Tác giả điểm lại các mốc phát triển lý thuyết kinh tế quốc tế và năng lực cạnh tranh:

• Thuyết thương mại cổ điển: Adam Smith (1776) với lý thuyết lợi thế tuyệt đối dựa trên chi phí lao động; David Ricardo (1817) phát triển lý thuyết lợi thế so sánh; J.S. Mill (1848, 1873) bổ sung yếu tố cầu tương hỗ và vai trò bảo hộ có điều kiện trong giai đoạn ban đầu (infant industry).
• Thuyết tân cổ điển: Mô hình tỷ lệ yếu tố sản xuất của Heckscher (1919) và Ohlin (1933) nhấn mạnh nguồn lực sẵn có (vốn và lao động); Stolper & Samuelson (1941) về mối liên hệ giữa giá hàng hóa và giá yếu tố sản xuất; Samuelson (1948, 1962) với định lý cân bằng giá yếu tố sản xuất và vai trò của nhu cầu nội địa; Rybczynski (1955) về sự gia tăng nguồn lực một yếu tố tác động đến sản lượng ngành; Salter (1959) và Swan (1960) về ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái thực.
• Các lý thuyết giải thích nghịch lý và thương mại mới: Nghiên cứu thực nghiệm của Leontief (1953) đưa ra nghịch lý Leontief; Linder (1961) với lý thuyết cầu chồng lấn (overlapping demand); Vernon (1966) với chu kỳ sống của sản phẩm; lý thuyết thương mại nội ngành của Balassa (1966), Grubel (1967), Grubel & Lloyd (1975), Lancaster (1979, 1980); Paul Krugman (1979, 1980) và Helpman & Krugman (1999) phát triển lý thuyết thương mại mới dựa trên tính kinh tế nhờ quy mô (economies of scale) và cấu trúc thị trường cạnh tranh không hoàn hảo; mô hình trọng lực của Tinbergen (1962); mô hình Ricardian nhiều quốc gia nhiều hàng hóa của McKenzie (1954), Jones (1961), Dornbusch et al. (1977), Shiozawa (2007).
• Các khung năng lực cạnh tranh quản trị và quốc gia: Mô hình Kim cương của Michael Porter (1990a, 1990b, 1998); mô hình Kim cương kép của Rugman & D’Cruz (1993); mô hình 9 yếu tố của Cho (1994); mô hình Kim cương kép khái quát hóa của Moon, Rugman & Verbeke (1995). Tranh luận của Krugman (1994) cho rằng năng lực cạnh tranh chỉ có ý nghĩa ở cấp độ doanh nghiệp thay vì quốc gia, đối lập với quan điểm của Sharples (1990), Lall (2001), Garelli (2002), Buckley et al. (1988), Hatzichronologou (1996 - OECD), EU (2003), UNCTAD (2002), Aiginger (2006).
• Các bộ chỉ số tổng hợp: Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCI) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF); Niên giám Năng lực Cạnh tranh Thế giới (WCY) của IMD (Bris, 2014); Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Quốc gia (NCI) của Kao et al. (2008); Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Đô thị (UCR - Ni, 2012); Chỉ số PCI và Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Việt Nam (Ketels et al., 2010).
• Chuỗi giá trị nông sản: Mô hình của Van der Vorst (2000), Aramyan et al. (2007), Gorton et al. (2013); công cụ Benchmarking của Camp (1989), Zairi (1994, 1996), Bendell et al. (1993), Kovacic (2007).

Tình hình nghiên cứu thực nghiệm và vị trí của luận án

Về phương pháp chỉ số thương mại, các công trình quốc tế (Banterle & Carraresi, 2007; Qineti et al., 2008; Sanidas & Shin, 2010; Bojnec & Ferto, 2009, 2016) và nghiên cứu tính bổ sung/tương đồng thương mại (Drysdale, 1969; Finger & Kreinin, 1979; Vaillant & Ons, 2002; Jayawickrama & Thangavelu, 2010) đã được ứng dụng rộng rãi. Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Nguyen & Sumalde (2008), Le (2010), Nguyen (2011), Vixathep (2013) mới chỉ áp dụng đơn lẻ chỉ số RCA cho một mặt hàng hoặc cho toàn bộ nền kinh tế, chưa phân tích động thái đa chỉ số và chưa kiểm định tính nhất quán theo quy chuẩn Ballance et al. (1987).

Về phương pháp ma trận phân tích chính sách (PAM) do Monke & Pearson (1989) phát triển, các tác giả quốc tế (Yao, 1997a, 1997b; Morrison & Balcombe, 2002; Gorton et al., 2006; Liefert et al., 2011) và trong nước (Vo & Nguyen, 2011; Tran et al., 2013; Vo et al., 2015; Nguyen & Sumalde, 2006; Nguyen & Phan, 2012; Nguyen & Heidhues, 2004) phần lớn chỉ nghiên cứu một sản phẩm riêng lẻ (như lúa gạo) hoặc chỉ tính toán DRC ở giá thị trường so với tỷ giá chính thức, chưa so sánh giữa các cây trồng thay thế trên cùng một diện tích đất và chưa gắn kết với các chỉ số thương mại quốc tế.

