Đặt vấn đề Ngành Thuỷ sản là một ngành kinh tế kỹ thuật đặc thù bao gồm nhiều lĩnh vực hoạt động mang những tính chất công nghiệp, nông nghiệp, thƣơng mại và dịch vụ, cơ cấu thành một hệ thống thống nhất có liên quan chặt chẽ và hữu cơ với nhau. Trong khi các ngành khai thác, đóng sửa tàu thuyền cá, sản xuất ngƣ lƣới cụ, các thiết bị chế biến và bảo quản thuỷ sản trực thuộc công nghiệp nhóm A, ngành chế biến thuỷ sản thuộc nhóm công nghiệp B, ngành thƣơng mại và nhiều hoạt động dịch vụ hậu cần nhƣ cung cấp vật tƣ và chuyên chở đặc dụng thuộc lĩnh vực dịch vụ thì nuôi trồng thuỷ sản lại mang nhiều đặc tính của ngành nông nghiệp. Vì vai trò ngày càng quan trọng của Ngành Thuỷ sản trong sản xuất hàng hoá phục vụ nhu cầu tiêu dùng thực phẩm trong nƣớc và thu ngoại tệ, từ những năm cuối của thập kỉ 90, Chính phủ đã có những chú ý trong quy hoạch hệ thống thuỷ lợi để không những phục vụ tốt cho phát triển nông nghiệp mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển mạnh về nuôi trồng thuỷ sản, đặc biệt đối với vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Kể từ năm 2000, nuôi thuỷ sản nƣớc lợ đã chuyển mạnh từ phƣơng thức nuôi quảng canh sang quảng canh cải tiến, bán thâm canh và thâm canh.
Nhiều mô hình nuôi thâm canh theo công nghệ nuôi công nghiệp đã đƣợc áp dụng, các vùng nuôi tôm lớn mang tính chất sản xuất hàng hoá lớn đƣợc hình thành, sản phẩm nuôi mặn lợ đã mang lại giá trị xuất khẩu rất cao cho nền kinh tế quốc dân và thu nhập đáng kể cho ngƣời lao động. Một bộ phận dân cƣ các vùng ven biển đã giàu lên nhanh chóng, rất nhiều gia đình thoát khỏi cảnh đói nghèo nhờ nuôi trồng thuỷ hải sản. Song song chú trọng vào việc tăng năng xuất đa dạng hóa đối tƣợng nuôi cũng rất đƣợc quan tâm. c 2 Trong đó cá da trơn là loài thủy sinh vật đƣợc chăn nuôi phổ biến ở nhiều nƣớc trên thế giới và trở thành một nguồn thủy sản quan trọng trong công nghiệp thực phẩm, đƣợc chế biến và tiêu thụ rộng rãi trên toàn cầu.
Tại Hoa Kỳ, các loài cá da trơn đƣợc chăn nuôi với quy mô công nghiệp, đặc biệt là cá Nheo Mỹ (Ictalurus punctatus). Ở Việt Nam, những năm gần đây cá Nheo đƣợc ngƣời dân nhập theo con đƣờng tiểu ngạch và nuôi ở một số tỉnh phía Bắc. Qua một số năm phát triển tự phát, phong trào nuôi đang ngày càng đƣợc mở rộng tại một số tỉnh nhƣ Hải Dƣơng, Hà Nội, Quảng Ninh….Cá nuôi nhanh lớn, chất lƣợng thịt ngon và khả năng chống chịu tốt với môi trƣờng, bệnh dịch. Để phát triển phong trào nuôi loài cá này vấn đề chủ động sản xuất giống cung cấp tại chỗ đƣợc ƣu tiên hàng đầu.
Cùng với thành công trong nuôi vỗ, kích thích sinh sản và ấp nở phôi trong điều kiện nhân tạo thành công thì việc nghiên cứu ƣơng nuôi cá giống cũng cần đƣợc quan tâm thử nghiệm. Để góp phần xây dựng quy trình sản xuất giống nhân tạo, chủ động sản xuất đƣợc con giống cá Nheo Mỹ thì việc nghiên cứu về mật độ ƣơng nuôi nhƣ thế nào để quá trình ƣơng nuôi đạt hiệu quả tốt nhất tạo nguồn con giống sạch bệnh, tăng trƣởng tốt, tỷ lệ sống cao cũng hết sức quan trọng. Vì vậy chúng tôi tiế n hành thƣ̣c hiê ̣n đ ề tài: “ Nghiên cứu nâng cao hiệu quả ương nuôi cá Nheo Mỹ (Ictalurus punctatus) từ giai đoạn cá hương đến giai đoạn giống tại Trung tâm giống Thủy sản nước ngọt miền Bắc – Phú Tảo – Thạch Khôi – Hải Dương ” 1. Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu 1.
