Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN BÁN HÀNG TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm và lý thuyết về kế toán bán hàng. Một số khái niệm cơ bản Bán hàng theo định nghĩa tại đoạn 02- VAS 14 là: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào. Như vậy, bán hàng còn được hiểu là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua.
Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần tăng vốn chủ sở hữu ( VAS 14) Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: là phần còn lại của doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ ( chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT của doanh nghiệp theo phương pháp trực tiếp) trong kỳ kế toán là căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh thu Doanh thu bán hàng Các khoản Thuế tiêu thụ đặc = - - biệt, thuế xuất khẩu, thuần và cung cấp dịch vụ giảm trừ thuế GTGT ( PPTT) Giá vốn hàng bán: là giá trị thực tế xuất kho của sản phẩm (hoặc gồm cả cho phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa bán ra trong kỳ- đơn vị doanh nghiệp thương mại) hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ hoàn thành và đã được xác định là tiêu thụ và các khoản khác được tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ. Theo VAS 14 (đoạn 03) có giải thích các thuật ngữ liên quan đến hoạt động bán hàng như sau: SVTH: Phạm Thị Yến 4 MSV: 10F150847 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Cao Hồng Loan Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.
Giảm giá hàng bán : Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hoá kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Hàng bán bị trả lại: Là số hàng hóa được coi là tiêu thụ nhưng bị ngươig mua trả lại và từ chối thanh toán do không phù hợp với yêu cầu, tính chất, quy cách, hàng kém phẩm chất, không đúng chủng loại như đã ký trong hợp đồng. Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Một số lý thuyết về vấn đề kế toán bán hàng.
Phương thức bán hàng. Các phương thức bán hàng chủ yếu trong DNTM là bán buôn, bán lẻ và bán đại lý. Phương thức bán buôn hàng hoá là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất…để thực hiện bán ra hoặc gia công chế biến rồi bán ra. Bán buôn hàng hoá bao gồm: bán buôn hàng hoá qua kho, bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng( không nhập qua kho của doanh nghiệp).
Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà hàng hóa đó phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Phương thức này được biểu hiện dưới hai phương thức sau: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Theo hình thức này, khách hàng cử người mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về. Sau khi giao nhận hàng hóa, đại diện bên mua ký nhận đã đủ hàng hóa vào chứng từ bán hàng của bên bán đồng thời trả tiền ngay hoặc ký nhận nợ. SVTH: Phạm Thị Yến 5 MSV: 10F150847 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Cao Hồng Loan - Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, căn cứ vào hoạt động kinh tế đã ký kết, hoặc đơn đặt hàng của người mua doanh nghiệp xuất kho hàng hóa chuyển đi cho người mua hàng, phương tiện vận tải của doanh nghiệp hoặc thuê bên ngoài.
Hàng hóa gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp chỉ khi nào bên mua kiểm nhận hàng, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì quyền sở hữu hàng hóa mới được chuyển giao từ tay người bán sang người mua. Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng từ nhà cung cấp không đem về nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Phương thức này được biểu hiện dưới hai hình thức: - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp ( giao tay ba) : Doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng của bên cung cấp sẽ giao bán trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho của nhà cung cấp hàng hóa cho doanh nghiệp thương mại sau khi giao nhận hàng, đại diện bên mua sẽ ký nhận đủ hàng và đã thanh toán hoặc chấp nhận nợ khi đó quyền sở hữu hàng hóa đã được chuyển giao qua cho bên mua, hàng hóa đã được xác định là tiêu thụ. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng từ bên cung cấp sẽ dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài để vận chuyển hàng hóa đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận trước trong hợp đồng.
Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp thương mại hoặc bên mua chịu tùy thuộc vào điều kiện quy định trong hợp đồng hai bên đã ký kết. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo có của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Phương thức bán lẻ hàng hoá là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Bán lẻ hàng hoá bao gồm: bán lẻ thu tiền tập trung, bán lẻ thu tiền trực tiếp, bán lẻ hàng hoá theo hình thức tự phục vụ và bán lẻ hàng hoá theo hình thức trả góp. Trong đó, bán lẻ hàng hóa theo hình thức trả góp là hình thức bán mà SVTH: Phạm Thị Yến 6 MSV: 10F150847 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Cao Hồng Loan người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần trong một thời gian nhất định và người mua phải trả cho doanh nghiệp bán hàng một số tiền lớn hơn giá trị trả tiền ngay một lần. - Bán lẻ thu tiền tập trực tiếp: nhân viên bán hàng hoàn toàn trực tiếp chịu trách nhiệm vật chất về số hàng đã nhận để bán ở quầy hàng, đồng thời chịu trách nhiệm quản lý tiền bán hàng trong ngày. Nhân viên bán hàng trực tiếp thực hiện việc thu tiền của khách hàng và giao hàng cho khách hàng.
Theo hình thức bán lẻ này nhân viên bán hàng trực tiếp hoàn toàn với người mua và không cần lập chứng từ cho nghiệp vụ bán lẻ. Hình thức này khá phổ biến vì nó tiết kiệm được thời gian mua hàng của khách, đồng thời tiết kiệm được lao động tại quầy hàng. - Bán lẻ thu tiền tập trung: nghiệp vụ thu tiền ở người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy hoặc bên liên quầy bố trí một số nhân viên thu tiền chuyên làm nhiệm vụ thu tiển của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê giao cho khách hàng để họ đến quầy nhận hàng ở quầy do nhân viên bán hàng giao.
Do có sự tách rời việc mua hàng và thanh toán tiền hàng sẽ tránh được sai sót, mất mát về hàng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và phân bổ trách nhiệm đến từng cá nhân cụ thể. Tuy nhiên nó lại gây ra phiền hà cho khách hàng về thời gian, thủ tục nên chủ yếu hình thức này chỉ được áp dụng trong việc bán hàng những mặt hàng giá trị cao. Phương thức bán hàng đại lý là phương thức bán hàng mà DNTM giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng cơ sở đại lý thanh toán tiền cho DNTM và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý.
Các phương thức thanh toán và hình thức thanh toán. Phương thức thanh toán được thực hiện theo hai phương thức: thanh toán trực tiếp và thanh toán trả chậm. + Phương thức thanh toán trực tiếp là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán sau khi quyền sở hữu hàng SVTH: Phạm Thị Yến 7 MSV: 10F150847 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Cao Hồng Loan hoá được chuyển giao. Sự vận động của hàng hoá gắn liền với sự vận động của tiền tệ.
+ Phương thức thanh toán chậm trả là phương thức thanh toán mà quyền sử hữu về tiền tệ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hoá, do đó hình thành một khoản công nợ phải thu của khách hàng. Hình thức thanh toán: Thanh toán bằng tiền mặt, thanh toán qua ngân hàng. - Thanh toán bằng tiền mặt: đây là hình thức thanh toán trực tiếp giữa người mua và người bán. Khi bên bán cung cấp hàng hóa , dịch vụ thì bên mua xuất tiền mặt để trả trực tiếp tương ứng với giá cả mà hai bên đã thỏa thuận.
Thông thường hình thức thanh toán này được các doanh nghiệp sử dụng trong bán lẻ hàng hóa, hoặc bán với số lượng ít, số tiền phát sinh không lớn hơn như các khoản vận chuyển hàng hóa, phí, lệ phí… Thanh toán theo hình thức này đặc biệt khả năng thu tiền nhanh, tránh đượck rủi ro trong thanh toán. - Thanh toán qua ngân hàng: trong điều kiện nền kinh tế phát triển theo xu hướng khu vực hóa, toàn cầu hóa, ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ thanh toán tiền hàng giữa người mua và người bán. Việc thanh toán qua ngân hàng đem lại rất nhiều ưu điểm như tiết kiệm thời gian, chi phí cho cả người mua và người bán, đồng thời độ an toàn trong thanh toán cao.