Chương I: Những lý luận cơ bản về Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường và cơ chế tài chính của ngân hàng thương mại quốc doanh I- Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường 1-Sự ra đời của ngân hàng thương mại: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ nhiệm vụ chủ yếu là nhận tiền gửi của khách hàng là các tổ chức kinh tế, dân cư với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng vốn huy động để cho vay các thành phần kinh tế nói chung. Ngân hàng thương mại được hình thành và phát triển trong một quá trình lâu dài, trải qua nhiều hình thái kinh tế xã hội của xã hội loài người. Mầm mống của ngân hàng được xuất phát từ khi có sản xuất và trao đổi hàng hoá. Thời kỳ này mỗi quốc gia, thậm chí mỗi địa phương sử dụng một loại tiền riêng.
Khi sản xuất, trao đổi hàng hoá ngày càng phát triển thì việc sử dụng nhiều loại tiền để trao đổi hàng hóa sẽ gặp nhiều khó khăn, do đó có nhiều thương nhân đã đứng ra kinh doanh tiền tệ tạo thành một tổ chức chuyên nghề kinh doanh tiền tệ. Nghiệp vụ lúc đầu của họ chỉ là đổi đồng tiền vùng này lấy đồng tiền vùng kia và ngược lại. Trong số đó có một số người làm nghề kim hoàn vì họ có phương tiện lưu giữ an toàn các loại kim loại quý, các loại tiền đúc, tiền nén bởi vậy các thương gia thường gửi tiền vào đây để đảm bảo an toàn. Đây là hình thức tiền gửi đầu tiên, lúc đầu tiền gửi không thay đổi, nghĩa là gửi vào đồng tiền nào lấy ra đồng tiến đó.
Người gửi tiền phải trả lệ phí cho người giữ tiền, khi các thương gia gửi tiền họ được người nhận tiền cấp cho giấy biên nhận. Giấy biên nhận đó có thể dùng để thanh toán thuận tiện hơn tiền đúc và tiền nén. Đây là hình thức ngân phiếu đầu tiên, và thực tế họ đã dùng những ngân phiếu này để thanh toán. Do đó tiền đúc rất ít được rút ra, nó đã trở thành khoản tiền nhàn rỗi, nên những người bảo quản tiền tệ dùng nó cho vay để kiếm lời.
Do sự phát triển của sản xuất và lưu thông hàng hoá là sự phát triển của ngành thương nghiệp đa thúc đẩy nghề kinh doanh tiền tệ phát triển và mở rộng nghiệp vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh doanh của mình họ đã huy động vốn bằng cách trả lãi cho người gửi tiền. Bên cạnh đó họ còn có làm các nghiệp vụ khác như thanh toán, vận chuyển tiền. Tất cả những nghiệp vụ đó đã trở thành nghiệp vụ chuyên môn của họ. Trong bối cảnh nhiều ngân hàng phát hành nhiều loại giấy bạc khác nhau đã gây cản trở cho việc phát triển kinh tế, vì vậy Nhà nước ta đã can thiệp vào hoạt động ngân hàng bằng cách ban hành các đạo luật để hạn chế số lượng ngân hàng được phép phát hành.
Từ đó ngân hàng được chia ra làm ngân hàng 2 cấp : + Ngân hàng trung ương ( Ngân hàng phát hành ) + Ngân hàng trung gian trong đó chủ yếu là ngân hàng thương mại. Vậy ngân hàng thương mại đúng bản chất của nó được hình thành. Ngân hàng thương mại là ngân hàng kinh doanh tiền tệ, trong đó chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn, cho vay ngắn hạn là chính. Ngoài ra ngân hàng thương mại còn là trung gian thanh toán cho các tổ chức kinh tế và cá nhân trong xã hội.
Do đó ngân hàng thương mại có khả năng tạo tiền. 2- Vị trí , vai trò của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một pháp nhân thực tế là một doanh nghiệp kinh doanh hàng hoá đặc biệt với hoạt động chủ yếu là đi vay để cho vay với phương châm kinh doanh phải đảm bảo an toàn, hiệu quả và tự chịu trách nhiệm, một thực thể kinh doanh với tư cách là ngân hàng kinh doanh nên ngân hàng thương mại tổ chức kinh doanh độc lập và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình. Ngân hàng thương mại nhận tiền gửi, cấp tín dụng cho nền kinh tế và làm dịch vụ ngân hàng. Mọi hoạt động về nguồn vốn, sử dụng vốn, kết quả kinh doanh được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phản ánh một cách đầy đủ, chính xác trên các tài khoản, sổ sách thích hợp của kế toán ngân hàng.
Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, trong đó chủ yếu là huy động dưới hình thức tiền gửi để cho vay thông qua hoạt động của mình. Ngân hàng thương mại đã biến tiền thành vốn và từ vốn đó tạo ra lợi nhuận thông qua hoạt động tín dụng. Trong hoạt động kinh doanh tiền tệ thì tiền tệ vừa là phương tiện vừa là mục đích kinh doanh khi ngân hàng thực hiện kinh doanh tạo ra lợi nhuận đòi hỏi phải tìm đầu ra trước, sau đó định ra việc huy động vốn đầu vào. Trong quản trị và điều hành kinh doanh tiền tệ ngân hàng phải chú ý đảm bảo khả năng chi trả, đặc biệt là việc giải ngân cho các khoản vay, các dự án đầu tư, phải tìm được nguồn vốn đầu vào có chi phí thấp, phải có chính sách đối với khách hàng, để thiết lập được quan hệ thân tín với khách hàng, nhất là khách hàng hoạt động lớn có quan hệ thường xuyên bởi vì hoạt động của ngân hàng đều bắt đầu từ khách hàng, khách hàng là người bạn đồng hành của ngân hàng hiệu quả kinh doanh của ngân hàng phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh của kháchh hàng.
