CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VÓN VÀ HIỆU QUẢ HUY ĐỘNG VÓN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Huy động vốn cua ngân hàng thưoug mại 1. NgÁn hàng thương mại và cảc hoạt động chủ yếu l. Khái niệm ngán hàng thương mại Theo luật TCTD năm 2010: Ngán hàng thương mại (NHTM) là loại hình ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngổn hàng vá các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này (luật TCTD) nhằm mục tiêu lợi nhuận.
NHTM có các đặc trưng cơ ban là: - Là doanh nghiệp kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận - Là l loại hình doanh nghiệp đặc biệt: - Là trung gian tài chinh trong nền kinh tế /. Các hoại động chủ yếu của NHTM a) Hoạt động tợo lập nguồn vắn Nguồn vón của NHTM là toàn bộ các nguồn tiền tệ mà ngân hàng tạo lập, huy động được đe cho vay, đau tư và thực thì các dịch vụ ngân hàng. Nguồn võn cùa NHTM phần lớn do thu nhập quốc dân tạm thời nhàn rồi trong sàn xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng được các khách hàng, tồ chức tín dụng,. gửi vào ngân hảng với các mực đích khác nhau.
NHTM dóng vai trò tập trung nguồn vốn nhàn rồi trong nền kinh tế đề chuyền đến các nhà đầu tư có nhu cầu về vốn đê phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh qua đó thúc đấy nền kinh tế phát triển. Nguồn vốn là cơ sớ, tiền đề quyết dịnh đến quy mô kinh doanh, tồn tại và phát triển cùa các NHTM. Nguồn vốn đóng vai trò chi phối và quyết định đối với các hoạt động cua các NHTM trong việc thực hiện các chức năng của minh. Mỗi loại vốn đều có tính chắt và vai trò riêng trong tổng nguồn vốn hoạt động cùa NHTM và đều có những tác động nhất dịnli đến hoạt dộng kinh doanh của NHTM.
4 vốn cùa NHTM bao gồm: - Vốn chú sở hừu: VCSH là số vốn do chù sở hữu NHTM dóng góp ban đầu và được bồ sung trong quá trình kinh doanh. Trong tổng số nguồn vốn kinh doanh cúa NHTM, vốn chũ sơ hữu chiếm một tỳ trọng nho trong các khoăn mục tạo nên nguồn vỏn (thưởng chi chiếm 5% - 10% trong tổng nguồn vốn) nhưng nó có vai trò cực kỳ quan trọng đối với các NHTM. Do tính chất thường xuyên ổn định nên NHTM có thê sừ dụng nguồn vốn nảy đe hình thành trang thiết bj, cơ sở vật chất cho NHTM. Trong quá trinh hoạt động.
NHTM gia tăng vón theo nhiều phương thức khác nhau tùy thuộc vào điều kiện cụ thê: từ nguồn lợi nhuận, bô sung từ phát hành thêm cổ phân, góp thêm, cáp thêm. đề mớ rộng quy mô hoạt động. VCSH được coi là lài sán dam báo tạo niềm tin cùa NHTM với khách hàng và đám bao với chú nợ vể sức mạnh tài chính của NH. Ọuyct định quy mô hoạt dộng của NHTM, xác định tỳ lệ an toàn, cung cấp năng lực tài chính, diều tiết sự tăng trưởng và phát triền cùa Nỉ I.
- Vốn huy động: Tổng nguồn vốn NHTM ngoài nguồn vốn thuộc chú sở hữu thì tất cà các nguồn vốn còn lại được coi là nguồn vốn huy động. Nguồn vốn huy động không thuộc sờ hữu của NHTM, nhung NHTM có quyền sứ dụng lạm thời khoăn vốn này và cho vay đối với khách hàng, các tổ chức tín dụng. Đồng thời NI1TM phãi trà lãi cho nguồn vốn huy động đó dưới dạng lài tiền gứi, lãi trái phiếu, lãi kỳ phiếu,. Theo như các báo cáo, nguồn vốn huy động cua các NHTM chiếm tỷ trọng lớn, có thể lên lới 85% trong tổng nguồn vón.