Luận án định vị là công trình kết hợp đồng thời hai cách tiếp cận: đo lường vĩ mô bằng hệ thống chỉ số thương mại (RCA, RTA, NRCA) và đo lường vi mô bằng mô hình PAM, liên kết từ cấp độ nông hộ, nhóm ngành đến cấp độ quốc gia và khu vực ASEAN.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án định nghĩa: Năng lực cạnh tranh là khả năng thực hiện của một thực thể (quốc gia, ngành hoặc doanh nghiệp) nhằm đạt được thị phần tương đối cao hơn trên thị trường toàn cầu dựa trên chi phí nội địa tương đối thấp hơn để tối đa hóa và gia tăng phúc lợi xã hội ở hiện tại và tương lai. Khung nghiên cứu tích hợp hai nhánh phương pháp chính:

Phương pháp nghiên cứu định lượng

1. Nhóm chỉ số kết quả thương mại

• Lợi thế so sánh biểu hiện (Revealed Comparative Advantage - RCA) của Balassa (1965): Đo lường tỷ trọng xuất khẩu của một mặt hàng nông sản trong tổng xuất khẩu của quốc gia so với tỷ trọng tương ứng của toàn thế giới.
• Lợi thế thương mại tương đối (Relative Trade Advantage - RTA) của Vollrath (1991): Bằng hiệu số giữa Lợi thế xuất khẩu tương đối (RXA) và Lợi thế nhập khẩu tương đối (RMA), loại trừ ảnh hưởng của nhập khẩu và hiện tượng thương mại nội ngành hai chiều.
• Lợi thế so sánh biểu hiện chuẩn hóa (Normalized Revealed Comparative Advantage - NRCA) của Yu et al. (2009): Chuẩn hóa giá trị về khoảng [-0.25, 0.25] hoặc tổng bằng 0, cho phép so sánh trực tiếp qua thời gian, giữa các ngành và giữa các quốc gia.
• Phân tích động thái năng lực cạnh tranh:
  • Hồi quy bình phương bé nhất (OLS) theo chuỗi thời gian để kiểm tra xu hướng ổn định, hội tụ hay phân kỳ.
  • Ma trận xác suất chuyển đổi Markov (Markov transition probability matrix) và chỉ số dịch chuyển M-Shorrocks để đánh giá xác suất duy trì hoặc chuyển dịch giữa các nhóm lợi thế cạnh tranh.
  • Phân tích xu hướng tăng/giảm mạnh nhất (top gaining and losing trends).
• Phân tích tương tác thương mại khu vực:
  • Chỉ số bổ sung thương mại (Trade Complementarity Index - TCI) của Drysdale (1969).
  • Chỉ số tương đồng xuất khẩu (Export Similarity Index - ESI) của Finger & Kreinin (1979).
  • Hệ số tương quan thứ bậc Spearman (Spearman's rank correlation coefficient).
• Kiểm định tính nhất quán của các chỉ số thương mại: Dựa trên phương pháp của Ballance et al. (1987) theo 3 cấp độ đo lường:
  • Cấp độ định lượng (cardinal): Hệ số tương quan Pearson.
  • Cấp độ thứ bậc (ordinal): Hệ số tương quan hạng Spearman.
  • Cấp độ lưỡng phân (dichotomous): Tỷ lệ phần trăm đồng thuận phân loại có/không có lợi thế so sánh.

2. Nhóm chỉ số trong Ma trận Phân tích Chính sách (PAM)

Cấu trúc kế toán ma trận PAM (Monke & Pearson, 1989):

Chỉ tiêu	Doanh thu	Chi phí yếu tố thương mại hóa	Chi phí yếu tố nội địa	Lợi nhuận
Giá tư nhân (thị trường)	A	B	C	D = A - B - C
Giá xã hội (kinh tế)	E	F	G	H = E - F - G
Tác động chính sách / Sai lệch	I = A - E	J = B - F	K = C - G	L = D - H = I - J - K

Các chỉ số tính toán từ ma trận PAM:

• Lợi nhuận tư nhân (Private Profitability - PP): $D = A - B - C$

• Tỷ số chi phí tư nhân (Private Cost Ratio - PCR): $PCR = C / (A - B)$

• Lợi nhuận xã hội (Social Profitability - SP): $H = E - F - G$

• Chi phí nguồn lực trong nước (Domestic Resource Cost - DRC): $DRC = G / (E - F)$

• Tỷ số chi phí - lợi ích xã hội (Social Cost-Benefit - SCB): $SCB = (F + G) / E$

• Hệ số bảo hộ danh nghĩa đối với đầu ra (Nominal Protection Coefficient on Output - NPCO): $NPCO = A / E$

• Hệ số bảo hộ danh nghĩa đối với đầu vào (Nominal Protection Coefficient on Input - NPCI): $NPCI = B / F$

• Hệ số bảo hộ hữu hiệu (Effective Protection Coefficient - EPC): $EPC = (A - B) / (E - F)$

• Hệ số lợi nhuận (Profitability Coefficient - PC): $PC = D / H$

• Tỷ lệ trợ cấp cho người sản xuất (Subsidy Ratio to Producers - SRP): $SRP = L / E$

• Phân tích độ nhạy (Sensitivity Analysis): Luận án kiểm định độ nhạy của các chỉ số PAM theo 3 nhóm kịch bản:

  1. Kịch bản tác động của biến đổi khí hậu (xâm nhập mặn, khô hạn làm giảm năng suất).
  2. Kịch bản áp dụng biểu phí sử dụng nước tưới và thuế/phí thuê đất.
  3. Kịch bản biến động các tham số giả định: giá bán nông sản đầu ra, giá phân bón đầu vào, giá thuê đất, năng suất cây trồng, và tỷ giá hối đoái thực hiệu dụng (REER).