Trong kinh doanh ngân hàng phải đa dạng hoá các hình thức huy động vốn để thu hút được mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội vào ngân hàng, tạo nên nguồn vốn của ngân hàng để đầu tư cho nền kinh tế. Ngân hàng phải cải tiến liên tục, đảm bảo thanh toán nhanh chóng thuận tiện, an toàn tài sản cho khách hàng. Ngoài ra cần có một số biện pháp tâm lý khách hàng. phải luôn luôn đảm bảo tạo ra lợi nhuận đạt tỷ lệ tối ưu.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Muốn có lợi nhuận tối ưu thì việc tạo thu nhập, giá thành về vốn thấp ( chi phí đầu vào thấp ) để tạo ra chênh lệch giữa thu nhập và chi phí cao, còn phải phân bổ hợp lý tài sản có sinh lời, giảm thấp tỷ lệ rủi ro. Trong quá trình tuần hoàn vốn của nền kinh tế, giữa các doanh nghiệp, đơn vị, tổ chức kinh tế, các cá nhân trong xã hội luôn xảy ra hiện tượng thừa thiếu vốn tại một thời điểm nhất định nào đó. Hiện tượng xảy ra đối với các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế không trùng nhau. Để giải quyết mâu thuẫn này thì hệ thống ngân hàng thương mại đã đứng ra huy động vốn tức là tập trung mọi khoản tiền nhàn rỗi tạm thời chưa sử dụng đến của các chủ thể trong nền kinh tế đế tạo nên quỹ cho vay.
Trên cơ sở đó cung cấp cho các chủ thể cần vốn. Như vậy ngân hàng thương mại đóng vai trò là một tổ chức môi giới, vừa là người đi vay vừa là người cho vay. Nói cách khác ngân hàng thương mại “Đi vay để cho vay”. Với chức năng là trung gian tín dụng “ Đi vay để cho vay” ngân hàng thương mại đóng vai trò rất to lớn trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển vì: Ngân hàng thương mại đ• đáp ứng được những như cầu vốn ngắn hạn cần thiết phải bổ xung cho khách hàng để đảm bảo cho quá trình sản xuất diễn ra liên tục.
Mặt khác ngân hàng còn đáp ứng nhu cầu vốn cố định cho các nhà doanh nghiệp, từ đó làm tăng năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hơn nữa ngân hàng thương mại còn cho vay đối với ngân sách trong những thời kỳ tạm thời thiếu hụt ngân sách, nhằm phát triển cơ sở hạ tầng, phúc lợi. Các dịch vụ thanh toán qua ngân hàng là tăng tốc độ thanh toán trong nền kinh tế, khối lượng vốn luân chuyển nhiều hơn góp phần đẩy mạnh sản xuất và lưu thông hàng hoá. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hơn nữa thanh toán qua các ngân hàng còn làm giảm khối lượng tiền mặt trong lưu thông. Từ đó ngân hàng thương mại trở thành một công cụ hữu hiệu để thực hiện mục tiêu của chính sách tiền tệ.
Ngoài ra ngân hàng thương mại còn có khả năng mở rộng tiền gửi lên nhiều lần tức là chức năng tạo tiền của ngân hàng thương mại. Hay nói một cách khác từ một khoản tiền gửi ban đầu vào một ngân hàng thương mại nào đó thông qua việc cho vay, hệ thống ngân hàng thương mại đã mở rộng khoản tiền gửi đó lên nhiều lần, thực chất chức năng này được thực hiện trên cơ sở của quá trình liên kết chặt chẽ giữa hoạt động tín dụng với hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của hệ thống ngân hàng thương mại. Hoạt động tín dụng năng động là điều kiện cần thiết cho hoạt động phát triển nền kinh tế với tốc độ nhanh, vững chắc. Nếu tín dụng ngân hàng không tạo được tiền tệ, tạo điều kiện cần thiết cho hoạt động của quá trình sản xuất thì có thế xảy ra trường hợp sản xuất không thực hiện được và nguồn lợi nhuận tích luỹ sẽ giảm sút, hơn nữa các doanh nghiệp có thế bị ứ đọng vốn trong quá trình sản xuất, ngược lại có những thời điểm lại thiếu vốn không đáp ứng được nhu cầu sản xuất kinh doanh.
3- Khái quát các nghiệp vụ của ngân hàng thương mại Hoạt động kinh doanh cuả ngân hàng thương mại có rất nhiều nghiệp vụ khác nhau và ngày càng được phát triển đa dạng, phong phú. Song để khái quát được toàn bộ hoạt động của ngân hàng thương mại người ta quy các nghiệp vụ kinh doanh của ngân hàng thương mại thành 3 nghiệp vụ cụ thể chủ yếu sau : - Các nghiệp vụ tài sản nợ ( Bên có ) - Các nghiệp vụ tài sản có ( Bên nợ ) - Các nghiệp vụ trung gian LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1- Các nghiệp vụ tài sản nợ ( nghiệp vụ nguồn vốn ) Nghiệp vụ tài sản nợ là nghiệp vụ tạo nguồn vốn hoạt động của ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng. Nguồn vốn của ngân hàng thương mại là những giá trị do ngân hàng huy động tạo lập được dùng để cho vay, đầu tư và thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh khác .