Đây là bộ phận giữ vị tri quan trọng quyết định quy mỏ hoạt động cũng như hiệu quà kinh doanh cúa NHTM vì vậy nguồn vốn này luôn dược quan tâm hàng đầu trong việc phát triển và mờ rộng. - Vốn vay: Bên cạnh việc huy dộng tiền gửi, nhiều lúc các NHTM cũng phải di vay đe tăng nguồn vốn tín dụng, bề sung nguồn thanh khão cho NHTM,. Các NHTM có thê vay ờ Ngân hàng nhà nước, tố chức tín dụng khác, vay trên thị trường vốn. - Von khác: Ngoài các loại trên thì hoạt động kinh doanh NHTM còn có vốn khác bao gồm: 5 + Nguồn uỳ thác: NHTM thực hiện các dịch vụ uỳ thác qua đó làm tăng nguồn vốn cùa NHTM như uỹ thác đâu tư, uỹ thác cho vay, uỳ thác cầp phát, uỹ thác giãi ngân và thu hộ.
+ Nguồn trong thanh toán: Các khoan thanh toán không dùng liền mặt như: L/C, uỳ nhiệm thu, uy nhiệm chi. hay NHTM là đầu mối trong đông tài trợ cùng giúp NHTM làm tâng nguồn vốn cùa minh. b) Hoạt đỏng sứ dụng vó/í - Cho vay: Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoãn tiền dê Sừ dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thoa thuận với nguyên tắc có hoàn tra cà gổc và lài. - Dự trử (ngân quỳ): Là hoạt động duy tri kha nâng thanh toán thường xuyên cho khách hàng và NHTM bâng việc duy tri một mức dự trữ thanh toán bẳl buộc.
Hoạt động này mang lại lợi ích cho cả khách hàng vả NHTM: khách hàng không phai tốn nhiều thời gian và cóng sửc trong thanh toán công nợ, được ngân hàng dam bao linh an toàn và hương lãi; NHTM được hường lợi ích từ việc khách hàng duy trì số dư trên tài khoán. - Đầu tư: Đây là hoạt động cho phép NHTM tự đầu lư vòn ra bên ngoài với mục đích gia liìng lợi nhuận hay chia sè lợi ích và trách nhiệm với doanh nghiệp khác. - Mua sắm tài san cố định. c) Hoạt động cung cấp các dịch vụ NHTM khác: Ben cạnh hai hoại dộng chù yếu cũa NHTM nói trên các NHTM còn có các hoạt dộng dịch vụ khác như: dịch vụ bao lãnh, kinh doanh cung ứng djch vụ ngoại hối và sản phâm phái sình, kinh doanh trái phiếu, nhận ủy thác và đại lý trong lĩnh vực liên quan đen kinh doanh bào hiềm, quán lý tài sản, dịch vụ tư vấn ngân hàng và lài chính.
Huy động vẩn cùa ngân hàng thưưng mại ỉ. Khái niệm huy dụng vổn cùa NHTM 6 Huy động vổn là việc NHTM tò chức huy dộng, tập trung mọi nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tề đế hình thánh nguồn vốn kinh doanh. Hoạt động huy động vốn là hoạt động cơ sở cũng như tiền đề cho hoạt động kinh doanh khác của NHTM. Huy động vốn vừa sinh lời cho các cá nhân, tổ chức gưi tiền cũng vừa tạo nguồn vốn cho chính NHTM thực hiện hoạt dộng kinh doanh tiền tộ.
Vai trò vốn huy dộng dối với hoạt dộng kinh doanh cùa NHTM Vốn huy động quyết định đến quy mô hoạt động vả quy mô tin dụng cùa NHTM. Thông thường các NHTM nho có khoan mục đầu tư và cho vay kém đa dạng hơn. phạm vi và khối lượng cho vay cua các NHTM này cùng nhỏ hơn. Trơng khi các NHTM lớn cho vay được ờ thị trường trong nước, ngoải nước.