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu

1. Dữ liệu thứ cấp:
   • Dữ liệu xuất nhập khẩu của 61 nhóm hàng nông nghiệp theo mã SITC Rev. 3 (cấp 3 chữ số) từ UN Comtrade trong giai đoạn 1997-2014 (Việt Nam) và 1997-2015 (các nước ASEAN).
   • Dữ liệu bổ trợ từ ITC, FAO, Ngân hàng Thế giới (WB), Tổng cục Thống kê (GSO), và Tổng cục Hải quan Việt Nam (GDVC).
2. Dữ liệu sơ cấp:
   • Điều tra khảo sát thực địa năm 2017 tại tỉnh Bến Tre trên 4 nhóm đối tượng thuộc chuỗi giá trị (nông dân trồng dừa/lúa/bưởi, thương lái thu gom, cơ sở sơ chế, và doanh nghiệp chế biến công nghiệp), kết hợp phỏng vấn sâu các bên liên quan (cơ quan quản lý nông nghiệp địa phương, ngân hàng nông nghiệp, chuyên gia kỹ thuật).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHAPTER 1: INTRODUCTION

Chương 1 giới thiệu tổng quan bối cảnh phát triển và tái cơ cấu kinh tế của Việt Nam sau Đổi mới 1986. Tác giả nêu rõ vai trò trọng yếu của ngành nông nghiệp về kim ngạch xuất khẩu, đóng góp GDP và giải quyết việc làm cho 48% lao động cả nước. Chương này xác định các vấn đề tồn tại của nông nghiệp Việt Nam, nêu bật 4 khoảng trống nghiên cứu, xác lập 4 mục tiêu và 4 câu hỏi nghiên cứu, giới thiệu phương pháp luận, phạm vi dữ liệu, ý nghĩa đóng góp và kết cấu 7 chương của luận án.

CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW

Chương 2 trình bày tổng quan lý luận về khái niệm và bản chất của năng lực cạnh tranh. Tác giả phân tích các cuộc tranh luận học thuật về sự khác biệt giữa lợi thế so sánh (giá bóng xã hội) và lợi thế cạnh tranh (giá thị trường); cấp độ nghiên cứu (quốc gia, ngành, chuỗi giá trị, doanh nghiệp); phân tích 6 khung tiếp cận đo lường. Tác giả hệ thống hóa lịch sử tiến hóa của lý thuyết năng lực cạnh tranh từ thuyết Trọng thương, Cổ điển (Smith, Ricardo, Mill), Tân cổ điển (Heckscher-Ohlin, Stolper-Samuelson, Rybczynski), Lý thuyết thương mại mới (Krugman, Lancaster) đến các mô hình quản trị hiện đại (Porter, Rugman, Cho, WEF, IMD, mô hình chuỗi giá trị nông sản). Cuối chương, tác giả xây dựng khung phân tích chung cho toàn bộ luận án (Figure 2-1).

CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY AND DATA

Chương 3 chi tiết hóa toàn bộ các công thức toán học, quy trình ước lượng và nguồn dữ liệu:

• Công thức tính toán các chỉ số thương mại RCA, RTA, NRCA, TCI, ESI, hệ số Spearman.
• Phương pháp phân tích động thái: Hồi quy OLS xác định hệ số góc theo thời gian, thiết lập ma trận xác suất chuyển đổi Markov, chỉ số bất ổn định M-Shorrocks.
• Cấu trúc hạch toán và cách tính 10 chỉ số trong ma trận PAM (Table 3-1), phân bổ chi phí nội địa và chi phí thương mại hóa, quy trình xác định giá bóng xã hội (giá FOB, CIF, tỷ giá cân bằng xã hội).
• Thiết kế mẫu điều tra khảo sát sơ cấp cho các tác nhân chuỗi giá trị tại Bến Tre (Table 3-2, các phụ lục bảng hỏi từ Appendix 28 đến 31).

CHAPTER 4: VIETNAM’S AGRICULTURAL TRADE COMPETITIVENESS: THE CROSS-SECTIONS ANALYSIS

Chương 4 thực hiện phân tích thực nghiệm năng lực cạnh tranh thương mại của 61 nhóm hàng nông sản Việt Nam giai đoạn 1997-2014:

• Đo lường tĩnh: Xác định danh mục các nhóm ngành nông sản đạt lợi thế so sánh mạnh nhất theo RCA (Table 4-1), RTA (Table 4-7) và NRCA (Table 4-13), bao gồm lúa gạo, cà phê, cao su tự nhiên, hạt điều, hạt tiêu, hàng thủy hải sản.
• Phân tích động thái:
  • Đánh giá sự dịch chuyển thứ hạng của các chỉ số qua các giai đoạn (Table 4-2, 4-8, 4-14).
  • Kết quả ước lượng hồi quy OLS qua 3 thời kỳ (Table 4-3, 4-9, 4-15) cho thấy xu hướng biến động và mức độ phân kỳ/hội tụ của năng lực cạnh tranh xuất khẩu.
  • Phân loại giá trị chỉ số và ma trận chuyển đổi xác suất Markov (Table 4-4, 4-5, 4-10, 4-11, 4-16, 4-17) xác nhận tính ổn định tương đối ở các nhóm ngành có lợi thế cạnh tranh cao nhất nhưng có sự suy giảm biên độ ở một số mặt hàng truyền thống do chi phí gia tăng.
  • Nhận diện danh sách các nhóm hàng có xu hướng cải thiện mạnh nhất (top gaining) và suy giảm mạnh nhất (top losing) (Table 4-6, 4-12, 4-18).
• Kiểm định tính nhất quán: Đánh giá mức độ đồng thuận giữa RCA, RTA và NRCA theo mặt cắt ngành (Table 4-19). Kết quả chỉ ra rằng các chỉ số có tính nhất quán cao ở thang đo thứ bậc và lưỡng phân, nhưng có sự phân kỳ ở thang đo định lượng do bản chất công thức toán học khác nhau.