Mục tiêu Tìm ra mật độ ƣơng nuôi phù hợp nhất trong giai đoạn từ hƣơng lên giống. Góp phần làm hoàn thiê ̣n quy triǹ h ƣơng cá Nheo Mỹ c 3 1. Yêu cầu - Theo dõi các yếu tố môi trƣờng trong quá trình ƣơng nuôi. - Ảnh hƣởng của mật đô ̣ đế n sinh trƣởng của cá Nheo Mỹ.
- Ảnh hƣởng của mật độ đến tỷ lệ nuôi sống cá Nheo My.̃ - Hê ̣ số chuyể n hóa thƣ́c ăn trong quá trình ƣơng nuôi. - Chi phí thƣ́c ăn cho quá trình ƣơng cá tƣ̀ hƣơng lên giống. Ý nghĩa khoa học. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở đánh giá hiệu quả ƣơng nuôi cá Nheo mỹ từ giai đoạn hƣơng đến giai đoạn giống tại Trung tâm giống Thủy sản nƣớc ngọt miền Bắc-Phú Tảo-Hải Dƣơng-Viện nghiên cứu nuôi trồng Thủy sản I.
Ý nghĩa thực tiễn. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở xây dựng một quy trình ƣơng nuôi giống hoàn chỉnh, là cơ sở khoa học có thể áp dụng trực tiếp vào mô hình của ngƣời nuôi thủy sản. c 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở thực tập 2.
Vị trí địa lý Hải Dƣơng một tỉnh thuộc Đồng bằng sông Hồng, nằm trong phạm vi từ 20°36′ đến 21°33’ vĩ độ Bắc và từ 106°30’ đến 106°36 kinh độ Đông. Hải Dƣơng tiếp giáp với 6 tỉnh, đó là : Bắc Ninh, Bắc Giang, Quảng Ninh ở phía bắc, Hƣng Yên ở phía tây, Hải Phòng ở phía đông, Thái Bình ở phía nam. Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 1661,2 km2, dân số (1999) là 1701,1 nghìn ngƣời ; chiếm 0,5% về diện tích tự nhiên và 2,2 % về dân số so với cả nƣớc ; đứng hàng thứ 51 về diện tích và thứ 11 về dân số trong số 61 tỉnh, thành phố. Hải Dƣơng là một bộ phận lãnh thổ nằm trong địa bàn kinh tế trọng điểm phía Bắc (Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh), có các tuyến đƣờng bộ, đƣờng sắt quan trọng của quốc gia chạy qua nhƣ các quốc lộ 5, 18, 183, 37.
Hải Dƣơng là điểm trung chuyển giữa thủ đô Hà Nội và thành phố cảng Hải Phòng theo trục quốc lộ 5 (cách Hải Phòng 45 km về phía đông, cách Hà Nội 57 km về phía tây). Phía bắc của tỉnh có hơn 20 km quốc lộ 18 chạy qua, nối sân bay quốc tế Nội Bài với biển qua cảng Cái Lân. Quốc lộ 18 tạo điều kiện giao lƣu hàng hóa từ nội địa (vùng Bắc Bộ) và từ tam giác tăng trƣởng kinh tế phía Bắc ra biển, giao lƣu với các nƣớc trong khu vực và thế giới, đồng thời tạo cơ sở hạ tầng cho việc phát triển hành lang công nghiệp. Đó chính là những điều kiện thuận lợi về vị trí địa lí để phát triển nhanh nền kinh tế - xã hội của tỉnh.
Điều kiện cơ sở thực tập Trung tâm quốc gia giống thủy sản nƣớc ngọt miền Bắc tiền thân là Trại cá tỉnh Hải Dƣơng, đƣợc thành lập với mục đích sản xuất giống một số c 5 đối tƣợng thủy sản nƣớc ngọt truyền thống phục vụ nhu cầu của ngƣời nuôi trong và ngoài tỉnh. Tuy nhiên, cùng với xu thế phát triển của xã hội, việc sử dụng các sản phẩm thủy sản ngày càng tăng dẫn đến nhu cầu con giống có chất lƣợng, các tiến bộ khoa học kỹ thuật phục vụ ngƣời nuôi…cũng tăng theo. Chính vì những lý do đó, năm 2001 Chính phủ đã quyết định xây dựng và nâng cấp lên thành Trung tâm Quốc gia giống thủy sản nƣớc ngọt miền Bắc, trực thuộc Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I theo Quyết định số 715/QĐ-BTS ngày 31/8/2001 của Bộ trƣởng Bộ Thủy sản (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Sau hơn 10 năm hoạt động và phát triển Trung tâm đã đạt đƣợc nhiều thành công và hiện nay đã trở thành một trong những Trung tâm đi đầu trong nghiên cứu, bảo tồn và lƣu giữ các nguồn gen thủy sản nƣớc ngọt, chuyển giao công nghệ sản xuất giống, công nghệ nuôi thƣơng phẩm và các loại giống thủy đặc sản nƣớc ngọt chất lƣợng cao cho các tỉnh miền Bắc cũng nhƣ trong phạm vi cả nƣớc.