Ngoài ra vốn huy dộng quyết định đen khá nãng thanh toán và đãm bão uy tín cua các NHTM trên thị trường trong nền kinh tế. Đế tồn tội vả ngày càng mờ rộng quy mô hoạt động, đòi hoi NIITM phái có uy tín trên thị trường là điều trọng yếu. - Đối với NHTM: Nghiệp vụ huy động vốn góp phan mang lại nguồn vốn cho NHTM thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh khác. Đây là nguồn vốn chù yếu trong kinh doanh, là cơ sờ đế đa dạng hóa sàn phâm dịch vụ và thu hút khách hàng.
Không có nghiệp vụ huy động vốn, NHTM sẽ không đu nguồn vốn tài trợ chồ hoạt động cùa mình. Huy dộng vốn câng nhiều thì NHTM càng cỏ khá nãng cung írng vốn kịp thời cho nền kinh tế, thúc dẩy sự tâng trường cùng như gia tăng lợi nhuận cho NHTM. Mặt khác, thông qua nghiệp vụ huy động vốn NHTM có thể do lường dược uy tin cùng như sự tín nhiệm của khách hàng đối với NHTM. Từ đó NHTM có biện pháp không ngừng cải thiện hoạt động huy động vốn để giữ vừng và mở rộng quan hệ với khách hàng.
Như vậy, chi với nguồn vốn huy động NHTM mới thực hiện tốt chức năng trung gian tín dụng - chức năng quyết dịnh sự tồn tại và phát triền của NHTM, dồng thời cũng là cơ sờ dể NÍITM thực hiện các chức nâng khác. - Đồi với khách hàng: Nghiệp vụ huy động vốn cung cấp cho khách hàng một kênh tiết kiệm và đầu tư nhằm làm cho tiền cùa họ sinh lời, tích lũy tài sân, tạo cơ hội 7 cho họ có thể gia tăng tiêu dùng trong tương lai. Mặt khác, nghiệp vụ huy động vốn còn cung cấp cho khách hàng một nơi tương đổi an toàn dè cất giừ và tích trừ vốn tạm thời nhàn rồi. Nghiệp vụ huy dộng vốn giúp cho khách hảng cỏ cơ hội tiếp cận các dịch vụ khác của NHTM, đặc biệt là dịch vụ thanh toán qua NHTM và dịch vụ tín dụng khi khách hàng cần cho sàn xuất, kinh doanh hoặc tiêu dung.
- Đối với nen kinh tế: Huy dộng vốn có vai trò điều tiết vốn, tập trung nguồn vốn nhàn rỗi trong xâ hội về một mối, đam báo thuận tiện cho việc phân phối nguồn vốn. Nhờ vậy, lốc độ lưu thông tiền lệ dược dấy nhanh tốc độ và tăng hiệu quà. Khi nền kinh tế trong giai doạn phát triển, huy dộng vốn giúp thuc đẩy thị trường tài chính phát trícn. Cảc hình thức huy động vồn cứa NHTM a) Huy động thông qua nhận tiền gữi cùa khách hàng Hoạt động tiền gừi là hoạt động nhận tiền gứi cùa tổ chức vả cá nhân dưới các hình thức khác nhau như liền gữi không kỳ hạn.
tiền gừi cỏ kỳ hạn. tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chì tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức khác cùa các TCKT. cá nhân theo nguyên tắc có hoàn trả đầy dú liền gốc, lãi cho người gưi tiền theo (hòa thuận. Vốn huy động từ tiền gữi là nguồn vốn chiếm tỹ trọng lớn nhất trong nguồn vốn kinh doanh cùa NHTM.
Nguồn vốn này có thể được phân loại: * Tiền gừi không kỳ han (tiền gữi thanh toán) Tiền gứi thanh toán cùa khách hàng là các khoan tiền gửi không có kỳ hạn xác định và người gừi tiền có thể gứi vào và rút ra bất kỳ khi nào tùy theo nhu cẩu cùa khách hàng. Tiền gữi thanh toán dược sir dụng với nhiều mục dich khác nhau như dáp ứng nhu cầu giao dịch, thực hiện thanh toán qua NIITM,.