CHAPTER 5: THE ASEAN COUNTRIES’ AGRICULTURAL TRADE PATTERNS: THE CROSS-COUNTRIES ANALYSIS

Chương 5 mở rộng phạm vi nghiên cứu sang 10 quốc gia thành viên ASEAN giai đoạn 1997-2015:

• Đánh giá và xếp hạng năng lực cạnh tranh nông nghiệp của các nước ASEAN theo RCA, RTA và NRCA (Table 5-1 đến 5-5).
• Phân tích động thái năng lực cạnh tranh cấp quốc gia thông qua mô hình Markov (Table 5-6, 5-7).
• Đánh giá tính bổ sung thương mại nông nghiệp thông qua chỉ số TCI (Table 5-8, Figure 5-1) và tính tương đồng xuất khẩu qua chỉ số ESI (Table 5-9, Figure 5-2). Kết quả chứng minh mức độ tương đồng xuất khẩu nông sản giữa các nước ASEAN là tương đối cao, cho thấy tính chất cạnh tranh và thay thế lẫn nhau trên thị trường thế giới lớn hơn tính chất bổ sung nội khối.
• Phân tích tương quan thứ bậc Spearman giữa các quốc gia qua các năm (Table 5-10 đến 5-12, Figure 5-3).
• Phân tích cơ cấu thị trường xuất nhập khẩu nông sản hàng đầu của ASEAN (Figure 5-4, Figure 5-5) và đánh giá tác động của các thị trường đối tác bên ngoài.
• Kiểm định tính nhất quán của các chỉ số thương mại theo mặt cắt quốc gia (Table 5-13).

CHAPTER 6: THE COMPETITIVENESS OF ALTERNATIVE AGRICULTURAL CROPS: A CASE STUDY OF BEN TRE

Chương 6 trình bày kết quả nghiên cứu trường hợp tại Bến Tre nhằm so sánh hiệu quả kinh tế và lợi thế so sánh của 3 hệ thống cây trồng cạnh tranh:

• Kết quả ma trận PAM và các chỉ số lợi thế so sánh cho từng loại cây:
  • Cây lúa (Rice): Tổng hợp bảng PAM và các chỉ số kinh tế (Table 6-1), đối chiếu với chỉ số thương mại (Table 6-2). Lúa gạo đạt hiệu quả tài chính tư nhân nhưng lợi nhuận xã hội ròng ở mức thấp khi tính đúng chi phí tài nguyên và nguồn lực.
  • Cây dừa (Coconut): Tổng hợp bảng PAM (Table 6-3) và chỉ số thương mại (Table 6-4). Dừa thể hiện lợi thế so sánh xã hội vững chắc (DRC < 1, SCB < 1) và khả năng sinh lời tư nhân ổn định.
  • Cây bưởi (Pomelo): Tổng hợp bảng PAM (Table 6-5) và chỉ số thương mại (Table 6-6). Bưởi mang lại tỷ suất lợi nhuận tư nhân và lợi nhuận xã hội cao nhất trong ba loại cây trồng khảo sát.
• So sánh tổng hợp năng lực cạnh tranh giữa các cây trồng bằng nhiều chỉ số (Table 6-7) và đánh giá tác động khi tính đến chi phí cơ hội của đất đai (Table 6-8).
• Kết quả phân tích độ nhạy:
  • Độ nhạy trước tác động của biến đổi khí hậu như hạn mặn làm sụt giảm năng suất (Table 6-9).
  • Độ nhạy trước việc áp dụng biểu phí nước tưới và thuế/phí thuê đất (Table 6-10).
  • Độ nhạy trước sự thay đổi giá đầu ra, giá phân bón, tiền thuê đất, năng suất và tỷ giá REER (các phụ lục từ Appendix 23 đến 27).

CHAPTER 7: CONCLUSION AND IMPLICATIONS

Chương 7 tổng hợp các phát hiện chính từ kết quả nghiên cứu ở cấp độ quốc gia, khu vực ASEAN và cấp độ nông hộ tại Bến Tre; thảo luận lý thuyết so sánh giữa chỉ số thương mại và chỉ số kinh tế PAM. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất 5 nhóm hàm ý và giải pháp chính sách:

1. Tái cấu trúc mô hình sản xuất và thương mại nông nghiệp (Re-structuring the agricultural production and trade pattern).
2. Duy trì và củng cố vị thế của các ngành hàng nông sản có năng lực cạnh tranh cao (Maintaining the rankings of strong competitiveness sectors).
3. Mở rộng và thực thi hiệu quả tiến trình hội nhập khu vực và toàn cầu (Expanding and enforcing the regional and global integration).
4. Xây dựng quy hoạch tổng thể sản xuất nông nghiệp dài hạn (Building the agricultural production master plans).
5. Thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu (Promoting sustainable agriculture and adapting to climate changes).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và phương pháp luận