Bên cạnh đó Trung tâm cũng là nơi duy nhất tại miền Bắc đủ khả năng để cung cấp đàn cá bố mẹ các loại có chất lƣợng cao cho các trại giống của các địa phƣơng trong cả nƣớc để phục vụ sản xuất. Hàng năm Trung tâm thƣờng xuyên tiến hành các chƣơng trình nghiên cứu, thực nghiệm về nâng cao chất lƣợng di truyền các loài thủy sản nƣớc ngọt, các đối tƣợng nuôi chủ lực có năng suất cao để nâng cao tốc độ tăng trƣởng, khả năng kháng bệnh và sức chống chịu với điều kiện môi trƣờng không thuận lợi. Điều kiện cở sở vật chất - Diện tích: 12,7 ha. - Ao: 65 cái diện tích từ 500-3000 m2.
- Bể xi măng: 24 bể 50 m3 và 24 bể 25 m3. c 6 - Nhà hành chính, 1 nhà nâng nhiệt, 1 nhà công nghệ, 1 nhà sản xuất với đầy đủ hệ thống bể đẻ, bể ấp, khu xuất hàng. Cơ sở khoa học 2. Phân loại Cá Nheo Mỹ thuộc bộ cá Nheo Siluriformes, bộ này có trên hai nghìn loài và phần lớn sống trong các thủy vực nƣớc ngọt vùng nhiệt đới.
Ở Mỹ, cá Nheo Mỹ thuộc họ Ictaluridae là loài cá bản địa của vùng Gulf và thung lũng Mississippi, họ này có khoảng 43 loài. Một số loài quan trọng trong họ này đang đƣợc nuôi thƣơng phẩm rộng rãi là cá Nheo Mỹ xanh (I. furcatus), cá Nheo Mỹ trắng (I. catus), cá Nheo Mỹ đầu vàng (I.
natalis), cá Nheo Mỹ đầu nâu (I. nebulosus), cá Nheo Mỹ đầu đen (I. melas), cá Nheo Mỹ đầu bẹt (Pylodictis olivaris). Punctatus đƣợc nuôi phổ biến nhất ở Mỹ và thƣờng đƣợc gọi là cá Nheo Mỹ.
Cá Nheo mỹ thuộc: Giới (Kingdom regnum) Animalia Ngành (phylum) Chordata Lớp (class) Actinopterygii Bộ (order) Siluriformes Họ (familya) Ictaluridae Chi (genus) Ictalurus Loài (species) Ictalurus Punctatus (Rafinerque,1818) 2. Hình thái cấu tạo Cá Nheo Mỹ (I. Punctatus) có thân thon dài, không vẩy, tia vây trên các vây là tia vây mềm ngoại trừ tia vây trên vây lƣng và ngực. Vây mỡ nằm giữa vây lƣng và vây đuôi không có chứa tia vây.
Mắt cá nhỏ, miệng nằm phía trƣớc có 4 đôi râu quanh miệng. Đuôi cá hình lƣỡi mác, vây hậu môn hình vành khuyên. c 7 Vây hậu môn có 24-27 tia vây, vây lƣng có 6-7 tia vây, vây ngực có 7-9 tia vây, vây bụng có 8-9 tia vây, có 13-18 lƣợc mang. Cá Nheo Mỹ loài cá vây có đối xứng song song, không có vảy.
Sự khác biệt giữa cá catfish và cá catfish Mỹ khác là vây đuôi dài rìa sâu với phần trên của vây lớn hơn phần dƣới cùng. Cá trê kênh có đốm, có màu đen tối hơn, nhƣng màu sắc có thể thay đổi từ màu xanh, đen hoặc ô liu. Nói chung trong nƣớc bùn, chúng có màu trắng ô liu đến vàng nhạt và trong nƣớc biển thì chúng có màu đen hơn.