• Luận án xây dựng khung phân tích đa cấp độ kết hợp giữa phương pháp vĩ mô (chỉ số kết quả thương mại quốc tế: RCA, RTA, NRCA) và phương pháp vi mô (ma trận phân tích chính sách PAM).
• Thực hiện kiểm định tính nhất quán (consistency test) mang tính hệ thống đối với các chỉ số RCA, RTA, NRCA theo cả mặt cắt nhóm ngành (sector-ranking) và mặt cắt quốc gia (country-ranking) trên cả 3 thang đo toán học (định lượng, thứ bậc, và lưỡng phân), làm rõ giới hạn ứng dụng của từng chỉ số.
• Luận giải cơ sở lý thuyết về sự phân kỳ giữa chỉ số kết quả thương mại (chỉ phản ánh thị phần xuất khẩu thực tế) và chỉ số kinh tế xã hội PAM (phản ánh chi phí tài nguyên, hiệu quả xã hội và phúc lợi ròng), giải thích vì sao một ngành có thị phần xuất khẩu lớn chưa chắc đã đạt hiệu quả phúc lợi xã hội tối ưu nếu có sự sai lệch chính sách hoặc trợ cấp méo mó.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm toàn diện về vị thế cạnh tranh tĩnh và động của 61 nhóm hàng nông sản Việt Nam qua chuỗi thời gian 1997-2014, xác định rõ nhóm hàng có lợi thế vững chắc, nhóm hàng đang suy giảm và nhóm hàng tiềm năng.
• Xác định mô hình thương mại nông nghiệp của 10 quốc gia ASEAN trong giai đoạn 1997-2015; lượng hóa mức độ tương đồng xuất khẩu (ESI) và bổ sung thương mại (TCI), khẳng định tính chất cạnh tranh thay thế chiếm ưu thế trong thương mại nông sản nội khối ASEAN.
• Cung cấp bằng chứng định lượng tại Bến Tre chứng minh cây dừa và cây bưởi có lợi thế so sánh và hiệu quả kinh tế - xã hội cao hơn so với sản xuất lúa thuần nông trên cùng điều kiện đất đai; lượng hóa khả năng chống chịu của từng loại cây trước các cú sốc biến đổi khí hậu (hạn mặn) và biến động giá thị trường.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng: Quy hoạch chuyển đổi một phần diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả, thường xuyên bị xâm nhập mặn sang trồng dừa và cây ăn trái giá trị cao (như bưởi), gắn với chuỗi chế biến sâu.
2. Nâng cao giá trị gia tăng: Giảm tỷ trọng xuất khẩu thô, tập trung đầu tư công nghệ chế biến, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và thương hiệu quốc gia cho các mặt hàng chủ lực.
3. Tận dụng các hiệp định thương mại: Chủ động khai thác các cam kết cắt giảm thuế quan từ AEC, RCEP, CPTPP và EVFTA để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.
4. Quy hoạch sản xuất đồng bộ: Xây dựng bản đồ quy hoạch nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long, kiểm soát chi phí đầu vào và quản lý nguồn nước tưới bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Khảo sát mô hình PAM mới chỉ thực hiện tại tỉnh Bến Tre trên 3 loại cây trồng (lúa, dừa, bưởi). Bến Tre là địa bàn có lợi thế lớn về dừa và bưởi nhưng chưa phải là địa bàn đại diện tiêu biểu nhất cho toàn bộ vùng sản xuất lúa trọng điểm của Đồng bằng sông Cửu Long.
• Dữ liệu thứ cấp kết thúc ở năm 2014 đối với Việt Nam và 2015 đối với các nước ASEAN do độ trễ công bố của hệ thống dữ liệu UN Comtrade tại thời điểm hoàn thành luận án (2017).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi ứng dụng mô hình PAM sang các vùng sinh thái nông nghiệp khác của Việt Nam (Tây Nguyên, Đồng bằng sông Hồng) và bổ sung các đối tượng cây trồng, vật nuôi chủ lực khác (thủy sản, cây công nghiệp dài ngày).
• Cập nhật chuỗi dữ liệu thương mại quốc tế theo các phân loại mới hơn để theo dõi biến động năng lực cạnh tranh sau khi các hiệp định thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) chính thức có hiệu lực.
• Tích hợp sâu hơn các biến số phân tích chuỗi giá trị và các rào cản phi thuế quan (tiêu chuẩn kỹ thuật SPS, TBT) vào mô hình đánh giá năng lực cạnh tranh.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nhà hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương, Sở Nông nghiệp các tỉnh ĐBSCL): Cung cấp căn cứ thực nghiệm để xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chiến lược xuất khẩu nông sản chủ lực và chính sách hỗ trợ giá/thuế tài nguyên.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp và Kinh tế quốc tế: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp giữa các chỉ số thương mại (RCA, RTA, NRCA), phân tích chuỗi Markov, kiểm định tính nhất quán và ma trận PAM.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và hiệp hội ngành hàng: Tham khảo số liệu phân tích độ nhạy và hiệu quả chuỗi giá trị để đưa ra quyết định đầu tư vùng nguyên liệu và phát triển thị trường xuất khẩu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng những chỉ số thương mại nào để đo lường năng lực cạnh tranh nông nghiệp?

Tác giả sử dụng 3 chỉ số kết quả thương mại chính:

• RCA (Revealed Comparative Advantage) của Balassa (1965).
• RTA (Relative Trade Advantage) của Vollrath (1991), kết hợp cả xuất khẩu và nhập khẩu.
• NRCA (Normalized Revealed Comparative Advantage) của Yu et al. (2009), giúp chuẩn hóa giá trị để so sánh qua thời gian và giữa các quốc gia.

2. Phương pháp phân tích động thái năng lực cạnh tranh được thực hiện như thế nào?

Động thái thay đổi được phân tích qua 3 kỹ thuật:

• Mô hình hồi quy OLS theo chuỗi thời gian để kiểm định xu hướng hội tụ hay phân kỳ.
• Ma trận xác suất chuyển đổi Markov và chỉ số M-Shorrocks để đo lường xác suất dịch chuyển giữa các mức độ lợi thế cạnh tranh.
• Phân tích xu hướng tăng/giảm mạnh nhất (top gaining/losing trends).

3. Nghiên cứu điển hình tại Bến Tre so sánh những loại cây trồng nào và cho kết quả ra sao?

Nghiên cứu so sánh 3 hệ thống cây trồng: lúa, dừa và bưởi. Kết quả chỉ ra rằng cây bưởi đạt tỷ suất sinh lời tư nhân và xã hội cao nhất, cây dừa có lợi thế so sánh xã hội vững chắc và ổn định (DRC < 1, SCB < 1), trong khi sản xuất lúa có hiệu quả kinh tế xã hội ròng thấp nhất khi tính đúng chi phí cơ hội tài nguyên.

4. Các kịch bản phân tích độ nhạy trong mô hình PAM bao gồm những yếu tố nào?

Tác giả kiểm định độ nhạy theo 3 nhóm kịch bản:

• Tác động của biến đổi khí hậu (hạn hán, xâm nhập mặn làm suy giảm năng suất).
• Việc áp dụng biểu phí sử dụng nước tưới và thuế/phí thuê đất.
• Sự biến động của các tham số thị trường: giá nông sản đầu ra, giá phân bón đầu vào, tiền thuê đất, năng suất thu hoạch và tỷ giá hối đoái thực hiệu dụng (REER).

5. Dữ liệu nghiên cứu của luận án được thu thập từ những nguồn nào?

• Dữ liệu thứ cấp: 61 nhóm hàng nông sản (SITC Rev. 3, cấp 3 chữ số) giai đoạn 1997-2014 (Việt Nam) và 1997-2015 (ASEAN) từ UN Comtrade, ITC, FAO, World Bank, Tổng cục Thống kê và Tổng cục Hải quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa năm 2017 tại Bến Tre với 4 bộ bảng hỏi dành cho nông dân, thương lái thu gom, cơ sở sơ chế và doanh nghiệp chế biến công nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Hoàng Văn Việt (2017) đã giải quyết toàn diện bài toán đánh giá năng lực cạnh tranh nông nghiệp Việt Nam thông qua cách tiếp cận đa cấp độ, kết hợp giữa hệ thống chỉ số thương mại quốc tế (RCA, RTA, NRCA) và ma trận phân tích chính sách (PAM). Kết quả nghiên cứu khẳng định Việt Nam duy trì lợi thế so sánh ở các mặt hàng truyền thống nhưng đang đối mặt với sự gia tăng chi phí và áp lực cạnh tranh thay thế lớn từ các quốc gia thành viên ASEAN. Phân tích thực nghiệm tại Bến Tre cung cấp luận cứ định lượng chứng minh sự vượt trội về lợi thế so sánh và hiệu quả xã hội của cây dừa và cây bưởi so với cây lúa, làm cơ sở khoa học cho việc tái cấu trúc ngành nông nghiệp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ******* HOÀNG VĂN VIỆT INVESTIGATING THE COMPETITIVENESS OF VIETNAM’S AGRICULTURAL SECTOR: A MULTI-LEVEL APPROACH DOCTOR OF PHILOSOPHY DISSERTATION Ho Chi Minh City, December 2017 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HO CHI MINH CITY ******* HOÀNG VĂN VIỆT INVESTIGATING THE COMPETITIVENESS OF VIETNAM’S AGRICULTURAL SECTOR: A MULTI-LEVEL APPROACH Major: Doctor Dissertation on Development Economics Code: 62310105 ACADEMIC ADVISERS: 1. Trần Tiến Khai 2. Từ Văn Bình A dissertation submitted to the University of Economics Ho Chi Minh City for the degree of DOCTOR OF PHILOSOPHY Ho Chi Minh City, December 2017 This dissertation is dedicated to the memory of my father-Hoàng Văn Thọ, to my mother-Trần Thị Sang, and to my daughter- Hoàng Nguyễn Minh Châu “The more I study science, the more I believe in God” -Albert Einstein- ACKNOWLEDGEMENT First of all, I would like to express my best gratitude to Prof. Trần Tiến Khai, Prof.

Matthew Gorton, and Prof. Trần Tiến Khai brings me in the research career with the initial lesson, advice, and passion. Matthew Gorton and Prof. Carmen Hubbard raise me up to the international research standards with the advice, the lesson, and the research cooperation opportunities.

Second, I am deeply thankful to my teachers: Dr. Phạm Khánh Nam, Prof. Nguyễn Trọng Hoài, Prof. Lionel Hubbard, Prof.

Peter Goldsmith, Prof. Từ Văn Bình, Dr. Trương Đăng Thụy, and Prof. Nguyễn Ngọc Vinh for the lessons, guides, and advice.

Third, I am really indebted to my colleagues: Mr. Nguyễn Khánh Duy, Ms. Nguyễn Quỳnh An, Ms. Nguyễn Hồng Mai, Ms.

Nguyễn Phan Trúc Phương, and Mr. Hồ Minh Chí. They contribute the important parts to my achievement of this dissertation. Especially, I would express my gratitude and respect to Prof.

Nguyễn Đông Phong who indirectly empower me with the strategic and excellent policies for young lecturers. Moreover, I am thankful to the board of professors, the independent reviewers, journal editorial boards, and journal reviewers for their constructive reviewing and comments. I am wholeheartedly grateful to my family for their love, trust, support, sharing, and encouragement. This dissertation would be never completed without them.

Ho Chi Minh City, December 2017 Hoàng Văn Việt DECLARATION I, Hoàng Văn Việt, declare that the PhD dissertation entitled “Investigating and Comparing the Agricultural Competitiveness of Vietnam” strictly conforms to the regulations and the rules of Ministry of Education and Training and the University of Economics Ho Chi Minh City. This dissertation contains no material that has been submitted previously, in whole or in part, for the award of any other academic degree or diploma. Except where otherwise indicated, this dissertation is my own work. Ho Chi Minh City, December, 2017 Hoàng Văn Việt i TABLE OF CONTENTS LIST OF TABLES.

v LIST OF FIGURES. vii LIST OF APPENDICES. viii LIST OF ABBREVIATIONS. Research gap identification.

Research objectives and questions. Brief of research methodology, scope, and data. Expected significance and contribution. The structure and outline of the dissertation.

16 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW.1 Definition of competitiveness .2 Evolution of competitiveness theory .3 Frameworks of competitiveness .1 Economic and production indicators .2 Trade performance indices .4 Summary and the general framework of the dissertation. 56 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY AND DATA .1 The trade performance indices .1 Revealed comparative advantage (RCA) .2 Relative trade advantage (RTA) .3 Normalized revealed comparative advantage (NRCA) .4 Dynamics of comparative advantage indicators .5 Complementarity and substitutability analysis .7 The data for the trade performance indices .2 The economic and production indicators in the PAM model .2 Private cost ratio (PCR) .4 Domestic resource cost (DRC) .5 Social cost-benefit (SCB) .6 Nominal protection coefficient (NPC) .7 Effective protection coefficient (EPC) .9 Subsidy ratio to producers (SRP) .10 The data and estimations for the PAM indicators .11 Sensitivity analysis of the PAM indicators. 82 CHAPTER 4: VIETNAM’S AGRICULTURAL TRADE COMPETITIVENESS: THE CROSS-SECTIONS ANALYSIS .1 Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the RCA .1 Measuring the static competitiveness .2 Analyzing the dynamics of the competitiveness indicators .2 Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the RTA .1 Measuring the static competitiveness .2 Analyzing the dynamics of the RTA indicators .3 Vietnam’s agricultural trade competitiveness by the NRCA .1 Measuring the static competitiveness .2 Analyzing the dynamics of of the NRCA indicators .4 The consistencies of the trade performance indices: sector-ranking. 99 CHAPTER 5: THE ASEAN COUNTRIES’ AGRICULTURAL TRADE PATTERNS: THE CROSS-COUNTRIES ANALYSIS .1 The agricultural international trade performance of ASEAN countries .1 Agricultural competitiveness by the RCA .2 Agricultural competitiveness by the RTA .3 Agricultural competitiveness by NRCA index .4 Analyzing the dynamics of agricultural competitiveness indicators .2 The trade agricultural complementarity of the ASEAN countries .1 The agricultural trade complementarity of the ASEAN countries .2 The agricultural export similarity of the ASEAN countries.3 The agricultural complementarity by Spearman coefficients.4 The impact of external markets and factors .3 The consistencies of the trade performance indices: country-ranking.

118 CHAPTER 6: THE COMPETITIVENESS OF ALTERNATIVE AGRICULTURAL CROPS: A CASE STUDY OF BEN TRE.1 Measuring the comparative advantage of the alternative crops .1 The comparative advantage of rice.2 The comparative advantage of coconut .3 The comparative advantage of pomelo.2 Indicators and sectors consistency and comparison analysis .3 Sensitive analysis of the comparative advantage indicators .2 Water and land charges .3 The parameters of assuming changes of the variables. 134 CHAPTER 7: CONCLUSION AND IMPLICATIONS .1 Vietnam’s agricultural trade competitiveness .2 The ASEAN countries’ agricultural trade patterns .3 Competitiveness of alternative agricultural production systems in Ben Tre .4 Theoretical analysis and conclusion. 145 Re-structuring the agricultural production and trade pattern. 146 Maintaining the rankings of strong competitiveness sectors.

147 Expanding and enforcing the regional and global integration. 148 Building the agricultural production master plans. 150 Promoting sustainable agriculture and adapting to climate changes. 151 LIST OF MY PUBLICATIONS & PROJECTS.

1 LIST OF REFERENCES. 28 v LIST OF TABLES Table 2-1: The evolution of competitiveness theory. 33 Table 2-2: The measures of competitiveness by level of analysis. 35 Table 3-1: The accounting structure of policy analysis matrix.

72 Table 3-2: Sample descriptions for the PAM indicators. 78 Table 4-1: Vietnam’s top agricultural competitiveness by the RCA. 85 Table 4-2: The change of the RCA indicators position between 1997 and 2014. 86 Table 4-3: The OLS estimation results for the RCA indicators over three periods.

87 Table 4-4: The classifications of RCA values and the interpretations. 88 Table 4-5: The M-Shorrocks and Markov transition matrix for the RCA values. 88 Table 4-6: The top gaining and losing trends of the RCA indicators. 89 Table 4-7: Vietnam’s top agricultural competitiveness by the RTA.

90 Table 4-8: The changes of the RTA indicator ranks between 1997 and 2014. 91 Table 4-9: The OLS estimation results for the RTA indicators over three periods. 92 Table 4-10: The classification of the RTA values and the interpretations. 93 Table 4-11: The M-Shorrocks and Markov transition matrix for the RTA values.

93 Table 4-12: The top gaining and losing trends of the RTA indicators. 94 Table 4-13: Vietnam’s top agricultural trade competitiveness by the NRCA. 96 Table 4-14: The changes of the NRCA indicator ranks between 1997 and 2014. 96 Table 4-15: The OLS estimation results for the NRCA indicators over time.

97 Table 4-16: The classification of the of NRCA values and the interpretations. 97 Table 4-17: The Markov transition probability matrix for the NRCA indicators. 98 Table 4-18: The top gaining and losing trends of the NRCA indicators. 99 Table 4-19: The consistencies the RCA, the RTA, and the NRCA by sector-ranking.

100 Table 5-1: The agricultural competitiveness of the ASEAN countries by the RCA. 104 Table 5-2: The number of strong agricultural competitive sectors by the RCA. 105 Table 5-3: The agricultural competitiveness of the ASEAN countries by the RTA. 106 vi Table 5-4: The agricultural competitiveness of the ASEAN countries by the NRCA.

107 Table 5-5: The agricultural competitiveness ranking of the ASEAN countries. 107 Table 5-6: The agricultural competitiveness patterns of the ASEAN countries. 109 Table 5-7: The Markov transition probability matrices result. 109 Table 5-8: The agricultural trade complementarity by the TCI.

110 Table 5-9: The agricultural export similarities of the ASEAN countries. 112 Table 5-10: The Spearman’s rank correlation coefficients of the RCA indicators. 113 Table 5-11: The Spearman’s rank correlation coefficients of the RTA indicators. 114 Table 5-12: The Spearman’s rank correlation coefficients of the NRCA indicators.

115 Table 5-13: Mean coefficients of the consistency between trade indices. 119 Table 6-1: Rice’s PAM summary and comparative advantage indicators (VND). 123 Table 6-2: Rice’s comparative advantage by the trade indices. 123 Table 6-3: Coconut’s PAM summary and comparative advantage indicators (VND).

126 Table 6-4: Coconut’s comparative advantage by the trade indices. 126 Table 6-5: Pomelo’s PAM summary and comparative advantage indicators (VND). 128 Table 6-6: Pomelo’s comparative advantage by the trade indices. 128 Table 6-7: Comparing the competitiveness of different sectors by various indices.

131 Table 6-8: The comparative advantage indicators with the land opportunity cost. 132 Table 6-9: Sensitivity analysis of the PAM indicators by the climate change. 133 Table 6-10: Sensitivity analysis of the PAM indicators by water & land charges. 134 vii LIST OF FIGURES Figure 2-1: The general analysis framework of the dissertation.

59 Figure 5-1: The trend of the ASEAN countries’ agricultural trade complementarity. 111 Figure 5-2: The trend of the ASEAN countries’ agricultural export similarity. 112 Figure 5-3: The general trend of the Spearman’s rank correlation coefficients. 115 Figure 5-4: The shares of the top markets in the ASEAN’s total agricultural export.

116 Figure 5-5: The shares of the top markets in the ASEAN’s total agricultural import. 117 viii LIST OF APPENDICES Appendix 1: Determinants of competitiveness. 28 Appendix 2: Multidimensional frameworks. 31 Appendix 3: Value chain performance approaches.

41 Appendix 5: The ASEAN countries’ agricultural sectors. 45 Appendix 6: Vietnamese agricultural sector. 47 Appendix 7: The Agriculture in Ben Tre Province. 54 Appendix 8: Agricultural comparative advantages of Vietnam by the RCA.

58 Appendix 9: Agricultural comparative advantages of Vietnam by the RTA. 59 Appendix 10: Agricultural comparative advantages of Vietnam by the NRCA. 60 Appendix 11: ASEAN countries’ agricultural competitiveness by the RCA in 2015. 62 Appendix 12: ASEAN countries’ agricultural competitiveness by the RTA in 2015.

63 Appendix 13: ASEAN countries’ agricultural competitiveness by the NRCA in 2015. 65 Appendix 14: OLS regression of ASEAN countries’ competitiveness indicators. 67 Appendix 15: Classes of RCA, RTA, and NRCA values and the interpretations. 68 Appendix 16: Markov transition probability matrix for the RCA index.

69 Appendix 17: Private and social input cost of rice sector (1000VND). 71 Appendix 18: Private and social input cost of coconut sector (1000VND). 71 Appendix 19: Private and social input cost of pomelo sector (1000VND). 72 Appendix 20: Private and social output of rice sector (1000VND).

72 Appendix 21: Private and social output of coconut sector (1000VND). 73 Appendix 22: Private and social output of pomelo sector (1000VND). 74 Appendix 23: Sensitivity analysis of competitiveness indicators by the output prices. 74 Appendix 24: Sensitivity analysis of competitiveness indicators by the fertilizer prices 75 Appendix 25: Sensitivity analysis of competitiveness indicators by the land rent prices 75 Appendix 26: Sensitivity analysis of competitiveness indicators by the crop yields.

76 ix Appendix 27: Sensitivity analysis of competitiveness indicators by the REER. 76 Appendix 28: Survey questionnaire for coconut farmer. 77 Appendix 29: Survey questionnaire for coconut trader/collector. 82 Appendix 30: Survey questionnaire for coconut primary processor .